Jayadeva (alias Piyusavarsa): Candraloka 5

शब्दार्थयोः प्रसिद्ध्या वा कवेः प्रौढिवशेन वा । हारादिवद् अलङ्कारः सन्निवेशो मनोहरः

śabdārthayoḥ prasiddhyā vā kaveḥ prauḍhivaśena vā / hārādivad alaṅkāraḥ sanniveśo manoharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरव्यञ्जनसंदोह-व्यूहामन्दोहदोहदा । गौर् जगज्जाग्रदुत्सेका छेकानुप्रासभासुरा

svaravyañjanasaṃdoha-vyūhāmandohadohadā / gaur jagajjāgradutsekā chekānuprāsabhāsurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृत्तवर्णसम्पूर्णं वृत्त्यनुप्रासवद् वचः । अमन्दानन्दसन्दोह-स्वच्छन्दास्पदमन्दिरम्

āvṛttavarṇasampūrṇaṃ vṛttyanuprāsavad vacaḥ / amandānandasandoha-svacchandāspadamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाटानुप्रासभूर् भिन्नाभिप्राया पुनरुक्तता । यत्र स्यान् न पुनः शत्रोर् गर्जितं तज् जितं जितम्

lāṭānuprāsabhūr bhinnābhiprāyā punaruktatā / yatra syān na punaḥ śatror garjitaṃ taj jitaṃ jitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लोकस्यार्धे तदर्धे वा वर्णावृत्तिर् यदि ध्रुवा । तदा मता मतिमतां स्फुटानुप्रासता सताम्

ślokasyārdhe tadardhe vā varṇāvṛttir yadi dhruvā / tadā matā matimatāṃ sphuṭānuprāsatā satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपमेयोपमानादाव् अर्थानुप्रास इष्यते । चन्दनं खलु गोविन्द-चरणद्वन्द्ववन्दनम्

upameyopamānādāv arthānuprāsa iṣyate / candanaṃ khalu govinda-caraṇadvandvavandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनरुक्तप्रतीकाशं पुनरुक्तार्थसन्निभम् । अंशुकान्तं शशी कुर्वन्न् अम्बरान्तम् उपैत्य् असौ

punaruktapratīkāśaṃ punaruktārthasannibham / aṃśukāntaṃ śaśī kurvann ambarāntam upaity asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृत्तवर्णस्तबकं स्तवकन्दाङ्कुरं कवेः । यमकं प्रथमा धुर्य-माधुर्यवचसो विदुः

āvṛttavarṇastabakaṃ stavakandāṅkuraṃ kaveḥ / yamakaṃ prathamā dhurya-mādhuryavacaso viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काव्यवित्प्रवरैश्चित्रं खड्गबन्धादि लक्ष्यते । तेष्व् आद्यम् उच्यते श्लोक-द्वयीसज्जनरञ्जिका

kāvyavitpravaraiścitraṃ khaḍgabandhādi lakṣyate / teṣv ādyam ucyate śloka-dvayīsajjanarañjikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामिनीव भवेत् खड्ग-लेखा चारुकरालिका । काश्मीरसेका रक्ताङ्गी शत्रुकण्ठान्तिकाश्रिता

kāminīva bhavet khaḍga-lekhā cārukarālikā / kāśmīrasekā raktāṅgī śatrukaṇṭhāntikāśritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपमा यत्र सादृश्य-लक्ष्मीर् उल्लसति द्वयोः । हृदये खेलतोर् उच्चैस् तन्वङ्गीस्तनयोरिव

upamā yatra sādṛśya-lakṣmīr ullasati dvayoḥ / hṛdaye khelator uccais tanvaṅgīstanayoriva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपमानोपमेयत्वे यत्रैकस्यैव जागृतः । इन्दुर् इन्दुरिवेत्यादौ भवेद् एवम् अनन्वयः

upamānopameyatve yatraikasyaiva jāgṛtaḥ / indur indurivetyādau bhaved evam ananvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यायेण द्वयोस् तच् चेद् उपमेयोपमा मता । धर्मो ऽर्थ इव पूर्णश्रीर् अर्थो धर्म इव त्वयि

paryāyeṇa dvayos tac ced upameyopamā matā / dharmo 'rtha iva pūrṇaśrīr artho dharma iva tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विख्यातस्योपमानस्य यत्र स्याद् उपमेयता । इन्दुर् मुखम् इवेत्यादौ स्यात् प्रतीपोपमा तदा

vikhyātasyopamānasya yatra syād upameyatā / indur mukham ivetyādau syāt pratīpopamā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपमाने तु लीलादि-पदाढ्ये ललितोपमा । त्वन्नेत्रयुगलं धत्ते लीलां नीलाम्बुजन्मनोः

upamāne tu līlādi-padāḍhye lalitopamā / tvannetrayugalaṃ dhatte līlāṃ nīlāmbujanmanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकस्यार्थयुग्मस्य सादृश्यं स्तबकोपमा । श्रितो ऽस्मि चरणौ विष्णोर् भृङ्गस् तामरसं यथा

anekasyārthayugmasya sādṛśyaṃ stabakopamā / śrito 'smi caraṇau viṣṇor bhṛṅgas tāmarasaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात् संपूर्णोपमा यत्र द्वयोर् अपि विधेयता । पद्मानीव विनिद्राणि नेत्राण्य् आसन्न् अहर्मुखे

syāt saṃpūrṇopamā yatra dvayor api vidheyatā / padmānīva vinidrāṇi netrāṇy āsann aharmukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रोपमानचित्रेण सर्वथाप्य् उपरज्यते । उपमेयमयी भित्तिस् तत्र रूपकम् इष्यते

yatropamānacitreṇa sarvathāpy uparajyate / upameyamayī bhittis tatra rūpakam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानधर्मयुक्साध्या-रोपात् सोपाधिरूपकम् । उत्सिक्तक्षितिभृल्लक्ष्य-पक्षच्छेदपुरन्दरः

samānadharmayuksādhyā-ropāt sopādhirūpakam / utsiktakṣitibhṛllakṣya-pakṣacchedapurandaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्कथितसादृश्यं दृश्यं सादृश्यरूपकम् । उल्लसत्पञ्चशाखस् ते राजते भुजभूरुहः

pṛthakkathitasādṛśyaṃ dṛśyaṃ sādṛśyarūpakam / ullasatpañcaśākhas te rājate bhujabhūruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् अङ्गयष्टिरित्येवं-विधम् आभासरूपकम् । अङ्गयष्टिधनुर्वल्लीत्य्-आदि रूपितरूपकम्

syād aṅgayaṣṭirityevaṃ-vidham ābhāsarūpakam / aṅgayaṣṭidhanurvallīty-ādi rūpitarūpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिणामो ऽनयोर् यस्मिन्न् अभेदः पर्यवस्यति । कान्तेन पृष्टा रहसि मौनम् एवोत्तरं ददौ

pariṇāmo 'nayor yasminn abhedaḥ paryavasyati / kāntena pṛṣṭā rahasi maunam evottaraṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुभिर्बहुधोल्लेखाद् एकस्योल्लेखिता मता । स्त्रीभिः कामः प्रियैश् चन्द्रः कालः शत्रुभिर् ऐक्षि सः

bahubhirbahudhollekhād ekasyollekhitā matā / strībhiḥ kāmaḥ priyaiś candraḥ kālaḥ śatrubhir aikṣi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतथ्यम् आरोपयितुं तथ्यापास्तिर् अपह्नुतिः । नायं सुधांशुः किं तर्हि व्योमगङ्गासरोरुहम्

atathyam āropayituṃ tathyāpāstir apahnutiḥ / nāyaṃ sudhāṃśuḥ kiṃ tarhi vyomagaṅgāsaroruham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यस्तापह्नुतिर् यत्र धर्ममात्रं निषिध्यते । नायं सुधांशुः किं तर्हि सुधांशुः प्रेयसीमुखम्

paryastāpahnutir yatra dharmamātraṃ niṣidhyate / nāyaṃ sudhāṃśuḥ kiṃ tarhi sudhāṃśuḥ preyasīmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तापह्नुतिर् अन्यस्य शङ्कया तथ्यनिर्णये । तापं तनोति सोत्कम्पं ज्वरः किं न सखि स्मरः

bhrāntāpahnutir anyasya śaṅkayā tathyanirṇaye / tāpaṃ tanoti sotkampaṃ jvaraḥ kiṃ na sakhi smaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेकापह्नुतिर् अन्यस्य शङ्कया तथ्यनिह्नवे । प्रजल्पन् मत्पदे लग्नः कान्तः किं न हि नूपुरः

chekāpahnutir anyasya śaṅkayā tathyanihnave / prajalpan matpade lagnaḥ kāntaḥ kiṃ na hi nūpuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैतवापह्नुतिर् व्यक्ते व्याजाद्यैर् निह्नवे पदैः । निर्यान्ति स्मरनाराचाः कान्तादृक्पातकैतवात्

kaitavāpahnutir vyakte vyājādyair nihnave padaiḥ / niryānti smaranārācāḥ kāntādṛkpātakaitavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्प्रेक्षोन्नीयते यत्र हेत्वादिर् निह्नुतिं विना । त्वन्मुखश्रीकृते नूनं पद्मैर् वैरायते शशी

utprekṣonnīyate yatra hetvādir nihnutiṃ vinā / tvanmukhaśrīkṛte nūnaṃ padmair vairāyate śaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इवादिकपदाभावे गूढोत्प्रेक्षां प्रचक्षते । यत्कीर्तिर् विभ्रमश्रान्ता विवेश स्वर्गनिम्नगाम्

ivādikapadābhāve gūḍhotprekṣāṃ pracakṣate / yatkīrtir vibhramaśrāntā viveśa svarganimnagām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात् स्मृतिभ्रान्तिसंदेहैस् तद् एवालंकृतित्रयम् । पङ्कजं पश्यतस् तस्या मुखं मे गाहते मनः

syāt smṛtibhrāntisaṃdehais tad evālaṃkṛtitrayam / paṅkajaṃ paśyatas tasyā mukhaṃ me gāhate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं प्रमत्तमधुपस् त्वन्मुखं वेद पङ्कजम् । पङ्कजं वा सुधांशुर् वेत्य् अस्माकं तु न निर्णयः

ayaṃ pramattamadhupas tvanmukhaṃ veda paṅkajam / paṅkajaṃ vā sudhāṃśur vety asmākaṃ tu na nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मीलितं बहुसादृश्याद् भेदवच् चेन् न लक्ष्यते । रसो नालक्षि लाक्षायाश् चरणे सहजारुणे

mīlitaṃ bahusādṛśyād bhedavac cen na lakṣyate / raso nālakṣi lākṣāyāś caraṇe sahajāruṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यं यदि सादृश्याद् भेद एव न लक्ष्यते । पद्माकरप्रविष्टानां मुखं नालक्षि सुभ्रुवाम्

sāmānyaṃ yadi sādṛśyād bheda eva na lakṣyate / padmākarapraviṣṭānāṃ mukhaṃ nālakṣi subhruvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतोः कुतो ऽपि वैशिष्ट्यात् स्फूर्तिर् उन्मीलितं मतम् । लक्षितान्य् उदिते चन्द्रे पद्मानि च मुखानि च

hetoḥ kuto 'pi vaiśiṣṭyāt sphūrtir unmīlitaṃ matam / lakṣitāny udite candre padmāni ca mukhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमानं च कार्यादेः कारणाद्यवधारणम् । अस्ति किञ्चिद् यदनया मां विलोक्य स्मितं मनाक्

anumānaṃ ca kāryādeḥ kāraṇādyavadhāraṇam / asti kiñcid yadanayā māṃ vilokya smitaṃ manāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थापत्तिः स्वयं सिध्येत् पदार्थान्तरवर्णनम् । स जितस् त्वन्मुखेनेन्दुः का वार्ता सरसीरुहाम्

arthāpattiḥ svayaṃ sidhyet padārthāntaravarṇanam / sa jitas tvanmukhenenduḥ kā vārtā sarasīruhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात् काव्यलिङ्गं वागर्थो नूतनार्थसमर्थकः । जितो ऽसि मन्द कन्दर्प मच्चित्ते ऽस्ति त्रिलोचनः

syāt kāvyaliṅgaṃ vāgartho nūtanārthasamarthakaḥ / jito 'si manda kandarpa maccitte 'sti trilocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलङ्कारः परिकरः साभिप्राये विशेषणे । सुधांशुकलितोत्तंसस् तापं हरतु वः शिवः

alaṅkāraḥ parikaraḥ sābhiprāye viśeṣaṇe / sudhāṃśukalitottaṃsas tāpaṃ haratu vaḥ śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साभिप्राये विशेष्ये तु भवेत् परिकराङ्कुरः । चतुर्णां पुरुषार्थानां दाता देवश् चतुर्भुजः

sābhiprāye viśeṣye tu bhavet parikarāṅkuraḥ / caturṇāṃ puruṣārthānāṃ dātā devaś caturbhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रमातिशयोक्तिश् चेद् युगपत् कार्यकारणे । आलिङ्गन्ति समं देव ज्यां शराश् च पराश् च ते

akramātiśayoktiś ced yugapat kāryakāraṇe / āliṅganti samaṃ deva jyāṃ śarāś ca parāś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यन्तातिशयोक्तिस् तत्-पौर्वापर्यव्यतिक्रमे । अग्रे मानो गतः पश्चाद् अनुनीता प्रियेण सा

atyantātiśayoktis tat-paurvāparyavyatikrame / agre māno gataḥ paścād anunītā priyeṇa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चपलातिशयोक्तिस् तु कार्ये हेतुप्रसक्तिजे । यामीति प्रियपृष्टाया वलयो ऽभवद् ऊर्मिका

capalātiśayoktis tu kārye hetuprasaktije / yāmīti priyapṛṣṭāyā valayo 'bhavad ūrmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बन्धातिशयोक्तिः स्यात् तदभावे ऽपि तद्वचः । पश्य सौधाग्रसंसक्तं विभाति विधुमण्डलम्

sambandhātiśayoktiḥ syāt tadabhāve 'pi tadvacaḥ / paśya saudhāgrasaṃsaktaṃ vibhāti vidhumaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदकातिशयोक्तिश् चेद् एकस्यैवान्यतोच्यते । अहो अन्यैव लावण्य-लीला बालाकुचस्थले

bhedakātiśayoktiś ced ekasyaivānyatocyate / aho anyaiva lāvaṇya-līlā bālākucasthale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपकातिशयोक्तिश् चेद् रूप्यं रूपकमध्यगम् । पश्य नीलोत्पलद्वन्द्वान् निःसरन्ति शिताः शराः

rūpakātiśayoktiś ced rūpyaṃ rūpakamadhyagam / paśya nīlotpaladvandvān niḥsaranti śitāḥ śarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रौढोक्तिस् तदशक्तस्य तच्छक्तत्वावकल्पनम् । कलिन्दजातीररुहाः श्यामलाः सरलद्रुमाः

prauḍhoktis tadaśaktasya tacchaktatvāvakalpanam / kalindajātīraruhāḥ śyāmalāḥ saraladrumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भावनं यदीत्थं स्याद् इत्य् ऊहोन्यप्रसिद्धये । सिक्तं स्फटिककुम्भान्तः-स्थितिश्वेतीकृतैर् जलैः । मौक्तिकं चेल् लतां सूते तत्पुष्पैस् ते समं यशः

sambhāvanaṃ yadītthaṃ syād ity ūhonyaprasiddhaye / siktaṃ sphaṭikakumbhāntaḥ-sthitiśvetīkṛtair jalaiḥ / mauktikaṃ cel latāṃ sūte tatpuṣpais te samaṃ yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाञ्छिताद् अधिकप्राप्तिर् अयत्नेन प्रहर्षणम् । दीपम् उद्द्योतयेद् यावत् तावद् अभ्युदितो रविः

vāñchitād adhikaprāptir ayatnena praharṣaṇam / dīpam uddyotayed yāvat tāvad abhyudito raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्यमाणविरुद्धार्थ-सम्प्राप्तिस् तु विषादनम् । दीपम् उद्द्योतयेद् यावत् तावन् निर्वाण एव सः

iṣyamāṇaviruddhārtha-samprāptis tu viṣādanam / dīpam uddyotayed yāvat tāvan nirvāṇa eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियादिभिर् अनेकस्य तुल्यता तुल्ययोगिता । सङ्कुचन्ति सरोजानि स्वैरिणीवदनानि च । प्राचीनाचलचूडाग्र-चुम्बिबिम्बे सुधाकरे

kriyādibhir anekasya tulyatā tulyayogitā / saṅkucanti sarojāni svairiṇīvadanāni ca / prācīnācalacūḍāgra-cumbibimbe sudhākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्तुताप्रस्तुतानां च तुल्यत्वे दीपकं मतम् । मेधां बुधः सुधाम् इन्दुर् बिभर्ति वसुधां भवान्

prastutāprastutānāṃ ca tulyatve dīpakaṃ matam / medhāṃ budhaḥ sudhām indur bibharti vasudhāṃ bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृत्ते दीपकपदे भवेद् आवृत्तिदीपकम् । दीप्त्याग्निर् भाति भातीन्दुः कान्त्या भाति रविस् त्विषा

āvṛtte dīpakapade bhaved āvṛttidīpakam / dīptyāgnir bhāti bhātīnduḥ kāntyā bhāti ravis tviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्ययोर् अर्थसामान्ये प्रतिवस्तूपमा मता । तापेन भ्राजते सूरः शूरश् चापेन राजते

vākyayor arthasāmānye prativastūpamā matā / tāpena bhrājate sūraḥ śūraś cāpena rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेद् बिम्बप्रतिबिम्बत्वं दृष्टान्तस् तदलंकृतिः । स्यान् मल्लप्रतिमल्लत्वे सङ्ग्रामोद्धामहुंकृतिः

ced bimbapratibimbatvaṃ dṛṣṭāntas tadalaṃkṛtiḥ / syān mallapratimallatve saṅgrāmoddhāmahuṃkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टान्तश् चेद् भवन्मूर्तिस् तन् मृष्टा दैवदुर्लिपिः । जाता चेत् प्राक् प्रभा भानोस् तर्हि याता विभावरी

dṛṣṭāntaś ced bhavanmūrtis tan mṛṣṭā daivadurlipiḥ / jātā cet prāk prabhā bhānos tarhi yātā vibhāvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्यार्थयोः सदृशयोर् ऐक्यारोपो निदर्शना । या दातुः सौम्यता सेयं सुधांशोर् अकलङ्कता

vākyārthayoḥ sadṛśayor aikyāropo nidarśanā / yā dātuḥ saumyatā seyaṃ sudhāṃśor akalaṅkatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिरेको विशेषश् चेद् उपमानोपमेययोः । शैला इवोन्नताः सन्तः किं तु प्रकृतिकोमलाः

vyatireko viśeṣaś ced upamānopameyayoḥ / śailā ivonnatāḥ santaḥ kiṃ tu prakṛtikomalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहोक्तिः सहभावश् चेद् भासते जनरञ्जनः । दिगन्तम् अगमद् यस्य कीर्तिः प्रत्यर्थिभिः सह

sahoktiḥ sahabhāvaś ced bhāsate janarañjanaḥ / digantam agamad yasya kīrtiḥ pratyarthibhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनोक्तिश् चेद् विना किंचित् प्रस्तुतं हीनम् उच्यते । विद्या हृद्यापि सावद्या बिना विनयसम्पदम्

vinoktiś ced vinā kiṃcit prastutaṃ hīnam ucyate / vidyā hṛdyāpi sāvadyā binā vinayasampadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समासोक्तिः परिस्फूर्तिः प्रस्तुते ऽप्रस्तुतस्य चेत् । अयम् ऐन्द्रीमुखं पश्य रक्तश् चुम्बति चन्द्रमाः

samāsoktiḥ parisphūrtiḥ prastute 'prastutasya cet / ayam aindrīmukhaṃ paśya raktaś cumbati candramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खण्डश्लेषः पदानां चेद् एकैकं पृथगर्थता । उच्छलद्भूरिकीलालः शुशुभे वाहिनीपतिः

khaṇḍaśleṣaḥ padānāṃ ced ekaikaṃ pṛthagarthatā / ucchaladbhūrikīlālaḥ śuśubhe vāhinīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भङ्गश्लेषः पदस्तोमस्यैव चेत् पृथगर्थता । अजरामरता कस्य नायोध्येव पुरी प्रिया

bhaṅgaśleṣaḥ padastomasyaiva cet pṛthagarthatā / ajarāmaratā kasya nāyodhyeva purī priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थश्लेषो ऽर्थमात्रस्य यद्य् अनेकार्थसंश्रयः । कुटिलाः श्यामला दीर्घा कटाक्षाः कुन्तलाश् च ते

arthaśleṣo 'rthamātrasya yady anekārthasaṃśrayaḥ / kuṭilāḥ śyāmalā dīrghā kaṭākṣāḥ kuntalāś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रस्तुतप्रशंसा स्यात् सा यत्र प्रस्तुतानुगा । कार्यकारणसामान्य-विशेषादेर् असौ मता

aprastutapraśaṃsā syāt sā yatra prastutānugā / kāryakāraṇasāmānya-viśeṣāder asau matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमलैः कमलावासैः किं किं नासादि सुन्दरम् । अप्य् अम्बुधेः परं पारं प्रयान्ति व्यवसायिनः

kamalaiḥ kamalāvāsaiḥ kiṃ kiṃ nāsādi sundaram / apy ambudheḥ paraṃ pāraṃ prayānti vyavasāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद् अर्थान्तरन्यसो ऽनुषक्तार्थान्तराभिधा । हनूमान् अब्धिम् अतरद् दुष्करं किं महात्मनाम्

bhaved arthāntaranyaso 'nuṣaktārthāntarābhidhā / hanūmān abdhim atarad duṣkaraṃ kiṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् विशेषसामान्य-विशेषाः स विकस्वरः । स न जिग्ये महान्तो हि दुर्धर्षाः क्ष्माधरा इव

yasmin viśeṣasāmānya-viśeṣāḥ sa vikasvaraḥ / sa na jigye mahānto hi durdharṣāḥ kṣmādharā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्याद्यैः प्रस्तुतैर् उक्तैः पर्यायोक्तिं प्रचक्षते । तृणान्य् अङ्कुरयामास विपक्षनृपसद्मसु

kāryādyaiḥ prastutair uktaiḥ paryāyoktiṃ pracakṣate / tṛṇāny aṅkurayāmāsa vipakṣanṛpasadmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तिर् व्याजस्तुतिर् निन्दा-स्तुतिभ्यां स्तुतिनिन्दयोः । कस्ते विवेको नयसि स्वर्गं पातकिनो ऽपि यत्

uktir vyājastutir nindā-stutibhyāṃ stutinindayoḥ / kaste viveko nayasi svargaṃ pātakino 'pi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्षेपस् तु प्रयुक्तस्य प्रतिषेधो विचारणात् । चन्द्र संदर्शयात्मानम् अथवास्ति प्रियामुखम्

ākṣepas tu prayuktasya pratiṣedho vicāraṇāt / candra saṃdarśayātmānam athavāsti priyāmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गूढाक्षेपो विधौ व्यक्ते निषेधे चास्फुटे सति । हर सीतां सुखं, किं तु चिन्तयान्तकढौकनम्

gūḍhākṣepo vidhau vyakte niṣedhe cāsphuṭe sati / hara sītāṃ sukhaṃ, kiṃ tu cintayāntakaḍhaukanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोधो ऽनुपपत्तिश् चेद् गुणद्रव्यक्रियादिषु । अमन्दचन्दनस्यन्दः स्वच्छन्दं दन्दहीति माम्

virodho 'nupapattiś ced guṇadravyakriyādiṣu / amandacandanasyandaḥ svacchandaṃ dandahīti mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेषादिभूर् विरोधश् चेद् विरोधाभासता मता । अप्य् अन्धकारिणानेन जगद् एतत् प्रकाशते

śleṣādibhūr virodhaś ced virodhābhāsatā matā / apy andhakāriṇānena jagad etat prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंभवो ऽर्थनिष्पत्ताव् असंभाव्यत्ववर्णनम् । को वेद गोपशिशुकः शैलम् उत्पाटयिष्यति

asaṃbhavo 'rthaniṣpattāv asaṃbhāvyatvavarṇanam / ko veda gopaśiśukaḥ śailam utpāṭayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभावना विनापि स्यात् कारणं कार्यजन्म चेत् । पश्य लाक्षारसासिक्तं रक्तं त्वच्चरणद्वयम्

vibhāvanā vināpi syāt kāraṇaṃ kāryajanma cet / paśya lākṣārasāsiktaṃ raktaṃ tvaccaraṇadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषोक्तिर् अनुत्पत्तिः कार्यस्य सति कारणे । नमन्तम् अपि धीमन्तं न लङ्घयति कश्चन

viśeṣoktir anutpattiḥ kāryasya sati kāraṇe / namantam api dhīmantaṃ na laṅghayati kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्याते भिन्नदेशत्वे कार्यहेत्वोर् असंगतिः । त्वद्भक्तानां नमत्य् अङ्गं भङ्गम् एति भवक्लमः

ākhyāte bhinnadeśatve kāryahetvor asaṃgatiḥ / tvadbhaktānāṃ namaty aṅgaṃ bhaṅgam eti bhavaklamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमं यद्य् अनौचित्याद् अनेकान्वयकल्पनम् । क्वातितीव्रविषाः सर्पाः क्वासौ चन्दनभूरुहः

viṣamaṃ yady anaucityād anekānvayakalpanam / kvātitīvraviṣāḥ sarpāḥ kvāsau candanabhūruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समम् औचित्यतो ऽनेक-वस्तुसम्बन्धवर्णनम् । अनुरूपं कृतं सद्म हारेण कुचमण्डलम्

samam aucityato 'neka-vastusambandhavarṇanam / anurūpaṃ kṛtaṃ sadma hāreṇa kucamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रं चेत् प्रयत्नः स्याद् विपरीतफलप्रदः । नमन्ति सन्तस् त्रैलोक्याद् अपि लब्धुं समुन्नतिम्

vicitraṃ cet prayatnaḥ syād viparītaphalapradaḥ / namanti santas trailokyād api labdhuṃ samunnatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकं बोध्यम् आधाराद् आधेयाधिकवर्णनम् । यया व्याप्तं जगत् तस्यां वाचि मान्ति न ते गुणाः

adhikaṃ bodhyam ādhārād ādheyādhikavarṇanam / yayā vyāptaṃ jagat tasyāṃ vāci mānti na te guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यं नाम यत्र स्याद् उपकारः परस्परम् । त्रियामा शशिना भाति शशी भाति त्रियामया

anyonyaṃ nāma yatra syād upakāraḥ parasparam / triyāmā śaśinā bhāti śaśī bhāti triyāmayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषः ख्यातम् आधारं विनाप्य् आधेयवर्णनम् । गते ऽपि सूर्ये दीपस्थास् तमश् छिन्दन्ति तत्कराः

viśeṣaḥ khyātam ādhāraṃ vināpy ādheyavarṇanam / gate 'pi sūrye dīpasthās tamaś chindanti tatkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् व्याघातो ऽन्यथाकारि वस्त्व् अन्यक्रियम् उच्यते । यैर् जगत् प्रीयते हन्ति तैर् एव कुसुमायुधः

syād vyāghāto 'nyathākāri vastv anyakriyam ucyate / yair jagat prīyate hanti tair eva kusumāyudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुम्फः कारणमाला स्याद् यथाप्राक्प्रान्तकारणैः । नयेन श्रीः श्रिया त्यागस् त्यागेन विपुलं यशः

gumphaḥ kāraṇamālā syād yathāprākprāntakāraṇaiḥ / nayena śrīḥ śriyā tyāgas tyāgena vipulaṃ yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतमुक्तरीत्यर्थ-श्रेणिर् एकावली मता । नेत्रे कर्णान्तविश्रान्ते कर्णौ दोर्मूलदोलिनौ

gṛhītamuktarītyartha-śreṇir ekāvalī matā / netre karṇāntaviśrānte karṇau dormūladolinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपकैकावलीयोगान् मालादीपकम् उच्यते । स्मरेण हृदये तस्यास् तेन त्वयि कृता स्थितिः

dīpakaikāvalīyogān mālādīpakam ucyate / smareṇa hṛdaye tasyās tena tvayi kṛtā sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारो नाम पदोत्कर्षः सारताया यथोत्तरम् । सारं सारस्वतं तत्र काव्यं तत्र शिवस्तवः

sāro nāma padotkarṣaḥ sāratāyā yathottaram / sāraṃ sārasvataṃ tatra kāvyaṃ tatra śivastavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदारसारश् चेद् भाति भिन्नो ऽभिन्नतया गुणः । मधुरं मधु पीयूषं तस्मात् तस्मात् कवेर् वचः

udārasāraś ced bhāti bhinno 'bhinnatayā guṇaḥ / madhuraṃ madhu pīyūṣaṃ tasmāt tasmāt kaver vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथासंख्यं द्विधार्थाश् चेत् क्रमादेकैकमन्विताः । शत्रुं मित्रं द्विषत्पक्षं जय रञ्जय भञ्जय

yathāsaṃkhyaṃ dvidhārthāś cet kramādekaikamanvitāḥ / śatruṃ mitraṃ dviṣatpakṣaṃ jaya rañjaya bhañjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यायश् चेद् अनेकत्र स्याद् एकस्य समन्वयः । पद्मं मुक्त्वा गता चन्द्रं कामिनीवदनोपमा

paryāyaś ced anekatra syād ekasya samanvayaḥ / padmaṃ muktvā gatā candraṃ kāminīvadanopamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवृत्तिर् विनिमयो न्यूनाभ्यधिकयोर् मिथः । जग्राहैकं शरं मुक्त्वा कटाक्षान् शत्रुयोषिताम्

parivṛttir vinimayo nyūnābhyadhikayor mithaḥ / jagrāhaikaṃ śaraṃ muktvā kaṭākṣān śatruyoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिसंख्या निषिध्यैकम् अन्यस्मिन् वस्तुयन्त्रणम् । स्नेहक्षयः प्रदीपेषु स्वान्तेषु न नतभ्रुवाम्

parisaṃkhyā niṣidhyaikam anyasmin vastuyantraṇam / snehakṣayaḥ pradīpeṣu svānteṣu na natabhruvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पस् तुल्यबलयोर् विरोधश् चातुरीयुतः । कान्ताचित्ते ऽधरे वापि कुरु त्वं वीतरागताम्

vikalpas tulyabalayor virodhaś cāturīyutaḥ / kāntācitte 'dhare vāpi kuru tvaṃ vītarāgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयसाम् एकसम्बन्ध-भाजां गुम्फः समुच्चयः । नश्यन्ति पश्चात् पश्यन्ति भ्रश्यन्ति च तव द्विषः

bhūyasām ekasambandha-bhājāṃ gumphaḥ samuccayaḥ / naśyanti paścāt paśyanti bhraśyanti ca tava dviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाधिः कार्यसौकर्यं कारणान्तरसन्निधेः । उत्कण्ठितां च कलयन् जगामास्तं च भानुमान्

samādhiḥ kāryasaukaryaṃ kāraṇāntarasannidheḥ / utkaṇṭhitāṃ ca kalayan jagāmāstaṃ ca bhānumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यनीकं बलवतः शत्रोः पक्षे पराक्रमः । जैत्रनेत्रानुगौ कर्णाव् उत्पलाभ्याम् अधःकृतौ

pratyanīkaṃ balavataḥ śatroḥ pakṣe parākramaḥ / jaitranetrānugau karṇāv utpalābhyām adhaḥkṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीपम् उपमानस्य हीनत्वम् उपमेयतः । दृष्टं चेद् वदनं तस्याः किं पद्मेन किमिन्दुना

pratīpam upamānasya hīnatvam upameyataḥ / dṛṣṭaṃ ced vadanaṃ tasyāḥ kiṃ padmena kimindunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उल्लासो ऽन्यमहिम्ना चेद् दोषो ह्य् अन्यत्र वर्ण्यते । तद् अभाग्यं धनस्यैव यन् नाश्रयति सज्जनम्

ullāso 'nyamahimnā ced doṣo hy anyatra varṇyate / tad abhāgyaṃ dhanasyaiva yan nāśrayati sajjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गुणः स्वगुणत्यागाद् अन्यतः स्वगुणोदयः । पद्मरागारुणं नासा-मौक्तिकं ते ऽधरश्रितम्

tadguṇaḥ svaguṇatyāgād anyataḥ svaguṇodayaḥ / padmarāgāruṇaṃ nāsā-mauktikaṃ te 'dharaśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः स्वगुणसम्प्राप्तिर् विज्ञेया पूर्वरूपता । हरकण्ठांशुलिप्तो ऽपि शेषस् त्वद्यशसा सितः

punaḥ svaguṇasamprāptir vijñeyā pūrvarūpatā / harakaṇṭhāṃśulipto 'pi śeṣas tvadyaśasā sitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वस्तुनो ऽन्यथा रूपं तथा स्यात् पूर्वरूपता । दीपे निर्वापिते ह्य् आसीत् काञ्चीरत्नैर् अहर्महः

yadvastuno 'nyathā rūpaṃ tathā syāt pūrvarūpatā / dīpe nirvāpite hy āsīt kāñcīratnair aharmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गतान्यगुणानङ्गी-कारम् आहुर् अतद्गुणम् । विशन्न् अपि रवेर् मध्यं शीत एव सदा शशी

saṅgatānyaguṇānaṅgī-kāram āhur atadguṇam / viśann api raver madhyaṃ śīta eva sadā śaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्सिद्धस्वगुणोत्कर्षो ऽनुगुणः परसन्निधेः । कर्णोत्पलानि दधते कटाक्षैरपि नीलताम्

prāksiddhasvaguṇotkarṣo 'nuguṇaḥ parasannidheḥ / karṇotpalāni dadhate kaṭākṣairapi nīlatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवज्ञा वर्ण्यते वस्तु गुणदोषाक्षमं यदि । म्लायन्ति यदि पद्मानि का हानिर् अमृतद्युतेः

avajñā varṇyate vastu guṇadoṣākṣamaṃ yadi / mlāyanti yadi padmāni kā hānir amṛtadyuteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रश्नोत्तरं क्रमेणोक्तौ स्यूतम् उत्तरम् उत्तरम् । यत्रासौ वेतसी पान्थ तत्रासौ सुतरा सरित्

praśnottaraṃ krameṇoktau syūtam uttaram uttaram / yatrāsau vetasī pāntha tatrāsau sutarā sarit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिहितं परवृत्तान्त-ज्ञातुर् अन्यस्य चेष्टितम् । प्रिये गृहागते प्रातः कान्ता तल्पम् अकल्पयत्

pihitaṃ paravṛttānta-jñātur anyasya ceṣṭitam / priye gṛhāgate prātaḥ kāntā talpam akalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याजोक्तिः शङ्कमानस्य छद्मना वस्तुगोपनम् । सखि पश्य गृहाराम-परागैर् अस्मि धूसरा

vyājoktiḥ śaṅkamānasya chadmanā vastugopanam / sakhi paśya gṛhārāma-parāgair asmi dhūsarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्रोक्तिः श्लेषकाकुभ्यां वाच्यार्थान्तरकल्पनम् । मुञ्च मानं दिनं प्राप्तं मन्द नन्दी हरान्तिके

vakroktiḥ śleṣakākubhyāṃ vācyārthāntarakalpanam / muñca mānaṃ dinaṃ prāptaṃ manda nandī harāntike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाभावोक्तिः स्वभावस्य जात्यादिषु च वर्णनम् । कुरङ्गैर् उत्तरङ्गाक्षि स्तब्धकर्णैर् उदीक्ष्यते

svābhāvoktiḥ svabhāvasya jātyādiṣu ca varṇanam / kuraṅgair uttaraṅgākṣi stabdhakarṇair udīkṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविकं भूतभाव्यर्थ-साक्षाद् दर्शनवर्णनम् । अलं विलोकयाद्यापि युद्ध्यन्ते ऽत्र सुरासुराः

bhāvikaṃ bhūtabhāvyartha-sākṣād darśanavarṇanam / alaṃ vilokayādyāpi yuddhyante 'tra surāsurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशात्मविप्रकृष्टस्य दर्शनं भाविकच्छविः । त्वं वसन् हृदये तस्याः साक्षात् पञ्चेषुर् ईक्ष्यसे

deśātmaviprakṛṣṭasya darśanaṃ bhāvikacchaviḥ / tvaṃ vasan hṛdaye tasyāḥ sākṣāt pañceṣur īkṣyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदात्तम् ऋद्धेश् चरितं श्लाघ्यं चान्योपलक्षणम् । सानौ यस्याभवद् युद्धं तद् धूर्जटिकिरीटिनोः

udāttam ṛddheś caritaṃ ślāghyaṃ cānyopalakṣaṇam / sānau yasyābhavad yuddhaṃ tad dhūrjaṭikirīṭinoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्युक्तिर् अद्भुतातथ्य-शौर्यौदार्यादिवर्णनम् । त्वयि दातरि राजेन्द्र याचकाः कल्पशाखिनः

atyuktir adbhutātathya-śauryaudāryādivarṇanam / tvayi dātari rājendra yācakāḥ kalpaśākhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसभावतदाभास-भावशान्तिनिबन्धनाः । रसवत्प्रेयऊर्जस्वि-समाहितमयाभिधाः

rasabhāvatadābhāsa-bhāvaśāntinibandhanāḥ / rasavatpreyaūrjasvi-samāhitamayābhidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावानामुदयः सन्धिः शबलत्वम् इति त्रयः । अलङ्कारान् इमान् सप्त केचिद् आहुर् मनीषिणः

bhāvānāmudayaḥ sandhiḥ śabalatvam iti trayaḥ / alaṅkārān imān sapta kecid āhur manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धिर् एकप्रधानत्वं तथा संसृष्टिसंकरौ । एतेषाम् एव विन्यासान् नालङ्कारान्तराण्य् अमी

śuddhir ekapradhānatvaṃ tathā saṃsṛṣṭisaṃkarau / eteṣām eva vinyāsān nālaṅkārāntarāṇy amī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां च प्रतिद्वन्द्व-प्रतिच्छन्दभिदाभृताम् । उपाधिः क्वचिद् उद्भिन्नः स्याद् अन्यत्रापि संभवात्

sarveṣāṃ ca pratidvandva-praticchandabhidābhṛtām / upādhiḥ kvacid udbhinnaḥ syād anyatrāpi saṃbhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माला परंपरा चैषां भूयसाम् अनुकूलके । मनुष्ये भवतः क्वापि ह्य् अलङ्काराङ्गतां गते

mālā paraṃparā caiṣāṃ bhūyasām anukūlake / manuṣye bhavataḥ kvāpi hy alaṅkārāṅgatāṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.