सुखलेशस्य तद्व्याप्तत्वात् । यावदिदं लिङ्गं न निवर्तते तावदवश्यं दुःखेन भवितव्यम् । पर्यायेण संस्कारस्य सामर्थ्याल्लोकान्तरोपपत्तेः । तथा चाह- सुखं च दुःखं च हि संशयं वारेणायं सेवते तत्र तत्र । कथम्पुनर्दुःखेन व्याप्तं सुखमिति चेत्, आब्रह्मणो ऽशुद्ध्यातिशयोपपत्तेः । तस्याश्च दुःखमूलत्वात् । प्रजापतेरक्षिरोगश्रवणात्, इन्द्रस्य कामोपतापात् । गौतमपरिभावाद् रम्भायाश्चाभिशापात्पाषाणभावोपपत्तेः, नागानां सर्पसत्रायासात्, वैश्रवणस्य यस्काभिशापाद्धस्तिभावोपपत्तिः । जरत्कारो पित्ःणां च गर्ते ऽवलम्बनात्, पिशाचानां मन्त्रौषधिमङ्गलप्रयोगैरुद्वासनान्मानुषतिरश्चां प्रत्यक्षत एव प्रायेण दुःखास्पदत्वात् । तस्मान्नास्ति संसारे कश्चित्प्रदेशो यत्र सह लिङ्गेनात्मानं दुःखं नावाप्नुयादित्यत एवं प्रयतितव्यं येन लिङ्गस्यैवात्यन्तोच्छेदः । ततो हि सर्वदुःखानामत्यन्तोपशमः । समासग्रहणं तु सुखमोहयोरवकाशदानार्थम् । अन्यथा संसारे तयोरभाव एवाभ्युपगतः स्यात् ॥ ५५ ॥ ----------------------------------------------------------------------- कारिका ५६ ----------------------------------------------------------------------- एवं यथावत्सर्गमुपाख्यायोपसंहरन्नाह- इत्येष प्रकृतिविकृतः प्रवर्तते तत्त्वभूतभावाख्यः । प्रतिपुरुषविमोक्षार्थं स्वार्थ इव परार्थ आरम्भः
sukhaleśasya tadvyāptatvāt / yāvadidaṃ liṅgaṃ na nivartate tāvadavaśyaṃ duḥkhena bhavitavyam / paryāyeṇa saṃskārasya sāmarthyāllokāntaropapatteḥ / tathā cāha- sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca hi saṃśayaṃ vāreṇāyaṃ sevate tatra tatra / kathampunarduḥkhena vyāptaṃ sukhamiti cet, ābrahmaṇo 'śuddhyātiśayopapatteḥ / tasyāśca duḥkhamūlatvāt / prajāpaterakṣirogaśravaṇāt, indrasya kāmopatāpāt / gautamaparibhāvād rambhāyāścābhiśāpātpāṣāṇabhāvopapatteḥ, nāgānāṃ sarpasatrāyāsāt, vaiśravaṇasya yaskābhiśāpāddhastibhāvopapattiḥ / jaratkāro pitḥṇāṃ ca garte 'valambanāt, piśācānāṃ mantrauṣadhimaṅgalaprayogairudvāsanānmānuṣatiraścāṃ pratyakṣata eva prāyeṇa duḥkhāspadatvāt / tasmānnāsti saṃsāre kaścitpradeśo yatra saha liṅgenātmānaṃ duḥkhaṃ nāvāpnuyādityata evaṃ prayatitavyaṃ yena liṅgasyaivātyantocchedaḥ / tato hi sarvaduḥkhānāmatyantopaśamaḥ / samāsagrahaṇaṃ tu sukhamohayoravakāśadānārtham / anyathā saṃsāre tayorabhāva evābhyupagataḥ syāt // 55 // ----------------------------------------------------------------------- kārikā 56 ----------------------------------------------------------------------- evaṃ yathāvatsargamupākhyāyopasaṃharannāha- ityeṣa prakṛtivikṛtaḥ pravartate tattvabhūtabhāvākhyaḥ / pratipuruṣavimokṣārthaṃ svārtha iva parārtha ārambhaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.