सोमारौद्रचरुद्रव्यकविकृतावित्यर्थः । अविकृत इति ॥ सर्वत्र प्रागीकरणात्प्रोक्षणप्रातिपदिकमात्रस्य क्वचिदपि संस्कारे ऽप्यप्रयोगात् प्रोक्षणीशब्दस्यैव संस्कृतवाचिताभ्युपगमादीकारबहुवचनोपादानेपि घृतादिनिवृत्तेः प्रोक्षणमासादयेत्यूहासंभवादविकृत इत्यर्थः । यस्तु "घृतं प्रोक्षण"मिति प्रयोगः, स नोत्पवनादिसंस्कारपरः; तथात्वे घृतपदसामानाधिकरण्याय प्रोक्षणपदे उत्पवनादिकार्यप्रोक्षणक्रियासाधनलक्षणापत्तेः । अतस्तत्र प्रोक्षणशब्दं भावल्युडन्तत्वेन प्रोक्षणक्रियामात्राभिधायकं यौगिकमङ्गीकृत्य तस्यां घृतस्य साधनत्वेन लक्षणया विधानम् । अर्थादौपदेशिकत्वात् अपां बाध इति न क्वापि प्रोक्षणप्रातिपदिकस्य संस्कारपरत्वमिति भावः । घृतमासादयेतीति ॥ घृतस्य सूर्यादिवत् प्राकृतापूर्वकार्यापन्नत्वादवाचकप्रोक्षणीपदनिवृत्तेर्युक्तो घृतपदप्रक्षेपरूपोह इत्यर्थः । प्रोक्षणीरासादयेति ॥ यौगिकत्वे प्रोक्षणप्रातिपदिकादप्सामानाधिकरण्येन प्रयुक्तयोर्बहुवचनेकारयोर्घृतेर्ऽथलोपेन निवृत्तेश्चोदकप्राप्तप्रोक्षणप्राति- पदिकस्यालोपात् तदेवाप्रधानलिङ्गवशान्नपुंसकैकवचनान्ततयोह्यम् । नच विधिगतशब्दनियमो निगदे द्रव्यविषये ऽस्ति, येन घृतशब्दस्यैव विधिगतस्य प्रयोगः शक्येत; दशमे देवताविषय एव तन्नियमस्य वक्ष्यमाणत्वादित्यर्थः । इति नवमं प्रोक्षण्यधिकरणम् ॥ <ब्१>। (१० अधिकरणम् । ) तथानिर्मन्थ्ये
somāraudracarudravyakavikṛtāvityarthaḥ / avikṛta iti // sarvatra prāgīkaraṇātprokṣaṇaprātipadikamātrasya kvacidapi saṃskāre 'pyaprayogāt prokṣaṇīśabdasyaiva saṃskṛtavācitābhyupagamādīkārabahuvacanopādānepi ghṛtādinivṛtteḥ prokṣaṇamāsādayetyūhāsaṃbhavādavikṛta ityarthaḥ / yastu "ghṛtaṃ prokṣaṇa"miti prayogaḥ, sa notpavanādisaṃskāraparaḥ; tathātve ghṛtapadasāmānādhikaraṇyāya prokṣaṇapade utpavanādikāryaprokṣaṇakriyāsādhanalakṣaṇāpatteḥ / atastatra prokṣaṇaśabdaṃ bhāvalyuḍantatvena prokṣaṇakriyāmātrābhidhāyakaṃ yaugikamaṅgīkṛtya tasyāṃ ghṛtasya sādhanatvena lakṣaṇayā vidhānam / arthādaupadeśikatvāt apāṃ bādha iti na kvāpi prokṣaṇaprātipadikasya saṃskāraparatvamiti bhāvaḥ / ghṛtamāsādayetīti // ghṛtasya sūryādivat prākṛtāpūrvakāryāpannatvādavācakaprokṣaṇīpadanivṛtteryukto ghṛtapadaprakṣeparūpoha ityarthaḥ / prokṣaṇīrāsādayeti // yaugikatve prokṣaṇaprātipadikādapsāmānādhikaraṇyena prayuktayorbahuvacanekārayorghṛter'thalopena nivṛtteścodakaprāptaprokṣaṇaprāti- padikasyālopāt tadevāpradhānaliṅgavaśānnapuṃsakaikavacanāntatayohyam / naca vidhigataśabdaniyamo nigade dravyaviṣaye 'sti, yena ghṛtaśabdasyaiva vidhigatasya prayogaḥ śakyeta; daśame devatāviṣaya eva tanniyamasya vakṣyamāṇatvādityarthaḥ / iti navamaṃ prokṣaṇyadhikaraṇam // <B1>. (10 adhikaraṇam / ) tathānirmanthye
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.