Kurma-Purana 2.11

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) दशमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् । येनात्मानं प्रपश्यन्ति भानुमन्तमिवेश्वरम्

itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge (īśvaragītāsu) daśamo 'dhyāyaḥ īśvara uvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yogaṃ paramadurlabham / yenātmānaṃ prapaśyanti bhānumantamiveśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगाग्निर्दहति क्षिप्रमशेषं पापपञ्जरम् । प्रसन्नं जायते ज्ञानं साक्षान्निर्वाणसिद्धिदम्

yogāgnirdahati kṣipramaśeṣaṃ pāpapañjaram / prasannaṃ jāyate jñānaṃ sākṣānnirvāṇasiddhidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगात्संजायते ज्ञानं ज्ञानाद् योगः प्रवर्तते । योगज्ञानाभियुक्तस्य प्रसीदति महेश्वरः

yogātsaṃjāyate jñānaṃ jñānād yogaḥ pravartate / yogajñānābhiyuktasya prasīdati maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा । ये युञ्जन्तीह मद्योगं ते विज्ञेया महेश्वराः

ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ nityameva vā / ye yuñjantīha madyogaṃ te vijñeyā maheśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगस्तु द्विविधो ज्ञेयो ह्यभावः प्रथमो मतः । अपरस्तु महायोगः सर्वयोगोत्तमोत्तमः

yogastu dvividho jñeyo hyabhāvaḥ prathamo mataḥ / aparastu mahāyogaḥ sarvayogottamottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यं सर्वनिराभासं स्वरूपं यत्र चिन्त्यते । अभावयोगः स प्रोक्तो येनात्मानं प्रपश्यति

śūnyaṃ sarvanirābhāsaṃ svarūpaṃ yatra cintyate / abhāvayogaḥ sa prokto yenātmānaṃ prapaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र पश्यति चात्मानं नित्यानन्दं निरञ्जनम् । मयैक्यं स महायोगो भाषितः परमेश्वरः

yatra paśyati cātmānaṃ nityānandaṃ nirañjanam / mayaikyaṃ sa mahāyogo bhāṣitaḥ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्ये योगिनां योगाः श्रूयन्ते ग्रन्थविस्तरे । सर्वे ते ब्रह्मयोगस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ye cānye yogināṃ yogāḥ śrūyante granthavistare / sarve te brahmayogasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र साक्षात् प्रपश्यन्ति विमुक्ता विश्वमीश्वरम् । सर्वेषामेव योगानां स योगः परमो मतः

yatra sākṣāt prapaśyanti vimuktā viśvamīśvaram / sarveṣāmeva yogānāṃ sa yogaḥ paramo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रशो ऽथ शतशो ये चेश्वरबहिष्कृताः । न ते पश्यन्ति मामेकं योगिनो यतमानसाः

sahasraśo 'tha śataśo ye ceśvarabahiṣkṛtāḥ / na te paśyanti māmekaṃ yogino yatamānasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणायामस्तथा ध्यानं प्रत्याहारो ऽथ धारणा । समाधिश्च मुनिश्रेष्ठा यमो नियम आसनम्

prāṇāyāmastathā dhyānaṃ pratyāhāro 'tha dhāraṇā / samādhiśca muniśreṣṭhā yamo niyama āsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मय्येकचित्ततायोगो वृत्त्यन्तरनिरोधतः । तत्साधनान्यष्टधा तु युष्माकं कथितानि तु

mayyekacittatāyogo vṛttyantaranirodhataḥ / tatsādhanānyaṣṭadhā tu yuṣmākaṃ kathitāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । यमाः संक्षेपतः प्रोक्ताश्चित्तशुद्धिप्रदा नृणाम्

ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau / yamāḥ saṃkṣepataḥ proktāścittaśuddhipradā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा । अक्लेशजननं प्रोक्तं त्वहिंसा परमर्षिभिः

karmaṇā manasā vācā sarvabhūteṣu sarvadā / akleśajananaṃ proktaṃ tvahiṃsā paramarṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसायाः परो धर्मो नास्त्यहिंसा परं सुखम् । विधिना या भवेद्धिंसा त्वहिंसैव प्रकीर्तिता

ahiṃsāyāḥ paro dharmo nāstyahiṃsā paraṃ sukham / vidhinā yā bhaveddhiṃsā tvahiṃsaiva prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येन सर्वमाप्नोति सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् । यथार्थकथनाचारः सत्यं प्रोक्तं द्विजातिभिः

satyena sarvamāpnoti satye sarvaṃ pratiṣṭhitam / yathārthakathanācāraḥ satyaṃ proktaṃ dvijātibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परद्रव्यापहरणं चौर्याद् वाथ बलेन वा । स्तेयं तस्यानाचरणादस्तेयं धर्मसाधनम्

paradravyāpaharaṇaṃ cauryād vātha balena vā / steyaṃ tasyānācaraṇādasteyaṃ dharmasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते

karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā / sarvatra maithunatyāgaṃ brahmacaryaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्याणामप्यनादानमापद्यपि यथेच्छया । अपरिग्रह इत्याहुस्तं प्रयत्नेन पालयेत्

dravyāṇāmapyanādānamāpadyapi yathecchayā / aparigraha ityāhustaṃ prayatnena pālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपः स्वाध्यायसंतोषाः शौचमीश्वरपूजनम् । समासान्नियमाः प्रोक्ता योगसिद्धिप्रदायिनः

tapaḥ svādhyāyasaṃtoṣāḥ śaucamīśvarapūjanam / samāsānniyamāḥ proktā yogasiddhipradāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासपराकादिकृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः । शरीरशोषणं प्राहुस्तापसास्तप उत्तमम्

upavāsaparākādikṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ / śarīraśoṣaṇaṃ prāhustāpasāstapa uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजपं बुधाः । सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते

vedāntaśatarudrīyapraṇavādijapaṃ budhāḥ / sattvaśuddhikaraṃ puṃsāṃ svādhyāyaṃ paricakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाध्यायस्य त्रयो भेदा वाचिकोपांशुमानसाः । उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यं प्राहुर्वेदार्थवेदिनः

svādhyāyasya trayo bhedā vācikopāṃśumānasāḥ / uttarottaravaiśiṣṭyaṃ prāhurvedārthavedinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः शब्दबोधजननः परेषां शृण्वतां स्फुटम् । स्वाध्यायो वाचिकः प्रोक्त उपांशोरथ लक्षणम्

yaḥ śabdabodhajananaḥ pareṣāṃ śṛṇvatāṃ sphuṭam / svādhyāyo vācikaḥ prokta upāṃśoratha lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओष्ठयोः स्पन्दमात्रेण परस्याशब्दबोधकः । उपांशुरेष निर्दिष्टः साहस्रो वाचिकाज्जपः

oṣṭhayoḥ spandamātreṇa parasyāśabdabodhakaḥ / upāṃśureṣa nirdiṣṭaḥ sāhasro vācikājjapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्पदाक्षरसङ्गत्या परिस्पन्दनवर्जितम् । चिन्तनं सर्वशब्दानां मानसं तं जपं विदुः

yatpadākṣarasaṅgatyā parispandanavarjitam / cintanaṃ sarvaśabdānāṃ mānasaṃ taṃ japaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदृच्छालाभतो नित्यमलं पुंसो भवेदिति । या धीस्तामृषयः प्राहुः संतोषं सुखलक्षणम्

yadṛcchālābhato nityamalaṃ puṃso bhavediti / yā dhīstāmṛṣayaḥ prāhuḥ saṃtoṣaṃ sukhalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यमाभ्यन्तरं शौचं द्विधा प्रोक्तं द्विजोत्तमाः । मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं मनःशुद्धिरथान्तरम्

bāhyamābhyantaraṃ śaucaṃ dvidhā proktaṃ dvijottamāḥ / mṛjjalābhyāṃ smṛtaṃ bāhyaṃ manaḥśuddhirathāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुतिस्मरणपूजाभिर्वाङ्मनःकायकर्मभिः । सुनिश्चला शिवे भक्तिरेतदीश्वरपूजनम्

stutismaraṇapūjābhirvāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ / suniścalā śive bhaktiretadīśvarapūjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमाः सनियमाः प्रोक्ताः प्राणायामं निबोधत । प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम्

yamāḥ saniyamāḥ proktāḥ prāṇāyāmaṃ nibodhata / prāṇaḥ svadehajo vāyurāyāmastannirodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमाधममध्यत्वात् त्रिधायं प्रतिपादितः । स एव द्विविधः प्रोक्तः सगर्भो ऽगर्भ एव च

uttamādhamamadhyatvāt tridhāyaṃ pratipāditaḥ / sa eva dvividhaḥ proktaḥ sagarbho 'garbha eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राद्वादशको मन्दश्चतुर्विंशतिमात्रिकः । मध्यमः प्राणसंरोधः षट्त्रिंशन्मात्रिकोत्तमः

mātrādvādaśako mandaścaturviṃśatimātrikaḥ / madhyamaḥ prāṇasaṃrodhaḥ ṣaṭtriṃśanmātrikottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्वेदकम्पनोत्थानजनकत्वं यथाक्रमम् । मन्दमध्यममुख्यानामानन्दादुत्तमोत्तमः

prasvedakampanotthānajanakatvaṃ yathākramam / mandamadhyamamukhyānāmānandāduttamottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सगर्भमाहुः सजपमगर्भं विजपं बुधाः । एतद् वै योगिनामुक्तं प्राणायामस्य लक्षणम्

sagarbhamāhuḥ sajapamagarbhaṃ vijapaṃ budhāḥ / etad vai yogināmuktaṃ prāṇāyāmasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । त्रिर्जपेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते

savyāhṛtiṃ sapraṇavāṃ gāyatrīṃ śirasā saha / trirjapedāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेचकः पूरकश्चैव प्राणायामो ऽथ कुम्भकः । प्रोच्यते सर्वशास्त्रेषु योगिभिर्यतमानसैः

recakaḥ pūrakaścaiva prāṇāyāmo 'tha kumbhakaḥ / procyate sarvaśāstreṣu yogibhiryatamānasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेचको ऽजस्त्रनिश्वासात् पूरकस्तन्निरोधतः । साम्येन संस्थितिर्या सा कुम्भकः परिगीयते

recako 'jastraniśvāsāt pūrakastannirodhataḥ / sāmyena saṃsthitiryā sā kumbhakaḥ parigīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु स्वभावतः । निग्रहः प्रोच्यते सद्भिः प्रत्याहारस्तु सत्तमाः

indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu svabhāvataḥ / nigrahaḥ procyate sadbhiḥ pratyāhārastu sattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्पुण्डरीके नाभ्यां वा मूर्ध्नि पर्वतमस्तके । एवमादिषु देशेषु धारणा चित्तबन्धनम्

hṛtpuṇḍarīke nābhyāṃ vā mūrdhni parvatamastake / evamādiṣu deśeṣu dhāraṇā cittabandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशावस्थितिमालम्ब्य बुद्धेर्या वृत्तिसंततिः । वृत्त्यन्तरैरसंसृष्टा तद्ध्यानं सूरयो विदुः

deśāvasthitimālambya buddheryā vṛttisaṃtatiḥ / vṛttyantarairasaṃsṛṣṭā taddhyānaṃ sūrayo viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाकारः समाधिः स्याद् देशालम्बनवर्जितः । प्रत्ययो ह्यर्थमात्रेण योगसाधनमुत्तमम्

ekākāraḥ samādhiḥ syād deśālambanavarjitaḥ / pratyayo hyarthamātreṇa yogasādhanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणाः । ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिरभिधीयते

dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśadhāraṇāḥ / dhyānaṃ dvādaśakaṃ yāvat samādhirabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा । साधनानां च सर्वेषामेतत्साधनमुत्तमम्

āsanaṃ svastikaṃ proktaṃ padmamardhāsanaṃ tathā / sādhanānāṃ ca sarveṣāmetatsādhanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्वोरुपरि विप्रेन्द्राः कृत्वा पादतले उभे । समासीतात्मनः पद्ममेतदासनमुत्तमम्

ūrvorupari viprendrāḥ kṛtvā pādatale ubhe / samāsītātmanaḥ padmametadāsanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं पादमथैकस्मिन् विन्यस्योरुणि सत्तमाः । आसीतार्धासनमिदं योगसाधनमुत्तमम्

ekaṃ pādamathaikasmin vinyasyoruṇi sattamāḥ / āsītārdhāsanamidaṃ yogasādhanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे कृत्वा पादतले जानूर्वोरन्तरेण हि । समासीतात्मनः प्रोक्तमासनं स्वस्तिकं परम्

ubhe kṛtvā pādatale jānūrvorantareṇa hi / samāsītātmanaḥ proktamāsanaṃ svastikaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदेशकाले योगस्य दर्शनं हि न विद्यते । अग्न्यभ्यासे जले वापि शुष्कपर्णचये तथा

adeśakāle yogasya darśanaṃ hi na vidyate / agnyabhyāse jale vāpi śuṣkaparṇacaye tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्तुव्याप्ते श्मशाने च जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे । सशब्दे सभये वापि चैत्यवल्मीकसंचये

jantuvyāpte śmaśāne ca jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe / saśabde sabhaye vāpi caityavalmīkasaṃcaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशुभे दुर्जनाक्रान्ते मशकादिसमन्विते । नाचरेद् देहबाधे वा दौर्मनस्यादिसंभवे

aśubhe durjanākrānte maśakādisamanvite / nācared dehabādhe vā daurmanasyādisaṃbhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगुप्ते सुशुभे देशे गुहायां पर्वतस्य तु । नद्यास्तीरे पुण्यदेशे देवतायतने तथा

sugupte suśubhe deśe guhāyāṃ parvatasya tu / nadyāstīre puṇyadeśe devatāyatane tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहे वा सुशुभे रम्ये विजने जन्तुवर्जिते । युञ्जीत योगी सततमात्मानं मत्परायणः

gṛhe vā suśubhe ramye vijane jantuvarjite / yuñjīta yogī satatamātmānaṃ matparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्कृत्य तु योगीन्द्रान् सशिष्यांश्च विनायकम् । गुरुं चैवाथ मां योगी युञ्जीत सुसमाहितः

namaskṛtya tu yogīndrān saśiṣyāṃśca vināyakam / guruṃ caivātha māṃ yogī yuñjīta susamāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धमथापि वा । नासिकाग्रे समां दृष्टिमीषदुन्मीलितेक्षणः

āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmamardhamathāpi vā / nāsikāgre samāṃ dṛṣṭimīṣadunmīlitekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वाथ निर्भयः शान्तस्त्यक्त्वा मायामयं जगत् । स्वात्मन्यवस्थितं देवं चिन्तयेत् परमेश्वरम्

kṛtvātha nirbhayaḥ śāntastyaktvā māyāmayaṃ jagat / svātmanyavasthitaṃ devaṃ cintayet parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखाग्रे द्वादशाङ्गुल्ये कल्पयित्वाथ पङ्कजम् । धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्

śikhāgre dvādaśāṅgulye kalpayitvātha paṅkajam / dharmakandasamudbhūtaṃ jñānanālaṃ suśobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् । चिन्तयेत् परमं कोशं कर्णिकायां हिरण्मयम्

aiśvaryāṣṭadalaṃ śvetaṃ paraṃ vairāgyakarṇikam / cintayet paramaṃ kośaṃ karṇikāyāṃ hiraṇmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशक्तिमयं साक्षाद् यं प्राहुर्दिव्यमव्ययम् । ओङ्कारवाच्यमव्यक्तं रश्मिजालसमाकुलम्

sarvaśaktimayaṃ sākṣād yaṃ prāhurdivyamavyayam / oṅkāravācyamavyaktaṃ raśmijālasamākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयेत् तत्र विमलं परं ज्योतिर्यदक्षरम् । तस्मिन् ज्योतिषि विन्यस्यस्वात्मानं तदभेदतः

cintayet tatra vimalaṃ paraṃ jyotiryadakṣaram / tasmin jyotiṣi vinyasyasvātmānaṃ tadabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायीताकाशमध्यस्थमीशं परमकारणम् । तदात्मा सर्वगो भूत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत्

dhyāyītākāśamadhyasthamīśaṃ paramakāraṇam / tadātmā sarvago bhūtvā na kiñcidapi cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् गुह्यतमं ध्यानं ध्यानान्तरमथोच्यते । चिन्तयित्वा तु पूर्वोक्तं हृदये पद्ममुत्तमम्

etad guhyatamaṃ dhyānaṃ dhyānāntaramathocyate / cintayitvā tu pūrvoktaṃ hṛdaye padmamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानमथ कर्तारं तत्रानलसमत्विषम् । मध्ये वह्निशिखाकारं पुरुषं पञ्चविंशकम्

ātmānamatha kartāraṃ tatrānalasamatviṣam / madhye vahniśikhākāraṃ puruṣaṃ pañcaviṃśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयेत् परमात्मानं तन्मध्ये गगनं परम् । ओङ्करबोधितं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम्

cintayet paramātmānaṃ tanmadhye gaganaṃ param / oṅkarabodhitaṃ tattvaṃ śāśvataṃ śivamacyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तं प्रकृतौ लीनं परं ज्योतिरनुत्तमम् । तदन्तः परमं तत्त्वमात्माधारं निरञ्जनम्

avyaktaṃ prakṛtau līnaṃ paraṃ jyotiranuttamam / tadantaḥ paramaṃ tattvamātmādhāraṃ nirañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायीत तन्मयो नित्यमेकरूपं महेश्वरम् । विशोध्य सर्वतत्त्वानि प्रणवेनाथवा पुनः

dhyāyīta tanmayo nityamekarūpaṃ maheśvaram / viśodhya sarvatattvāni praṇavenāthavā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थाप्य मयि चात्मानं निर्मले परमे पदे । प्लावयित्वात्मनो देहं तेनैव ज्ञानवारिणा

saṃsthāpya mayi cātmānaṃ nirmale parame pade / plāvayitvātmano dehaṃ tenaiva jñānavāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदात्मा मन्मयो भस्म गृहीत्वा ह्यग्निहोत्रजम् । तेनोद्धृत्य तु सर्वाङ्गमग्निरित्यादिमन्त्रतः । चिन्तयेत् स्वात्मनीशानं परं ज्योतिः स्वरूपिणम्

madātmā manmayo bhasma gṛhītvā hyagnihotrajam / tenoddhṛtya tu sarvāṅgamagnirityādimantrataḥ / cintayet svātmanīśānaṃ paraṃ jyotiḥ svarūpiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष पाशुपतो योगः पशुपाशविमुक्तये । सर्ववेदान्तसारो ऽयमत्याश्रममिति श्रुतिः

eṣa pāśupato yogaḥ paśupāśavimuktaye / sarvavedāntasāro 'yamatyāśramamiti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् परतरं गुह्यं मत्सायुज्योपपादकम् । द्विजातीनां तु कथितं भक्तानां ब्रह्मचारिणाम्

etat parataraṃ guhyaṃ matsāyujyopapādakam / dvijātīnāṃ tu kathitaṃ bhaktānāṃ brahmacāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्यमहिंसा च क्षमा शौचं तपो दमः । संतोषः सत्यमास्तिक्यं व्रताङ्गानि विशेषतः

brahmacaryamahiṃsā ca kṣamā śaucaṃ tapo damaḥ / saṃtoṣaḥ satyamāstikyaṃ vratāṅgāni viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेनाप्यथ हीनेन व्रतमस्य तु लुप्यते । तस्मादात्मगुणोपेतो मद्व्रतं वोढुमर्हति

ekenāpyatha hīnena vratamasya tu lupyate / tasmādātmaguṇopeto madvrataṃ voḍhumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ / bahavo 'nena yogena pūtā madbhāvamāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । ज्ञानयोगेन मां तस्माद् यजेत परमेश्वरम्

ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham / jñānayogena māṃ tasmād yajeta parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा भक्तियोगेन वैराग्येण परेण तु । चेतसा बोधयुक्तेन पूजयेन्मां सदा शुचिः

athavā bhaktiyogena vairāgyeṇa pareṇa tu / cetasā bodhayuktena pūjayenmāṃ sadā śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकर्माणि संन्यस्य भिक्षाशी निष्परिग्रहः । प्राप्नोति मम सायुज्यं गुह्यमेतन्मयोदितम्

sarvakarmāṇi saṃnyasya bhikṣāśī niṣparigrahaḥ / prāpnoti mama sāyujyaṃ guhyametanmayoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । निर्ममो निरहङ्कारो यो मद्भक्तः स मे प्रियः

adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca / nirmamo nirahaṅkāro yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः । मय्यर्पितमनो बुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः

saṃtuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ / mayyarpitamano buddhiryo madbhaktaḥ sa me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः । हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स हि मे प्रियः

yasmānnodvijate loko lokānnodvijate ca yaḥ / harṣāmarṣabhayodvegairmukto yaḥ sa hi me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः । सर्वारम्भपरित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः

anapekṣaḥ śucirdakṣa udāsīno gatavyathaḥ / sarvārambhaparityāgī bhaktimān yaḥ sa me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केनचित् । अनिकेतः स्थिरमतिर्मद्भक्तो मामुपैष्यति

tulyanindāstutirmaunī saṃtuṣṭo yena kenacit / aniketaḥ sthiramatirmadbhakto māmupaiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मत्परायणः । मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं परमं पदम्

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo matparāyaṇaḥ / matprasādādavāpnoti śāśvataṃ paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । निराशीर्निर्ममो भूत्वा मामेकं शरणं व्रजेत्

cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ / nirāśīrnirmamo bhūtvā māmekaṃ śaraṇaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तो ऽपि नैव तेन निबध्यते

tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ / karmaṇyabhipravṛtto 'pi naiva tena nibadhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति तत्पदम्

nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ / śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti tatpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदृच्छालाभतुष्टस्य द्वन्द्वातीतस्य चैव हि । कुर्वतो मत्प्रसादार्थं कर्म संसारनाशनम्

yadṛcchālābhatuṣṭasya dvandvātītasya caiva hi / kurvato matprasādārthaṃ karma saṃsāranāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्मना मन्नमस्कारो मद्याजी मत्परायणः । मामुपैष्यति योगीशं ज्ञात्वा मां परमेश्वरम्

manmanā mannamaskāro madyājī matparāyaṇaḥ / māmupaiṣyati yogīśaṃ jñātvā māṃ parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्बुद्धयो मां सततं बोधयन्तः परस्परम् । कथयन्तश्च मां नित्यं मम सायुज्यमाप्नुयुः

madbuddhayo māṃ satataṃ bodhayantaḥ parasparam / kathayantaśca māṃ nityaṃ mama sāyujyamāpnuyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं नित्याभियुक्तानां मायेयं कर्मसान्वगम् । नाशयामि तमः कृत्स्नं ज्ञानदीपेन भास्वता

evaṃ nityābhiyuktānāṃ māyeyaṃ karmasānvagam / nāśayāmi tamaḥ kṛtsnaṃ jñānadīpena bhāsvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्बुद्धयो मां सततं पूजयन्तीह ये जनाः । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्

madbuddhayo māṃ satataṃ pūjayantīha ye janāḥ / teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽन्ये च कामभोगार्थं यजन्ते ह्यन्यदेवताः । तेषां तदन्तं विज्ञेयं देवतानुगतं फलम्

ye 'nye ca kāmabhogārthaṃ yajante hyanyadevatāḥ / teṣāṃ tadantaṃ vijñeyaṃ devatānugataṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्यदेवताभक्ताः पूजयन्तीह देवताः । मद्भावनासमायुक्ता मुच्यन्ते ते ऽपि भावतः

ye cānyadevatābhaktāḥ pūjayantīha devatāḥ / madbhāvanāsamāyuktā mucyante te 'pi bhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादनीश्वरानन्यांस्त्यक्त्वा देवानशेषतः । मामेव संश्रयेदीशं स याति परमं पदम्

tasmādanīśvarānanyāṃstyaktvā devānaśeṣataḥ / māmeva saṃśrayedīśaṃ sa yāti paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निः शोको निष्परिग्रहः । यजेच्चामरणाल्लिङ्गे विरक्तः परमेश्वरम्

tyaktvā putrādiṣu snehaṃ niḥ śoko niṣparigrahaḥ / yajeccāmaraṇālliṅge viraktaḥ parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽर्चयन्ति सदा लिङ्गं त्यक्त्वा भोगानशेषतः । एकेन जन्मना तेषां ददामि परमैश्वरम्

ye 'rcayanti sadā liṅgaṃ tyaktvā bhogānaśeṣataḥ / ekena janmanā teṣāṃ dadāmi paramaiśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परानन्दात्मकं लिङ्गं केवलं सन्निरञ्जनम् । ज्ञानात्मकं सर्वगतं योगिनां हृदि संस्थितम्

parānandātmakaṃ liṅgaṃ kevalaṃ sannirañjanam / jñānātmakaṃ sarvagataṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्ये नियता भक्ता भावयित्वा विधानतः । यत्र क्वचन तल्लिङ्गमर्चयन्ति महेश्वरम्

ye cānye niyatā bhaktā bhāvayitvā vidhānataḥ / yatra kvacana talliṅgamarcayanti maheśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जले वा वह्निमध्ये वाव्योम्नि सूर्ये ऽथवान्यतः । रत्नादौ भावयित्वेशमर्चयेल्लिङ्गमैश्वरम्

jale vā vahnimadhye vāvyomni sūrye 'thavānyataḥ / ratnādau bhāvayitveśamarcayelliṅgamaiśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं लिङ्गमयं ह्येतत् सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम् । तस्माल्लिङ्गे ऽर्चयेदीशं यत्र क्वचन शाश्वतम्

sarvaṃ liṅgamayaṃ hyetat sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam / tasmālliṅge 'rcayedīśaṃ yatra kvacana śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नौ क्रियावतामप्सु व्योम्नि सूर्ये मनीषिणाम् । काष्ठादिष्वेव मूर्खाणां हृदि लिङ्गन्तुयोगिनाम्

agnau kriyāvatāmapsu vyomni sūrye manīṣiṇām / kāṣṭhādiṣveva mūrkhāṇāṃ hṛdi liṅgantuyoginām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यनुत्पन्नविज्ञानो विरक्तः प्रीतिसंयुतः । यावज्जीवं जपेद् युक्तः प्रणवं ब्रह्मणो वपुः

yadyanutpannavijñāno viraktaḥ prītisaṃyutaḥ / yāvajjīvaṃ japed yuktaḥ praṇavaṃ brahmaṇo vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा शतरुद्रीयं जपेदामरणाद् द्विजः । एकाकी यतचित्तात्मा स याति परमं पदम्

athavā śatarudrīyaṃ japedāmaraṇād dvijaḥ / ekākī yatacittātmā sa yāti paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसेद् वामरणाद् विप्रो वाराणस्यां समाहितः । सो ऽपीश्वरप्रसादेन याति तत् परमं पदम्

vased vāmaraṇād vipro vārāṇasyāṃ samāhitaḥ / so 'pīśvaraprasādena yāti tat paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोत्क्रमणकाले हि सर्वेषामेव देहिनाम् । ददाति तत् परं ज्ञानं येन मुच्येत बन्धनात्

tatrotkramaṇakāle hi sarveṣāmeva dehinām / dadāti tat paraṃ jñānaṃ yena mucyeta bandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णाश्रमविधिं कृत्स्नं कुर्वाणो मत्परायणः । तेनैव जन्मना ज्ञानं लब्ध्वा याति शिवं पदम्

varṇāśramavidhiṃ kṛtsnaṃ kurvāṇo matparāyaṇaḥ / tenaiva janmanā jñānaṃ labdhvā yāti śivaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽपि तत्र वसन्तीह नीचा वा पापयोनयः । सर्वे तरन्ति संसारमीश्वरानुग्रहाद् द्विजाः

ye 'pi tatra vasantīha nīcā vā pāpayonayaḥ / sarve taranti saṃsāramīśvarānugrahād dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किन्तु विघ्ना भविष्यन्ति पापोपहतचेतसाम् । धर्मं समाश्रयेत् तस्मान्मुक्तये नियतं द्विजाः

kintu vighnā bhaviṣyanti pāpopahatacetasām / dharmaṃ samāśrayet tasmānmuktaye niyataṃ dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् रहस्यं वेदानां न देयं यस्य कस्य चित् । धार्मिकायैव दातव्यं भक्ताय ब्रह्मचारिणे

etad rahasyaṃ vedānāṃ na deyaṃ yasya kasya cit / dhārmikāyaiva dātavyaṃ bhaktāya brahmacāriṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच इत्येतदुक्त्वा भगवानात्मयोगमनुत्तमम् । व्याजहार समासीनं नारायणमनामयम्

vyāsa uvāca ityetaduktvā bhagavānātmayogamanuttamam / vyājahāra samāsīnaṃ nārāyaṇamanāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयैतद् भाषितं ज्ञानं हितार्थं ब्रह्मवादिनाम् । दातव्यं शान्तचित्तेभ्यः शिष्येभ्यो भवता शिवम्

mayaitad bhāṣitaṃ jñānaṃ hitārthaṃ brahmavādinām / dātavyaṃ śāntacittebhyaḥ śiṣyebhyo bhavatā śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वैवमथ योगीन्द्रानब्रवीद् भगवानजः । हिताय सर्वभक्तानां द्विजातीनां द्विजोत्तमाः

uktvaivamatha yogīndrānabravīd bhagavānajaḥ / hitāya sarvabhaktānāṃ dvijātīnāṃ dvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्तो ऽपि हि मज्ज्ञानं शिष्याणां विधिपूर्वकम् । उपदेक्ष्यन्ति भक्तानां सर्वेषां वचनान्मम

bhavanto 'pi hi majjñānaṃ śiṣyāṇāṃ vidhipūrvakam / upadekṣyanti bhaktānāṃ sarveṣāṃ vacanānmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं नारायणो यो ऽहमीश्वरो नात्र संशयः । नान्तरं ये प्रपश्यन्ति तेषां देयमिदं परम्

ayaṃ nārāyaṇo yo 'hamīśvaro nātra saṃśayaḥ / nāntaraṃ ye prapaśyanti teṣāṃ deyamidaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममैषा परमा मूर्तिर्नारायणसमाह्वया । सर्वभूतात्मभूतस्था शान्ता चाक्षरसंज्ञिता

mamaiṣā paramā mūrtirnārāyaṇasamāhvayā / sarvabhūtātmabhūtasthā śāntā cākṣarasaṃjñitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये त्वन्यथा प्रपश्यन्ति लोके भेददृशो जनाः । न ते मां संप्रपश्यन्ति जायन्ते च पुनः पुनः

ye tvanyathā prapaśyanti loke bhedadṛśo janāḥ / na te māṃ saṃprapaśyanti jāyante ca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये त्विमं विष्णुमव्यक्तं मां वा देवं महेश्वरम् । एकीभावेन पश्यन्ति न तेषां पुनरुद्भवः

ye tvimaṃ viṣṇumavyaktaṃ māṃ vā devaṃ maheśvaram / ekībhāvena paśyanti na teṣāṃ punarudbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम् । मामेव संप्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि

tasmādanādinidhanaṃ viṣṇumātmānamavyayam / māmeva saṃprapaśyadhvaṃ pūjayadhvaṃ tathaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽन्यथा मां प्रपश्यन्ति मत्वेमं देवतान्तरम् । ते यान्ति नरकान् घोरान् नाहं तेषुव्यवस्थितः

ye 'nyathā māṃ prapaśyanti matvemaṃ devatāntaram / te yānti narakān ghorān nāhaṃ teṣuvyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खं वा पण्डितं वापि ब्राह्मणं वा मदाश्रयम् । मोचयामि श्वपाकं वा न नारायणनिन्दकम्

mūrkhaṃ vā paṇḍitaṃ vāpi brāhmaṇaṃ vā madāśrayam / mocayāmi śvapākaṃ vā na nārāyaṇanindakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेष महायोगी मद्भक्तैः पुरुषोत्तमः । अर्चनीयो नमस्कार्यो मत्प्रीतिजननाय हि

tasmādeṣa mahāyogī madbhaktaiḥ puruṣottamaḥ / arcanīyo namaskāryo matprītijananāya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा समालिङ्ग्य वासुदेवं पिनाकधृक् । अन्तर्हितो ऽभवत् तेषां सर्वेषामेव पश्यताम्

evamuktvā samāliṅgya vāsudevaṃ pinākadhṛk / antarhito 'bhavat teṣāṃ sarveṣāmeva paśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणो ऽपि भगवांस्तापसं वेषमुत्तमम् । जग्राह योगिनः सर्वांस्त्यक्त्वा वै परमं वपुः

nārāyaṇo 'pi bhagavāṃstāpasaṃ veṣamuttamam / jagrāha yoginaḥ sarvāṃstyaktvā vai paramaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.