धातोर् अवयवो य एकाच् झषन्तः तदवयवस्य बशः स्थाने भष् आदेशो भवति झलि सकारे ध्वशब्दे च परतः पदान्ते च । अत्र चत्वरो बशः स्थानिनो भषादेशाश्चत्वार एव, तत्र सङ्ख्यातानुदेशे प्राप्ते डकारस्य स्थानिनो ऽभावात् ढकारादेशो न भवति ? आन्तर्यतो व्यवस्था विज्ञास्यते । बुध - भोत्स्यन्ते । अभुद्ध्वम् । अर्थभुत् । गुह - निघोक्ष्यते । न्यघूढ्वम् । पर्णघुट् । दुह - धोक्ष्यते । अधुग्ध्वम् । गोधुक् । अजर्घाः - गुधेः यङ्लुगन्तस्य लङि सिपि लभूपधगुणे कृते सिपो हल्ङ्यादिलोपे च धातोः अवयवस्य एकाचो बशः स्थाने भष्भावः, ततो धकारस्य जश्त्वम्, दश् च (*८,२।७५) इति रुत्वम्, रो रि (*८,३।१४) इति पूर्वरेफस्य लोपः, ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घो ऽणः (*६,३।१११) इति दीर्घत्वम् । गदर्भयतेः अप्रत्ययः - गर्धप् । एकाचः इति किम् ? दामलिहम् इच्छति दामलिह्यति, दामलिह्यतेर् अप्रत्ययः, दामलिट् । असति ह्य् एकाज्ग्रहणे धातोः इत्य् एतद् बशो विशेषणं स्यात् । बशः इति किम् ? क्रुध - क्रोत्स्यति । झषन्तस्य इति किम् ? दास्यति । स्ध्वोः इति किम् ? बोद्धा । वोद्धुम् । बोद्धव्यम् । धकारस्य बकारोपसृष्टस्य ग्रहणं किम् ? दादद्धि । दध धारणे इत्य् एतस्य यङ्लुकि लोटि हुझल्भ्यो हेर्धिः (*६,४।१०१) इति धिभावे सत्य् एतद् भवति ॥ दधस् त-थोश् च
dhātor avayavo ya ekāc jhaṣantaḥ tadavayavasya baśaḥ sthāne bhaṣ ādeśo bhavati jhali sakāre dhvaśabde ca parataḥ padānte ca / atra catvaro baśaḥ sthānino bhaṣādeśāścatvāra eva, tatra saṅkhyātānudeśe prāpte ḍakārasya sthānino 'bhāvāt ḍhakārādeśo na bhavati ? āntaryato vyavasthā vijñāsyate / budha - bhotsyante / abhuddhvam / arthabhut / guha - nighokṣyate / nyaghūḍhvam / parṇaghuṭ / duha - dhokṣyate / adhugdhvam / godhuk / ajarghāḥ - gudheḥ yaṅlugantasya laṅi sipi labhūpadhaguṇe kṛte sipo halṅyādilope ca dhātoḥ avayavasya ekāco baśaḥ sthāne bhaṣbhāvaḥ, tato dhakārasya jaśtvam, daś ca (*8,2.75) iti rutvam, ro ri (*8,3.14) iti pūrvarephasya lopaḥ, ḍhralope pūrvasya dīrgho 'ṇaḥ (*6,3.111) iti dīrghatvam / gadarbhayateḥ apratyayaḥ - gardhap / ekācaḥ iti kim ? dāmaliham icchati dāmalihyati, dāmalihyater apratyayaḥ, dāmaliṭ / asati hy ekājgrahaṇe dhātoḥ ity etad baśo viśeṣaṇaṃ syāt / baśaḥ iti kim ? krudha - krotsyati / jhaṣantasya iti kim ? dāsyati / sdhvoḥ iti kim ? boddhā / voddhum / boddhavyam / dhakārasya bakāropasṛṣṭasya grahaṇaṃ kim ? dādaddhi / dadha dhāraṇe ity etasya yaṅluki loṭi hujhalbhyo herdhiḥ (*6,4.101) iti dhibhāve saty etad bhavati // dadhas ta-thoś ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.