Khandadeva: Bhattadipika 9.4

षड्विंशतिर् अभ्यासेन पशुगणे तत्प्रकृतित्वाद् गणस्य प्रविभक्तत्वाद् अविकारे हि तासाम् अकार्त्स्न्येनाभिसम्बन्धो विकारान् न समासः स्याद् असंयोगाच् च सर्वाभिः

ṣaḍviṃśatir abhyāsena paśugaṇe tatprakṛtitvād gaṇasya pravibhaktatvād avikāre hi tāsām akārtsnyenābhisambandho vikārān na samāsaḥ syād asaṃyogāc ca sarvābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासे ऽपि तथेति चेत्

abhyāse 'pi tatheti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गुणाद् अर्थकृतत्वाच् च

na guṇād arthakṛtatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समासे ऽपि तथेति चेत्

samāse 'pi tatheti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासम्भवात्

nāsambhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाभिश् च वचनं प्रकृतौ तथेह स्यात्

svābhiś ca vacanaṃ prakṛtau tatheha syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वङ्क्रीणां तु प्रधानत्वात् समासेनाभिधानं स्यात् प्राधान्यम् अध्रिगोस् तदर्थत्वात्

vaṅkrīṇāṃ tu pradhānatvāt samāsenābhidhānaṃ syāt prādhānyam adhrigos tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां च कृत्स्नवचनात्

tāsāṃ ca kṛtsnavacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्व् असन्निपातित्वात् पत्नीवद् आम्नातेनाभिधानं स्यात्

api tv asannipātitvāt patnīvad āmnātenābhidhānaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकारस् तु प्रदेशत्वाद् यजमानवत्

vikāras tu pradeśatvād yajamānavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्वत्वात् तथा पत्न्याम्

apūrvatvāt tathā patnyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाम्नातस् त्व् अविकारात् सङ्ख्यासु सर्वगामित्वात्

anāmnātas tv avikārāt saṅkhyāsu sarvagāmitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्खाया त्व् एवं प्रधानं स्याद् वङ्क्रयः पुनः प्रधानम्

saṅkhāyā tv evaṃ pradhānaṃ syād vaṅkrayaḥ punaḥ pradhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाम्नातवचनम् अवचनेन हि वङ्क्रीणां स्यान् निर्देशः

anāmnātavacanam avacanena hi vaṅkrīṇāṃ syān nirdeśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासो वाविकारात् स्यात्

abhyāso vāvikārāt syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुस् त्व् एवं प्राधानं स्याद् अभ्यासस्य तन्निमित्तत्वात् तस्मात् समासशब्दः स्यात्

paśus tv evaṃ prādhānaṃ syād abhyāsasya tannimittatvāt tasmāt samāsaśabdaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वस्य चतुस्त्रिंशत् तस्य वचनाद् वैशेषिकम्

aśvasya catustriṃśat tasya vacanād vaiśeṣikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रतिषिध्य प्रकृतिर् नियुज्यते सा चतुस्त्रिंशद्वाच्यत्वात्

tat pratiṣidhya prakṛtir niyujyate sā catustriṃśadvācyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋग् वा स्याद् आम्नातत्वाद् अविकल्पश् च न्याय्यः

ṛg vā syād āmnātatvād avikalpaś ca nyāyyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां तु वचनाद् ऐरवत्पदविकारः स्यात्

tasyāṃ tu vacanād airavatpadavikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वप्रतिषेधो वासंयोगात् पदेन स्यात्

sarvapratiṣedho vāsaṃyogāt padena syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनिष्ठुसन्निधानाद् उरूकेण वपाभिधानम्

vaniṣṭhusannidhānād urūkeṇa vapābhidhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशसास्याभिधानम्

praśasāsyābhidhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुप्रशंसा वा

bāhupraśaṃsā vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्येन-शला-कश्यप-कवषस्त्रेकपर्णेष्व् आकृतिवचनं प्रसिद्धसन्निधानात्

śyena-śalā-kaśyapa-kavaṣastrekaparṇeṣv ākṛtivacanaṃ prasiddhasannidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्त्स्न्यं वा स्यात् तथाभावात्

kārtsnyaṃ vā syāt tathābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्रिगोश् च तदर्थत्वात्

adhrigoś ca tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासङ्गिके प्रायश्चित्तं न विद्यते परार्थत्वात् तदर्थे हि विधीयते

prāsaṅgike prāyaścittaṃ na vidyate parārthatvāt tadarthe hi vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारणे च परार्थत्वात्

dhāraṇe ca parārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियार्थत्वाद् इतरेषु कर्म स्यात्

kriyārthatvād itareṣu karma syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तूत्पन्ने यस्य चोदनाप्राप्तकालत्वात्

na tūtpanne yasya codanāprāptakālatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदानदर्शनं श्रपणे तद्धर्मभोजनार्थत्वात् संसर्गाच् च मधूदकवत्

pradānadarśanaṃ śrapaṇe taddharmabhojanārthatvāt saṃsargāc ca madhūdakavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारप्रतिषेधश् च तद्वत्

saṃskārapratiṣedhaś ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रतिषेधे च तथाभूतस्य वर्जनात्

tatpratiṣedhe ca tathābhūtasya varjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मत्वम् अप्रदानात् प्रणीतार्थे विधानाद् अतुल्यत्वाद् असंसर्गः

adharmatvam apradānāt praṇītārthe vidhānād atulyatvād asaṃsargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परो नित्यानुवादः स्यात्

paro nityānuvādaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहितप्रतिषेधो वा

vihitapratiṣedho vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्जने गुणभावित्वात् तदुक्तप्रतिषेधात् स्यात् कारणात् केवलाशनम्

varjane guṇabhāvitvāt taduktapratiṣedhāt syāt kāraṇāt kevalāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतधर्माच् च लेपवत्

vratadharmāc ca lepavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसप्रतिषेधो वा पुरुषधर्मत्वात्

rasapratiṣedho vā puruṣadharmatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्युदये दोहापनयः स्वधर्मा स्यात् प्रवृत्तत्वात्

abhyudaye dohāpanayaḥ svadharmā syāt pravṛttatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृतोपदेशाच् च

śṛtopadeśāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपनयो वार्थान्तरे विधानाच् चरुपयोवत्

apanayo vārthāntare vidhānāc carupayovat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणार्था शृतश्रुतिः

lakṣaṇārthā śṛtaśrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रयणानां त्व् अपूर्वत्वात् प्रदानार्थे विधानं स्यात्

śrayaṇānāṃ tv apūrvatvāt pradānārthe vidhānaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणो वा श्रयणार्थत्वात्

guṇo vā śrayaṇārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्देशाच् च

anirdeśāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतेश्च तत्प्रधानत्वत्

śruteśca tatpradhānatvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थवादश् च तदर्थत्वात्

arthavādaś ca tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारं प्रति भावाच् च तस्माद् अप्य् अप्रधानम्

saṃskāraṃ prati bhāvāc ca tasmād apy apradhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यग्निकृतानाम् उत्सर्गे तादर्थ्यम् उपधानवत्

paryagnikṛtānām utsarge tādarthyam upadhānavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषप्रतिषेधो वार्थाभावाद् इडान्तवत्

śeṣapratiṣedho vārthābhāvād iḍāntavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वत्वाच् च शब्दस्य संस्थापयतीति चाप्रबृत्तेनोपपद्यते

pūrvatvāc ca śabdasya saṃsthāpayatīti cāprabṛttenopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबृत्तेर् यज्ञहेतुत्वात् प्रतिषेधे संस्काराणाम् अकर्म स्यात् तत्कारितत्वाद् यथा प्रयाजप्रतिषेधे ग्रहणम् आज्यस्य

prabṛtter yajñahetutvāt pratiṣedhe saṃskārāṇām akarma syāt tatkāritatvād yathā prayājapratiṣedhe grahaṇam ājyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रिया वा स्याद् अवच्छेदाद् अकर्म सर्वहानं स्यात्

kriyā vā syād avacchedād akarma sarvahānaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्यसंस्थाप्रतिनिधिः स्याद् द्रव्योत्सर्गात्

ājyasaṃsthāpratinidhiḥ syād dravyotsargāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाप्तिवचनात्

samāptivacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदना वा कर्मोत्सर्गाद् अन्यैः स्याद् अविशिष्टत्वात्

codanā vā karmotsargād anyaiḥ syād aviśiṣṭatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिज्यां च वनस्पतेः प्रसिद्धान्तेन दर्शयति

anijyāṃ ca vanaspateḥ prasiddhāntena darśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्था तद्देवतत्वात् स्यात्

saṃsthā taddevatatvāt syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.