इति श्री-नारद-पञ्च-रात्रे ज्ञानामृत-सारे प्रथमैक-रात्रे गन्धर्व-मोक्षणं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः प्रथमैक-रात्रे चतुर्दशो ऽध्यायः श्री-शुक उवाच प्रयाते राधिका-नाथे गोलोकं च निरामयम् । बभूव किं रहस्यं च गते गन्धर्व-पुङ्गवे
iti śrī-nārada-pañca-rātre jñānāmṛta-sāre prathamaika-rātre gandharva-mokṣaṇaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ prathamaika-rātre caturdaśo 'dhyāyaḥ śrī-śuka uvāca prayāte rādhikā-nāthe golokaṃ ca nirāmayam / babhūva kiṃ rahasyaṃ ca gate gandharva-puṅgave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-व्यास उवाच सर्वे देवाश् च मुनयः प्रयाते परमात्मनि । सर्वे बभूवुस् ते तूष्णीं वयांसीव दिनात्यये
śrī-vyāsa uvāca sarve devāś ca munayaḥ prayāte paramātmani / sarve babhūvus te tūṣṇīṃ vayāṃsīva dinātyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच शम्भुर् ब्रह्माणं नीति-सार-विशारदम् । ज्ञानाधिदेवो भगवान् परिणाम-सुखं वचः
uvāca śambhur brahmāṇaṃ nīti-sāra-viśāradam / jñānādhidevo bhagavān pariṇāma-sukhaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-महा-देव उवाच रक्षिता यस्य भगवान् कल्याणं तस्य सन्ततम् । स यस्य विघ्न-कर्ता च रक्षितुं तं च कः क्षमः
śrī-mahā-deva uvāca rakṣitā yasya bhagavān kalyāṇaṃ tasya santatam / sa yasya vighna-kartā ca rakṣituṃ taṃ ca kaḥ kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृति-मात्रेण निर्विघ्ना ये च कृष्ण-परायणः । विघ्नं कर्तुं के समर्थास् तेषां च मुनयः सुराः
smṛti-mātreṇa nirvighnā ye ca kṛṣṇa-parāyaṇaḥ / vighnaṃ kartuṃ ke samarthās teṣāṃ ca munayaḥ surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपाग्निनां स्थलं कुत्र स्तम्भितानां च साम्प्रतम् । देवानां च मुनीनां च क्षणेनैवेश्वरेच्छया
kopāgnināṃ sthalaṃ kutra stambhitānāṃ ca sāmpratam / devānāṃ ca munīnāṃ ca kṣaṇenaiveśvarecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि तिष्ठन्ति भूमौ च दग्ध-शस्या वसुन्धरा । जले यदि ततस् तप्तं नष्ठास्ते जल-जन्तवः
yadi tiṣṭhanti bhūmau ca dagdha-śasyā vasundharā / jale yadi tatas taptaṃ naṣṭhāste jala-jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थाले दहन्ति लोकांश् च वृक्षांश् च प्रलयाग्नयः । विधानं कर्तुम् उचितम् एषां च जगतां विधे
sthāle dahanti lokāṃś ca vṛkṣāṃś ca pralayāgnayaḥ / vidhānaṃ kartum ucitam eṣāṃ ca jagatāṃ vidhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एव धाता जगतां पिता च विष्णुर् ईश्वरः । कालाग्नि-रुद्रः संहर्ता नेदानी प्रलय-क्षमः
tvam eva dhātā jagatāṃ pitā ca viṣṇur īśvaraḥ / kālāgni-rudraḥ saṃhartā nedānī pralaya-kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते विषयिणः सर्वे कृष्णस्य परमात्मनः । आज्ञावहाश् च सततं दिक्-पालाश् च दिग्-ईश्वराः
ete viṣayiṇaḥ sarve kṛṣṇasya paramātmanaḥ / ājñāvahāś ca satataṃ dik-pālāś ca dig-īśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैवाज्ञावहो धर्मः साक्षी च कर्मणां नृणाम् । भ्रमन्ति विषये शश्वन् मोहिता मायया हरेः
tasyaivājñāvaho dharmaḥ sākṣī ca karmaṇāṃ nṛṇām / bhramanti viṣaye śaśvan mohitā māyayā hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं न पाता न स्रष्टा न संहर्ता च जीवनाम् । निर्लिप्तो ऽ हं तपस्वी च हरेर् आराधनोन्मुखः
ahaṃ na pātā na sraṣṭā na saṃhartā ca jīvanām / nirlipto ' haṃ tapasvī ca harer ārādhanonmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहार-विषयं मह्यं श्री-कृष्णश् च पुरा ददौ । दत्वा रुद्राय तद् अहं तपस्यासु रतो हरेः
saṃhāra-viṣayaṃ mahyaṃ śrī-kṛṣṇaś ca purā dadau / datvā rudrāya tad ahaṃ tapasyāsu rato hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-अर्चनेन ध्यानेन तपसा पूजनेन च । स्तवेन कवचनेनैव नाम-मन्त्र-जपेन च
tad-arcanena dhyānena tapasā pūjanena ca / stavena kavacanenaiva nāma-mantra-japena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्युञ्जयो ऽ हं अधुना न च कालाद् भयं मम । कालः संहरते सर्वं मां विना च तथेश्वरम्
mṛtyuñjayo ' haṃ adhunā na ca kālād bhayaṃ mama / kālaḥ saṃharate sarvaṃ māṃ vinā ca tatheśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा सर्वादि-सर्गे च कस्यचित् स्रष्टुर् एव च । भालोद्भवाश् च ते रुद्रास् तेष्व् एको ऽ हं शङ्करः
purā sarvādi-sarge ca kasyacit sraṣṭur eva ca / bhālodbhavāś ca te rudrās teṣv eko ' haṃ śaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पश् च ब्रह्मणः पाते लये प्राकृतिके तथा । सर्वे नष्टा विषयिणो न भक्ताश् च यथेश्वरः
kalpaś ca brahmaṇaḥ pāte laye prākṛtike tathā / sarve naṣṭā viṣayiṇo na bhaktāś ca yatheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंख्य-ब्रह्मणः पातः कल्पश् चासंख्य एव च । समतीतः कति-विधो भविता या पुनः पुनः
asaṃkhya-brahmaṇaḥ pātaḥ kalpaś cāsaṃkhya eva ca / samatītaḥ kati-vidho bhavitā yā punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-कृष्णस्य निमेषेण ब्रह्मणः पतनं भवेत् । तत्र प्राकृतिकाः सर्वे तिरो-भूताः पुनः पुनः
śrī-kṛṣṇasya nimeṣeṇa brahmaṇaḥ patanaṃ bhavet / tatra prākṛtikāḥ sarve tiro-bhūtāḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्राकृतो न विषयी नित्य-देही च वैष्णवः । हरेर् वरेणामरो ऽहं शिवाधारस् ततस् ततः
na prākṛto na viṣayī nitya-dehī ca vaiṣṇavaḥ / harer vareṇāmaro 'haṃ śivādhāras tatas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जल-प्लुतं च विश्वौघं लये प्राकृतिके ध्रुवम् । आब्रह्म-लोक-पर्यन्तं परं कृष्णालयं विना
jala-plutaṃ ca viśvaughaṃ laye prākṛtike dhruvam / ābrahma-loka-paryantaṃ paraṃ kṛṣṇālayaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा देव्यो विलीनाश् च कृष्णः सत्यं सुनिश्चितम् । सर्वे पुमांसो लीनाश् च सत्ये नित्ये सनातने
sarvā devyo vilīnāś ca kṛṣṇaḥ satyaṃ suniścitam / sarve pumāṃso līnāś ca satye nitye sanātane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं कृष्णश् च प्रकृतिः पार्षद-प्रवरो हरेः । नित्यं नित्या विद्यमाना गोलोके च निरामये
ahaṃ kṛṣṇaś ca prakṛtiḥ pārṣada-pravaro hareḥ / nityaṃ nityā vidyamānā goloke ca nirāmaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक ईशो न द्वितीय इति सर्वादि-सर्गतः । नहि नश्यन्ति तद्-भक्ताः प्रकृति-प्राकृते लये
eka īśo na dvitīya iti sarvādi-sargataḥ / nahi naśyanti tad-bhaktāḥ prakṛti-prākṛte laye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य भक्तोत्तमानां च सततं स्मरणेन च । आयुर्-व्ययो नहि भवेत् कथं मृत्युर् भविष्यति
tasya bhaktottamānāṃ ca satataṃ smaraṇena ca / āyur-vyayo nahi bhavet kathaṃ mṛtyur bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वासुदेव-भक्तानाम् अशुभं विद्यते क्वचित् । तेषां भक्तोत्तमानां च सततं स्मरणेन च
na vāsudeva-bhaktānām aśubhaṃ vidyate kvacit / teṣāṃ bhaktottamānāṃ ca satataṃ smaraṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्म-मृत्यु-जरा-व्याधि-भयं नाप्य् उपजायते । अत्र कल्पे भवान् ब्रह्मा व्यवस्थाता च कर्मसु
janma-mṛtyu-jarā-vyādhi-bhayaṃ nāpy upajāyate / atra kalpe bhavān brahmā vyavasthātā ca karmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थलं कोपानलानां च विधानं यद् विधे कुरु । शम्भोश् च वचनं श्रुत्वा कम्पितः कमलासनः । स्थलं चकार वह्नीनाम् आज्ञया शङ्करस्य च
sthalaṃ kopānalānāṃ ca vidhānaṃ yad vidhe kuru / śambhoś ca vacanaṃ śrutvā kampitaḥ kamalāsanaḥ / sthalaṃ cakāra vahnīnām ājñayā śaṅkarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवच ज्वरस् त्रि-पादस् त्रि-शिराः षड्-भुजो नव-लोचनः । भस्म-प्रहरणो रौद्रः कालान्तकयमोपमः
brahmovaca jvaras tri-pādas tri-śirāḥ ṣaḍ-bhujo nava-locanaḥ / bhasma-praharaṇo raudraḥ kālāntakayamopamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवे भवतु सर्वत्र भव-कोपानलो ऽधुना । प्राकृतेषु च देहेषु व्यापारो ऽस्य मया कृतः
bhave bhavatu sarvatra bhava-kopānalo 'dhunā / prākṛteṣu ca deheṣu vyāpāro 'sya mayā kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम कोपानलः शम्भो संस्कृताग्निर् द्विजस्य च । भवे भवतु सर्वत्र व्यापारो ऽस्य मया कृतः
mama kopānalaḥ śambho saṃskṛtāgnir dvijasya ca / bhave bhavatu sarvatra vyāpāro 'sya mayā kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषस्य कोप-वह्निश् च शेषास्ये ऽस्त्व् अधुना शिव । यतो विश्वं च प्रलये दहेद् गोमय-पिण्डवत्
śeṣasya kopa-vahniś ca śeṣāsye 'stv adhunā śiva / yato viśvaṃ ca pralaye dahed gomaya-piṇḍavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्नेर् मुख्यानलो विश्वे व्यवहाराग्निर् ईश्वरः । भ्वत्व् एव हि सर्वत्र सर्वेषाम् उपकारकः
vahner mukhyānalo viśve vyavahārāgnir īśvaraḥ / bhvatv eva hi sarvatra sarveṣām upakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मास्य-कोप-वह्निश् च कृष्णाग्निश् च भवत्व् अयम् । अधर्मं कुर्वतां सर्वं दाहनं च करिष्यति
dharmāsya-kopa-vahniś ca kṛṣṇāgniś ca bhavatv ayam / adharmaṃ kurvatāṃ sarvaṃ dāhanaṃ ca kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य-कोपानलश् चायं दावाग्निश् च वनेषु च । स्थितिर् अस्य तरोः स्कन्धे तद्-भक्ष्याः पशु-पक्षिणः
sūrya-kopānalaś cāyaṃ dāvāgniś ca vaneṣu ca / sthitir asya taroḥ skandhe tad-bhakṣyāḥ paśu-pakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्र-कोपानलो विश्वे कामिनां विरहानलः । दम्पत्योर् विरहे शश्वद् भक्ष्यति स्म द्वयोस् तनुम्
candra-kopānalo viśve kāmināṃ virahānalaḥ / dampatyor virahe śaśvad bhakṣyati sma dvayos tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र-कोपानलः सद्यो वज्राग्निश् च बभूव ह । उपेन्द्रस्यानलश् चैव विद्युद् एव भ्वत्व् अयम्
indra-kopānalaḥ sadyo vajrāgniś ca babhūva ha / upendrasyānalaś caiva vidyud eva bhvatv ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्राणाम् आस्य-वह्निश् च महोल्काग्निर् भवत्व् अयम् । गणेशाग्निः पृथिव्यां तु यथास्थाने तु तिष्ठति
rudrāṇām āsya-vahniś ca maholkāgnir bhavatv ayam / gaṇeśāgniḥ pṛthivyāṃ tu yathāsthāne tu tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र तिष्ठेत् तद् उषरम् एवम् एवं विदुर् बुधाः । स्कन्द-कोपानलश् चैव रणास्त्राग्निर् बभूव ह
yatra tiṣṭhet tad uṣaram evam evaṃ vidur budhāḥ / skanda-kopānalaś caiva raṇāstrāgnir babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामेतराणां देवानां मुनीनां च मुखानलः । जग्राहौर्व-मुनिस् तत्र तेजसि ब्रह्मणः सुतः
kāmetarāṇāṃ devānāṃ munīnāṃ ca mukhānalaḥ / jagrāhaurva-munis tatra tejasi brahmaṇaḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-दक्षिणोरौ स मुनिः संस्थाप्य वेद-मन्त्रतः । ब्रह्मणं च नमस्-कृत्य शङ्करं तपसे ययौ
sva-dakṣiṇorau sa muniḥ saṃsthāpya veda-mantrataḥ / brahmaṇaṃ ca namas-kṛtya śaṅkaraṃ tapase yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन तस्मान् निःसृत्य समुद्रे वाडवानलः । स बभूव पुरा पुत्र परमौर्वानलः स्वयम्
kālena tasmān niḥsṛtya samudre vāḍavānalaḥ / sa babhūva purā putra paramaurvānalaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामाग्निम् उल्वणं दृष्ट्वा विचिन्त्य मनसा विधिः । समालोच्य सुरैः सार्धं मुनीन्द्रैः सह संसदि
kāmāgnim ulvaṇaṃ dṛṣṭvā vicintya manasā vidhiḥ / samālocya suraiḥ sārdhaṃ munīndraiḥ saha saṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजुहाव स्त्रियः सर्वाः सुव्रताश् च पति-व्रताः । आयुयुर् योषितः सर्वास् ता ऊचुः कमलोद्भवम्
ajuhāva striyaḥ sarvāḥ suvratāś ca pati-vratāḥ / āyuyur yoṣitaḥ sarvās tā ūcuḥ kamalodbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रिय ऊचुः किम् अस्मान् ब्रूहि भगवन् शाधि नः करवाम किम् । आलोच्य मनसा सर्वं देहि भारं वयं स्त्रियः
striya ūcuḥ kim asmān brūhi bhagavan śādhi naḥ karavāma kim / ālocya manasā sarvaṃ dehi bhāraṃ vayaṃ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच गृहीत्वा मदनाग्निं च मैथुने सुख-दायकम् । विश्वे च योषितः सर्वाः शश्वत्-कामा भवन्तु च
brahmovāca gṛhītvā madanāgniṃ ca maithune sukha-dāyakam / viśve ca yoṣitaḥ sarvāḥ śaśvat-kāmā bhavantu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणश् च वचः श्रुत्वा कोप-रक्तास्य-लोचनः । तम् ऊचुः योषितः सर्वा भयं त्यक्त्वा च संसदि
brahmaṇaś ca vacaḥ śrutvā kopa-raktāsya-locanaḥ / tam ūcuḥ yoṣitaḥ sarvā bhayaṃ tyaktvā ca saṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रिय ऊचुः धिक् त्वां जगद्-विधिं व्यर्थं चकार परमेश्वरः । अपूज्यो मोहिनी-शापात् पुत्र-शापेन साम्प्रतम्
striya ūcuḥ dhik tvāṃ jagad-vidhiṃ vyarthaṃ cakāra parameśvaraḥ / apūjyo mohinī-śāpāt putra-śāpena sāmpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा मदनाग्निं च पुरुषाश् च तथा स्त्रियः । नित्यं दहन्ति सततं वास्तवं दुःसहं परम्
gṛhītvā madanāgniṃ ca puruṣāś ca tathā striyaḥ / nityaṃ dahanti satataṃ vāstavaṃ duḥsahaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-एक-भागः पुरुषे त्रि-भागश् चापि योषिति । तेन दुग्धाः स्त्रियः सर्वाश् चास्माकम् अपरेण किम्
tad-eka-bhāgaḥ puruṣe tri-bhāgaś cāpi yoṣiti / tena dugdhāḥ striyaḥ sarvāś cāsmākam apareṇa kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्पणं चेत् पुरुषे यद् यस्मासु स्मरानलः । भस्मी-भूतं करिष्यामो रक्षिता को भवेत् तव
samarpaṇaṃ cet puruṣe yad yasmāsu smarānalaḥ / bhasmī-bhūtaṃ kariṣyāmo rakṣitā ko bhavet tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पति-व्रता-वचः श्रुत्वा तम् उवाच शिवः स्वयम् । हितं सत्यं निति-सारं परिणाम-सुखावहम्
pati-vratā-vacaḥ śrutvā tam uvāca śivaḥ svayam / hitaṃ satyaṃ niti-sāraṃ pariṇāma-sukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कुलटोत्पत्तिः श्री-महा-देव उवाच त्यज द्वन्द्वं महा-भाग सुव्रताभिः सहाधुना । पति-व्रतानां तेजश् च सर्वेभ्यश् च परं भवेत्
atha kulaṭotpattiḥ śrī-mahā-deva uvāca tyaja dvandvaṃ mahā-bhāga suvratābhiḥ sahādhunā / pati-vratānāṃ tejaś ca sarvebhyaś ca paraṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्माणं कुरु देवेन्द्र कृत्यां स्त्री-जातिम् ईश्वर । तस्यै देहि दुःख-बीजं काम-कोपानलं परम्
nirmāṇaṃ kuru devendra kṛtyāṃ strī-jātim īśvara / tasyai dehi duḥkha-bījaṃ kāma-kopānalaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्करस्य वचः श्रुत्वा सत्वरं जगतां विधिः । ससृजे तत्-क्षणं मूर्तिं स्त्री-रूपां सुमनोहरां
śaṅkarasya vacaḥ śrutvā satvaraṃ jagatāṃ vidhiḥ / sasṛje tat-kṣaṇaṃ mūrtiṃ strī-rūpāṃ sumanoharāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो रूपम् अहो वेशम् अहो अस्या नवं वयः । अहो चक्षुः कटाक्षं च मुनीनां मोहयन् मनः
aho rūpam aho veśam aho asyā navaṃ vayaḥ / aho cakṣuḥ kaṭākṣaṃ ca munīnāṃ mohayan manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो कठिनं चारु स्तन-युग्मं सुवर्तुलम् । विचित्रं कठिनं स्थूलं श्रोणि-युग्मं च सुन्दरम्
aho kaṭhinaṃ cāru stana-yugmaṃ suvartulam / vicitraṃ kaṭhinaṃ sthūlaṃ śroṇi-yugmaṃ ca sundaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नितम्ब-युग्मं वलितं चक्राकारं सुकोमलम् । श्वेत-चम्पक-वर्णाभं सर्वावयम् ईप्सितम्
nitamba-yugmaṃ valitaṃ cakrākāraṃ sukomalam / śveta-campaka-varṇābhaṃ sarvāvayam īpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरत्-पार्वण-कोटीन्दु-विनिन्दास्यं सुशोभनम् । ईषद्धास्य-प्रसन्नास्यं वस्त्रेणाच्छादितं मुदा
śarat-pārvaṇa-koṭīndu-vinindāsyaṃ suśobhanam / īṣaddhāsya-prasannāsyaṃ vastreṇācchāditaṃ mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वपुः सुकोमलम् चालं नाति-दीर्घं न वखरम् । वह्नि-शुद्धांशुकं रत्न-भूषणैर् भूषितं सदा
vapuḥ sukomalam cālaṃ nāti-dīrghaṃ na vakharam / vahni-śuddhāṃśukaṃ ratna-bhūṣaṇair bhūṣitaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाडिम्ब-कुमुदाकारं सान्द्रं सिन्दूर-सुन्दरम् । कस्तूरी-विन्दुना सार्धं स्निग्ध-चन्दन-विन्दुभिः
dāḍimba-kumudākāraṃ sāndraṃ sindūra-sundaram / kastūrī-vindunā sārdhaṃ snigdha-candana-vindubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्व-बिम्ब-फलाकारम् अध-रौष्ठ-पुटं परम् । दन्त-पंक्ति-युगं चैव दाडिम्ब-बीज-सन्निभम्
pakva-bimba-phalākāram adha-rauṣṭha-puṭaṃ param / danta-paṃkti-yugaṃ caiva dāḍimba-bīja-sannibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुचारु कवरी-भारं मालती-माल्य-मण्डितम् । तस्यै ददौ च कामाग्निं दृष्ट्वा तां कमलोद्भवः
sucāru kavarī-bhāraṃ mālatī-mālya-maṇḍitam / tasyai dadau ca kāmāgniṃ dṛṣṭvā tāṃ kamalodbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सा चन्द्र-रूपं च कामोन्मत्ता विचेतना । कृत्वा कटाक्षं स्मेराश्या मां भजस्वेत्य् उवाच सा
dṛṣṭvā sā candra-rūpaṃ ca kāmonmattā vicetanā / kṛtvā kaṭākṣaṃ smerāśyā māṃ bhajasvety uvāca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्पितः प्रययौ चन्द्रो लज्जया च सभा-तलात् । कामं दृष्ट्वा च चकमे कामार्ता सा गत-त्रपा
saspitaḥ prayayau candro lajjayā ca sabhā-talāt / kāmaṃ dṛṣṭvā ca cakame kāmārtā sā gata-trapā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुद्राव कामस् तस्माच् च तत्-पश्चात् सा दधाव च । जहसुर् देवताः सर्वा मुनयश् चापि संसदि
dudrāva kāmas tasmāc ca tat-paścāt sā dadhāva ca / jahasur devatāḥ sarvā munayaś cāpi saṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जिता योषितह् सर्वास् तां वारयितुम् अक्षमाः । सर्वे चक्रुः परीहासं स्त्री-वर्गं शङ्करादयः
lajjitā yoṣitah sarvās tāṃ vārayitum akṣamāḥ / sarve cakruḥ parīhāsaṃ strī-vargaṃ śaṅkarādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं न लब्ध्वा सा च स्त्री निवृत्यागत्य संसदि । तम् अश्विनी-कुमारं चाप्य् उवाच सुर-सन्निधौ
kāmaṃ na labdhvā sā ca strī nivṛtyāgatya saṃsadi / tam aśvinī-kumāraṃ cāpy uvāca sura-sannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्या-कामिन्य् उवाच मां भजस्व रवेः पुत्र प्रियां रसवतीं मुदा । शृङ्गारे सुखदां शान्तां परां कामातुरां वरां
kṛtyā-kāminy uvāca māṃ bhajasva raveḥ putra priyāṃ rasavatīṃ mudā / śṛṅgāre sukhadāṃ śāntāṃ parāṃ kāmāturāṃ varāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया शार्धं भ्रमिष्यामि सुन्दरे गहने वने । रहसि रहसि क्रीडां करिष्यामि दिवानिशम्
tvayā śārdhaṃ bhramiṣyāmi sundare gahane vane / rahasi rahasi krīḍāṃ kariṣyāmi divāniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधु-पानं च दास्यामि वासितं चामलं जलम् । सकर्पूरं च ताम्बूलं भोग-वस्तु मनोहरम्
madhu-pānaṃ ca dāsyāmi vāsitaṃ cāmalaṃ jalam / sakarpūraṃ ca tāmbūlaṃ bhoga-vastu manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शय्यां मनोरमां कृत्वा सपुष्प-चन्दनार्चिताम् । भगवन्तं करिष्यामि पुष्प-चन्दन-चर्चितम्
śayyāṃ manoramāṃ kṛtvā sapuṣpa-candanārcitām / bhagavantaṃ kariṣyāmi puṣpa-candana-carcitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमार उवाच वचनं वद वामे माम् आत्मनो हृदयङ्गम । विहाय कपटं कान्ते कपटं धर्म-नाशनम्
kumāra uvāca vacanaṃ vada vāme mām ātmano hṛdayaṅgama / vihāya kapaṭaṃ kānte kapaṭaṃ dharma-nāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्री-धर्मं स्त्री-मनस्-कामं स्त्री-स्वभावं च कीदृशम् । तद्-आचारं कति-विधं तन् मां व्याख्यातुम् अर्हसि
strī-dharmaṃ strī-manas-kāmaṃ strī-svabhāvaṃ ca kīdṛśam / tad-ācāraṃ kati-vidhaṃ tan māṃ vyākhyātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्विनीज-वचः श्रुत्वा कामार्ता तम् उवाच सा । कामार्तानां क्व लज्जा च क्व भयं मानम् एव च
aśvinīja-vacaḥ śrutvā kāmārtā tam uvāca sā / kāmārtānāṃ kva lajjā ca kva bhayaṃ mānam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कुलटा-स्वभाव-कथनम् कामिन्य् उवाच स्थानं नास्ति क्षणं नास्ति नास्ति दूती तद् उत्तमा । तेनैव युवतीनां च सतीत्वम् उपजायते
atha kulaṭā-svabhāva-kathanam kāminy uvāca sthānaṃ nāsti kṣaṇaṃ nāsti nāsti dūtī tad uttamā / tenaiva yuvatīnāṃ ca satītvam upajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवेशं कामुकं दृष्ट्वा कामिनी मदनातुरा । तद् रात्रं च पुलकितं योनौ कण्डूयनं परं
suveśaṃ kāmukaṃ dṛṣṭvā kāminī madanāturā / tad rātraṃ ca pulakitaṃ yonau kaṇḍūyanaṃ paraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्ध्वा युवानं पुरुषं देश-त्यागं करोति सा । तद्-उत्तमं पुनर् लब्ध्वा तं त्यजेत् सा क्षणेन च
labdhvā yuvānaṃ puruṣaṃ deśa-tyāgaṃ karoti sā / tad-uttamaṃ punar labdhvā taṃ tyajet sā kṣaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं दातुं समर्था सा स्वामिनं गुणिनां वरम् । म्लेच्छं युवानं सम्प्राप्य सर्वस्वं दातुम् उत्सुका
viṣaṃ dātuṃ samarthā sā svāminaṃ guṇināṃ varam / mlecchaṃ yuvānaṃ samprāpya sarvasvaṃ dātum utsukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यजेत् कुल-भयं लज्जां धर्मं बन्धुं यशः श्रियम् । सम्प्राप्य रति-शूरं च युवानं सुरतोन्मुखम्
tyajet kula-bhayaṃ lajjāṃ dharmaṃ bandhuṃ yaśaḥ śriyam / samprāpya rati-śūraṃ ca yuvānaṃ suratonmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदृश्यं सुन्दर-मुखं शश्वन्-मधुरितं वचः । हृदयं क्षुर-धाराभं को वा जानाति तन्-मनः
sudṛśyaṃ sundara-mukhaṃ śaśvan-madhuritaṃ vacaḥ / hṛdayaṃ kṣura-dhārābhaṃ ko vā jānāti tan-manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युच्छटा जले रेखा चास्थिरा च यथाम्बरे । तथास्थिरा च कुलटा-प्रीतिः स्वप्नं च तद्-वचः
vidyucchaṭā jale rekhā cāsthirā ca yathāmbare / tathāsthirā ca kulaṭā-prītiḥ svapnaṃ ca tad-vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलटानां न सत्यं च न च धर्मो भयं दया । न लौकिकं न लज्जा स्याज् जार-जिन्ता निरन्तरम्
kulaṭānāṃ na satyaṃ ca na ca dharmo bhayaṃ dayā / na laukikaṃ na lajjā syāj jāra-jintā nirantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने जागरणे चैव भोजने शयने सदा । निरन्तरं काम-चिन्ता जारे स्नेहो न चान्यतः
svapne jāgaraṇe caiva bhojane śayane sadā / nirantaraṃ kāma-cintā jāre sneho na cānyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलटा नर-घातिभ्यो निर्दया दुष्ट-मानसाः । जारार्थे च सुतं हन्ति बान्धवस्य च का कथा
kulaṭā nara-ghātibhyo nirdayā duṣṭa-mānasāḥ / jārārthe ca sutaṃ hanti bāndhavasya ca kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि वेदा विदन्त्य् एवं कुलता-हृदयङ्गमम् । कथं देवास् च मुनयः सन्तो जानन्ति निश्चयम्
na hi vedā vidanty evaṃ kulatā-hṛdayaṅgamam / kathaṃ devās ca munayaḥ santo jānanti niścayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रति-शूरं प्रियं दृष्ट्वा क्षीरं घृतम् इवाचरेत् । गते वयसि जीर्णं तं विषं दृष्ट्वा त्यजेत् क्षणात्
rati-śūraṃ priyaṃ dṛṣṭvā kṣīraṃ ghṛtam ivācaret / gate vayasi jīrṇaṃ taṃ viṣaṃ dṛṣṭvā tyajet kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विश्वसेयुस् तां दुष्टो तस्मात् सन्तो हि सन्ततं । न रिपुः पुरुषाणां च दुष्ट-स्त्रीभ्यः परो भुवि
na viśvaseyus tāṃ duṣṭo tasmāt santo hi santataṃ / na ripuḥ puruṣāṇāṃ ca duṣṭa-strībhyaḥ paro bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं मन्त्राद् उपशमं जलाद् वह्निश् च निश्चितं । अग्नेश् च कण्ठकोच्छन्नं दुर्जनः स्तवनाद् वशः
viṣaṃ mantrād upaśamaṃ jalād vahniś ca niścitaṃ / agneś ca kaṇṭhakocchannaṃ durjanaḥ stavanād vaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुब्धो धनेन राजा च सेवया सततं वशः । मिश्रं स्वच्छ-स्वभावेन भयेन च रिपुर् वशः
lubdho dhanena rājā ca sevayā satataṃ vaśaḥ / miśraṃ svaccha-svabhāvena bhayena ca ripur vaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदरेण वशो विप्रो यौवती प्रेम-भारतः । बन्धुर् वशः समतया गुरुः प्रणतिभिः सदा
ādareṇa vaśo vipro yauvatī prema-bhārataḥ / bandhur vaśaḥ samatayā guruḥ praṇatibhiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्खो वशः कथायां च विद्वान् विद्या-विचारतः । न हि दुष्टा च कुलटा पुंसश् च वशगा भवेत्
mūrkho vaśaḥ kathāyāṃ ca vidvān vidyā-vicārataḥ / na hi duṣṭā ca kulaṭā puṃsaś ca vaśagā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-कार्ये तत्-परा शश्वत् प्रीतिः कार्यानुरोधतः । न सर्वस्य वशी-भूता विना शृङ्गारम् उल्वणम्
sva-kārye tat-parā śaśvat prītiḥ kāryānurodhataḥ / na sarvasya vaśī-bhūtā vinā śṛṅgāram ulvaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्रीत्या न धनेनैव न स्तवान् न सेवया । न प्राण-दानतो वेश्या वशी-भूता भवेत् क्षणम्
na prītyā na dhanenaiva na stavān na sevayā / na prāṇa-dānato veśyā vaśī-bhūtā bhavet kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारो द्वि-गुणस् तासां बुद्धिस् तासां चतुर्-गुणा । षड्-गुणा मन्त्रणा तासां कामश् चाष्ट-गुनः स्मृतः
āhāro dvi-guṇas tāsāṃ buddhis tāsāṃ catur-guṇā / ṣaḍ-guṇā mantraṇā tāsāṃ kāmaś cāṣṭa-gunaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शश्वत्-कामा च कुलटा न च तृप्तिश् च क्रीडया । हविषा कृष्ण-वर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
śaśvat-kāmā ca kulaṭā na ca tṛptiś ca krīḍayā / haviṣā kṛṣṇa-vartmeva bhūya evābhivardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवानिशं च शृङ्गारं कुरुते तत्-पुमान् यदि । न तृप्तिः कुलटानां च पुमांसं ग्रस्तुम् इच्छति
divāniśaṃ ca śṛṅgāraṃ kurute tat-pumān yadi / na tṛptiḥ kulaṭānāṃ ca pumāṃsaṃ grastum icchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाग्निस् तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । नान्तकः सर्व-भूतानां नासां तृप्यति सम्पदाम्
nāgnis tṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ / nāntakaḥ sarva-bhūtānāṃ nāsāṃ tṛpyati sampadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न श्रेयसां मनस् तृप्तं वाडवाग्निर् न पाथसाम् । वसुन्धरा न रजसां न पुंसां कुलटा तथा
na śreyasāṃ manas tṛptaṃ vāḍavāgnir na pāthasām / vasundharā na rajasāṃ na puṃsāṃ kulaṭā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं कथितं किंचित् सर्वं वक्तुं च नोचितम् । लज्जा बीजं योषितां च निबोध भास्करात्मज
ity evaṃ kathitaṃ kiṃcit sarvaṃ vaktuṃ ca nocitam / lajjā bījaṃ yoṣitāṃ ca nibodha bhāskarātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा च कृत्या-स्त्री-वाक्यं जहसुर् मुनयः सुराः । चुकुपुर् योषितः सर्वाः पद्माद्या लज्जिताः सुत
śrutvā ca kṛtyā-strī-vākyaṃ jahasur munayaḥ surāḥ / cukupur yoṣitaḥ sarvāḥ padmādyā lajjitāḥ suta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जा-नतानना लक्ष्मीर् निर्ययौ देव-मण्डलात् । तत् पश्चात् पार्वती सार्धं सरस्वत्या नतानना
lajjā-natānanā lakṣmīr niryayau deva-maṇḍalāt / tat paścāt pārvatī sārdhaṃ sarasvatyā natānanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्री रोहिनी स्वाहा वारुणी च रतिः शची । सर्वा बभूवुर् एकत्र प्रचक्रुर् मन्त्रणां च ताः
sāvitrī rohinī svāhā vāruṇī ca ratiḥ śacī / sarvā babhūvur ekatra pracakrur mantraṇāṃ ca tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्या-स्त्रियः समाहूय ता ऊचुश् च क्रमेण च । रोधयाम् आसुर् इष्टां तां सुगोप्यां अपि योषितः
kṛtyā-striyaḥ samāhūya tā ūcuś ca krameṇa ca / rodhayām āsur iṣṭāṃ tāṃ sugopyāṃ api yoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या मुखे ददौ हस्तं सुशीला कमलालया । सलज्जिता भव सुते शान्ता चेति शुभाशिषम्
tasyā mukhe dadau hastaṃ suśīlā kamalālayā / salajjitā bhava sute śāntā ceti śubhāśiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वती ददौ तस्यै चाभिमानं च धैर्यताम् । मौखर्यं वावदूकत्वं मन्त्रणाम् आत्म-रक्षणम्
sarasvatī dadau tasyai cābhimānaṃ ca dhairyatām / maukharyaṃ vāvadūkatvaṃ mantraṇām ātma-rakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्री च ददौ तस्यै सौशील्यं चातिदुर्लभम् । आत्म-संगोपनं चैव गाम्भीर्यं कुलतो भयम्
sāvitrī ca dadau tasyai sauśīlyaṃ cātidurlabham / ātma-saṃgopanaṃ caiva gāmbhīryaṃ kulato bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्वत्य् उवाच धिक् त्वां स्व-भाव-कुलटां लज्जिता भव सुन्दरि । स्व-मानं गौरवं रक्ष ह्य् अस्माकं च स्मरातुर
pārvaty uvāca dhik tvāṃ sva-bhāva-kulaṭāṃ lajjitā bhava sundari / sva-mānaṃ gauravaṃ rakṣa hy asmākaṃ ca smarātura
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनि लभ पृथिव्यां च काय-व्यूहं विधाय च । पुंसाम् अष्ट-गुणं कामं लभस्व च पृथक् प्रृथक्
jani labha pṛthivyāṃ ca kāya-vyūhaṃ vidhāya ca / puṃsām aṣṭa-guṇaṃ kāmaṃ labhasva ca pṛthak prṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जां चतुर्-गुणां चापि द्विगुणां धैर्यतां तथा । अभोगेच्छधमे गच्छ दूरं गच्छ ममान्तिकात्
lajjāṃ catur-guṇāṃ cāpi dviguṇāṃ dhairyatāṃ tathā / abhogecchadhame gaccha dūraṃ gaccha mamāntikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसां च द्वि-गुणः कामो वास्तवीणां च योषिताम् । लज्जा चाष्ट-गुणा चापि धैर्यता च चतुर्-गुणा
puṃsāṃ ca dvi-guṇaḥ kāmo vāstavīṇāṃ ca yoṣitām / lajjā cāṣṭa-guṇā cāpi dhairyatā ca catur-guṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुल-धर्मः कुल-भयं सौशील्यं मानम् ऊर्जितम् । शश्वत् तिष्ठतु पुंस्य् एव स्त्रीषु च ममाज्ञया
kula-dharmaḥ kula-bhayaṃ sauśīlyaṃ mānam ūrjitam / śaśvat tiṣṭhatu puṃsy eva strīṣu ca mamājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात् सदसि सर्वेभ्यो लज्जा-हीनः सुराधमः । स्त्री-स्व-भावं च पप्रच्छ यज्ञ-भाक् न भवेत् ततः
yasmāt sadasi sarvebhyo lajjā-hīnaḥ surādhamaḥ / strī-sva-bhāvaṃ ca papraccha yajña-bhāk na bhavet tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य-प्रभृति विश्वेषु नाग्राह्यं पाप-संयुतम् । चिकित्सकानां विदुषां न भक्ष्य ममाज्ञया
adya-prabhṛti viśveṣu nāgrāhyaṃ pāpa-saṃyutam / cikitsakānāṃ viduṣāṃ na bhakṣya mamājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवम् उक्त्वा प्रययुर् देव्यश् च सर्व-योषितः । देवाश् च मुनयश् चापि ये चान्ये च समागतः
ity evam uktvā prayayur devyaś ca sarva-yoṣitaḥ / devāś ca munayaś cāpi ye cānye ca samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश् च मुनयश् चापि ये चान्ये सर्वतः सुत । पति-व्रताणां स्त्रीणां च लज्जा बीज-स्वरूपिणी
devāś ca munayaś cāpi ye cānye sarvataḥ suta / pati-vratāṇāṃ strīṇāṃ ca lajjā bīja-svarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.