अभिवादये देवदत्तो ऽहम्, भो आयुष्मानेधि देवदत्त३ । पदाधिकारो ऽनुवर्तते एव । वाक्यग्रहणम् अनन्त्यस्य पदस्य प्लुतनिवृत्त्यर्थम् । टिग्रहणं व्यञ्जनान्त्यस्य अपि टेरचः प्लुतो यथा स्यात्, अग्निचि३त् इति ॥ प्रत्यभिवादे ऽशूद्रे (*८,२।८३) । प्रत्यभिवादो नाम यदभिवाद्यमानो गुरुराशिषं प्रयुङ्क्ते, तत्र अशूद्रविषये यद् वाक्यं वर्तते तस्य टेः प्लुत उदात्तो भवति । अभिवादये देवदत्तो ऽहम्, भो आयुष्मानेधि देवदत्त३ । अशूद्रे इति किम् ? अभिवादये तुषजको ऽहन्, भो अयुष्मान् एधि तुषजक । स्त्रियाम् अपि प्रतिषेधो वक्तव्यः । अभिवादये गार्ग्यहम्, भो आयुष्मती भव गार्गि । असूयके ऽपि केचित् प्रतिषेधम् इच्छन्ति, अभिवादये स्थाल्यहं भोः, आयुष्मान् एधि स्थालिन् । यावच् च तस्य असूयकत्वं न ज्ञायते तावद् एव प्रत्यभिवादवाक्यम् । तस्मिंस्त्वसूयकत्वेन निर्ज्ञाते प्रत्यभिवादः एव न अस्ति, कुतः प्लुतः । तथा ह्य् उक्तम् - असूयकस्त्वं जाल्म, न त्वं प्रत्यभिवादनम् अर्हसि, भिद्यस्व वृषल स्थालिन् इति । अभिवादनवाक्ये यत् सङ्कीर्तितं नाम गोत्रं वा, तद् यत्र प्रत्यभिवादवाक्यान्ते प्रयुज्यते तत्र प्लुतिः इष्यते । इह न भवति, देवदत्त कुशल्यसि, देवदत्त आयुष्मान् एधि इति । भो राजन्यविशाः वेति वक्तव्यम् । भो अभिवादये देवदत्तो ऽहम्, आयुष्मानेधि देवदत्त भोः३, आयुष्मनेधि देवदत्त भोः । राजन्य - अभिवादये इन्द्रवर्मा अहं भोः, आयुष्मानेधि इन्द्रवर्म३न्, आयुष्मानेधि इन्द्रवर्मन् । विश् - अभिवादये इन्द्रपालितो ऽहम् भोः, आयुस्मानेधि इन्द्रपालित३, आयुष्मानेधि इन्द्रपालित ॥ दूराद् धूते च
abhivādaye devadatto 'ham, bho āyuṣmānedhi devadatta3 / padādhikāro 'nuvartate eva / vākyagrahaṇam anantyasya padasya plutanivṛttyartham / ṭigrahaṇaṃ vyañjanāntyasya api ṭeracaḥ pluto yathā syāt, agnici3t iti // pratyabhivāde 'śūdre (*8,2.83) / pratyabhivādo nāma yadabhivādyamāno gururāśiṣaṃ prayuṅkte, tatra aśūdraviṣaye yad vākyaṃ vartate tasya ṭeḥ pluta udātto bhavati / abhivādaye devadatto 'ham, bho āyuṣmānedhi devadatta3 / aśūdre iti kim ? abhivādaye tuṣajako 'han, bho ayuṣmān edhi tuṣajaka / striyām api pratiṣedho vaktavyaḥ / abhivādaye gārgyaham, bho āyuṣmatī bhava gārgi / asūyake 'pi kecit pratiṣedham icchanti, abhivādaye sthālyahaṃ bhoḥ, āyuṣmān edhi sthālin / yāvac ca tasya asūyakatvaṃ na jñāyate tāvad eva pratyabhivādavākyam / tasmiṃstvasūyakatvena nirjñāte pratyabhivādaḥ eva na asti, kutaḥ plutaḥ / tathā hy uktam - asūyakastvaṃ jālma, na tvaṃ pratyabhivādanam arhasi, bhidyasva vṛṣala sthālin iti / abhivādanavākye yat saṅkīrtitaṃ nāma gotraṃ vā, tad yatra pratyabhivādavākyānte prayujyate tatra plutiḥ iṣyate / iha na bhavati, devadatta kuśalyasi, devadatta āyuṣmān edhi iti / bho rājanyaviśāḥ veti vaktavyam / bho abhivādaye devadatto 'ham, āyuṣmānedhi devadatta bhoḥ3, āyuṣmanedhi devadatta bhoḥ / rājanya - abhivādaye indravarmā ahaṃ bhoḥ, āyuṣmānedhi indravarma3n, āyuṣmānedhi indravarman / viś - abhivādaye indrapālito 'ham bhoḥ, āyusmānedhi indrapālita3, āyuṣmānedhi indrapālita // dūrād dhūte ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.