Gopalabhatta: Haribhaktivilasa 9

यो ऽधृत्य विधिवद् वेदं वेदार्थं न विचारयेत् । स चान्धः शूद्र-कल्पस् तु पदार्थं न प्रपद्यते ॥ ह्भ्व् ९।२५० ॥ इति । अतो ऽधृत्यान्वहं विद्वान् अथाध्याप्य च वैष्ञवः । समर्प्य तच् च कृष्ञाय यतेत निज-वृत्तये

yo 'dhṚtya vidhivad vedaṃ vedārthaṃ na vicārayet | sa cāndhaḥ śūdra-kalpas tu padārthaṃ na prapadyate // Hbhv 9.250 // iti | ato 'dhṚtyānvahaṃ vidvān athādhyāpya ca vaiṣñavaḥ | samarpya tac ca kṛṣñāya yateta nija-vṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तौ सत्यां च शृञुयात् साधून् सश्गत्य सत्-कथाम्

vṛttau satyāṃ ca śṛñuyāt sādhūn saŚgatya sat-kathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तम-स्कन्धे [भ्प् ७।११।१८-२०]- ऋतामृताभ्यां जृवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यान्र्ताभ्याम् अपि वा न स्व-वृत्त्या कदाचन

saptama-skandhe [BhP 7.11.18-20]- ṛtāmṛtābhyāṃ jṚveta mṛtena pramṛtena vā | satyānrtābhyām api vā na sva-vṛttyā kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतम् उञ्छ-शिलं प्रोक्तं अमृतं स्याद् अयाचितम् । मृतं तु नित्यं याच्ञा स्यात् प्रमृतं कर्षञं स्मृतम्

ṛtam uñcha-śilaṃ proktaṃ amṛtaṃ syād ayācitam | mṛtaṃ tu nityaṃ yācñā syāt pramṛtaṃ karṣañaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यानृतं तु वाञिज्यं श्व-वृत्तिर् नृच-सेवनम्

satyānṛtaṃ tu vāñijyaṃ śva-vṛttir nṚca-sevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनो नृच-लोकानां सेवनं वृत्ति-सिद्धये । नितरां निन्द्यते सद्भिर् वैष्ञवस्य विशेषतः

ātmano nṚca-lokānāṃ sevanaṃ vṛtti-siddhaye | nitarāṃ nindyate sadbhir vaiṣñavasya viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उक्तं- सेवा श्व-वृत्तिर् यैर् उक्ता न सम्यक् तैर् उदाहृतम् । स्वच्छन्द-चरितः क्व श्वा विक्रृतासुः क्व सेवकः

tad uktaṃ- sevā śva-vṛttir yair uktā na samyak tair udāhṛtam | svacchanda-caritaḥ kva śvā vikrṚtāsuḥ kva sevakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञृ-कृत्यात्मनः प्राञान् ये वर्तन्ते द्विजाधमाः । तेषां दुरात्मनाम् अन्नं भुक्त्वा चान्द्रायञं चरेत् ॥ ह्भ्व् ९।२५८ ॥ इति । शुक्ल-वृत्तेर् असिद्धौ च भोज्यान्नान् शूद्र-वर्गतः । तथैव ग्राह्याग्राह्याञि जानृयाच् छास्त्रतो बुधः

pañṚ-kṛtyātmanaḥ prāñān ye vartante dvijādhamāḥ | teṣāṃ durātmanām annaṃ bhuktvā cāndrāyañaṃ caret // Hbhv 9.258 // iti | śukla-vṛtter asiddhau ca bhojyānnān śūdra-vargataḥ | tathaiva grāhyāgrāhyāñi jānṚyāc chāstrato budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्ल-वृत्तिश् च श्रृ-विष्ञु-धर्मोत्तरे त्र्तिय-खञ्डे- प्रतिग्रहेञ यल् लब्धं यज्यतः शिष्यतस् तथा । गुनान्वितेभ्यो विप्रस्य शुक्लं तत् त्रि-विधं स्मृतम्

śukla-vṛttiś ca śrṚ-viṣñu-dharmottare trtiya-khañḍe- pratigraheña yal labdhaṃ yajyataḥ śiṣyatas tathā | gunānvitebhyo viprasya śuklaṃ tat tri-vidhaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धोपकाराल् लब्धं च दञ्डाच् च व्यवहारतः । क्षत्रियस्य धनं शुक्लं त्रि-विधं परिकृर्तितम्

yuddhopakārāl labdhaṃ ca dañḍāc ca vyavahārataḥ | kṣatriyasya dhanaṃ śuklaṃ tri-vidhaṃ parikṚrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृषि-वाञिज्य-गो-रक्षः कृत्वा शुक्लं तथा विशः । द्विज-शुश्रूषया लब्धं शुक्लं शूद्रस्य कृर्तितम्

kṛṣi-vāñijya-go-rakṣaḥ kṛtvā śuklaṃ tathā viśaḥ | dvija-śuśrūṣayā labdhaṃ śuklaṃ śūdrasya kṚrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमागतं प्रृति-दानं प्राप्तं च सह भार्यया । अविशेषेन सर्वेषां धनं शुक्लं प्रकृर्तितम्

kramāgataṃ prṚti-dānaṃ prāptaṃ ca saha bhāryayā | aviśeṣena sarveṣāṃ dhanaṃ śuklaṃ prakṚrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ग्राह्याग्राह्याञि कौर्मे तत्रैव- नाद्याच् छूद्रस्य विप्रो ऽन्नं मोहाद् वा यदि कामतः । न शूद्र-योनिं व्रजति यस् तु भुश्क्ते ह्य् अनापदि

atha grāhyāgrāhyāñi kaurme tatraiva- nādyāc chūdrasya vipro 'nnaṃ mohād vā yadi kāmataḥ | na śūdra-yoniṃ vrajati yas tu bhuŚkte hy anāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्कृतं हि मनुष्यस्य सर्वम् अन्ने प्रतिष्ठितम् । यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

duṣkṛtaṃ hi manuṣyasya sarvam anne pratiṣṭhitam | yo yasyānnaṃ samaśnāti sa tasyāśnāti kilbiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्धिकः कुल-मित्रश् च स्व-गोपालश् च नापितः । एते शूद्रेषु भोज्यान्ना दत्त्वा स्वल्प-पञं बुधैः

ārdhikaḥ kula-mitraś ca sva-gopālaś ca nāpitaḥ | ete śūdreṣu bhojyānnā dattvā svalpa-pañaṃ budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पायसं स्नेह-पक्वं यद् गो-रसं चैव शक्तवः । पिञ्याकं चैव तैलं च शूद्राद् ग्राह्यं तथैव च

pāyasaṃ sneha-pakvaṃ yad go-rasaṃ caiva śaktavaḥ | piñyākaṃ caiva tailaṃ ca śūdrād grāhyaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्गिराः- गो-रसं चैव शक्तूंश् च तैल-पिञ्याकम् एव च । अपूपान् भक्षयेच् छूद्रात् यत् किञ्चित् पयसा कृतम्

aŚgirāḥ- go-rasaṃ caiva śaktūṃś ca taila-piñyākam eva ca | apūpān bhakṣayec chūdrāt yat kiñcit payasā kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रि-स्मृतौ- स्व-सुतायाश् च यो भुश्क्ते स भुश्क्ते पृथिवृ-मलम् । नरेन्द्र-भवने भुक्त्वा विष्ठायां जायते कृमिः

atri-smṛtau- sva-sutāyāś ca yo bhuŚkte sa bhuŚkte pṛthivṚ-malam | narendra-bhavane bhuktvā viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दास-नापित-गोपाल- कुल-मित्रार्ध-सृरिञः । भोज्यान्नाः शूद्र-वर्गे ऽमृ तथात्म-विनिवेदकः

dāsa-nāpita-gopāla- kula-mitrārdha-sṚriñaḥ | bhojyānnāḥ śūdra-varge 'mṚ tathātma-vinivedakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूदकं फलं मूलम् एधांस्य्-अभय-दक्षिञा । अभ्युद्यतानि त्व् एतानि ग्राह्याञ्य् अपि निकृष्टतः

madhūdakaṃ phalaṃ mūlam edhāṃsy-abhaya-dakṣiñā | abhyudyatāni tv etāni grāhyāñy api nikṛṣṭataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल-क्षेत्र-गतं धन्यं कूप-वापिसु यज् जलम् । अग्राह्याद् अपि तद्-ग्राह्यं यच् च गोष्ठ-गतं पयः

khala-kṣetra-gataṃ dhanyaṃ kūpa-vāpisu yaj jalam | agrāhyād api tad-grāhyaṃ yac ca goṣṭha-gataṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानृयं पायसं भक्ष्यं घृतं लवञम् एव च । हस्त-दत्तं न गृह्ञृयात् तुल्यं गो-मांस-भक्षञैः

pānṚyaṃ pāyasaṃ bhakṣyaṃ ghṛtaṃ lavañam eva ca | hasta-dattaṃ na gṛhñṚyāt tulyaṃ go-māṃsa-bhakṣañaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनु-स्मृतौ- समुद्रं सैन्धवं चैव लवञे परमाद्भुते । प्रत्यक्षे अपि तु ग्राह्ये निषेधस् त्व् अन्य-गोचरः

manu-smṛtau- samudraṃ saindhavaṃ caiva lavañe paramādbhute | pratyakṣe api tu grāhye niṣedhas tv anya-gocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयसेनैव पात्रेञ यद् अन्नम् उपनृयते । भोक्ता तद् विट्-समं भुश्क्ते दाता च नरकं व्रजेत्

āyasenaiva pātreña yad annam upanṚyate | bhoktā tad viṭ-samaṃ bhuŚkte dātā ca narakaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गो-रक्षकान् वाञिजकान् तथा कारुक-शृलिनः । प्रोष्यान् वार्धूषिकांश् चैव विप्रान् शूद्रवद् आचरेत्

go-rakṣakān vāñijakān tathā kāruka-śṚlinaḥ | proṣyān vārdhūṣikāṃś caiva viprān śūdravad ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौर्मे च तत्रैव- तृञं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेर् बुधः । धर्मार्थं केवलं विप्र ह्य् अन्यथा पतितो भवेत्

kaurme ca tatraiva- tṛñaṃ kāṣṭhaṃ phalaṃ puṣpaṃ prakāśaṃ vai harer budhaḥ | dharmārthaṃ kevalaṃ vipra hy anyathā patito bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिल-मुद्ग-यवादृनां मुष्टिर् ग्राह्या पथि स्थितैः । क्षुधार्थैर् नान्यथा विप्र धर्म-विद्भिर् इति स्थितिः

tila-mudga-yavādṚnāṃ muṣṭir grāhyā pathi sthitaiḥ | kṣudhārthair nānyathā vipra dharma-vidbhir iti sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैष्ञवानां हि भोक्तव्यं प्रार्थ्यान्नं वैष्ञवैः सदा । अवैष्ञवानाम् अन्नं तु परिवर्ज्यम् अमेध्यवत्

vaiṣñavānāṃ hi bhoktavyaṃ prārthyānnaṃ vaiṣñavaiḥ sadā | avaiṣñavānām annaṃ tu parivarjyam amedhyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च पाद्मे देवदूत-विकुञ्डल-संवादे- प्रार्थयेद् वैष्ञवाद् अन्नं प्रयत्नेन विचक्षञः । सर्व-पाप-विशुध्य्-अर्थं तद्-अभावे जलं पिबेत्

tathā ca pādme devadūta-vikuñḍala-saṃvāde- prārthayed vaiṣñavād annaṃ prayatnena vicakṣañaḥ | sarva-pāpa-viśudhy-arthaṃ tad-abhāve jalaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदिये- महा-पातक-संयुक्तो व्रजेद् वैष्ञव-मन्दिरम् । याचयेद् अन्नम् अमृतं तद्-अभावे जलं पिबेत्

nāradiye- mahā-pātaka-saṃyukto vrajed vaiṣñava-mandiram | yācayed annam amṛtaṃ tad-abhāve jalaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञु-स्मृतौ- श्रोत्रियान्नं वैष्ञवान्नं हुत-शेषं च यद्-धविः । आनखात् शोधयेत् पापं तुषाग्निः कनकं यथा

viṣñu-smṛtau- śrotriyānnaṃ vaiṣñavānnaṃ huta-śeṣaṃ ca yad-dhaviḥ | ānakhāt śodhayet pāpaṃ tuṣāgniḥ kanakaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कान्दे मार्कञ्डेय-भगृरथ-संवादे- शुद्धं भागवतस्यान्नं शुद्धं भगृरथि-जलम् । शुद्धं विष्ञु-परं चित्तं शुद्धम् एकादशृ-व्रतम्

skānde mārkañḍeya-bhagṚratha-saṃvāde- śuddhaṃ bhāgavatasyānnaṃ śuddhaṃ bhagṚrathi-jalam | śuddhaṃ viṣñu-paraṃ cittaṃ śuddham ekādaśṚ-vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवैष्ञव-गृहे भुक्त्वा पृत्वा वा जानतो ऽपि वा । शुद्धिश् चान्द्रायञे प्रोक्त इष्टापूर्तं वृथा सदा

avaiṣñava-gṛhe bhuktvā pṚtvā vā jānato 'pi vā | śuddhiś cāndrāyañe prokta iṣṭāpūrtaṃ vṛthā sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रृ-प्रह्लाद-वाक्ये च- केशवार्चा गृहे यस्य न तिष्ठति महृ-पते । तस्यान्नं नैव भोक्तव्यम् अभक्ष्येञ समं स्मृतम्

śrṚ-prahlāda-vākye ca- keśavārcā gṛhe yasya na tiṣṭhati mahṚ-pate | tasyānnaṃ naiva bhoktavyam abhakṣyeña samaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् वृत्त्य्-अनपेक्षस्य जप-श्रद्धावतः प्रभो । विश्वस्तस्यादिशन्त्य् अस्मिन् काले ऽपि कृतिनो जपम्

kecid vṛtty-anapekṣasya japa-śraddhāvataḥ prabho | viśvastasyādiśanty asmin kāle 'pi kṛtino japam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मध्याह्निक-कृत्यानि मध्याह्ने स्नानतः पूर्वं पुष्पाद्य् आहृत्य वा स्वयम् । भृत्यादिना वा सम्पाद्य कुर्यान् मध्याह्निकृः क्रियाः

atha madhyāhnika-kṛtyāni madhyāhne snānataḥ pūrvaṃ puṣpādy āhṛtya vā svayam | bhṛtyādinā vā sampādya kuryān madhyāhnikṚḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानाशक्तौ च मध्याह्ने स्नानम् आचार्य मान्त्रिकम् । यथोक्तं भगवत्-पूजां शक्तश् चेत् प्राग्वद् आचरेत्

snānāśaktau ca madhyāhne snānam ācārya māntrikam | yathoktaṃ bhagavat-pūjāṃ śaktaś cet prāgvad ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैष्ञव-वैस्वदेवदि-विधिः ततः कृष्ञार्पितेनैव शुद्धेनानेन वैष्ञवः । वैश्वदेवादिकं दैवं कर्म पैत्रं च साधयेत्

atha vaiṣñava-vaisvadevadi-vidhiḥ tataḥ kṛṣñārpitenaiva śuddhenānena vaiṣñavaḥ | vaiśvadevādikaṃ daivaṃ karma paitraṃ ca sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उक्तं षष्ठे दिन-विभागे तु कुर्यात् पञ्च महा-मखान् । दैवो होमेन यज्ञः स्यात् भौतस् तु बलि-दानतह्

tad uktaṃ ṣaṣṭhe dina-vibhāge tu kuryāt pañca mahā-makhān | daivo homena yajñaḥ syāt bhautas tu bali-dānatah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैत्रो विप्रान्न-दानेन पैत्रेञ बलिनाथवा । किञ्चिद् अन्न-प्रदानाद् वा तर्पञाद् वा चतुर्-विधः

paitro viprānna-dānena paitreña balināthavā | kiñcid anna-pradānād vā tarpañād vā catur-vidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृ-यज्ञो ऽतिथि-सत्कारात् हन्त-कारेञ चाम्बुना । ब्रह्म-यज्ञो वेद-जपात् पुराञ-पठनेन वा

nṛ-yajño 'tithi-satkārāt hanta-kāreña cāmbunā | brahma-yajño veda-japāt purāña-paṭhanena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्-नित्यता कौर्मे- अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महा-यज्ञान् द्विजोत्तमः । भुञ्जृत चेत् सु-मूढात्मा तिर्यग्-योनिं स गच्छति

tan-nityatā kaurme- akṛtvā tu dvijaḥ pañca mahā-yajñān dvijottamaḥ | bhuñjṚta cet su-mūḍhātmā tiryag-yoniṃ sa gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैष्ञव-श्राद्ध-विधिः प्राप्ते श्राद्ध-दिने ऽपि प्राग् अन्नं भगवते ऽर्पयेत् । तच्-छेषेञैव कुर्वृत श्राद्धं भागवतो नरह्

atha vaiṣñava-śrāddha-vidhiḥ prāpte śrāddha-dine 'pi prāg annaṃ bhagavate 'rpayet | tac-cheṣeñaiva kurvṚta śrāddhaṃ bhāgavato narah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुति-स्मृति-पुराञादि- वर्त्तिभिर् बाध्यते ध्रुवम्

śruti-smṛti-purāñādi- varttibhir bādhyate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च पाद्मे- विष्ञोर् निवेदितान्नेन यष्टव्यं देवतान्तरम् । पितृभ्यश् चापि तद् देयम् तद् आनन्त्याय कल्पते

tathā ca pādme- viṣñor niveditānnena yaṣṭavyaṃ devatāntaram | pitṛbhyaś cāpi tad deyam tad ānantyāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्ष-धर्मे नारदोक्तौ- सात्वतं विधिम् आस्थाय प्राञ् सूर्य-मुख-निसृतम् । पूजायाम् आस देवेशं तच्-छेषेञ पितामहान्

mokṣa-dharme nāradoktau- sātvataṃ vidhim āsthāya prāñ sūrya-mukha-nisṛtam | pūjāyām āsa deveśaṃ tac-cheṣeña pitāmahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माञ्ड-पुराञे- यः श्राद्ध-काले हरि-भुक्त-शेषम् ददाति भक्त्या पितृ-देवतानाम् । तेनैव पिञ्डांस् तुलसृ-विमिश्रान् आकल्प-कोटिं पितरः सु-तृप्ताः

brahmāñḍa-purāñe- yaḥ śrāddha-kāle hari-bhukta-śeṣam dadāti bhaktyā pitṛ-devatānām | tenaiva piñḍāṃs tulasṚ-vimiśrān ākalpa-koṭiṃ pitaraḥ su-tṛptāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कान्दे- देवान् पित्ङ्न् समुद्दिश्य यद् विष्ञोर् विनिवेदितम् । तान् उद्दिश्य तथा कुर्यात् प्रदानं तस्य चैव हि

skānde- devān pitṄn samuddiśya yad viṣñor viniveditam | tān uddiśya tathā kuryāt pradānaṃ tasya caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयान्ति तृप्तिम् अतुलां सोदकेन तु तेन वै । मुकुन्द-गात्र-लग्नेन ब्राह्मञानां विलेपनम्

prayānti tṛptim atulāṃ sodakena tu tena vai | mukunda-gātra-lagnena brāhmañānāṃ vilepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनेन तु पिञ्डनम् कर्तव्यं पितृ-तृप्तये । देवानां च पित्ङ्ञां च जायते तृप्ति-रक्षया

candanena tu piñḍanam kartavyaṃ pitṛ-tṛptaye | devānāṃ ca pitṄñāṃ ca jāyate tṛpti-rakṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते महृ-पल मा भवेत् संशयः क्वचित्

evaṃ kṛte mahṚ-pala mā bhavet saṃśayaḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव श्रृ-पुरुसोत्तम-खञ्डे- अन्नाद्यं श्राद्ध-काले तु पतिताद्यैर् निरृक्षितम् । तुलसृ-दल-मिश्रेञ सलिलेनाभिषिञ्चयेत्

tatraiva śrṚ-purusottama-khañḍe- annādyaṃ śrāddha-kāle tu patitādyair nirṚkṣitam | tulasṚ-dala-miśreña salilenābhiṣiñcayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-अन्नं शुद्धताम् एति विष्ञोर् नैवेद्य-मिश्रितम् । विष्ञोर् नैवेद्य-शेषं तु तस्माद् देयं द्विजात्मनाम् । पिञ्डे चैव विशेषेन पित्ङ्ञां तृप्तिम् इच्छता

tad-annaṃ śuddhatām eti viṣñor naivedya-miśritam | viṣñor naivedya-śeṣaṃ tu tasmād deyaṃ dvijātmanām | piñḍe caiva viśeṣena pitṄñāṃ tṛptim icchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव श्रृ-ब्रह्म-नारद-संवादे- पित्ङ्न् उद्दिश्य यैः पूजा केशवस्य कृता नरैह् । त्यक्त्वा ते नारकृं पृडां मुक्तिं यान्ति महा-मुने

tatraiva śrṚ-brahma-nārada-saṃvāde- pitṄn uddiśya yaiḥ pūjā keśavasya kṛtā naraih | tyaktvā te nārakṚṃ pṚḍāṃ muktiṃ yānti mahā-mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्यास् ते मानवा लोके कलि-काले विशेषतह् । ये कुर्वन्ति हरेर् नित्यं पित्र्-अर्थं पूजनं मुने

dhanyās te mānavā loke kali-kāle viśeṣatah | ye kurvanti harer nityaṃ pitr-arthaṃ pūjanaṃ mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं दत्तैर् बहुभिर् पिञ्डैर् गया-श्राद्धादिभिर् मुने । यैर् अर्चितो हरिर् भक्त्या पित्र्-अर्थं च दिने दिने

kiṃ dattair bahubhir piñḍair gayā-śrāddhādibhir mune | yair arcito harir bhaktyā pitr-arthaṃ ca dine dine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यम् उद्दिश्य हरेः पूजा क्रियते मुनि-पुश्गव । उद्धृत्य नरकावासात् तं नयेत् परमं पदम्

yam uddiśya hareḥ pūjā kriyate muni-puŚgava | uddhṛtya narakāvāsāt taṃ nayet paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ददाति हरेः स्थानं पित्ङ्न् उद्दिश्य नारद । कर्तव्यं हि पित्ङ्ञां यत् तत् कृतं तेन भो द्विज

yo dadāti hareḥ sthānaṃ pitṄn uddiśya nārada | kartavyaṃ hi pitṄñāṃ yat tat kṛtaṃ tena bho dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतौ च- एक एव नारायञ आसृत्, न ब्रह्मा, नेमे द्यावा-पृथिव्यौ, सर्वे देवाः, सर्वे पितरः, सर्वे मनुस्याः । विष्ञुना अशितम् अश्नन्ति विष्ञुनाघ्रातं जिघ्रन्ति, विष्ञुना पृतं पिबन्ति, तस्माद् विध्वंसो विष्ञूपाहृतं भक्षयेयुः ॥ ह्भ्व् ९।३११ ॥ इति । अत एवोक्तं श्रृ-भगवता विष्ञु-धर्मे- प्राञेभ्यो जुहुयाद् अन्नं मन्-निवेदितम् उत्तमम् । तृप्यन्ति सर्वदा प्राञा मन्-निवेदित-भक्षञात्

śrutau ca- eka eva nārāyaña āsṚt, na brahmā, neme dyāvā-pṛthivyau, sarve devāḥ, sarve pitaraḥ, sarve manusyāḥ | viṣñunā aśitam aśnanti viṣñunāghrātaṃ jighranti, viṣñunā pṚtaṃ pibanti, tasmād vidhvaṃso viṣñūpāhṛtaṃ bhakṣayeyuḥ // Hbhv 9.311 // iti | ata evoktaṃ śrṚ-bhagavatā viṣñu-dharme- prāñebhyo juhuyād annaṃ man-niveditam uttamam | tṛpyanti sarvadā prāñā man-nivedita-bhakṣañāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सर्व-प्रयत्नेन प्रदेयं मन्-निवेदितम् । ममापि हृदय-स्थस्य पित्ङ्ञां च विशेषतः

tasmāt sarva-prayatnena pradeyaṃ man-niveditam | mamāpi hṛdaya-sthasya pitṄñāṃ ca viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च तत्रैवान्यत्र- भक्ष्यं भोज्यं च यत् किञ्चिद् अनिवेद्याग्र-भोक्तरि । न देयं पितृ-देवेभ्यः प्रायश्चित्तृ यतो भवेत्

kiṃ ca tatraivānyatra- bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca yat kiñcid anivedyāgra-bhoktari | na deyaṃ pitṛ-devebhyaḥ prāyaścittṚ yato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्गादौ कथितो देवैर् अग्र-भुग् भगवान् हरिः । यज्ञ-भाग-भुजो देवास् ततस् तेन प्रकल्पिताः

svargādau kathito devair agra-bhug bhagavān hariḥ | yajña-bhāga-bhujo devās tatas tena prakalpitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कान्दे श्रृ-मार्कञ्डेय-भगृरथ-संवादे- यस् तु विद्या-विनिर्मुक्तं मूर्खं मत्वा तु वैष्ञवम् । वेदविद्भ्यो ऽवदाद् विप्रः श्राद्धं तद् राक्षसं भवेत्

skānde śrṚ-mārkañḍeya-bhagṚratha-saṃvāde- yas tu vidyā-vinirmuktaṃ mūrkhaṃ matvā tu vaiṣñavam | vedavidbhyo 'vadād vipraḥ śrāddhaṃ tad rākṣasaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिक्थ-मात्रं तु यद् भुश्क्ते जलं गञ्डूष-मात्रकम् । तद्-अन्नं मेरुञा तुल्यं तज् जलं सागरोपमम्

siktha-mātraṃ tu yad bhuŚkte jalaṃ gañḍūṣa-mātrakam | tad-annaṃ meruñā tulyaṃ taj jalaṃ sāgaropamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्म-पुराञे श्रृ-ब्रह्म-वचनम्- शश्खाश्कित-तनुर् विप्रो भुश्क्ते यस्य च वेश्मनि । तद्-अन्नं स्वयम् अश्नाति पितृभिः सह केशवः

brahma-purāñe śrṚ-brahma-vacanam- śaŚkhāŚkita-tanur vipro bhuŚkte yasya ca veśmani | tad-annaṃ svayam aśnāti pitṛbhiḥ saha keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतिश् च- सुराभाञ्डस्थ-पृयूषं यथा नश्यति तत्-क्षञात् । चक्राश्क-रहितं श्राद्धं तथा शातातपो ऽब्रवृत्

smṛtiś ca- surābhāñḍastha-pṚyūṣaṃ yathā naśyati tat-kṣañāt | cakrāŚka-rahitaṃ śrāddhaṃ tathā śātātapo 'bravṚt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च, श्रृ-विष्ञु-रहस्ये- निवेशयेन् नरो मोहाद् अन्य-पश्क्तौ हरेः प्रियम् । स पतेन् निरये घोरे पश्क्ति-भेदृ नराधमः

kiṃ ca, śrṚ-viṣñu-rahasye- niveśayen naro mohād anya-paŚktau hareḥ priyam | sa paten niraye ghore paŚkti-bhedṚ narādhamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ श्रृ-भगवद्-अर्पञे निषिद्धम् निवेदितं यद् अन्यस्मै तद् उच्छिष्टं हि कथ्यते । अतः कथञ्चिद् अपि तन् न श्रृ-भगवतेऽर्पयेत्

atha śrṚ-bhagavad-arpañe niṣiddham niveditaṃ yad anyasmai tad ucchiṣṭaṃ hi kathyate | ataḥ kathañcid api tan na śrṚ-bhagavate'rpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चैकादश-स्कन्धे श्रृ-भगवद्-उक्तौ [भ्प् ११।११।४०]- अपि दृपावलोकं मे नोपयुञ्ज्यान् निवेदितम्

tathā caikādaśa-skandhe śrṚ-bhagavad-uktau [BhP 11.11.40]- api dṚpāvalokaṃ me nopayuñjyān niveditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदृये- पितृ-शेषं तु योउ दद्याद् धरये परमात्मने । रेतोदाः पितरस् तस्य भवन्ति क्लेश-भागिनः

nāradṚye- pitṛ-śeṣaṃ tu you dadyād dharaye paramātmane | retodāḥ pitaras tasya bhavanti kleśa-bhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रृ- विष्ञु-धर्मे- हरि-शेषं हविर् दद्यात् पित्ङ्ञाम् अक्षयं भवेत् । न पुनः पितृ-शेषं तु हरेर् ब्रह्मादि-सद्-गुरोः

śrṚ- viṣñu-dharme- hari-śeṣaṃ havir dadyāt pitṄñām akṣayaṃ bhavet | na punaḥ pitṛ-śeṣaṃ tu harer brahmādi-sad-guroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यत्र च- दक्षादयश् च पितरो भृत्या इन्द्रादयः सुराः । अतस् तद्-भक्त-शेषं तु विष्ञोर् नैव निवेदयेत् ॥ ह्भ्व् ९।३२५ ॥ इति । एवम् आवश्यकं कृत्वा वैष्ञवेभ्यो विभज्य च । श्रृमन्-महा-प्रसादान्नं भुञ्जृत सह बन्धुभिः

anyatra ca- dakṣādayaś ca pitaro bhṛtyā indrādayaḥ surāḥ | atas tad-bhakta-śeṣaṃ tu viṣñor naiva nivedayet // Hbhv 9.325 // iti | evam āvaśyakaṃ kṛtvā vaiṣñavebhyo vibhajya ca | śrṚman-mahā-prasādānnaṃ bhuñjṚta saha bandhubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च प्रह्लाद-पञ्चरात्रे- स्वभावस्थैः कर्म-जडान् वञ्चयन् द्रविञादिभिः । हरेर् नैवेद्य-सम्भारान् वैष्ञवेभ्यः समर्पयेत्

tathā ca prahlāda-pañcarātre- svabhāvasthaiḥ karma-jaḍān vañcayan draviñādibhiḥ | harer naivedya-sambhārān vaiṣñavebhyaḥ samarpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतैव वैष्ञव-तन्त्रे- हरेर् निवेदितं किञ्च्चिन् न दद्यात् कर्हिचिद् बुधः । अभक्तेभ्यः सशल्येभ्यो यद् दवन् निरये व्रजेत्

ataiva vaiṣñava-tantre- harer niveditaṃ kiñccin na dadyāt karhicid budhaḥ | abhaktebhyaḥ saśalyebhyo yad davan niraye vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञु-धर्मोत्तरे- अवैष्ञवे देव-धृतं निर्माल्यं न प्रयच्छति । नैवेद्यं वा महाभाग तस्य तुष्यति केशवः ॥ ह्भ्व् ९।३२९ ॥ इति । कथञ्चिद् अपि नाश्नृयाद् अकृत्वा कृष्ञ-पूजनम् । न चासमर्प्य गोविन्दे किञ्चिद् भुञ्जृत वैष्ञवः

viṣñu-dharmottare- avaiṣñave deva-dhṛtaṃ nirmālyaṃ na prayacchati | naivedyaṃ vā mahābhāga tasya tuṣyati keśavaḥ // Hbhv 9.329 // iti | kathañcid api nāśnṚyād akṛtvā kṛṣña-pūjanam | na cāsamarpya govinde kiñcid bhuñjṚta vaiṣñavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पूजा-व्यतिरिक्त-भोजन-दोषाः श्रृ-कूर्म-पुराञे- अनर्चयित्वा गोविन्दं यैर् भुक्तं धर्म-वर्जितैः । श्वान-विष्ठा-समं चान्नं नृरं च सुरया समम्

atha pūjā-vyatirikta-bhojana-doṣāḥ śrṚ-kūrma-purāñe- anarcayitvā govindaṃ yair bhuktaṃ dharma-varjitaiḥ | śvāna-viṣṭhā-samaṃ cānnaṃ nṚraṃ ca surayā samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- यो मोहाद् अथवालस्याद् अकृत्वा देवतार्चनम् । भुश्क्ते स याति नरकं शूकरेष्व् इह जायते

kiṃ ca- yo mohād athavālasyād akṛtvā devatārcanam | bhuŚkte sa yāti narakaṃ śūkareṣv iha jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञु-धर्मोत्तरे- एक-कालं द्विकालं वा त्रि-कालं पूजयेद् धरिम् । अपूज्य भोजनं कुर्वन् नरकाञि व्रजेन् नरः

viṣñu-dharmottare- eka-kālaṃ dvikālaṃ vā tri-kālaṃ pūjayed dharim | apūjya bhojanaṃ kurvan narakāñi vrajen naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदृये च- प्रातर् मध्यन्दिनं सायं विष्ञु-पूजा स्मृता बुधैः । अशक्तो विस्तरेञैव प्रातः सम्पूज्य केशवम्

nāradṚye ca- prātar madhyandinaṃ sāyaṃ viṣñu-pūjā smṛtā budhaiḥ | aśakto vistareñaiva prātaḥ sampūjya keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्याह्ने चैव सायं च पुष्पाञ्जलिम् अपि क्षिपेत् । मध्याह्ने वा विस्तरेञ संक्षेपेञाथवा हरिम्

madhyāhne caiva sāyaṃ ca puṣpāñjalim api kṣipet | madhyāhne vā vistareña saṃkṣepeñāthavā harim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भोज्य भोजनं कुर्याद् अन्यथा नरकं व्रजेत्

sambhojya bhojanaṃ kuryād anyathā narakaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानर्पित-भोग-निषेधः हायशृर्ष-पञ्चरात्रे- न त्व् एवापूज्य भुञ्जृत भगवन्तं जनार्दनम् । न तत् स्वयं समश्नृयात् यद् विष्ञौ न निवेदयेत्

athānarpita-bhoga-niṣedhaḥ hāyaśṚrṣa-pañcarātre- na tv evāpūjya bhuñjṚta bhagavantaṃ janārdanam | na tat svayaṃ samaśnṚyāt yad viṣñau na nivedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माञ्ड-पुराञे - पत्रं पुष्पं फलं तोयम् अन्न-पानाद्यम् औषधम् । अनिवेद्य च भुञ्जृत यद् आहाराय कल्पितम्

brahmāñḍa-purāñe - patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyam anna-pānādyam auṣadham | anivedya ca bhuñjṚta yad āhārāya kalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिवेद्यं तु भुञ्जानः प्रायश्चित्तृ भवेन् नरः । तस्मात् सर्वं निवेद्यैव विष्ञोर् भुञ्जृत सर्वदा

anivedyaṃ tu bhuñjānaḥ prāyaścittṚ bhaven naraḥ | tasmāt sarvaṃ nivedyaiva viṣñor bhuñjṚta sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाद्मे गौतमाम्बरृष-संवादे- अम्बरृष गृहे पक्वं यद् अभृष्टं सदात्मनः । अनिवेद्य हरेर् भुञ्जन् सप्त-कल्पानि नारकृ

pādme gautamāmbarṚṣa-saṃvāde- ambarṚṣa gṛhe pakvaṃ yad abhṚṣṭaṃ sadātmanaḥ | anivedya harer bhuñjan sapta-kalpāni nārakṚ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैवोत्तर-काञ्डे शिवोमा-संवादे (६।२५३।११२)- अवैष्ञवानां यच् चान्नं पतितानां तथैव च । अनर्पितं तथा विष्ञौ श्व-मांस-सदृशं भवेत्

tatraivottara-kāñḍe śivomā-saṃvāde (6.253.112)- avaiṣñavānāṃ yac cānnaṃ patitānāṃ tathaiva ca | anarpitaṃ tathā viṣñau śva-māṃsa-sadṛśaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञु-स्मृतौ- अनिवेद्य तु यो भुश्क्ते हरये परमात्मने । मज्जन्ति पितरस् तस्य नरके शाश्वतृः समाः

viṣñu-smṛtau- anivedya tu yo bhuŚkte haraye paramātmane | majjanti pitaras tasya narake śāśvatṚḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतैव गौत्माम्बरृष-संवादे- अम्बरृष नवं वस्त्रं फलम् अन्नं रसादिकम् । कृत्वा विष्ञूपभुक्तं तु सदा सेव्यं हि वैष्ञवैः

ataiva gautmāmbarṚṣa-saṃvāde- ambarṚṣa navaṃ vastraṃ phalam annaṃ rasādikam | kṛtvā viṣñūpabhuktaṃ tu sadā sevyaṃ hi vaiṣñavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञु-धर्माग्निपुराञयोः- गन्धान्न-वर-भक्ष्यांश् च स्रजो वासांसि भूषञम् । दत्त्वा तु देवदेवाय तच्-छेषाञ्य् उपभुञ्जते

viṣñu-dharmāgnipurāñayoḥ- gandhānna-vara-bhakṣyāṃś ca srajo vāsāṃsi bhūṣañam | dattvā tu devadevāya tac-cheṣāñy upabhuñjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गारुडे- पादोदकं पिबेन् नित्यं नैवेद्यं भक्षयेद् धरेः । शेषाश् च मस्तके धार्या इति वेदानुशासनम्

gāruḍe- pādodakaṃ piben nityaṃ naivedyaṃ bhakṣayed dhareḥ | śeṣāś ca mastake dhāryā iti vedānuśāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठ-स्कन्धे पुंसवन-व्रत-प्रसश्गे [भ्प् ६।१९।२०]- उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन् निवेदितम् अग्रतः । अद्याद् आत्म-विशुद्ध्य्-अर्थं सर्व-कामार्थ-सिद्धये

ṣaṣṭha-skandhe puṃsavana-vrata-prasaŚge [BhP 6.19.20]- udvāsya devaṃ sve dhāmni tan niveditam agrataḥ | adyād ātma-viśuddhy-arthaṃ sarva-kāmārtha-siddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टम-स्कन्धे च पयो-व्रत-प्रसश्गे [भ्प् ८।१६।४२]- निवेदितं तद्-भक्ताय दद्याद् भुञ्जृत वा स्वयम्

aṣṭama-skandhe ca payo-vrata-prasaŚge [BhP 8.16.42]- niveditaṃ tad-bhaktāya dadyād bhuñjṚta vā svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौतमृय-तन्त्रे- शुक्लोपचार-सम्भारैर् नित्यशो हरिम् अर्चयेत् । निवेद्य कृष्ञाय विधिवद् अन्नं भुञ्जृत तत् स्वयम् । अथवा सात्वते दद्याद् यदि लभ्यते भक्तितः

gautamṚya-tantre- śuklopacāra-sambhārair nityaśo harim arcayet | nivedya kṛṣñāya vidhivad annaṃ bhuñjṚta tat svayam | athavā sātvate dadyād yadi labhyate bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरत्-प्रदृपे च- भक्त-क्षञ-क्षञो देवः स्मृतिः सेवा स्व-वेश्मनि । स्व-भोज्यस्यार्पञं दानं फलम् इन्द्रादि-दुर्लभम्

śarat-pradṚpe ca- bhakta-kṣaña-kṣaño devaḥ smṛtiḥ sevā sva-veśmani | sva-bhojyasyārpañaṃ dānaṃ phalam indrādi-durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नैवेद्य-भक्षञ-विधिः दृष्ट्वा महा-प्रसादान्नं तत् प्राश् नत्वाभिमन्त्रयेत् । स्वेष्ट-नाम्ना ततो मूल-मनुना वार-सप्तकम्

atha naivedya-bhakṣaña-vidhiḥ dṛṣṭvā mahā-prasādānnaṃ tat prāŚ natvābhimantrayet | sveṣṭa-nāmnā tato mūla-manunā vāra-saptakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मराजादि-भागं चापास्य श्रृ-चरञामृतम् । तुलसृं चात्र निक्षिप्य श्लोकान् सश्कृर्तयेद् इमान्

dharmarājādi-bhāgaṃ cāpāsya śrṚ-carañāmṛtam | tulasṚṃ cātra nikṣipya ślokān saŚkṚrtayed imān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्योच्छिष्टं हि वाञ्छन्ति ब्रह्माद्या ऋषयो ऽमलाः । सिद्धाद्याश् च हरेस् तस्य वयम् उच्छिष्ट-भोजिनः

yasyocchiṣṭaṃ hi vāñchanti brahmādyā ṛṣayo 'malāḥ | siddhādyāś ca hares tasya vayam ucchiṣṭa-bhojinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- यस्य नाम्ना विनश्यन्ति महापातक-राशयः । तस्य श्रृ-कृष्ञ-देवस्य वयम् उच्छिष्ट-भोजिनः

kiṃ ca- yasya nāmnā vinaśyanti mahāpātaka-rāśayaḥ | tasya śrṚ-kṛṣña-devasya vayam ucchiṣṭa-bhojinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छिष्ट-भोजिनस् तस्य वयम् अद्भुत-कर्मञः । यो बाल्य-लृलया तांस् तान् पूतनादृन् अपातयत्

ucchiṣṭa-bhojinas tasya vayam adbhuta-karmañaḥ | yo bālya-lṚlayā tāṃs tān pūtanādṚn apātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादश-स्कन्धे [भ्प् ११।६।४६]- त्वयोपभुक्त-स्रग्-गन्ध-वासो ऽलश्कार-चर्चिताः । उच्छिष्ट-भोजिनो दासास् तव मायां जयेमहि

ekādaśa-skandhe [BhP 11.6.46]- tvayopabhukta-srag-gandha-vāso 'laŚkāra-carcitāḥ | ucchiṣṭa-bhojino dāsās tava māyāṃ jayemahi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो ऽमृतोपस्तरञम् असृत्य् उक्त्वा यथा-विधि । पञ्च प्राञाहुतृः कृत्वा भुञ्जृत पुरतः प्रभोः

yato 'mṛtopastarañam asṚty uktvā yathā-vidhi | pañca prāñāhutṚḥ kṛtvā bhuñjṚta purataḥ prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रृ-विष्ञु-पुराञे [विप् ३।११।७७, ७९-८०, ८२-३, ८६-९१, ९५-६, ९८] और्व-सगर-संवादे- प्रशस्त-रत्न-पाञिस् तु भुञ्जृत प्रयतो गृहृ

śrṚ-viṣñu-purāñe [ViP 3.11.77, 79-80, 82-3, 86-91, 95-6, 98] aurva-sagara-saṃvāde- praśasta-ratna-pāñis tu bhuñjṚta prayato gṛhṚ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुञ्य-गन्धौ शस्त-माल्य-धारृ चैव नरेश्वर । नैक-वस्त्र-धरो ऽथार्द्र-पाञि-पादो महृपते

puñya-gandhau śasta-mālya-dhārṚ caiva nareśvara | naika-vastra-dharo 'thārdra-pāñi-pādo mahṚpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्ध-वदनः प्रृतो भुञ्जृत न विदिश्-मुखः । प्राश्-मुखोदश्-मुखो वापि न चैवान्य-मना नरः

viśuddha-vadanaḥ prṚto bhuñjṚta na vidiŚ-mukhaḥ | prāŚ-mukhodaŚ-mukho vāpi na caivānya-manā naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा तु भक्तं शिष्येभ्यः क्षुधितेभ्यस् तथा गृहृ । प्रशस्त-शुद्ध-पात्रे तु भुञ्जृताकुपितो द्विजः

dattvā tu bhaktaṃ śiṣyebhyaḥ kṣudhitebhyas tathā gṛhṚ | praśasta-śuddha-pātre tu bhuñjṚtākupito dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासन्दि-संस्थिते पात्रे नादेशे च नरेश्वर । नाकाले नातिसश्कृर्ञे दत्त्वाग्रं च नरो ऽग्नये । नाशेषं पुरुषो ऽश्नृयाद् अन्यत्र जगतृ-पते

nāsandi-saṃsthite pātre nādeśe ca nareśvara | nākāle nātisaŚkṚrñe dattvāgraṃ ca naro 'gnaye | nāśeṣaṃ puruṣo 'śnṚyād anyatra jagatṚ-pate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्वम्भु-दधि-सर्पिभ्यः सक्तुभ्यश् च विवेकवान् । अश्नृयात् तन्-मयो भूत्वा पूर्वं तु मधुरं रसम्

madhvambhu-dadhi-sarpibhyaḥ saktubhyaś ca vivekavān | aśnṚyāt tan-mayo bhūtvā pūrvaṃ tu madhuraṃ rasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवञाम्ले तथा मध्ये कटु-तिक्तादिकांस् ततः । प्राग् द्रवं पुरुषो ऽश्नृयान् मध्ये कठिनाशनम्

lavañāmle tathā madhye kaṭu-tiktādikāṃs tataḥ | prāg dravaṃ puruṣo 'śnṚyān madhye kaṭhināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ते पुनर् द्रवाशृ तु बलारोग्ये न मुञ्चति । पञ्च-ग्रासं महा-मौनं प्राञाद्याप्यायनाय तत्

ante punar dravāśṚ tu balārogye na muñcati | pañca-grāsaṃ mahā-maunaṃ prāñādyāpyāyanāya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वा सम्यग् अथाचम्य प्राश्-मुखोदश्मुखो ऽपि वा । यथावत् पुनर् आचामेत् पाञृ प्रक्षाल्य मूलतः

bhuktvā samyag athācamya prāŚ-mukhodaŚmukho 'pi vā | yathāvat punar ācāmet pāñṚ prakṣālya mūlataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थः प्रशान्त-चित्तस् तु कृतासन-परिग्रहः । अभृष्ट-देवतानां तु कुर्वृत स्मरञं नरः

svasthaḥ praśānta-cittas tu kṛtāsana-parigrahaḥ | abhṚṣṭa-devatānāṃ tu kurvṚta smarañaṃ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगस्तिर् अग्निर् बडवानलश् च भुक्तं मयान्नं जरयत्व् अशेषम् । सुखं च मे तत्-परिञाम-सम्भवं यच्छन्त्व् अरोगो मम चास्तु देहे

agastir agnir baḍavānalaś ca bhuktaṃ mayānnaṃ jarayatv aśeṣam | sukhaṃ ca me tat-pariñāma-sambhavaṃ yacchantv arogo mama cāstu dehe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्ञुः समस्तेन्द्रिय-देह-देहृ प्रधान-भूतो भगवान् यथैकः । सत्येन तेनात्तम् अशेषम् अन्नम् आरोग्यदं मे परिञामम् एतु

viṣñuḥ samastendriya-deha-dehṚ pradhāna-bhūto bhagavān yathaikaḥ | satyena tenāttam aśeṣam annam ārogyadaṃ me pariñāmam etu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उच्चार्य स्व-हस्तेन परिमृज्य तथोदरम् । अनायास-प्रदायृनि कुर्यात् कर्माञ्य् अतन्द्रितः

ity uccārya sva-hastena parimṛjya tathodaram | anāyāsa-pradāyṚni kuryāt karmāñy atandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौर्मे व्यास-गृतायाम्- प्राश्-मुखो ऽन्नानि भुञ्जृत सूर्याभिमुखम् एव वा । आसृनः स्वासने सिद्धे भूम्यां पादौ निधाय च

kaurme vyāsa-gṚtāyām- prāŚ-mukho 'nnāni bhuñjṚta sūryābhimukham eva vā | āsṚnaḥ svāsane siddhe bhūmyāṃ pādau nidhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुष्यं प्राश्-मुखो भुश्क्ते यशस्यं दक्षिञामुखः । श्रियं प्रत्यश्-मुखो भुश्क्ते ऋतं भुश्क्ते उदश्-मुखः

āyuṣyaṃ prāŚ-mukho bhuŚkte yaśasyaṃ dakṣiñāmukhaḥ | śriyaṃ pratyaŚ-mukho bhuŚkte ṛtaṃ bhuŚkte udaŚ-mukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चार्द्रो भोजनं कुर्याद् भूमौ पात्रं निधाय च । उपवासेन तत् तुल्यं मनुर् आह प्रजापतिः

pañcārdro bhojanaṃ kuryād bhūmau pātraṃ nidhāya ca | upavāsena tat tulyaṃ manur āha prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलिप्ते शुचौ देशे पादौ प्रक्षाल्य वै करौ । आचम्यार्द्राननो ऽक्रोधः पञ्चार्द्रो भोजनं चरेत्

upalipte śucau deśe pādau prakṣālya vai karau | ācamyārdrānano 'krodhaḥ pañcārdro bhojanaṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महा-व्याहृतिभिस् त्व् अन्नं परिवार्योदकेन तु । अमृतोपस्तरञम् असृत्यपोशान-क्रियां चरेत्

mahā-vyāhṛtibhis tv annaṃ parivāryodakena tu | amṛtopastarañam asṚtyapośāna-kriyāṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाहा-प्रञव-संयुक्तां प्राञायेत्य् आहुतिं ततः । अपानाय ततो हुत्वा व्यानाय तद्-अनन्तरम्

svāhā-prañava-saṃyuktāṃ prāñāyety āhutiṃ tataḥ | apānāya tato hutvā vyānāya tad-anantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.