य शरीरान्तरोपार्जिता धर्मादयो न तावत्कारणम् । बुद्धि मुपसंप्राप्ता अकृतार्थत्वाद् बुद्धिश्च प्रधानं तदा तिष्ठत्ययं नानात्वदर्शी तस्य संस्कारस्य सामर्थ्यात् । को दृष्टान्तः ? चक्रभ्रमवद्धृतशरीरः । तद्यथा कुम्भकारप्रयत्नविशिष्टेन दण्डेन घटादिनिष्पत्तियोग्यक्रिया चक्रस्य भ्रमः । तेन तुल्यं चक्रभ्रमवत् । यथा चक्रभ्रमणं घटार्थम् । निष्पन्ने घटादिनिष्पत्तियोग्यक्रिया चक्रस्य भ्रमः । तेन तुल्यं चक्रभ्रमवत् । यथा चक्रभ्रमणं घटार्थम् । निष्पन्ने घटे पूर्वसंस्कारानुरोधान्न निवर्तते न च तदा निवृत्तमिति कृत्वा संस्कारक्षये ऽप्यवतिष्ठते, एवं सम्यग्दर्शनार्थं शरीरं सम्यग्ज्ञानाधिगमे ऽपि न निवर्तते पूर्वसंस्कारवशात् । न च तदा निवृत्तमिति कृत्वा संस्कारक्षये ऽप्यवस्थाप्यत इति ॥ ६७ ॥ ----------------------------------------------------------------------- कारिका ६८ ----------------------------------------------------------------------- यदा तु संस्कारक्षये तन्निमित्तस्य शरीरस्य भेदः, अतः प्राप्ते शरीरभेदे धर्माधर्मौ कृतार्थौ कारणे बुद्धिलक्षणे लयं गच्छतः । यश्चास्य भूतावयवः शरीरारम्भकः स सर्वभूतेषु भूतानि तन्मात्रेषु, इन्द्रियाणि तन्मात्राणि चाहंकारे, अहंकारो बुद्धौ बुद्धिरव्यक्ते । सेयं तत्त्वानुपूर्वी तदर्थप्रधानादुत्पन्ना परिसमाप्ते पुनः प्रधाने प्रलयं गच्छतीति । प्रधानमप्यर्थवशादेवास्य शरीराणि तेषु तेषु जात्यन्तरपरिवर्तेषु करोति । स चार्यश्चरितार्थः । अतः चरितार्थत्वात् प्रधानविनिवृत्तौ । अतीन्द्रियमसंवेद्य लघु सर्वत्र सन्निहितं प्रशस्तमनिर्मितं विशुद्धमक्षयं निरतिशयम् एकान्तमात्यन्तिकमभयं कैवल्यमाप्नोति
ya śarīrāntaropārjitā dharmādayo na tāvatkāraṇam / buddhi mupasaṃprāptā akṛtārthatvād buddhiśca pradhānaṃ tadā tiṣṭhatyayaṃ nānātvadarśī tasya saṃskārasya sāmarthyāt / ko dṛṣṭāntaḥ ? cakrabhramavaddhṛtaśarīraḥ / tadyathā kumbhakāraprayatnaviśiṣṭena daṇḍena ghaṭādiniṣpattiyogyakriyā cakrasya bhramaḥ / tena tulyaṃ cakrabhramavat / yathā cakrabhramaṇaṃ ghaṭārtham / niṣpanne ghaṭādiniṣpattiyogyakriyā cakrasya bhramaḥ / tena tulyaṃ cakrabhramavat / yathā cakrabhramaṇaṃ ghaṭārtham / niṣpanne ghaṭe pūrvasaṃskārānurodhānna nivartate na ca tadā nivṛttamiti kṛtvā saṃskārakṣaye 'pyavatiṣṭhate, evaṃ samyagdarśanārthaṃ śarīraṃ samyagjñānādhigame 'pi na nivartate pūrvasaṃskāravaśāt / na ca tadā nivṛttamiti kṛtvā saṃskārakṣaye 'pyavasthāpyata iti // 67 // ----------------------------------------------------------------------- kārikā 68 ----------------------------------------------------------------------- yadā tu saṃskārakṣaye tannimittasya śarīrasya bhedaḥ, ataḥ prāpte śarīrabhede dharmādharmau kṛtārthau kāraṇe buddhilakṣaṇe layaṃ gacchataḥ / yaścāsya bhūtāvayavaḥ śarīrārambhakaḥ sa sarvabhūteṣu bhūtāni tanmātreṣu, indriyāṇi tanmātrāṇi cāhaṃkāre, ahaṃkāro buddhau buddhiravyakte / seyaṃ tattvānupūrvī tadarthapradhānādutpannā parisamāpte punaḥ pradhāne pralayaṃ gacchatīti / pradhānamapyarthavaśādevāsya śarīrāṇi teṣu teṣu jātyantaraparivarteṣu karoti / sa cāryaścaritārthaḥ / ataḥ caritārthatvāt pradhānavinivṛttau / atīndriyamasaṃvedya laghu sarvatra sannihitaṃ praśastamanirmitaṃ viśuddhamakṣayaṃ niratiśayam ekāntamātyantikamabhayaṃ kaivalyamāpnoti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.