Library·Kurma-Purana·1·1.15
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुर्दशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा । ससर्ज देवान् गन्धर्वान् ऋषींश्चैवासुरोरगान्
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge caturdaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā / sasarja devān gandharvān ṛṣīṃścaivāsuroragān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः । तदा ससर्ज भूतानि मैथुनेनैव धर्मतः
yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ / tadā sasarja bhūtāni maithunenaiva dharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असिक्न्यां जनयामास वीरणस्य प्रजापतेः । सुतायां धर्मयुक्तायां पुत्राणां तु सहस्त्रकम्
asiknyāṃ janayāmāsa vīraṇasya prajāpateḥ / sutāyāṃ dharmayuktāyāṃ putrāṇāṃ tu sahastrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु पुत्रेषु नष्टेषु मायया नारदस्य सः । षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरण्यां वै प्रजापतिः
teṣu putreṣu naṣṭeṣu māyayā nāradasya saḥ / ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairaṇyāṃ vai prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । विंशत् सप्त च सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / viṃśat sapta ca somāya catastro 'riṣṭanemine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते । द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां वक्ष्ये ऽथ निस्तरम्
dve caiva bahuputrāya dve kṛśāśvāya dhīmate / dve caivāṅgirase tadvat tāsāṃ vakṣye 'tha nistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुन्धती वसुर्जामी लम्बा भानुर्मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी
arundhatī vasurjāmī lambā bhānurmarutvatī / saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मपत्न्यो दश त्वेतास्तासां पुत्रान् निबोधत । विश्वाया विश्वदेवास्तु साध्या साध्यानजीजनत्
dharmapatnyo daśa tvetāstāsāṃ putrān nibodhata / viśvāyā viśvadevāstu sādhyā sādhyānajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुत्वन्तो मरुत्वत्यां वसवो ऽष्टौ वसोः सुताः । भानोस्तु भानवश्चैव मुहूर्ता वै मुहूर्तजाः
marutvanto marutvatyāṃ vasavo 'ṣṭau vasoḥ sutāḥ / bhānostu bhānavaścaiva muhūrtā vai muhūrtajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लम्बायाश्चाथ घोषो वै नागवीथी तु जामिजा । पृथिवीविषयं सर्वमरुन्दत्यामजायत । संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः
lambāyāścātha ghoṣo vai nāgavīthī tu jāmijā / pṛthivīviṣayaṃ sarvamarundatyāmajāyata / saṃkalpāyāstu saṃkalpo dharmaputrā daśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo 'nalaḥ / pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो धुनिस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto dhunistathā / dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस्य भगवान् वर्चा धरस्य द्रविणः सुतः । पुरोजवो ऽनिलस्य स्यादविज्ञातगतिस्तथा
somasya bhagavān varcā dharasya draviṇaḥ sutaḥ / purojavo 'nilasya syādavijñātagatistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारो ह्यनलस्यासीत् सेनापतिरिति स्मृतः । देवलो भगवान् योगी प्रत्यूषस्याभवत् सुतः । विश्वकर्मा प्रभासस्य शिल्पकर्ता प्रजापतिः
kumāro hyanalasyāsīt senāpatiriti smṛtaḥ / devalo bhagavān yogī pratyūṣasyābhavat sutaḥ / viśvakarmā prabhāsasya śilpakartā prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसा तथा । सुरभिर्विनता चैव ताम्र क्रोधवशा इरा । कद्रुर्मुनिश्च धर्मज्ञा तत्पुत्रान् वै निबोधत
aditirditirdanustadvadariṣṭā surasā tathā / surabhirvinatā caiva tāmra krodhavaśā irā / kadrurmuniśca dharmajñā tatputrān vai nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा । विवस्वान् सविता पूषा ह्यंशुमान् विष्णुरेव च
aṃśo dhātā bhagastvaṣṭā mitro 'tha varuṇor'yamā / vivasvān savitā pūṣā hyaṃśumān viṣṇureva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषिता नाम ते पूर्वं चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । वैवस्वते ऽन्तरे प्रोक्ता आदित्याश्चादितेः सुताः
tuṣitā nāma te pūrvaṃ cākṣuṣasyāntare manoḥ / vaivasvate 'ntare proktā ādityāścāditeḥ sutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद् बलसंयुतम् । हिरण्यकशिपुं ज्येष्ठं हिरण्याक्षं तथापरम्
ditiḥ putradvayaṃ lebhe kaśyapād balasaṃyutam / hiraṇyakaśipuṃ jyeṣṭhaṃ hiraṇyākṣaṃ tathāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो महाबलपराक्रमः । आराध्य तपसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । दृष्ट्वालेभेवरान् दिव्यान् स्तुत्वासौ विविधैः स्तवै
hiraṇyakaśipurdaityo mahābalaparākramaḥ / ārādhya tapasā devaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam / dṛṣṭvālebhevarān divyān stutvāsau vividhaiḥ stavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्य बलाद् देवाः सर्व एव सुरर्षयः । बाधितास्ताडिता जग्मुर्देवदेवं पितामहम्
atha tasya balād devāḥ sarva eva surarṣayaḥ / bādhitāstāḍitā jagmurdevadevaṃ pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरण्यं शरणं देवं शंभुं सर्वजगन्मयम् । ब्रह्माणं लोककर्तारं त्रातारं पुरुषं परम् । कूटस्थं जगतामेकं पुराणं पुरुषोत्तमम्
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ devaṃ śaṃbhuṃ sarvajaganmayam / brahmāṇaṃ lokakartāraṃ trātāraṃ puruṣaṃ param / kūṭasthaṃ jagatāmekaṃ purāṇaṃ puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स याचितो देववरैर्मुनिभिश्च मुनीश्वराः । सर्वदेवहितार्थाय जगाम कमलासनः
sa yācito devavarairmunibhiśca munīśvarāḥ / sarvadevahitārthāya jagāma kamalāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्तूयमानः प्रणतैर्मुनीन्द्रैरमरैरपि । क्षीरोदस्योत्तरं कूलं यत्रास्ते हरिरीश्वरः
saṃstūyamānaḥ praṇatairmunīndrairamarairapi / kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ yatrāste harirīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा देवं जगद्योनिं विष्णुं विश्वगुरुं शिवम् । ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिरभाषत
dṛṣṭvā devaṃ jagadyoniṃ viṣṇuṃ viśvaguruṃ śivam / vavande caraṇau mūrdhnā kṛtāñjalirabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच त्वं गतिः सर्वभूतानामनन्तो ऽस्यखिलात्मकः । व्यापी सर्वामरवपुर्महायोगी सनातनः
brahmovāca tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāmananto 'syakhilātmakaḥ / vyāpī sarvāmaravapurmahāyogī sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वमात्मा सर्वभूतानां प्रधानं प्रकृतिः परा । वैराग्यैश्वर्यनिरतो रागातीतो निरञ्जनः
tvamātmā sarvabhūtānāṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ parā / vairāgyaiśvaryanirato rāgātīto nirañjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं कर्ता चैव भर्ता च निहन्ता सुरविद्विषाम् । त्रातुमर्हस्यनन्तेश त्राता हि परमेश्वरः
tvaṃ kartā caiva bhartā ca nihantā suravidviṣām / trātumarhasyananteśa trātā hi parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं स विष्णुर्भगवान् ब्रह्मणा संप्रबोधितः । प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षः पीतवासासुरद्विषः
itthaṃ sa viṣṇurbhagavān brahmaṇā saṃprabodhitaḥ / provāconnidrapadmākṣaḥ pītavāsāsuradviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं सुमहावीर्याः सप्रजापतिकाः सुराः । इमं देशमनुप्राप्ताः किं वा कार्यं करोमि वः
kimarthaṃ sumahāvīryāḥ saprajāpatikāḥ surāḥ / imaṃ deśamanuprāptāḥ kiṃ vā kāryaṃ karomi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः हिरण्यकशिपुर्नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः । बाधते भगवन् दैत्यो देवान् सर्वान् सहर्षिभिः
devā ūcuḥ hiraṇyakaśipurnāma brahmaṇo varadarpitaḥ / bādhate bhagavan daityo devān sarvān saharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते पुरुषोत्तम । हन्तुमर्हसि सर्वेषां त्वं त्रातासि जगन्मय
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ tvāmṛte puruṣottama / hantumarhasi sarveṣāṃ tvaṃ trātāsi jaganmaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तद्दैवतैरुक्तं स विष्णुर्लोकभावनः । वधाय दैत्यमुख्यस्य सो ऽसृजत् पुरुषं स्वयम्
śrutvā taddaivatairuktaṃ sa viṣṇurlokabhāvanaḥ / vadhāya daityamukhyasya so 'sṛjat puruṣaṃ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुपर्वतवर्ष्माणं घोररूपं भयानकम् । शङ्खचक्रगदापाणिं तं प्राह गरुडध्वजः
meruparvatavarṣmāṇaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam / śaṅkhacakragadāpāṇiṃ taṃ prāha garuḍadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा तं दैत्यराजं त्वं हिरण्यकशिपुं पुनः । इमं देशं समागन्तुं क्षिप्रमर्हसि पौरुषात्
hatvā taṃ daityarājaṃ tvaṃ hiraṇyakaśipuṃ punaḥ / imaṃ deśaṃ samāgantuṃ kṣipramarhasi pauruṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशम्य वैष्णवं वाक्यं प्रणम्य पुरुषोत्तमम् । महापुरुषमव्यक्तं ययौ दैत्यमहापुरम्
niśamya vaiṣṇavaṃ vākyaṃ praṇamya puruṣottamam / mahāpuruṣamavyaktaṃ yayau daityamahāpuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुञ्चन् भैरवं नादं शङ्खचक्रगदाधरः । आरुह्य गरुडं देवो महामेरुरिवापरः
vimuñcan bhairavaṃ nādaṃ śaṅkhacakragadādharaḥ / āruhya garuḍaṃ devo mahāmerurivāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकर्ण्य दैत्यप्रवरा महामेघरवोपमम् । समाचचक्षिरे नादं तदा दैत्यपतेर्भयात्
ākarṇya daityapravarā mahāmegharavopamam / samācacakṣire nādaṃ tadā daityapaterbhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असुरा ऊचुः कश्चिदागच्छति महान् पुरुषो देवचोदितः । विमुञ्चन् भैरवं नादं तं जानीमो ऽमरार्दन
asurā ūcuḥ kaścidāgacchati mahān puruṣo devacoditaḥ / vimuñcan bhairavaṃ nādaṃ taṃ jānīmo 'marārdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सहासुरवरैर्हिरण्यकशिपुः स्वयम् । संनद्धैः सायुधैः पुत्रैः प्रह्रादाद्यैस्तदा ययौ
tataḥ sahāsuravarairhiraṇyakaśipuḥ svayam / saṃnaddhaiḥ sāyudhaiḥ putraiḥ prahrādādyaistadā yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तं गरुडासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् । पुरुषं पर्वताकारं नारायणमिवापरम्
dṛṣṭvā taṃ garuḍāsīnaṃ sūryakoṭisamaprabham / puruṣaṃ parvatākāraṃ nārāyaṇamivāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुद्रुवुः केचिदन्योन्ममूचुः संभ्रान्तलोचनाः । अयं स देवो देवानां गोप्ता नारायणो रिपुः
dudruvuḥ kecidanyonmamūcuḥ saṃbhrāntalocanāḥ / ayaṃ sa devo devānāṃ goptā nārāyaṇo ripuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माकमव्ययो नूनं तत्सुतो वा समागतः । इत्युक्त्वा शस्त्रवर्षाणि ससृजुः पुरुषाय ते । तानि चाशेषतो देवो नाशयामास लीलया
asmākamavyayo nūnaṃ tatsuto vā samāgataḥ / ityuktvā śastravarṣāṇi sasṛjuḥ puruṣāya te / tāni cāśeṣato devo nāśayāmāsa līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा हिरण्यकशिपोश्चत्वारः प्रथितौजसः । पुत्रा नारायणोद्भूतं युयुधुर्मेघनिः स्वनाः । प्रह्रादश्चाप्यनुह्रादः संह्रादो ह्राद एव च
tadā hiraṇyakaśipoścatvāraḥ prathitaujasaḥ / putrā nārāyaṇodbhūtaṃ yuyudhurmeghaniḥ svanāḥ / prahrādaścāpyanuhrādaḥ saṃhrādo hrāda eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्रादः प्राहिणोद् ब्राह्ममनुह्रादो ऽथ वैष्णवम् । संह्रादश्चापि कौमारमाग्नेयं ह्राद एव च
prahrādaḥ prāhiṇod brāhmamanuhrādo 'tha vaiṣṇavam / saṃhrādaścāpi kaumāramāgneyaṃ hrāda eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि तं पुरुषं प्राप्य चत्वार्यस्त्राणि वैष्णवम् । न शेकुर्बाधितुं विष्णुं वासुदेवं यथा तथा
tāni taṃ puruṣaṃ prāpya catvāryastrāṇi vaiṣṇavam / na śekurbādhituṃ viṣṇuṃ vāsudevaṃ yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासौ चतुरः पुत्रान् महाबाहुर्महाबलः । प्रगृह्य पादेषु करैः संचिक्षेप ननाद च
athāsau caturaḥ putrān mahābāhurmahābalaḥ / pragṛhya pādeṣu karaiḥ saṃcikṣepa nanāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तेष्वथ पुत्रेषु हिरण्यकशिपुः स्वयम् । पादेन ताडयामास वेगेनोरसि तं बली
vimukteṣvatha putreṣu hiraṇyakaśipuḥ svayam / pādena tāḍayāmāsa vegenorasi taṃ balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन पीडितो ऽत्यर्थं गरुडेन तथाऽशुगः । अदृश्यः प्रययौ तूर्णं यत्र नारायणः प्रभुः । गत्वा विज्ञापयामास प्रवृत्तमखिलं तथा
sa tena pīḍito 'tyarthaṃ garuḍena tathā'śugaḥ / adṛśyaḥ prayayau tūrṇaṃ yatra nārāyaṇaḥ prabhuḥ / gatvā vijñāpayāmāsa pravṛttamakhilaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संचिन्त्य मनसा देवः सर्वज्ञानमयो ऽमलः । नरस्यार्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्धतनुं तथा
saṃcintya manasā devaḥ sarvajñānamayo 'malaḥ / narasyārdhatanuṃ kṛtvā siṃhasyārdhatanuṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृसिंहवपुरव्यक्तो हिरण्यकशिपोः पुरे । आविर्बभूव सहसा मोहयन् दैत्यपुङ्गवान्
nṛsiṃhavapuravyakto hiraṇyakaśipoḥ pure / āvirbabhūva sahasā mohayan daityapuṅgavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंष्ट्राकरालो योगात्मा युगान्तदहनोपमः । समारुह्यात्मनः शक्तिं सर्वसंहारकारिकाम् । भाति नारायणो ऽनन्तो यथा मध्यन्दिने रविः
daṃṣṭrākarālo yogātmā yugāntadahanopamaḥ / samāruhyātmanaḥ śaktiṃ sarvasaṃhārakārikām / bhāti nārāyaṇo 'nanto yathā madhyandine raviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा नृसिंहवपुषं प्रह्रादं ज्येष्ठपुत्रकम् । वधाय प्रेरयामास नरसिहस्य सो ऽसुरः
dṛṣṭvā nṛsiṃhavapuṣaṃ prahrādaṃ jyeṣṭhaputrakam / vadhāya prerayāmāsa narasihasya so 'suraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं नृसिंहवपुषं पूर्वस्माद् बहुशक्तिकम् । सहैव त्वनुजैः सर्वैर्नाशयाशु मयेरितः
imaṃ nṛsiṃhavapuṣaṃ pūrvasmād bahuśaktikam / sahaiva tvanujaiḥ sarvairnāśayāśu mayeritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्संनियोगादसुरः प्रह्रादो विष्णुमव्ययम् । युयुधे सर्वयत्नेन नरसिंहेन निर्जितः
tatsaṃniyogādasuraḥ prahrādo viṣṇumavyayam / yuyudhe sarvayatnena narasiṃhena nirjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संचोदितो दैत्यो हिरण्याक्षस्तदानुजः । ध्यात्वा पशुपतेरस्त्रं ससर्ज च ननाद च
tataḥ saṃcodito daityo hiraṇyākṣastadānujaḥ / dhyātvā paśupaterastraṃ sasarja ca nanāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः । न हानिमकरोदस्त्रं यथा देवस्य शूलिनः
tasya devādidevasya viṣṇoramitatejasaḥ / na hānimakarodastraṃ yathā devasya śūlinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा पराहतं त्वस्त्रं प्रह्रादो भाग्यगौरवात् । मेने सर्वात्मकं देवं वासुदेवं सनातनम्
dṛṣṭvā parāhataṃ tvastraṃ prahrādo bhāgyagauravāt / mene sarvātmakaṃ devaṃ vāsudevaṃ sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संत्यज्य सर्वशस्त्राणि सत्त्वयुक्तेन चेतसा । ननाम शिरसा देवं योगिनां हृदयेशयम्
saṃtyajya sarvaśastrāṇi sattvayuktena cetasā / nanāma śirasā devaṃ yogināṃ hṛdayeśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुत्वा नारायणैः स्तोत्रैः ऋग्यजुः सामसंभवैः । निवार्य पितरं भ्रातृन् हिरण्याक्षं तदाब्रवीत्
stutvā nārāyaṇaiḥ stotraiḥ ṛgyajuḥ sāmasaṃbhavaiḥ / nivārya pitaraṃ bhrātṛn hiraṇyākṣaṃ tadābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं नारायणो ऽनन्तः शाश्वतो भगवानजः । पुराणपुरुषो देवो महायोगी जगन्मयः
ayaṃ nārāyaṇo 'nantaḥ śāśvato bhagavānajaḥ / purāṇapuruṣo devo mahāyogī jaganmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं धाता विधाता च स्वयञ्ज्योतिर्निरञ्जनः । प्रधानपुरुषस्तत्त्वं मूलप्रकृतिरव्ययः
ayaṃ dhātā vidhātā ca svayañjyotirnirañjanaḥ / pradhānapuruṣastattvaṃ mūlaprakṛtiravyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरः सर्वभूतानामन्तर्यामी गुणातिगः । गच्छध्वमेनं शरणं विष्णुमव्यक्तमव्ययम्
īśvaraḥ sarvabhūtānāmantaryāmī guṇātigaḥ / gacchadhvamenaṃ śaraṇaṃ viṣṇumavyaktamavyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्ते सुदुर्बुद्धिर्हिरण्यकशिपुः स्वयम् । प्रोवाच पुत्रमत्यर्थं मोहितो विष्णुमायया
evamukte sudurbuddhirhiraṇyakaśipuḥ svayam / provāca putramatyarthaṃ mohito viṣṇumāyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सर्वात्मना वध्यो नृसिंहो ऽल्पपराक्रमः । समागतो ऽस्मद्भवनमिदानीं कालचोदितः
ayaṃ sarvātmanā vadhyo nṛsiṃho 'lpaparākramaḥ / samāgato 'smadbhavanamidānīṃ kālacoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहस्य पितरं पुत्रो वचः प्राह महामतिः । मा निन्दस्वैनमीशानं भूतानामेकमव्ययम्
vihasya pitaraṃ putro vacaḥ prāha mahāmatiḥ / mā nindasvainamīśānaṃ bhūtānāmekamavyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं देवो महादेवः शाश्वतः कालवर्जितः । कालेन हन्यते विष्णुः कालात्मा कालरूपधृक्
kathaṃ devo mahādevaḥ śāśvataḥ kālavarjitaḥ / kālena hanyate viṣṇuḥ kālātmā kālarūpadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुवर्णकशिपुर्दुरात्मा विधिचोदितः । निवारितो ऽपि पुत्रेण युयोध हरिमव्ययम्
tataḥ suvarṇakaśipurdurātmā vidhicoditaḥ / nivārito 'pi putreṇa yuyodha harimavyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरक्तनयनो ऽन्तो हिरण्यनयनाग्रजम् । नखैर्विदारयामास प्रह्रादस्यैव पश्यतः
saṃraktanayano 'nto hiraṇyanayanāgrajam / nakhairvidārayāmāsa prahrādasyaiva paśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते हिरण्यकशिपौ हिरण्याक्षो महाबलः । विसृज्य पुत्रं प्रह्रादं दुद्रुवे भयविह्वलः
hate hiraṇyakaśipau hiraṇyākṣo mahābalaḥ / visṛjya putraṃ prahrādaṃ dudruve bhayavihvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुह्रादादयः पुत्रा अन्ये च शतशो ऽसुराः । नृसिंहदेहसंभूतैः सिंहैर्नोता यमालयम्
anuhrādādayaḥ putrā anye ca śataśo 'surāḥ / nṛsiṃhadehasaṃbhūtaiḥ siṃhairnotā yamālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संहृत्य तद्रूपं हरिर्नारायणः प्रभुः । स्वमेव परमं रूपं ययौ नारायणाह्वयम्
tataḥ saṃhṛtya tadrūpaṃ harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ / svameva paramaṃ rūpaṃ yayau nārāyaṇāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते नारायणे दैत्यः प्रह्रादो ऽसुरसत्तमः । अभिषेकेण युक्तेन हिरण्याक्षमयोजयत्
gate nārāyaṇe daityaḥ prahrādo 'surasattamaḥ / abhiṣekeṇa yuktena hiraṇyākṣamayojayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बाधयामास सुरान् रणे जित्वा मुनीनपि । लब्ध्वान्धकं महापुत्रं तपसाराध्य शङ्करम्
sa bādhayāmāsa surān raṇe jitvā munīnapi / labdhvāndhakaṃ mahāputraṃ tapasārādhya śaṅkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान् बध्वाच धरणीमिमाम् । नीत्वा रसातलं चक्रे वन्दीमिन्दीवरप्रभाम्
devāñjitvā sadevendrān badhvāca dharaṇīmimām / nītvā rasātalaṃ cakre vandīmindīvaraprabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः । गत्वा विज्ञापयामासुर्विष्णवे हरिमन्दिरम्
tataḥ sabrahmakā devāḥ parimlānamukhaśriyaḥ / gatvā vijñāpayāmāsurviṣṇave harimandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चिन्तयित्वा विश्वात्मा तद्वधोपायमव्ययः । सर्वेदेवमयं शुभ्रं वाराहं वपुरादधे
sa cintayitvā viśvātmā tadvadhopāyamavyayaḥ / sarvedevamayaṃ śubhraṃ vārāhaṃ vapurādadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा हिरण्यनयनं हत्वा तं पुरुषोत्तमः । दंष्ट्रयोद्धारयामास कल्पादौ धरणीमिमाम्
gatvā hiraṇyanayanaṃ hatvā taṃ puruṣottamaḥ / daṃṣṭrayoddhārayāmāsa kalpādau dharaṇīmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा वराहसंस्थानं संस्थाप्य च सुरद्विजान् स्वामेव प्रकृतिं दिव्यां ययौ विष्णुः परं पदम्
tyaktvā varāhasaṃsthānaṃ saṃsthāpya ca suradvijān svāmeva prakṛtiṃ divyāṃ yayau viṣṇuḥ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् हते ऽमररिपौ प्रह्रादौ विष्णुतत्परः । अपालयत् स्वकंराज्यं भावं त्यक्त्वा तदाऽसुरम्
tasmin hate 'mararipau prahrādau viṣṇutatparaḥ / apālayat svakaṃrājyaṃ bhāvaṃ tyaktvā tadā'suram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयाज विधिवद् देवान् विष्णोराराधने रतः । निः सपत्नं तदा राज्यं तस्यासीद् विष्णुवैभवात्
iyāja vidhivad devān viṣṇorārādhane rataḥ / niḥ sapatnaṃ tadā rājyaṃ tasyāsīd viṣṇuvaibhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदाचिदसुरो ब्राह्मणं गृहमागतम् । तापसं नार्चयामास देवानां चैव मायया
tataḥ kadācidasuro brāhmaṇaṃ gṛhamāgatam / tāpasaṃ nārcayāmāsa devānāṃ caiva māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन तापसो ऽत्यर्थं मोहितेनावमानितः । शशापासुरराजानं क्रोधसंरक्तलोचनः
sa tena tāpaso 'tyarthaṃ mohitenāvamānitaḥ / śaśāpāsurarājānaṃ krodhasaṃraktalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तद्वलं समाश्रित्य ब्राह्मणानवमन्यसे । सा भक्तिर्वैष्णवी दिव्या विनाशं ते गमिष्यति
yattadvalaṃ samāśritya brāhmaṇānavamanyase / sā bhaktirvaiṣṇavī divyā vināśaṃ te gamiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा प्रययौ तूर्णं प्रह्रादस्य गृहाद् द्विजः । मुमोह राज्यसंसक्तः सो ऽपि शापबलात् ततः
ityuktvā prayayau tūrṇaṃ prahrādasya gṛhād dvijaḥ / mumoha rājyasaṃsaktaḥ so 'pi śāpabalāt tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाधयामास विप्रेन्द्रान् न विवेद जनार्दनम् । पितुर्वधमनुस्मृत्य क्रोधं चक्रे हरिं प्रति
bādhayāmāsa viprendrān na viveda janārdanam / piturvadhamanusmṛtya krodhaṃ cakre hariṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः समभवद् युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् । नारायणस्य देवस्य प्रह्रादस्यामरद्विषः
tayoḥ samabhavad yuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam / nārāyaṇasya devasya prahrādasyāmaradviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तु सुमहद् युद्धं विष्णुना तेन निर्जितः । पुर्वसंस्कारमाहात्म्यात् परस्मिन् पुरुषे हरौ । संजातं तस्य विज्ञानं शरण्यं शरणं ययौ
kṛtvā tu sumahad yuddhaṃ viṣṇunā tena nirjitaḥ / purvasaṃskāramāhātmyāt parasmin puruṣe harau / saṃjātaṃ tasya vijñānaṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति दैत्येन्द्रो ह्यनन्यां भक्तिमुद्वहन् । नारायणे महायोगमवाप पुरुषोत्तमे
tataḥ prabhṛti daityendro hyananyāṃ bhaktimudvahan / nārāyaṇe mahāyogamavāpa puruṣottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यकशिपोः पुत्रे योगसंसक्तचेतसि । अवाप तन्महद् राज्यमन्धको ऽसुरपुङ्गवः
hiraṇyakaśipoḥ putre yogasaṃsaktacetasi / avāpa tanmahad rājyamandhako 'surapuṅgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यनेत्रतनयः शंभोर्देहसमुद्भवः । मन्दरस्थामुमां देवीं चकमे पर्वतात्मजाम्
hiraṇyanetratanayaḥ śaṃbhordehasamudbhavaḥ / mandarasthāmumāṃ devīṃ cakame parvatātmajām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा दारुवने पुण्ये मुनयो गृहमेधिनः । ईश्वराराधनार्थाय तपश्चेरुः सहस्त्रशः
purā dāruvane puṇye munayo gṛhamedhinaḥ / īśvarārādhanārthāya tapaśceruḥ sahastraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदाचिन्महति कालयोगेन दुस्तरा । अनावृष्टिरतीवोग्रा ह्यासीद् भूतविनाशिनी
tataḥ kadācinmahati kālayogena dustarā / anāvṛṣṭiratīvogrā hyāsīd bhūtavināśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेत्य सर्वे मुनयो गौतमं तपसां निधिम् । अयाचन्त क्षुधाविष्टा आहारं प्राणधारणम्
sametya sarve munayo gautamaṃ tapasāṃ nidhim / ayācanta kṣudhāviṣṭā āhāraṃ prāṇadhāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेभ्यः प्रददावन्नं मृष्टं बहुतरं बुधः । सर्वे बुबुजिरे विप्रा निर्विशङ्केन चेतसा
sa tebhyaḥ pradadāvannaṃ mṛṣṭaṃ bahutaraṃ budhaḥ / sarve bubujire viprā nirviśaṅkena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते तु द्वादशे वर्षे कल्पान्त इव शङ्करी । बभूव वृष्टिर्महती यथापूर्वमभूज्जगत्
gate tu dvādaśe varṣe kalpānta iva śaṅkarī / babhūva vṛṣṭirmahatī yathāpūrvamabhūjjagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वे मुनिवराः समामन्त्र्य परस्परम् । महर्षि गौतमं प्रोचुर्गच्छाम इति वेगतः
tataḥ sarve munivarāḥ samāmantrya parasparam / maharṣi gautamaṃ procurgacchāma iti vegataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवारयामास च तान् कञ्चित् कालं यथासुखम् । उषित्वा मद्गृहे ऽवश्यं गच्छध्वमिति पण्डिताः
nivārayāmāsa ca tān kañcit kālaṃ yathāsukham / uṣitvā madgṛhe 'vaśyaṃ gacchadhvamiti paṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मायामयीं सृष्ट्वा कृशां गां सर्व एव ते । समीपं प्रापयामासुगौतमस्य महात्मनः
tato māyāmayīṃ sṛṣṭvā kṛśāṃ gāṃ sarva eva te / samīpaṃ prāpayāmāsugautamasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽनुवीक्ष्य कृपाविष्टस्तस्याः संरक्षणोत्सुकः । गोष्ठे तां बन्धयामास स्पृष्टमात्रा ममार सा
so 'nuvīkṣya kṛpāviṣṭastasyāḥ saṃrakṣaṇotsukaḥ / goṣṭhe tāṃ bandhayāmāsa spṛṣṭamātrā mamāra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शोकेनाभिसंतप्तः कार्याकार्यं महामुनिः । न पश्यति स्म सहसा तादृशं मुनयो ऽब्रुवन्
sa śokenābhisaṃtaptaḥ kāryākāryaṃ mahāmuniḥ / na paśyati sma sahasā tādṛśaṃ munayo 'bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोवध्येयं द्विजश्रेष्ठ यावत् तव शरीरगा । तावत् ते ऽन्नं न भोक्तव्यं गच्छामो वयमेव हि
govadhyeyaṃ dvijaśreṣṭha yāvat tava śarīragā / tāvat te 'nnaṃ na bhoktavyaṃ gacchāmo vayameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ते मुदिताः सन्तो देवदारुवनं शुभम् । जग्मुः पापवशं नीतास्तपश्चर्तुं यथा पुरा
tena te muditāḥ santo devadāruvanaṃ śubham / jagmuḥ pāpavaśaṃ nītāstapaścartuṃ yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेषां मायया जातां गोवध्यां गौतमो मुनिः । केनापि हेतुना ज्ञात्वा शशापातीवकोपनः
sa teṣāṃ māyayā jātāṃ govadhyāṃ gautamo muniḥ / kenāpi hetunā jñātvā śaśāpātīvakopanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यन्ति त्रयीबाह्या महापातकिभिः समाः । बभूवुस्ते तथा शापाज्जायमानाः पुनः पुनः
bhaviṣyanti trayībāhyā mahāpātakibhiḥ samāḥ / babhūvuste tathā śāpājjāyamānāḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे संप्राप्य देवेशं शङ्करं विष्णुमव्ययम् । अस्तुवन् लौकिकैः स्तोत्रैरुच्छिष्टा इव सर्वगौ
sarve saṃprāpya deveśaṃ śaṅkaraṃ viṣṇumavyayam / astuvan laukikaiḥ stotrairucchiṣṭā iva sarvagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदेवौ महादेवौ भक्तानामार्तिनाशनौ । कामवृत्त्या महायोगौ पापान्नस्त्रातुमर्हथः
devadevau mahādevau bhaktānāmārtināśanau / kāmavṛttyā mahāyogau pāpānnastrātumarhathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा पार्श्वस्थितं विष्णुं संप्रेक्ष्य वृषभध्वजः । किमेतेषां भवेत् कार्यं प्राह पुण्यैषिणामिति
tadā pārśvasthitaṃ viṣṇuṃ saṃprekṣya vṛṣabhadhvajaḥ / kimeteṣāṃ bhavet kāryaṃ prāha puṇyaiṣiṇāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स भगवान् विष्णुः शरण्यो भक्तवत्सलः । गोपतिं प्राह विप्रेन्द्रानालोक्य प्रणतान् हरिः
tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ śaraṇyo bhaktavatsalaḥ / gopatiṃ prāha viprendrānālokya praṇatān hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वेदबाह्ये पुरुषे पुण्यलेशो ऽपि शङ्कर । संगच्छते महादेव धर्मो वेदाद् विनिर्बभौ
na vedabāhye puruṣe puṇyaleśo 'pi śaṅkara / saṃgacchate mahādeva dharmo vedād vinirbabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि भक्तवात्सल्याद् रक्षितव्या महेश्वर । अस्माभिः सर्व एवेमे गन्तारो नरकानपि
tathāpi bhaktavātsalyād rakṣitavyā maheśvara / asmābhiḥ sarva eveme gantāro narakānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् वै वेदबाह्यानां रक्षणार्थाय पापिनाम् । विमोहनाय शास्त्राणि करिष्यामो वृषध्वज
tasmād vai vedabāhyānāṃ rakṣaṇārthāya pāpinām / vimohanāya śāstrāṇi kariṣyāmo vṛṣadhvaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संबोधितो रुद्रो माधवेन मुरारिणा । चकार मोहशास्त्राणि केशवो ऽपि शिवेरितः
evaṃ saṃbodhito rudro mādhavena murāriṇā / cakāra mohaśāstrāṇi keśavo 'pi śiveritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कापालं नाकुलं वामं भैरवं पूर्वपश्चिमम् । पञ्चरात्रं पाशुपतं तथान्यानि सहस्त्रशः
kāpālaṃ nākulaṃ vāmaṃ bhairavaṃ pūrvapaścimam / pañcarātraṃ pāśupataṃ tathānyāni sahastraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्ट्वा तानूचतुर्देवौ कुर्वाणाः शास्त्रचोदितम् । पतन्तो निरये घोरे बहून् कल्पान् पुनः पुनः
sṛṣṭvā tānūcaturdevau kurvāṇāḥ śāstracoditam / patanto niraye ghore bahūn kalpān punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायन्तो मानुषे लोके क्षीणपापचयास्ततः । ईश्वराराधनबलाद् गच्छध्वं सुकृतां गतिम् । वर्तध्वं मत्प्रसादेन नान्यथा निष्कृतिर्हि वः
jāyanto mānuṣe loke kṣīṇapāpacayāstataḥ / īśvarārādhanabalād gacchadhvaṃ sukṛtāṃ gatim / vartadhvaṃ matprasādena nānyathā niṣkṛtirhi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमीश्वरविष्णुभ्यां चोदितास्ते महर्षयः । आदेशं प्रत्यपद्यन्त शिरसासुरविद्विषोः
evamīśvaraviṣṇubhyāṃ coditāste maharṣayaḥ / ādeśaṃ pratyapadyanta śirasāsuravidviṣoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रुस्ते ऽन्यानि शास्त्राणि तत्र तत्र रताः पुनः । शिष्यानध्यापयामासुर्दर्शयित्वा फलानि तु
cakruste 'nyāni śāstrāṇi tatra tatra ratāḥ punaḥ / śiṣyānadhyāpayāmāsurdarśayitvā phalāni tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहयन्त इमं लोकमवतीर्य महीतले । चकार शङ्करो भिक्षां हितायैषां द्विजैः सह
mohayanta imaṃ lokamavatīrya mahītale / cakāra śaṅkaro bhikṣāṃ hitāyaiṣāṃ dvijaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालमालाभरणः प्रेतभस्मावगुण्ठितः । विमोहयंल्लोकमिमं जटामण्डलमण्डितः
kapālamālābharaṇaḥ pretabhasmāvaguṇṭhitaḥ / vimohayaṃllokamimaṃ jaṭāmaṇḍalamaṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षिप्य पार्वतीं देवीं विष्णावमिततेजसि । नियोज्याङ्गभवं रुद्रं भैरवं दुष्टनिग्रहे
nikṣipya pārvatīṃ devīṃ viṣṇāvamitatejasi / niyojyāṅgabhavaṃ rudraṃ bhairavaṃ duṣṭanigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.