लोप इति वर्तते । तद् इह लौकिकेन अर्थवत् कर्मसाधनं द्रष्टव्यम् । लुप्यते इति लोपः । हलन्ताद्, ङ्यन्ताद् आबन्ताच् च दीर्घात् परं सु ति सि इत्य् एतद् अपृक्तं हल् लुप्यते । हलन्तात् सुलोपः - राजा । तक्षा । उखास्रत् । पर्णध्वत् । ङ्यन्तात् - कुमारी । गौरी । शार्ङ्गरवी । आबन्तात् - खट्वा । बहुराजा । कारीषगन्ध्या । हलन्ताद् एव तिलोपः सिलोपश् च । तत्र तिलोपस्तावत् - अबिभर् भवात् । भृञो लङि तिपि श्लौ भृञामित् इत्य् अभ्यासस्य इत्त्वम् । अजागर् भबान् । सिलोपः-अभिनो ऽत्र अच्छिनो ऽत्र । दस्य रेफः । हल्ङ्याब्भ्यः इति किम् ? ग्रामणीः । सेननीः । दीर्घात् इति किम् ? निष्कौशाम्बिः । अतिखट्वः । सुतिसि इति किम् ? अभैत्सीत् । तिपा सहचरितस्य सिशब्दस्य ग्रहणात् सिचो ग्रहणं न अस्ति । अपृक्तम् इति किम् ? भिनत्ति । छिनत्ति । हलि इति किम् ? बिभेद । चिच्छेद । अथ किमर्थं हलन्तात् सुतिसिनां लोपो विधीयते, संयोगान्तलोपेन+एव सिद्धम् ? न सिध्यति । राजा, तक्षा इत्य् अत्र संयोगान्तलोपस्य असिद्धत्वान् नलोपो न स्यात् । उखास्रत्, पर्णध्वत् इत्य् अत्र अपदन्तत्वाद् दत्त्वं च न स्यात् । अभिनो ऽत्र इत्य् अत्र अतो रोरप्लुतादप्लुते (*६,१।११३) इत्य् उत्त्वं न स्यात् । अबिभर् भवान् इत्य् अत्र तु रात् सस्य (*८,३।२४) इति नियमाल् लोप एव न स्यात् । संयोगान्तस्य लोपे हि नलोपादिर् न सिध्यति । रात्तु ते न+एव लोपः स्याद् धलस् तस्माद् विधीयते ॥ एङ् ह्रस्वात् सम्बुद्धेः
lopa iti vartate / tad iha laukikena arthavat karmasādhanaṃ draṣṭavyam / lupyate iti lopaḥ / halantād, ṅyantād ābantāc ca dīrghāt paraṃ su ti si ity etad apṛktaṃ hal lupyate / halantāt sulopaḥ - rājā / takṣā / ukhāsrat / parṇadhvat / ṅyantāt - kumārī / gaurī / śārṅgaravī / ābantāt - khaṭvā / bahurājā / kārīṣagandhyā / halantād eva tilopaḥ silopaś ca / tatra tilopastāvat - abibhar bhavāt / bhṛño laṅi tipi ślau bhṛñāmit ity abhyāsasya ittvam / ajāgar bhabān / silopaḥ-abhino 'tra acchino 'tra / dasya rephaḥ / halṅyābbhyaḥ iti kim ? grāmaṇīḥ / senanīḥ / dīrghāt iti kim ? niṣkauśāmbiḥ / atikhaṭvaḥ / sutisi iti kim ? abhaitsīt / tipā sahacaritasya siśabdasya grahaṇāt sico grahaṇaṃ na asti / apṛktam iti kim ? bhinatti / chinatti / hali iti kim ? bibheda / ciccheda / atha kimarthaṃ halantāt sutisināṃ lopo vidhīyate, saṃyogāntalopena+eva siddham ? na sidhyati / rājā, takṣā ity atra saṃyogāntalopasya asiddhatvān nalopo na syāt / ukhāsrat, parṇadhvat ity atra apadantatvād dattvaṃ ca na syāt / abhino 'tra ity atra ato roraplutādaplute (*6,1.113) ity uttvaṃ na syāt / abibhar bhavān ity atra tu rāt sasya (*8,3.24) iti niyamāl lopa eva na syāt / saṃyogāntasya lope hi nalopādir na sidhyati / rāttu te na+eva lopaḥ syād dhalas tasmād vidhīyate // eṅ hrasvāt sambuddheḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.