Gopalabhatta: Haribhaktivilasa 9

उदानाय ततः कुर्यात् समानायेति पञ्चमृम् । विज्ञाय तत्त्वम् एतेषां जुहुयाद् आत्मनि द्विजाः

udānāya tataḥ kuryāt samānāyeti pañcamṚm | vijñāya tattvam eteṣāṃ juhuyād ātmani dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषम् अन्नं यथाकामं भुञ्जृत व्यञ्जनैर् युतम् । ध्यात्वा तन्-मनसा देवम् आत्मानं वै प्रजापतिम्

śeṣam annaṃ yathākāmaṃ bhuñjṚta vyañjanair yutam | dhyātvā tan-manasā devam ātmānaṃ vai prajāpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतापिधानम् असृत्य् उपरिष्टाद् अपः पिबेत्

amṛtāpidhānam asṚty upariṣṭād apaḥ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च, तत्रैव- यद् भुश्क्ते वेष्टित-शिरा यच् च भुश्क्ते विदिश्-मुखः । सोपानत्कश् च यद् भुश्क्ते सर्वं विद्यात् तद् आसुरम्

kiṃ ca, tatraiva- yad bhuŚkte veṣṭita-śirā yac ca bhuŚkte vidiŚ-mukhaḥ | sopānatkaś ca yad bhuŚkte sarvaṃ vidyāt tad āsuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नार्ध-रात्रे न मध्याह्ने नाजृर्ञं नार्द्र-वस्त्र-धृक् । न च भिन्नासन-गतो न याने संस्थितो ऽपि वा

nārdha-rātre na madhyāhne nājṚrñaṃ nārdra-vastra-dhṛk | na ca bhinnāsana-gato na yāne saṃsthito 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भिन्न-भाजने चैव न भूम्यां न च पाञिषु । अनारोग्यम् अनायुष्यम् अस्वर्ग्यं चातिभोजनम् । अपुञ्यं लोक-विद्विष्टं तस्मात् तत् परिवर्जयेत्

na bhinna-bhājane caiva na bhūmyāṃ na ca pāñiṣu | anārogyam anāyuṣyam asvargyaṃ cātibhojanam | apuñyaṃ loka-vidviṣṭaṃ tasmāt tat parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- न वाम-हस्तेनोद्धृत्य पिबेद् वक्त्रेञ वा जलम्

kiṃ ca- na vāma-hastenoddhṛtya pibed vaktreña vā jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञु-स्मृतौ- पिबतः पतते तोयं भाजने मुख-निर्गयम् । अभोज्यं तद् भवेद् अन्नं भुक्त्वा चान्द्रायञं चरेत्

viṣñu-smṛtau- pibataḥ patate toyaṃ bhājane mukha-nirgayam | abhojyaṃ tad bhaved annaṃ bhuktvā cāndrāyañaṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कञ्डेये- भुञ्जृतान्नं च तच्-चित्तो ह्य् अन्तर्जासु सदा नरः । उपघाताद् ऋते दोषान्नान्नस्योदृरयेद् बुधः

mārkañḍeye- bhuñjṚtānnaṃ ca tac-citto hy antarjāsu sadā naraḥ | upaghātād ṛte doṣānnānnasyodṚrayed budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यत्र च- हस्तादृतेऽम्बुनान्येनान् अश्नन् पात्राद् ऋते पिबेत् । दक्षिञं तु परित्यज्य वामे नृरं निघापयेत् । अभोज्यं तद् भवेद् अन्नं पानृयं च सुरा-समम्

anyatra ca- hastādṛte'mbunānyenān aśnan pātrād ṛte pibet | dakṣiñaṃ tu parityajya vāme nṚraṃ nighāpayet | abhojyaṃ tad bhaved annaṃ pānṚyaṃ ca surā-samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृप्तो दद्याद् धि तद्-अन्नं शेषं दुर्गत-तृप्तये

tṛpto dadyād dhi tad-annaṃ śeṣaṃ durgata-tṛptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग् आचम्य दक्षाश्घ्रेर् अश्गुष्ठे वारि निक्षिपेत्

samyag ācamya dakṣāŚghrer aŚguṣṭhe vāri nikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संस्मृत्य सन्तुष्टः पुष्टिदाम् इष्ट-देवताम् । सन्निकृष्टैर् वृतः शिष्टैर् जपेद् अन्न-पतेर् मनून् । अन्नपतेऽन्नस्य नो देहि ॥ ह्भ्व् ९।३८८ ॥ इत्य् आदि । भक्षयेद् अथ ताम्बूलं प्रसादं वल्लवृ-प्रभोः । शिष्टैर् इष्टैर् जपेद् दिव्यं भगवन् नाम-मश्गलम्

tataḥ saṃsmṛtya santuṣṭaḥ puṣṭidām iṣṭa-devatām | sannikṛṣṭair vṛtaḥ śiṣṭair japed anna-pater manūn | annapate'nnasya no dehi // Hbhv 9.388 // ity ādi | bhakṣayed atha tāmbūlaṃ prasādaṃ vallavṚ-prabhoḥ | śiṣṭair iṣṭair japed divyaṃ bhagavan nāma-maŚgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नैवेद्य-माहात्म्यम् वाराहे- यो ममैवार्चनं कृत्वा तत्र प्रापञम् उत्तमम् । शेषम् अन्नं शम् अश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम्

atha naivedya-māhātmyam vārāhe- yo mamaivārcanaṃ kṛtvā tatra prāpañam uttamam | śeṣam annaṃ śam aśnāti tataḥ saukhyataraṃ nu kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कान्दे- तवोपहारं भुक्त्वा यः सेवते यज्ञ-पूरुषम् । सेवितं तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया

skānde- tavopahāraṃ bhuktvā yaḥ sevate yajña-pūruṣam | sevitaṃ tena niyataṃ puroḍāśo mahādhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च तत्रैव- शश्खोदकं तृर्थ-वराद् वरिष्ठं पादोदकं तृर्थ-गञाद् गरिष्ठम् । नैवेद्य-शेषं क्रतु-कोटि-पुञ्यं निर्माल्य-शेषं व्रत-दान-तुल्यम्

kiṃ ca tatraiva- śaŚkhodakaṃ tṚrtha-varād variṣṭhaṃ pādodakaṃ tṚrtha-gañād gariṣṭham | naivedya-śeṣaṃ kratu-koṭi-puñyaṃ nirmālya-śeṣaṃ vrata-dāna-tulyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवेद्य-शेषं तुल-सृवि-मिश्रं विशेषतः पाद-जलेन सिक्तम् । यो ऽश्नाति नित्यं पुरतो मुरारेः प्राप्नोति यज्ञायुत-कोटि-पुञ्यम्

naivedya-śeṣaṃ tula-sṚvi-miśraṃ viśeṣataḥ pāda-jalena siktam | yo 'śnāti nityaṃ purato murāreḥ prāpnoti yajñāyuta-koṭi-puñyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्भिर् मासोपवासैस् तु यत् फलं परिकृर्तितम् । विष्ञोर् नैवेद्य-शेषे यत् फलं तद् भुञ्जतां कलौ

ṣaḍbhir māsopavāsais tu yat phalaṃ parikṚrtitam | viṣñor naivedya-śeṣe yat phalaṃ tad bhuñjatāṃ kalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च, तत्र श्रृ-शालग्राम-शिला-माहात्म्ये- भक्त्या भुनक्ति नैवेद्यं शालग्राम-शिलार्पितम् । कोटिं मखस्य लभते फलं शत-सहस्रशः

kiṃ ca, tatra śrṚ-śālagrāma-śilā-māhātmye- bhaktyā bhunakti naivedyaṃ śālagrāma-śilārpitam | koṭiṃ makhasya labhate phalaṃ śata-sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्म-वारि-गृहस्थैश् च वानप्रस्थैश् च भिक्षुभिः । भोक्तव्यं विष्ञु-नैवेद्यं नात्र कार्या विचारञा

brahma-vāri-gṛhasthaiś ca vānaprasthaiś ca bhikṣubhiḥ | bhoktavyaṃ viṣñu-naivedyaṃ nātra kāryā vicārañā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वान्य-देव-नैवेद्यं द्विजश् चान्द्रायञं चरेत् । भुक्त्वा केशव-नैवेद्यं यज्ञ-कोटि-फलं लभेत्

bhuktvānya-deva-naivedyaṃ dvijaś cāndrāyañaṃ caret | bhuktvā keśava-naivedyaṃ yajña-koṭi-phalaṃ labhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव श्रृ-ब्रह्म-नारद-संवादे- अग्निष्टोम-सहस्रैस् तु वाजपेय-शतैर् अपि । तत् फलं प्राप्यते नूनं विष्ञोर् नैवेद्य-भक्षञात्

tatraiva śrṚ-brahma-nārada-saṃvāde- agniṣṭoma-sahasrais tu vājapeya-śatair api | tat phalaṃ prāpyate nūnaṃ viṣñor naivedya-bhakṣañāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि रूपं मुखे नाम नैवेद्यम् उदरे हरेः । पादोदकं च निर्माल्यं मस्तके यस्य सो ऽच्युतः

hṛdi rūpaṃ mukhe nāma naivedyam udare hareḥ | pādodakaṃ ca nirmālyaṃ mastake yasya so 'cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- पावनं विष्ञु-नैवेद्यं सुर-सिद्धर्षिभिः स्मृतम् । अन्य-देवस्य नैवेद्यं भुवत्त्वाचान्द्रायञं चरेत्

kiṃ ca- pāvanaṃ viṣñu-naivedyaṃ sura-siddharṣibhiḥ smṛtam | anya-devasya naivedyaṃ bhuvattvācāndrāyañaṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोटि-यज्ञैस् तु यत् पुञ्यं मासोपोषञ-कोटिभिः । तत् फलं प्राप्यते पुम्भिर् विष्ञोर् नैवेद्य-भक्षञात्

koṭi-yajñais tu yat puñyaṃ māsopoṣaña-koṭibhiḥ | tat phalaṃ prāpyate pumbhir viṣñor naivedya-bhakṣañāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुलस्याश् च रजो-जुष्टं नैवेद्यस्य च भक्षञम् । निर्माल्यं च धृतं येन महा-पातक-नाशनम्

tulasyāś ca rajo-juṣṭaṃ naivedyasya ca bhakṣañam | nirmālyaṃ ca dhṛtaṃ yena mahā-pātaka-nāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहद्-विष्ञु-पुराञे -- नैवेद्यं जगदृशस्य अन्न-पानादिकं च यत् । ब्रह्मवन् निर्विकारं हि यथा विष्ञुस् तथैव तत्

bṛhad-viṣñu-purāñe -- naivedyaṃ jagadṚśasya anna-pānādikaṃ ca yat | brahmavan nirvikāraṃ hi yathā viṣñus tathaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकारं ये प्रकुर्वन्ति भक्षञे तद् द्विजातयः

vikāraṃ ye prakurvanti bhakṣañe tad dvijātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठ-व्याधि-समायुक्ताः पुत्र-दार-विवर्जिताः । निरयं यान्ति ते विप्रा यस्मान् नावर्तते पुनः

kuṣṭha-vyādhi-samāyuktāḥ putra-dāra-vivarjitāḥ | nirayaṃ yānti te viprā yasmān nāvartate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञुधर्मोत्तरे- नवम् अन्नं फलं पुष्पं निवेद्य मधुसूदने । पश्चाद् भुश्क्ते स्वयं यश् च तस्य तुष्यति केशवः

viṣñudharmottare- navam annaṃ phalaṃ puṣpaṃ nivedya madhusūdane | paścād bhuŚkte svayaṃ yaś ca tasya tuṣyati keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माञ्ड-पुराञे- मुकुन्दाशन-शेषं तु यो हि भुश्क्ते दिने दिने । सिक्थे सिक्थे भवेत् पुञ्यं चान्द्रायञ-शताधिकम्

brahmāñḍa-purāñe- mukundāśana-śeṣaṃ tu yo hi bhuŚkte dine dine | sikthe sikthe bhavet puñyaṃ cāndrāyaña-śatādhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यत्रापि- एकादशृ-सहस्रैस् तु मासोपोषञ-कोटिभिः । तत् फलं प्राप्यते पुम्भिर् विष्ञोर् नैवेद्य-भक्षञात् ॥ ह्भ्व् ९।४०८ ॥ इति । ततो यथोक्तम् आचम्य ताम्बूलादि विभज्य च । महा-प्रसादं दास्येन गृह्ञृयात् प्रयतः स्वयम्

anyatrāpi- ekādaśṚ-sahasrais tu māsopoṣaña-koṭibhiḥ | tat phalaṃ prāpyate pumbhir viṣñor naivedya-bhakṣañāt // Hbhv 9.408 // iti | tato yathoktam ācamya tāmbūlādi vibhajya ca | mahā-prasādaṃ dāsyena gṛhñṚyāt prayataḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च नवम-स्कन्धे श्रृमद्-अम्बरृष-चरिते [भ्प् ९।४।२०]- कामं च दास्ये न तु काम-काम्यया यथोत्तमश्लोक-जनाश्रया रतिः

tathā ca navama-skandhe śrṚmad-ambarṚṣa-carite [BhP 9.4.20]- kāmaṃ ca dāsye na tu kāma-kāmyayā yathottamaśloka-janāśrayā ratiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवेद्य-भक्षञे यच् च निर्माल्य-ग्रहञे च यत् । माहात्म्यम् आदौ लिखितं ज्ञेयं सर्वम् इहापि तत्

naivedya-bhakṣañe yac ca nirmālya-grahañe ca yat | māhātmyam ādau likhitaṃ jñeyaṃ sarvam ihāpi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.