Library·Kurma-Purana·2·2.37
इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः । मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि
itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge ṣaṭtriśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ dāruvanaṃ prāpto bhagavān govṛṣadhvajaḥ / mohayāmāsa viprendrān sūta vaktumihārhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते । सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः
sūta uvāca purā dāruvan ramye devasiddhaniṣevite / saputradārā munayastapaśceruḥ sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि । यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः
pravṛttaṃ vividhaṃ karma prakurvāṇā yathāvidhi / yajanti vividhairyajñaistapanti ca maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् । ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः
teṣāṃ pravṛttivinyastacetasāmatha śūladhṛk / khyāpayan sa mahādoṣaṃ yayau dāruvanaṃ haraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः । ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः
kṛtvā viśvaguruṃ viṣṇuṃ pārśve devo maheśvaraḥ / yayau nivṛttavijñānasthāpanārthaṃ ca śaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः । लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः
āsthāya vipulaṃ veśamūnaviṃśativatsaraḥ / līlālaso mahābāhuḥ pīnāṅgaścārulocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः । मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः
cāmīkaravapuḥ śrīmān pūrṇacandranibhānanaḥ / mattamātaṅgagāmano digvāsā jagadīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् । दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः
kuśeśayamayīṃ mālaṃ sarvaratnairalaṅkṛtām / dadhāno bhagavānīśaḥ samāgacchati sasmitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः । स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्
yo 'nantaḥ puruṣo yonirlokānāmavyayo hariḥ / strīveṣaṃ viṣṇurāsthāya so 'nugacchati śūlinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् । शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्
sampūrṇacandravadanaṃ pīnonnatapayodharam / śucismitaṃ suprasannaṃ raṇannupurakadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् । उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्
supītavasanaṃ divyaṃ śyāmalaṃ cārulocanam / udārahaṃsacalanaṃ vilāsi sumanoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः । चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्
evaṃ sa bhagavānīśo devadāruvane haraḥ / cacāra hariṇā bhikṣāṃ māyayā mohayan jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् । मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः
dṛṣṭvā carantaṃ viśveśaṃ tatra tatra pinākinam / māyayā mohitā nāryo devadevaṃ samanvayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः । सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि
vistrastavastrābharaṇāstyaktvā lajjāṃ pativratāḥ / sahaiva tena kāmārtā vilāsinyaścarantihi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः । अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः
ṛṣīṇāṃ putrakā ye syuryuvāno jitamānasāḥ / anvagacchan hṛṣīkeśaṃ sarve kāmaprapīḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् । दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति
gāyanti nṛtyanti vilāsabāhyā nārīgaṇā māyinamekamīśam / dṛṣṭvā sapatnīkamatīvakānta- micchantyathāliṅganamācaranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः । आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन
pade nipetuḥ smitamācaranti gāyanti gītāni munīśaputrāḥ / ālokya padmāpatimādidevaṃ bhrūbhaṅgamanye vicaranti tena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः । करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्
āsāmathaiṣāmapi vāsudevo māyī murārirmanasi praviṣṭaḥ / karoti bhogān manasi pravṛttiṃ māyānubhūyanta itiva samyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः । अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः
vibhāti viśvāmarabhūtabhartā sa mādhavaḥ strīgaṇamadhyaviṣṭaḥ / aśeṣaśaktyāsanasaṃniviṣṭo yathaikaśaktyā saha devadevaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः । ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः
karoti nṛtyaṃ paramaprabhāvaṃ tadā virūḍhaḥ punareva bhūyaḥ / yayau samāruhya hariḥ svabhāvaṃ tadīśavṛttāmṛtamādidevaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् । मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्
dṛṣṭvā nārīkulaṃ rudraṃ putrāṇāmapi keśavam / mohayantaṃ muniśreṣṭhāḥ kopaṃ saṃdadhire bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् । शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः
atīva paruṣaṃ vākyaṃ procurdevaṃ kapardinam / śeṣuśca śāpairvividhairmāyayā tasya mohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे । यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः
tapāṃsi teṣāṃ sarveṣāṃ pratyāhanyanta śaṅkare / yathādityaprakāśena tārakā nabhasi sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् । को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः
te bhagnatapaso viprāḥ sametya vṛṣabhadhvajam / ko bhavāniti deveśaṃ pṛcchanti sma vimohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः । इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः
so 'bravīd bhagavānīśastapaścartumihāgataḥ / idānīṃ bhāryayā deśe bhavadbhiriha suvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः । ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर
tasya te vākyamākarṇya bhṛgvādyā munipuṅgavāḥ / ūcurgṛhītvā vasanaṃ tyaktvā bhāryāṃ tapaścara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः । संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्
athovāca vihasyeśaḥ pinākī nīlalohitaḥ / saṃprekṣya jagato yoniṃ pārśvasthaṃ ca janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः । त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः
kathaṃ bhavadbhiruditaṃ svabhāryāpoṣaṇotsukaiḥ / tyaktavyā mama bhāryeti dharmajñaiḥ śāntamānasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः । अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति
ṛṣaya ūcuḥ vyabhicāraratā nāryaḥ saṃtyājyāḥ patineritāḥ / asmābhireṣā subhagā tādṛśī tyāgamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति । नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन
mahādeva uvāca na kadācidiyaṃ viprā manasāpyanyamicchati / nāhamenāmapi tathā vimuñcāmi kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम । उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि
ṛṣaya ūcuḥ dṛṣṭvā vyabhicarantīha hyasmābhiḥ puruṣādhama / uktaṃ hyasatyaṃ bhavatā gamyatāṃ kṣiprameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् । भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह
evamukte mahādevaḥ satyameva mayeritam / bhavatāṃ pratibhātyeṣetyuktvāsau vicacāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः । वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः
so 'gacchaddhariṇā sārdhaṃ munindrasya mahātmanaḥ / vasiṣṭhasyāśramaṃ puṇyaṃ bhikṣārtho parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती । वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्
dṛṣṭvā samāgataṃ devaṃ bhikṣamāṇamarundhatī / vasiṣṭhasya priyā bhāryā pratyudgamya nanāma nam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् । संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः । संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती
prakṣālya pādau vimalaṃ dattvā cāsanamuttamam / saṃprekṣya śithilaṃ gātramabhighātahataṃ dvijaiḥ / saṃdhayāmāsa bhaiṣajyairviṣṇā vadanā satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया । को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति । उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्
cakāra mahatīṃ pūjāṃ prārthayāmāsa bhāryayā / ko bhavān kuta āyātaḥ kimācāro bhavāniti / uvāca tāṃ mahādevaḥ siddhānāṃ pravaro 'smyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा । एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्
yadetanmaṇḍalaṃ śuddhaṃ bhāti brahmamayaṃ sadā / eṣaiva devatā mahyaṃ dhārayāmi sadaiva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् । ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः
hatyuktvā prayayau śrīmānanugṛhya pativratām / tāḍayāñcakrire daṇḍairloṣṭibhirmuṣṭibhidvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् । प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते
dṛṣṭvā carantaṃ giriśaṃ nagnaṃ vikṛtalakṣaṇam / procuretad bhavāṃlliṅgamutpāṭayatu durmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः । युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते
tānabravīnmahāyogī kariṣyāmīti śaṅkaraḥ / yuṣmākaṃ māmake liṅge yadi dveṣo 'bhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा । नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च
ityuktvotpāṭayāmāsa bhagavān bhaganetrahā / nāpaśyaṃstatkṣaṇeneśaṃ keśavaṃ liṅgameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः । न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः । निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः
tadotpātā babhūvurhi lokānāṃ bhayaśaṃsinaḥ / na rājate sahasrāṃśuścacāla pṛthivī punaḥ / niṣprabhāśca grahāḥ sarve cukṣubhe ca mahodadhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता । कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा
apaśyaccānusūyātreḥ svapnaṃ bhāryā pativratā / kathayāmāsa viprāṇāṃ bhayādākulitekṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् । भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति
tejasā bhāsayan kṛtsnaṃ nārāyaṇasahāyavān / bhikṣamāṇaḥ śivo nūnaṃ dṛṣṭo 'smākaṃ gṛheṣviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः । सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्
tasyā vacanamākarṇya śaṅkamānā maharṣayaḥ / sarve jagmurmahāyogaṃ brahmāṇaṃ viśvasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः । चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्
upāsyamānamamalairyogibhirbrahmavittamaiḥ / caturvedairmūrtimadbhiḥ sāvitryā sahitaṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते । प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते
āsīnamāsane ramye nānāścaryasamanvite / prabhāsahasrakalile jñānaiśvaryādisaṃyute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् । चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्
vibhrājamānaṃ vapuṣā sastitaṃ śubhralocanam / caturmukhaṃ mahābāhuṃ chandomayamajaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् । शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्
vilokya vedapuruṣaṃ prasannavadanaṃ śubham / śirobhirdharaṇīṃ gatvā toṣayāmāsurīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः । व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्
tān prasannamanā devaścaturmūrtiścaturmukhaḥ / vyājahāra muniśreṣṭhāḥ kimāgamanakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः । ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
tasya te vṛttamakhilaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ / jñāpayāñcakrire sarve kṛtvā śirasi cāñjalim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः । भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि
ṛṣaya ūcuḥ kaścid dāruvanaṃ puṇyaṃ puruṣo 'tīvaśobhanaḥ / bhāryayā cārusarvāṅgyā praviṣṭo nagna eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः । कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्
mohayāmāsa vapuṣā nārīṇāṃ kulamīśvaraḥ / kanyakānāṃ priyā cāsya dūṣayāmāsa putrakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः । ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्
asmābhirvividhāḥ śāpāḥ pradattāśca parāhatāḥ / tāḍito 'smābhiratyarthaṃ liṅgantu vinipātitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च । उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः
antarhitaśca bhagavān sabhāryo liṅgameva ca / utpātāścābhavan ghorāḥ sarvabhūtabhayaṅkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम । भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत
ka eṣa puruṣo deva bhītāḥ sma puruṣottama / bhavantameva śaraṇaṃ prapannā vayamacyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् । अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय
tvaṃ hi vetsi jagatyasmin yatkiñcidapi ceṣṭitam / anugraheṇa viśveśa tadasmānanupālaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः । ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत
vijñāpito munigaṇairviśvātmā kamalodbhavaḥ / dhyātvā devaṃ triśūlāṅkaṃ kṛtāñjalirabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् । धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह
brahmovāca hā kaṣṭaṃ bhavatāmadya jātaṃ sarvārthanāśanam / dhigbalaṃ dhik tapaścaryā mithyaiva bhavatāmiha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् । उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः
saṃprāpya puṇyasaṃskārānnidhīnāṃ paramaṃ nidhim / upekṣitaṃ vṛthācārairbhavadbhiriha mohitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् । यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्
kāṅkṣante yogino nityaṃ yatanto yatayo nidhim / yameva taṃ samāsādya hā bhavadbhirupekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः । महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्
yajanti yajñairvividhairyatprāptyairvedavādinaḥ / mahānidhiṃ samāsādya hā bhavadbhirupekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् । तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्
yaṃ samāsādya devānaimaiśvaryamakhilaṃ jagat / tamāsādyākṣayanidhiṃ hā bhavadbhirupekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम । तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः
yatsamāpattijanitaṃ viśveśatvamidaṃ mama / tadevopekṣitaṃ dṛṣṭvā nidhānaṃ bhāgyavarjitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् । तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्
yasmin samāhitaṃ divyamaiśvaryaṃ yat tadavyayam / tamāsādya nidhiṃ brāhma hā bhavadbhirvṛthākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः । न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते
eṣa devo mahādevo vijñeyastu maheśvaraḥ / na tasya paramaṃ kiñcit padaṃ samadhigamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः । सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् । संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः
devatānāmṛṣīṇāṃ ca pitṝṇāṃ cāpi śāśvataḥ / sahasrayugaparyante pralaye sarvadehinām / saṃharatyeṣa bhagavān kālo bhūtvā maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा । एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः
eṣa caiva prajāḥ sarvāḥ sṛjatyekaḥ svatejasā / eṣa cakrī ca vajrī ca śrīvatsakṛtalakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते । द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे
yogī kṛtayuge devastretāyāṃ yajña ucyate / dvāpare bhagavān kālo dharmaketuḥ kalau yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् । तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः
rudrasya mūrtayastistro yābhirviśvamidaṃ tatam / tamo hyagnī rajo brahmā sattvaṃ viṣṇuriti prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा । यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्
mūrtiranyā smṛtā cāsya digvāsā vai śivā dhruvā / yatra tiṣṭhati tad brahma yogena tu samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता । सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः
yā cāsya pārśvagā bhāryā bhavadbhirabhivīkṣitā / sā hi nārāyaṇo devaḥ paramātmā sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् । स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः
tasmāt sarvamidaṃ jātaṃ tatraiva ca layaṃ vrajet / sa eva mohayet kṛtsnaṃ sa eva paramā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt / ekaśṛṅgo mahānātmā purāṇo 'ṣṭākṣaro hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः । एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः
caturvedaścaturmūrtistrimūrtistriguṇaḥ paraḥ / ekamūrtirameyātmā nārāyaṇa iti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः । स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः
ṛtasya garbho bhagavānāpo māyātanuḥ prabhuḥ / stūyate vividhairmantrairbrāhmaṇairdharmamokṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः । शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्
saṃhṛtya sakalaṃ viśvaṃ kalpānte puruṣottamaḥ / śete yogāmṛtaṃ pītvā yat tad viṣṇoḥ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् । मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः
na jāyate na mriyate vardhate na ca viśvasṛk / mūlaprakṛtiravyaktā gīyate vaidikairajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् । अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः
tato niśāyāṃ vṛttāyāṃ sisṛkṣurakhilañjagat / ajasya nābhau tad bījaṃ kṣipatyeṣa maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् । महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्
taṃ māṃ vitta mahātmānaṃ brahmāṇaṃ viśvato mukham / mahāntaṃ puruṣaṃ viśvamapāṃ garbhamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया । देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्
na taṃ vidātha janakaṃ mohitāstasya māyayā / devadevaṃ mahādevaṃ bhūtānāmīśvaraṃ haram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः । विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च
eṣa devo mahādevo hyanādirbhagavān haraḥ / viṣṇunā saha saṃyuktaḥ karoti vikaroti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् । स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम
na tasya vidyate kāryaṃ na tasmād vidyate param / sa vedān pradadau pūrvaṃ yogamāyātanurmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च । तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्
sa māyī māyayā sarvaṃ karoti vikaroti ca / tameva muktaye jñātvā vrajeta śaraṇaṃ bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् । प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः
itīritā bhagavatā marīcipramukhā vibhum / praṇamya devaṃ brahmāṇaṃ pṛcchanti sma suduḥ khitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् । ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्
munaya ūcuḥ kathaṃ paśyema taṃ devaṃ punareva pinākinam / brūhi viśvāmareśāna trātā tvaṃ śaraṇaiṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् । तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्
pitāmaha uvāca yad dṛṣṭaṃ bhavatā tasya liṅgaṃ bhuvi nipātitam / talliṅgānukṛtīśasya kṛtvā liṅgamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः । वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः
pūjayadhvaṃ sapatnīkāḥ sādaraṃ putrasaṃyutāḥ / vaidikaireva niyamairvividhairbrahmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः । तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्
saṃsthāpya śāṅkarairmantrairṛgyajuḥ sāmasaṃbhavaiḥ / tapaḥ paraṃ samāsthāya gṛṇantaḥ śatarudriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः । सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ
samāhitāḥ pūjayadhvaṃ saputrāḥ saha bandhubhiḥ / sarve prāñjalayo bhūtvā śūlapāṇiṃ prapadyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः । यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति
tato drakṣyatha deveśaṃ durdarśamakṛtātmabhiḥ / yaṃ dṛṣṭvā sarvamajñānamadharmaśca praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् । जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः
tataḥ praṇamya varadaṃ brahmāṇamamitaujasam / jagmuḥ saṃhṛṣṭamanaso devadāruvanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा । अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः
ārādhayitumārabdhā brahmaṇā kathitaṃ yathā / ajānantaḥ paraṃ devaṃ vītarāgā vimatsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च । नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च
sthaṇḍileṣu vicitreṣu parvatānāṃ guhāsu ca / nadīnāṃ ca vivikteṣu pulineṣu śubheṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः । केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः
śaivālabhojanāḥ kecit kecidantarjaleśayāḥ / kecidabhrāvakāśāstu pādāṅguṣṭhāgraviṣṭhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे । शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः
danto 'lūkhalinastvanye hyaśmakuṭṭāstathā pare / śākaparṇāśinaḥ kecit saṃprakṣālā marīcipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे । कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्
vṛkṣamūlaniketāśca śilāśayyāstathā pare / kālaṃ nayanti tapasā pūjayanto maheśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः । चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः
tatasteṣāṃ prasādārthaṃ prapannārtiharo haraḥ / cakā bhagavān buddhiṃ prabodhāya vṛṣadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे । देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः
devaḥ kṛtayuge hyasmin śṛṅge himavataḥ śubhe / devadāruvanaṃ prāptaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः । उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः
bhasmapāṇḍuradigdhāṅgo nagno vikṛtalakṣaṇaḥ / ulmukavyagrahastaśca raktapiṅgalalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः । क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः
kvacicca hasate raudraṃ kvacid gāyati vismitaḥ / kvacinnṛtyati śṛṅgārī kvacidrauti muhurmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः । मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः
āśrame 'bhyāgato bhikṣāṃ yācate ca punaḥ punaḥ / māyāṃ kṛtvātmano rūpaṃ devastad vanamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् । सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता
kṛtvā girisutāṃ gaurīṃ pārśvedevaḥ pinākadhṛk / sā ca pūrvavad deveśī devadāruvanaṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् । प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्
dṛṣṭvā samāgataṃ devaṃ devyā saha kapardinam / praṇemuḥ śirasā bhūmau toṣayāmāsurīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः । अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्
vaidikairvividhairmantraiḥ sūktairmāheśvaraiḥ śubhaiḥ / atharvaśirasā cānye rudrādyairbrahmabhirbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः । त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे
namo devādidevāya mahādevāya te namaḥ / tryambakāya namastubhyaṃ triśūlavaradhāriṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने । सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने
namo digvāsase tubhyaṃ vikṛtāya pinākine / sarvapraṇatadehāya svayamapraṇatātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च । नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे
antakāntakṛte tubhyaṃ sarvasaṃharaṇāya ca / namo 'stu nṛtyaśīlāya namo bhairavarūpiṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः । नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च
naranārīśarīrāya yogināṃ gurave namaḥ / namo dāntāya śāntāya tāpasāya harāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः
vibhīṣaṇāya rudrāya namaste kṛttivāsase / namaste lelihānāya śitikaṇṭhāya te namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः । नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च
aghoraghorarūpāya vāmadevāya vai namaḥ / namaḥ kanakamālāya devyāḥ priyakarāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने । नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः
gaṅgāsaliladhārāya śambhave parameṣṭhine / namo yogādhipataye brahmādhipataye namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने । नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे
prāṇāya ca namastubhyaṃ namo bhasmāṅgarāgine / namaste ghanavāhāya daṃṣṭriṇe vahniretase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे । आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च । विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
brahmaṇaśca śiro hartre namaste kālarūpiṇe / āgatiṃ te na janīmo gatiṃ naiva ca naiva ca / viśveśvara mahādeva yo 'si so 'si namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् । कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते । नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः
namaḥ pramathanāthāya dātre ca śubhasaṃpadām / kapālapāṇaye tubhyaṃ namo mīḍhuṣṭamāya te / namaḥ kanakaliṅgāya vāriliṅgāya te namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः । नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च । किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः
namo vahnyarkaliṅgāya jñānaliṅgāya te namaḥ / namo bhujaṅgahārāya karṇikārapriyāya ca / kirīṭine kuṇḍaline kālakālāya te namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन । क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः
vāmadeva maheśāna devadeva trilocana / kṣamyatāṃ yatkṛtaṃ mohāt tvameva śaraṇaṃ hi naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च । ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर
caritāni vicitrāṇi guhyāni gahanāni ca / brahmādīnāṃ ca sarveṣāṃ durvijñeyo 'si śaṅkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः । तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया
ajñānād yadi vā jñānād yatkiñcitkurute naraḥ / tatsarvaṃ bhagavānena kurute yogamāyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना । ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा
evaṃ stutvā mahādevaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā / ūcuḥ praṇamya giriśaṃ paśyāmastvāṃ yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.