Jiva Gosvamin: Gopalacampu, Purvacampu 1.31

सपालैः पशुभिर् मन्द त्रासितैः किम् असत्तम । मयि शास्तरि दुष्टानां त्वद्-विधानां दुरात्मनाम् ॥[भ्प् १०।३६।७] इति । पुनश् च- पिण्डीशूर विदूरः सन् क्रूरतां त्वं किम् ऋच्छसि । सामुद्र-पूर इव मां कुम्भ-जातं प्रपूरयेति ॥ज्ग्च् १,३१।७॥[१३] तद् इदं च तस्य गां-मन्यस्य जिघांसया लोकानां गोत्व-भ्रमापगमनया चोक्तवान् इति गम्यते । किं च- आस्फोटनं कृतम् अनेन तदा यद् अस्माद्- आस्फोटनं समभवद् दनुज-श्रुतीनाम् । कोऽ यं चकार स तु यद् वृसभस् तद् उच्चैः कोपं च वर्ष-शिशुवन् नहि जाहसीति ॥ज्ग्च् १,३१।८॥ कृष्णः सख्युः स्कन्ध-देशे स्व-बाहुं निक्षिप्यासाव् उद्धसन्न् एव तस्थौ । येन क्रोधं वर्धयामास तस्य प्रेयो-वर्गाणां च सन्देह-सर्गम् ॥ज्ग्च् १,३१।९॥ वृषस् त्व् असौ रज इव पुच्छ-मार्जनी- परिभ्रमैर् घन-गण-लक्षम् उत्क्षिपन् । क्षितिं क्षताम् अथ खुर-वज्र-विज्वलत्- खनित्रकैर् विदधद् अगाद् धरिं प्रति ॥ज्ग्च् १,३१ १०॥ स वज्रति स्म न परम् आशु विद्रवं प्रति द्विषत्-प्रतिरुतती-व्रतां प्रति । न केवलं हरिर् इह हा समाययौ सखापि यः परिकृत-तद्-भुजांसकः ॥ज्ग्च् १,३१।११॥[१४] तादृशतया स्पष्टम् अविप्रकृष्टे च तस्मिन् श्रीमान् कृष्णस् तु शृङ्ग-द्वयम् एवाभिजग्राह, यथा- शृङ्गे ये पूर्वतां नीते जयाय वृष-रक्षसा । स्व-सन्दानाय ते सृष्टे कृष्ण-दोष्णोर् वशं गते

sapālaiḥ paśubhir manda trāsitaiḥ kim asattama | mayi śāstari duṣṭānāṃ tvad-vidhānāṃ durātmanām ||[BhP 10.36.7] iti | punaś ca- piṇḍīśūra vidūraḥ san krūratāṃ tvaṃ kim ṛcchasi | sāmudra-pūra iva māṃ kumbha-jātaṃ prapūrayeti ||JGc 1,31.7||[13] tad idaṃ ca tasya gāṃ-manyasya jighāṃsayā lokānāṃ gotva-bhramāpagamanayā coktavān iti gamyate | kiṃ ca- āsphoṭanaṃ kṛtam anena tadā yad asmād- āsphoṭanaṃ samabhavad danuja-śrutīnām | ko' yaṃ cakāra sa tu yad vṛsabhas tad uccaiḥ kopaṃ ca varṣa-śiśuvan nahi jāhasīti ||JGc 1,31.8|| kṛṣṇaḥ sakhyuḥ skandha-deśe sva-bāhuṃ nikṣipyāsāv uddhasann eva tasthau | yena krodhaṃ vardhayāmāsa tasya preyo-vargāṇāṃ ca sandeha-sargam ||JGc 1,31.9|| vṛṣas tv asau raja iva puccha-mārjanī- paribhramair ghana-gaṇa-lakṣam utkṣipan | kṣitiṃ kṣatām atha khura-vajra-vijvalat- khanitrakair vidadhad agād dhariṃ prati ||JGc 1,31 10|| sa vajrati sma na param āśu vidravaṃ prati dviṣat-pratirutatī-vratāṃ prati | na kevalaṃ harir iha hā samāyayau sakhāpi yaḥ parikṛta-tad-bhujāṃsakaḥ ||JGc 1,31.11||[14] tādṛśatayā spaṣṭam aviprakṛṣṭe ca tasmin śrīmān kṛṣṇas tu śṛṅga-dvayam evābhijagrāha, yathā- śṛṅge ye pūrvatāṃ nīte jayāya vṛṣa-rakṣasā | sva-sandānāya te sṛṣṭe kṛṣṇa-doṣṇor vaśaṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहु-पाश-सित-तीव्र-शृङ्गकः स स्फुटं प्रतिमुखं सरन्न् अपि । प्रत्यग् अष्टादश च क्रमान् बलाद् दित्य्-अपत्य-रिपुणापयापितः ॥ज्ग्च् १,३१।१३॥ अयम् उद्धुतस् तद् इह नास्ति भारता न फलं विनोदन-कला-विनोदतः । इति माधवः स्फुटम् अरिष्टम् उत्क्षिपन् नति-रीढया बत विवृत्तिम् आटिटत् ॥ज्ग्च् १,३१।१४॥ व्यवर्तत हरि-क्षिप्तः परं नोक्षासुरः क्षितौ । हासावेश-वशे क्षिप्तः स्वर्गेऽ पि स्वर्गिणां गणः ॥ज्ग्च् १,३१ १५॥ पपात पुच्छं भुवि शृङ्गयोर् बलाच् छृङ्गे तु पुच्छस्य निपेततुर् भुवि । पृष्ठाङ्घ्रि चैवं वृष-रक्षसस् तदा युक्तं तद् अस्मिन् विपरीत-कारिणि ॥ज्ग्च् १,३१।१६॥ तज्जा लज्जाप्य् उत्थिता तस्य सोऽ पि प्रत्युत्तस्थाव् अभ्ययुङ्क्तापि भूयः । कृष्णस् त्व् एनं पातयन् वाम-शृङ्गे- णोत्कृत्तेनामुष्य वक्त्रं चुकुट्ट ॥ज्ग्च् १,३१।१७॥[१४] शृङ्गोत्पाटणं घटयंस् त्व् इदम् आचष्ट- अभद्रस्यापि भवतो भद्राकृति-विध-सरिणः । विषाण-मुण्डनाद् भद्राकृतिर् एव प्रशस्यते ॥ज्ग्च् १,३१।१८॥ अथार्द्र-वसनं यथा परिनिपीडयन् जीवनं विकर्षति जनस् तथा तम् अकरोद् अरिष्टं हरिः । मलानि च यदाकिरच् छमल-मूत्र-रक्तादिकान्य् अस्यौ परम-शुद्धताम् अपि जगाम कैवल्यतः ॥ज्ग्च् १,३१।१९॥ लयं परमम् आगतस् तद् अपि यत् पदं नैरृतं ययावयम् इति स्मृतं मुनिभिर् एतद् उच्चै रुषा । प्रसूनम् अथ यन् मुदा ववृषुर् आदितेयास् तद् अप्य् अमित्र-विलयाद् भवेद् उचितम् ईदृशात् किं पुनः

bāhu-pāśa-sita-tīvra-śṛṅgakaḥ sa sphuṭaṃ pratimukhaṃ sarann api | pratyag aṣṭādaśa ca kramān balād dity-apatya-ripuṇāpayāpitaḥ ||JGc 1,31.13|| ayam uddhutas tad iha nāsti bhāratā na phalaṃ vinodana-kalā-vinodataḥ | iti mādhavaḥ sphuṭam ariṣṭam utkṣipan nati-rīḍhayā bata vivṛttim āṭiṭat ||JGc 1,31.14|| vyavartata hari-kṣiptaḥ paraṃ nokṣāsuraḥ kṣitau | hāsāveśa-vaśe kṣiptaḥ svarge' pi svargiṇāṃ gaṇaḥ ||JGc 1,31 15|| papāta pucchaṃ bhuvi śṛṅgayor balāc chṛṅge tu pucchasya nipetatur bhuvi | pṛṣṭhāṅghri caivaṃ vṛṣa-rakṣasas tadā yuktaṃ tad asmin viparīta-kāriṇi ||JGc 1,31.16|| tajjā lajjāpy utthitā tasya so' pi pratyuttasthāv abhyayuṅktāpi bhūyaḥ | kṛṣṇas tv enaṃ pātayan vāma-śṛṅge- ṇotkṛttenāmuṣya vaktraṃ cukuṭṭa ||JGc 1,31.17||[14] śṛṅgotpāṭaṇaṃ ghaṭayaṃs tv idam ācaṣṭa- abhadrasyāpi bhavato bhadrākṛti-vidha-sariṇaḥ | viṣāṇa-muṇḍanād bhadrākṛtir eva praśasyate ||JGc 1,31.18|| athārdra-vasanaṃ yathā parinipīḍayan jīvanaṃ vikarṣati janas tathā tam akarod ariṣṭaṃ hariḥ | malāni ca yadākirac chamala-mūtra-raktādikāny asyau parama-śuddhatām api jagāma kaivalyataḥ ||JGc 1,31.19|| layaṃ paramam āgatas tad api yat padaṃ nairṛtaṃ yayāvayam iti smṛtaṃ munibhir etad uccai ruṣā | prasūnam atha yan mudā vavṛṣur āditeyās tad apy amitra-vilayād bhaved ucitam īdṛśāt kiṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सं लघुं दैत्यतयावगच्छन् जघान बालेऽ प्य् अहम् उक्ष दैत्य । प्रौढः कथं त्वाम् अतिभीष्म-वर्ष्म- प्रष्ठं न जानानि न घातयानीति

vatsaṃ laghuṃ daityatayāvagacchan jaghāna bāle' py aham ukṣa daitya | prauḍhaḥ kathaṃ tvām atibhīṣma-varṣma- praṣṭhaṃ na jānāni na ghātayānīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कुकुद्मिनं हत्वा स्तूयमानं स्वजातिभिः । विवेश गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सवः ॥[भ्प् १०।३६।१५] इति । आयाते व्रजम् अच्युते रिपु-जय-स्वस्ति-प्रशस्तीडिते सर्वेऽ प्य् उन्मदतां गता बहु-विधं संवादम् उन्निर्ममुः । किं तु द्राक् पितराव् अमुष्य वदनं तद् वीक्ष्यमाणाव् अमू स्वैर् बाष्पाम्बुभिर् आप्लुतं ममृजतुर् विक्रुश्य मूकाव् इव ॥ज्ग्च् १,३१।२२॥ [१७] अथ समापनम्- अयं स स्तव-भाक् सूनुस् तव गोप-नराधिप । पूषितास् त्रिदशा येन मूषितास् त्रिदशारयः

evaṃ kukudminaṃ hatvā stūyamānaṃ svajātibhiḥ | viveśa goṣṭhaṃ sabalo gopīnāṃ nayanotsavaḥ ||[BhP 10.36.15] iti | āyāte vrajam acyute ripu-jaya-svasti-praśastīḍite sarve' py unmadatāṃ gatā bahu-vidhaṃ saṃvādam unnirmamuḥ | kiṃ tu drāk pitarāv amuṣya vadanaṃ tad vīkṣyamāṇāv amū svair bāṣpāmbubhir āplutaṃ mamṛjatur vikruśya mūkāv iva ||JGc 1,31.22|| [17] atha samāpanam- ayaṃ sa stava-bhāk sūnus tava gopa-narādhipa | pūṣitās tridaśā yena mūṣitās tridaśārayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राधयास्वादिता यासीन् माधुरी माधवाधरे । सैवानुभूता मुरली-कली-खुरलिकाम् अनु ॥ज्ग्च् १,३१।४४॥तत्रैव च- अभिसारे चलचेला व्रज-तन्वीनां तती रुरुचे । अपि किं विजय-पताका दधिरेऽ नङ्गस्य सङ्गतिः

rādhayāsvāditā yāsīn mādhurī mādhavādhare | saivānubhūtā muralī-kalī-khuralikām anu ||JGc 1,31.44||tatraiva ca- abhisāre calacelā vraja-tanvīnāṃ tatī ruruce | api kiṃ vijaya-patākā dadhire' naṅgasya saṅgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं विद्युद् इदं शक्र-धनुः सोऽ यं नवाम्बुदः । शश्वद्-घन-रसं वषन्-नमूः कर्षति चातकीः

iyaṃ vidyud idaṃ śakra-dhanuḥ so' yaṃ navāmbudaḥ | śaśvad-ghana-rasaṃ vaṣan-namūḥ karṣati cātakīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तिः कान्ति-समूह-जात-घन-जिल्लावण्यम् ईदृग्-घन- प्रोद्यन्-मौक्तिक-जेतृ-रूप-वरिमा विश्वादि-कृन्-मोहनः । एवं चेद् अजितस्य सार्वदिकता कैशोरके वा तदा पूर्णे कः कविताम् इयान् नव-नवास् तत्रापि यत्र श्रियः

kāntiḥ kānti-samūha-jāta-ghana-jillāvaṇyam īdṛg-ghana- prodyan-mauktika-jetṛ-rūpa-varimā viśvādi-kṛn-mohanaḥ | evaṃ ced ajitasya sārvadikatā kaiśorake vā tadā pūrṇe kaḥ kavitām iyān nava-navās tatrāpi yatra śriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोप्यस् तपः किम् अचरन् यद् अमुष्य रूपं लावण्य-सारम् असमोर्ध्वम् अनन्य-सिद्धम् । दृग्भिः पिबन्त्य् अनुसवाभिनवं दुरापम् एकान्त-धाम यशसः श्रिय ऐश्वरस्य ॥[भ्प् १०।४४।१४] इति । कान्तीनां मथनाद् भवन्तु जलदाः केचित् कदाचित् क्वचित् तेऽ प्य् उच्चैर् विलसन्ति तर्हि तडितः क्रिडन्ति चेत् तादृशाः । इत्थं कृष्ण-घने तडित्-तुलनया ता वर्णयन् श्री-शुकस् तासाम् अव्यभिचारि-शोभयितृतां व्यानञ्ज पश्य स्फुटम्

gopyas tapaḥ kim acaran yad amuṣya rūpaṃ lāvaṇya-sāram asamordhvam ananya-siddham | dṛgbhiḥ pibanty anusavābhinavaṃ durāpam ekānta-dhāma yaśasaḥ śriya aiśvarasya ||[BhP 10.44.14] iti | kāntīnāṃ mathanād bhavantu jaladāḥ kecit kadācit kvacit te' py uccair vilasanti tarhi taḍitaḥ kriḍanti cet tādṛśāḥ | itthaṃ kṛṣṇa-ghane taḍit-tulanayā tā varṇayan śrī-śukas tāsām avyabhicāri-śobhayitṛtāṃ vyānañja paśya sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥ज्ग्च् १,३१।५०॥ मिस्सिन्ग्! प्रतिक्षणम् अमी गुणा हरि-रमासु वृद्धिं गता दिनं दिनम् इति ब्रुवे किम् इह सर्वदैवं स्थिते । नवे वयसि किंतराम् इह च तत्र वा किंतमाम् अरिष्ट-शमनान्त-निश्य् अजनि यत्र सा चर्चरी

||JGc 1,31.50|| MISSING! pratikṣaṇam amī guṇā hari-ramāsu vṛddhiṃ gatā dinaṃ dinam iti bruve kim iha sarvadaivaṃ sthite | nave vayasi kiṃtarām iha ca tatra vā kiṃtamām ariṣṭa-śamanānta-niśy ajani yatra sā carcarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा पूर्वं वृत्तः शरदम् अनु रासः किल तदा बभूवाद्यारम्भद् दिविजम् अपि वाद्यादि-सचिवम् । यदान्ये तत्-पश्चाद् व्यरचिषत ते तर्ह्य् अखिलजिन्- महा-सङ्गीतार्हं व्यरचि हरि-राधादिभिर् अदः ॥५१॥ उपर्य्-उड-गणः क्षितौ सुरभि-चित्र-पुष्पावलिस् तथा तद् अनु चन्द्रिका विविध-रत्न-लक्ष्मीर् इह । स तत्र शश-लाञ्छनी विमल-वक्त्र-सङ्घा इतस् तद् एवम् उभयोः स्थितिर् गगन-रास-रङ्ग-श्रियोः

yadā pūrvaṃ vṛttaḥ śaradam anu rāsaḥ kila tadā babhūvādyārambhad divijam api vādyādi-sacivam | yadānye tat-paścād vyaraciṣata te tarhy akhilajin- mahā-saṅgītārhaṃ vyaraci hari-rādhādibhir adaḥ ||51|| upary-uḍa-gaṇaḥ kṣitau surabhi-citra-puṣpāvalis tathā tad anu candrikā vividha-ratna-lakṣmīr iha | sa tatra śaśa-lāñchanī vimala-vaktra-saṅghā itas tad evam ubhayoḥ sthitir gagana-rāsa-raṅga-śriyoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्याः कानन-वीथयः क्षिति-धनं गोवर्धन-क्षौणि-भृन् नाना-रत्न-विलासि-रास-वलयं शुभ्रांशु-शुभ्रा निशा । लक्ष्मी-वन्दित-लक्ष्म-योषिद्-उपमा-चारूपमा-पुं-लसल्- लास्यं राधिकयाधिकं निखिलकं तत् केन किं वर्ण्यताम् ॥ज्ग्च् १,३१ ५३॥ यतः- ज्योत्स्नी स दिद्युते सेव स रङ्गः स्व-तुलाधृतः । सुदृशोऽ मूर् अमूदृश्यः कृष्णः स्वोपम एव सः

divyāḥ kānana-vīthayaḥ kṣiti-dhanaṃ govardhana-kṣauṇi-bhṛn nānā-ratna-vilāsi-rāsa-valayaṃ śubhrāṃśu-śubhrā niśā | lakṣmī-vandita-lakṣma-yoṣid-upamā-cārūpamā-puṃ-lasal- lāsyaṃ rādhikayādhikaṃ nikhilakaṃ tat kena kiṃ varṇyatām ||JGc 1,31 53|| yataḥ- jyotsnī sa didyute seva sa raṅgaḥ sva-tulādhṛtaḥ | sudṛśo' mūr amūdṛśyaḥ kṛṣṇaḥ svopama eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौन्दर्यम् इव साद्-गुण्यं सर्वोर्ध्वं यत्र दीव्यति । साद्गुण्यम् इव सौन्दर्यं राधिका साखिलाधिका

saundaryam iva sād-guṇyaṃ sarvordhvaṃ yatra dīvyati | sādguṇyam iva saundaryaṃ rādhikā sākhilādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित् कुण्डस्याम्भसि विहरते कर्ह्य् अपि बहिः कदाप्य् अन्तः-कुञ्जे क्वचन-समये रास-वलये । समं राधा-देव्या हरिर् अखिल-सख्यालि-सुखदः पुरा तत् तन् नित्यं स्मरयति मनो नः स्वम् अभितः

kadācit kuṇḍasyāmbhasi viharate karhy api bahiḥ kadāpy antaḥ-kuñje kvacana-samaye rāsa-valaye | samaṃ rādhā-devyā harir akhila-sakhyāli-sukhadaḥ purā tat tan nityaṃ smarayati mano naḥ svam abhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.