अशिष्यम् इति निवृतम् । जातिर् नाम अयम् एको ऽर्थः । तद्-अभिधाने एकवचनम् एव प्राप्तम् अत इदम् उद्यते । जातेर् आख्या जात्य्-आख्या । जात्य्-आख्यायाम् एकस्मिन्न् अर्थे वहुवचनम् अन्यतरस्यां भवति । जात्य्-अर्थो बहुवद् भवति इति यावत् । तेन तद्विशेषणानाम् अजाति-शब्दानाम् अपि सम्पन्नादीनां बहुवचनम् उपपद्यते । सम्पन्नो यवः, सम्पन्ना यवाः । सम्पन्नो व्रीहिः, सम्पन्ना व्रीहयः । पूर्ववया ब्राह्मणः प्रत्युत्थेयः, पूर्ववयसो ब्राह्मणाः प्रत्युत्थेयाः । जाति-ग्रहणं किम् ? देवदत्तः । यज्ञदत्तः । आख्यायाम् इति किम् ? काश्यप-प्रतिकृतिः काश्यपः । भवत्ययं जाति-शब्दो न त्वनेन जातिर् आख्यायते । किं तर्हि ? प्रतिकृतिः । एकस्मिन् इति किम् ? व्रीहियवौ । सङ्ख्याप्रयोगे प्रतिषेधो वक्तव्यः । एको ब्रीहिः सम्पन्नः सुभिक्षं करोति ॥ अस्मदो द्वयोश् च
aśiṣyam iti nivṛtam / jātir nāma ayam eko 'rthaḥ / tad-abhidhāne ekavacanam eva prāptam ata idam udyate / jāter ākhyā jāty-ākhyā / jāty-ākhyāyām ekasminn arthe vahuvacanam anyatarasyāṃ bhavati / jāty-artho bahuvad bhavati iti yāvat / tena tadviśeṣaṇānām ajāti-śabdānām api sampannādīnāṃ bahuvacanam upapadyate / sampanno yavaḥ, sampannā yavāḥ / sampanno vrīhiḥ, sampannā vrīhayaḥ / pūrvavayā brāhmaṇaḥ pratyuttheyaḥ, pūrvavayaso brāhmaṇāḥ pratyuttheyāḥ / jāti-grahaṇaṃ kim ? devadattaḥ / yajñadattaḥ / ākhyāyām iti kim ? kāśyapa-pratikṛtiḥ kāśyapaḥ / bhavatyayaṃ jāti-śabdo na tvanena jātir ākhyāyate / kiṃ tarhi ? pratikṛtiḥ / ekasmin iti kim ? vrīhiyavau / saṅkhyāprayoge pratiṣedho vaktavyaḥ / eko brīhiḥ sampannaḥ subhikṣaṃ karoti // asmado dvayoś ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.