सर्वस्य इति च द्वे इति च+एतद् अधिकृतं वेदितव्यम् । इत उत्तरं यद् वक्ष्यामः पदस्य (*८,१।१६) इत्य् अतः प्राक्, सर्वस्य द्वे भवतः इत्य् एवं तद् वेदितव्यम् । वक्ष्यति - नित्यवीप्सयोः (*८,१।४) इति, तत्र सर्वस्य स्थाने द्वे भवतः । के द्वे भवतः ? ये शब्दतश् च अर्थतश् च उभयथान्तरतमे । एकस्य पचतिशब्दस्य द्वौ पचतिशब्दौ हवतः । पचति पचति । ग्रामो ग्रामो रमणीयः । यदा तु द्विः प्रयोगो द्विर्वचनम् तदा स एव पचतिशब्दो द्विरावर्तते, तस्य द्वे आवृत्ती भवतः । सर्वस्य इति किम् ? विस्पष्टार्थम् । अथ पदस्य इत्य् एव कस्मान् न+उच्यते ? न+एवं शक्यम्, इह हि न स्यात् प्रपचति प्रपचति इति । इह द्रोग्धा, द्रोढा इति घत्वढत्वयोः असिद्धत्वाद् अकृतयोर् एव तयोर् द्विवचनं प्राप्नोति, तत्र पश्चाद् विकल्पे सत्यनिष्तम् अपि स्यात् द्रोग्धा द्रोढा, द्रोढा द्रोग्धा इति । तस्माद् वक्तव्यम् एतत् पूर्वत्र असिद्धीयम् अद्विर्वचने इति । सर्वस्य इत्य् एतद् एव वा कृतं सर्वकार्यप्रतिपत्त्यर्थं द्रष्टव्यम् ॥ तस्य परम् आम्रेडितम्
sarvasya iti ca dve iti ca+etad adhikṛtaṃ veditavyam / ita uttaraṃ yad vakṣyāmaḥ padasya (*8,1.16) ity ataḥ prāk, sarvasya dve bhavataḥ ity evaṃ tad veditavyam / vakṣyati - nityavīpsayoḥ (*8,1.4) iti, tatra sarvasya sthāne dve bhavataḥ / ke dve bhavataḥ ? ye śabdataś ca arthataś ca ubhayathāntaratame / ekasya pacatiśabdasya dvau pacatiśabdau havataḥ / pacati pacati / grāmo grāmo ramaṇīyaḥ / yadā tu dviḥ prayogo dvirvacanam tadā sa eva pacatiśabdo dvirāvartate, tasya dve āvṛttī bhavataḥ / sarvasya iti kim ? vispaṣṭārtham / atha padasya ity eva kasmān na+ucyate ? na+evaṃ śakyam, iha hi na syāt prapacati prapacati iti / iha drogdhā, droḍhā iti ghatvaḍhatvayoḥ asiddhatvād akṛtayor eva tayor dvivacanaṃ prāpnoti, tatra paścād vikalpe satyaniṣtam api syāt drogdhā droḍhā, droḍhā drogdhā iti / tasmād vaktavyam etat pūrvatra asiddhīyam advirvacane iti / sarvasya ity etad eva vā kṛtaṃ sarvakāryapratipattyarthaṃ draṣṭavyam // tasya param āmreḍitam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.