Kurma-Purana 2.44

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः कूर्म उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम् । प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ kūrma uvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratisargamanuttamam / prākṛtaṃ hi samāsena śṛṇudhvaṃ gadato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः । कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्

gate parārdhadvitaye kālo lokaprakālanaḥ / kālāgnirbhasmasāt kartuṃ karoti nikilaṃ matim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः । दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्

svātmanyātmānamāveśya bhūtvā devo maheśvaraḥ / dahedaśeṣaṃ brahmāṇḍaṃ sadevāsuramānuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः । करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः

tamāviśya mahādevo bhagavānnīlalohitaḥ / karoti lokasaṃhāraṃ bhīṣaṇaṃ rūpamāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः । निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्

praviśya maṇḍalaṃ sauraṃ kṛtvāsau bahudhā punaḥ / nirdahatyakhilaṃ lokaṃ saptasaptisvarūpadhṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत् । देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्

sa dagdhvā sakalaṃ sattvamastraṃ brahmaśiro mahat / devatānāṃ śarīreṣu kṣipatyakhiladāhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा । एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः

dagdheṣvaśeṣadeveṣu devī girivarātmajā / ekāsā sākṣiṇī śaṃbhostiṣṭhate vaidikī śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरः कपालैर्देवानां कृतस्त्रग्वरभूषणः । आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्

śiraḥ kapālairdevānāṃ kṛtastragvarabhūṣaṇaḥ / ādityacandrādigaṇaiḥ pūrayan vyomamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिरिश्वरः । सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

sahasranayano devaḥ sahasrākṛtiriśvaraḥ / sahasrahastacaraṇaḥ sahasrārcirmahābhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः । त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

daṃṣṭrākarālavadanaḥ pradīptānalalocanaḥ / triśūlī kṛttivasano yogamaiśvaramāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम् । करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

pītvā tatparamānandaṃ prabhūtamamṛtaṃ svayam / karoti tāṇḍavaṃ devīmālokya parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला । योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

pītvā nṛttāmṛtaṃ devī bhartuḥ paramamaṅgalā / yogamāsthāya devasya dehamāyāti śūlinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक् । ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

saṃtyaktvā tāṇḍavarasaṃ svecchayaiva pinākadhṛk / jyotiḥ svabhāvaṃ bhagavān dagdhvā brahmāṇḍamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु । गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

saṃsthiteṣvatha deveṣu brahmaviṣṇupinākiṣu / guṇairaśeṣaiḥ pṛthivīvilayaṃ yāti vāriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः । तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

sa vāritattvaṃ saguṇaṃ grasate havyavāhanaḥ / tejastu guṇasaṃyuktaṃ vāyau saṃyāti saṃkṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत् । भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

ākāśe saguṇo vāyuḥ pralayaṃ yāti viśvabhṛt / bhūtādau ca tathākāśaṃ līyate guṇasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणि च सर्वाणि तैजसे यान्ति संक्षयम् । वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

indriyāṇi ca sarvāṇi taijase yānti saṃkṣayam / vaikārike devagaṇāḥ pralaṃya yānti sattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति सत्तमाः । त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्

vaikārikastaijasaśca bhūtādiśceti sattamāḥ / trividho 'yamahaṅkāro mahati pralaṃya vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महान्तमेभिः सहितं ब्रह्माणमतितेजसम् । अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्

mahāntamebhiḥ sahitaṃ brahmāṇamatitejasam / avyaktaṃ jagato yoniḥ saṃharedekamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः । वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्

evaṃ saṃhṛtya bhūtāni tattvāni ca maheśvaraḥ / viyojayati cānyonyaṃ pradhānaṃ puruṣaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानपुंसोरजयोरेष संहार ईरितः । महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः

pradhānapuṃsorajayoreṣa saṃhāra īritaḥ / maheśvarecchājanito na svayaṃ vidyate layaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणसाम्यं तदव्यक्तं प्रकृतिः परिगीयते । प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्

guṇasāmyaṃ tadavyaktaṃ prakṛtiḥ parigīyate / pradhānaṃ jagato yonirmāyātattvamacetanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः । गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः

kūṭasthaścinmayo hyātmā kevalaḥ pañcaviṃśakaḥ / gīyate munibhiḥ sākṣī mahānekaḥ pitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा । प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

evaṃ saṃhārakaraṇī śaktirmāheśvarī dhruvā / pradhānādyaṃ viśeṣāntaṃ dahed rudra iti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम् । आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः

yogināmatha sarveṣāṃ jñānavinyastacetasām / ātyantikaṃ caiva layaṃ vidadhātīha śaṅkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी । स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

ityeṣa bhagavān rudraḥ saṃhāraṃ kurute vaśī / sthāpikā mohanī śaktirnārāyaṇa iti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यगर्भा भगवान् जगत् सदसदात्मकम् । सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः

hiraṇyagarbhā bhagavān jagat sadasadātmakam / sṛjedaśeṣaṃ prakṛtestanmayaḥ pañcaviṃśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येवव्यवस्थिताः । शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

sarvajñāḥ sarvagāḥ śāntāḥ svātmanyevavyavasthitāḥ / śaktayo brahmaviṇvīśā bhuktimuktiphalapradāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः । एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्

sarveśvarāḥ sarvavandyāḥ śāśvatānantabhoginaḥ / ekamevākṣaraṃ tattvaṃ puṃpradhāneśvarātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्याश्च शक्तयो दिव्याः सन्ति तत्र सहस्रशः । इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः

anyāśca śaktayo divyāḥ santi tatra sahasraśaḥ / ijyante vividhairyajñaiḥ śakrādityādayo 'marāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकस्य सहस्राणि देहानां वै शतानि च । कथ्यन्ते चैव माहात्म्याच्छक्तिरेकैव निर्गुणाः

ekaikasya sahasrāṇi dehānāṃ vai śatāni ca / kathyante caiva māhātmyācchaktirekaiva nirguṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तां शक्तिं समाधाय स्वयं देवो महेश्वरः । करोति देहान् विविधान् ग्रसते चैव लीलया

tāṃ tāṃ śaktiṃ samādhāya svayaṃ devo maheśvaraḥ / karoti dehān vividhān grasate caiva līlayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इज्यते सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणैर्वेदवादिभिः । सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

ijyate sarvayajñeṣu brāhmaṇairvedavādibhiḥ / sarvakāmaprado rudra ityeṣā vaidikī śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासामेव शक्तीनां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः

sarvāsāmeva śaktīnāṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / prādhānyena smṛtā devāḥ śaktayaḥ paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यः परस्ताद् भगवान् परमात्मा सनातनः । गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः

ādyaḥ parastād bhagavān paramātmā sanātanaḥ / gīyate sarvaśaktyātmā śūlapāṇirmaheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एनमेके वदन्त्यग्निं नारायणमथापरे । इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः

enameke vadantyagniṃ nārāyaṇamathāpare / indrameke pare viśvān brahmāṇamapare jaguḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मविष्णवग्निवरुणाः सर्वे देवास्तथर्षयः । एकस्यैवाथ रुद्रस्य भेदास्ते परिकीर्तिताः

brahmaviṣṇavagnivaruṇāḥ sarve devāstatharṣayaḥ / ekasyaivātha rudrasya bhedāste parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं यं भेदं समाश्रित्य यजन्ति परमेश्वरम् । तत् तद् रूपं समास्थाय प्रददाति फलं शिवः

yaṃ yaṃ bhedaṃ samāśritya yajanti parameśvaram / tat tad rūpaṃ samāsthāya pradadāti phalaṃ śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेकतरं भेदं समाश्रित्यापि शाश्वतम् । आराधयन्महादेवं याति तत्परमं पदम्

tasmādekataraṃ bhedaṃ samāśrityāpi śāśvatam / ārādhayanmahādevaṃ yāti tatparamaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किन्तु देवं महादेवं सर्वशक्तिं सनातनम् । आराधयेद् वै गिरिशं सगुणं वाथ निर्गुणम्

kintu devaṃ mahādevaṃ sarvaśaktiṃ sanātanam / ārādhayed vai giriśaṃ saguṇaṃ vātha nirguṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया प्रोक्तो हि भवतां योगः प्रागेव निर्गुणः । आरुरुक्षुस्तु सगुणं पूजयेत् परमेश्वरम्

mayā prokto hi bhavatāṃ yogaḥ prāgeva nirguṇaḥ / ārurukṣustu saguṇaṃ pūjayet parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिनाकिनं त्रिनयनं जटिलं कृत्तिवाससम् । पद्मासनस्थं रुक्माभं चिन्तयेद् वैदिकी श्रुतिः

pinākinaṃ trinayanaṃ jaṭilaṃ kṛttivāsasam / padmāsanasthaṃ rukmābhaṃ cintayed vaidikī śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो मुनिसत्तमाः । तस्मात् सर्वान् परित्यज्य देवान् ब्रह्मपुरोगमान् । आराधयेद् विरूपाक्षमादिमध्यान्तसंस्थितम्

eṣa yogaḥ samuddiṣṭaḥ sabījo munisattamāḥ / tasmāt sarvān parityajya devān brahmapurogamān / ārādhayed virūpākṣamādimadhyāntasaṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः । तादृशं रूपमास्थाय समायात्यन्तिकं शिवम्

bhaktiyogasamāyuktaḥ svadharmanirataḥ śuciḥ / tādṛśaṃ rūpamāsthāya samāyātyantikaṃ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो ऽत्यन्तभावने । यथाविधि प्रकुर्वाणः प्राप्नुयादैश्वरं पदम्

eṣa yogaḥ samuddiṣṭaḥ sabījo 'tyantabhāvane / yathāvidhi prakurvāṇaḥ prāpnuyādaiśvaraṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राप्यशक्तो ऽथ हरं विष्णुं बह्माणमर्चयेत् । अथ चेदसमर्थः स्यात् तत्रापि मुनिपुङ्गवाः । ततो वाय्वग्निशक्रादीन् पूजयेद् भक्तिसंयुतः

atrāpyaśakto 'tha haraṃ viṣṇuṃ bahmāṇamarcayet / atha cedasamarthaḥ syāt tatrāpi munipuṅgavāḥ / tato vāyvagniśakrādīn pūjayed bhaktisaṃyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्ये भावने शुद्धे प्रागुक्ते भवतामिह । अथापि कथितो योगो निर्बोजश्च सबीजकः

ye cānye bhāvane śuddhe prāgukte bhavatāmiha / athāpi kathito yogo nirbojaśca sabījakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानं तदुक्तं निर्बोजं पूर्वं हि भवतां मया । विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः । सथवाग्न्यादिकान् देवांस्तत्परः संयतेन्द्रियः

jñānaṃ taduktaṃ nirbojaṃ pūrvaṃ hi bhavatāṃ mayā / viṣṇuṃ rudraṃ virañciṃ ca sabījaṃ bhāvayed budhaḥ / sathavāgnyādikān devāṃstatparaḥ saṃyatendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयेत् पुरुषं विष्णुं चतुर्मूर्तिधरं हरिम् । अनादिनिधनं देवं वासुदेवं सनातनम्

pūjayet puruṣaṃ viṣṇuṃ caturmūrtidharaṃ harim / anādinidhanaṃ devaṃ vāsudevaṃ sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणं जगद्योनिमाकाशं परमं पदम् । तल्लिङ्गधारी नियतं तद्भक्तस्तदपाश्रयः । एष एव विधिर्ब्राह्मे भावने चान्तिके मतः

nārāyaṇaṃ jagadyonimākāśaṃ paramaṃ padam / talliṅgadhārī niyataṃ tadbhaktastadapāśrayaḥ / eṣa eva vidhirbrāhme bhāvane cāntike mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येतत् कथितं ज्ञानं भावनासंश्रयं परम् । इन्द्रद्युम्नाय मुनये कथितं यन्मया पुरा

ityetat kathitaṃ jñānaṃ bhāvanāsaṃśrayaṃ param / indradyumnāya munaye kathitaṃ yanmayā purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तात्मकमेवेदं चेतनाचेतनं जगत् । तदीश्वरः परं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

avyaktātmakamevedaṃ cetanācetanaṃ jagat / tadīśvaraḥ paraṃ brahma tasmād brahmamayaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् विरराम जनार्दनः । तुष्टुवुर्मुनयो विष्णुं शक्रेण सह माधवम्

sūta uvāca etāvaduktvā bhagavān virarāma janārdanaḥ / tuṣṭuvurmunayo viṣṇuṃ śakreṇa saha mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनय ऊचुः नमस्ते कूर्मरूपाय विष्णवे परमात्मने । नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः

munaya ūcuḥ namaste kūrmarūpāya viṣṇave paramātmane / nārāyaṇāya viśvāya vāsudevāya te namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो नमस्ते कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः । माधवाय नमस्तुभ्यं नमो यज्ञेश्वराय च

namo namaste kṛṣṇāya govindāya namo namaḥ / mādhavāya namastubhyaṃ namo yajñeśvarāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राक्षाय ते नमः । नमः सहस्रहस्ताय सहस्रचरणाय च

sahasraśirase tubhyaṃ sahasrākṣāya te namaḥ / namaḥ sahasrahastāya sahasracaraṇāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ॐ नमो ज्ञानरूपाय परमात्मस्वरूपिणे । आनन्दाय नमस्तुभ्यं मायातीताय ते नमः

oṃ namo jñānarūpāya paramātmasvarūpiṇe / ānandāya namastubhyaṃ māyātītāya te namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो गूढशरीराय निर्गुणाय नमो ऽस्तु ते । पुरुषाय पुराणाय सत्तामात्रस्वरूपिणे

namo gūḍhaśarīrāya nirguṇāya namo 'stu te / puruṣāya purāṇāya sattāmātrasvarūpiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमः सांख्याय योगाय केवलाय नमो ऽस्तु ते । धर्मज्ञानाधिगम्याय निष्कलाय नमो नमः

namaḥ sāṃkhyāya yogāya kevalāya namo 'stu te / dharmajñānādhigamyāya niṣkalāya namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमोस्तु व्योमतत्त्वाय महायोगेश्वराय च । परावराणां प्रभवे वेदवेद्याय ते नमः

namostu vyomatattvāya mahāyogeśvarāya ca / parāvarāṇāṃ prabhave vedavedyāya te namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे । नमो नमो नमस्तुभ्यं मायिने वेधसे नमः

namo buddhāya śuddhāya namo yuktāya hetave / namo namo namastubhyaṃ māyine vedhase namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो ऽस्तु ते वराहाय नारसिंहाय ते नमः । वामनाय नमस्तुभ्यं हृषीकेशाय ते नमः

namo 'stu te varāhāya nārasiṃhāya te namaḥ / vāmanāya namastubhyaṃ hṛṣīkeśāya te namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो ऽस्तु कालरुद्राय कालरूपाय ते नमः । स्वर्गापवर्गदात्रे च नमो ऽप्रतिहतात्मने

namo 'stu kālarudrāya kālarūpāya te namaḥ / svargāpavargadātre ca namo 'pratihatātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो योगाधिगम्याय योगिने योगदायिने । देवानां पतये तुभ्यं देवार्तिशमनाय ते

namo yogādhigamyāya yogine yogadāyine / devānāṃ pataye tubhyaṃ devārtiśamanāya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवंस्त्वत्प्रसादेन सर्वसंसारनाशनम् । अस्माभिर्विदितं ज्ञानं यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते

bhagavaṃstvatprasādena sarvasaṃsāranāśanam / asmābhirviditaṃ jñānaṃ yajjñātvāmṛtamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतास्तु विविधा धर्मा वंशा मन्वन्तराणि च । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च ब्रह्माण्यस्यास्य विस्तरः

śrutāstu vividhā dharmā vaṃśā manvantarāṇi ca / sargaśca pratisargaśca brahmāṇyasyāsya vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि सर्वजगत्साक्षी विश्वो नारायणः परः । त्रातुमर्हस्यनन्तात्मंस्त्वमेव शरणं गतिः

tvaṃ hi sarvajagatsākṣī viśvo nārāyaṇaḥ paraḥ / trātumarhasyanantātmaṃstvameva śaraṇaṃ gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच एतद् वः कथितं विप्रा योगमोक्षप्रदायकम् । कौर्मं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः

sūta uvāca etad vaḥ kathitaṃ viprā yogamokṣapradāyakam / kaurmaṃ purāṇamakhilaṃ yajjagāda gadādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् पुराणे लक्ष्म्यास्तु संभवः कथितः पुरा । मोहायाशेषभूतानां वासुदेवेन योजनम्

asmin purāṇe lakṣmyāstu saṃbhavaḥ kathitaḥ purā / mohāyāśeṣabhūtānāṃ vāsudevena yojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतीनां सर्गस्तु वर्णधर्माश्च वृत्तयः । धर्मार्थकाममोक्षाणां यथावल्लक्षणं शुभम्

prajāpatīnāṃ sargastu varṇadharmāśca vṛttayaḥ / dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yathāvallakṣaṇaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः । एकत्वं च पृथक्त्वं च विशेषश्चोपवर्णितः

pitāmahasya viṣṇośca maheśasya ca dhīmataḥ / ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca viśeṣaścopavarṇitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तानां लक्षणं प्रोक्तं समाचारश्च शोभनः । वर्णाश्रमाणां कथितं यथावदिह लक्षणम्

bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ samācāraśca śobhanaḥ / varṇāśramāṇāṃ kathitaṃ yathāvadiha lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिसर्गस्ततः पश्चादण्डावरणसप्तकम् । हिरण्यगर्भसर्गश्च कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

ādisargastataḥ paścādaṇḍāvaraṇasaptakam / hiraṇyagarbhasargaśca kīrtito munipuṅgavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालसंख्याप्रकथनं माहात्म्यं चेश्वरस्य च । ब्रह्मणः शयनं चाप्सु नामनिर्वचनं तथा

kālasaṃkhyāprakathanaṃ māhātmyaṃ ceśvarasya ca / brahmaṇaḥ śayanaṃ cāpsu nāmanirvacanaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराहवपुषा भूयो भूमेरुद्धरणं पुनः । मुख्यादिसर्गकथनं मुनिसर्गस्तथापरः

varāhavapuṣā bhūyo bhūmeruddharaṇaṃ punaḥ / mukhyādisargakathanaṃ munisargastathāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याख्यतो रुद्रसर्गश्च ऋषिसर्गश्च तापसः । धर्मस्य च प्रजासर्गस्तामसात् पूर्वमेव तु

vyākhyato rudrasargaśca ṛṣisargaśca tāpasaḥ / dharmasya ca prajāsargastāmasāt pūrvameva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मविष्णुविवादः स्यादन्तर्देहप्रवेशनम् । पद्मोद्भवत्वं देवस्य मोहस्तस्य च धीमतः

brahmaviṣṇuvivādaḥ syādantardehapraveśanam / padmodbhavatvaṃ devasya mohastasya ca dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनं च महेशस्य माहात्म्यं विष्णुनेरितम् । दिव्यदृष्टिप्रदानं च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

darśanaṃ ca maheśasya māhātmyaṃ viṣṇuneritam / divyadṛṣṭipradānaṃ ca brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्तवो देवदेवस्य ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रसादो गिरिशस्याथ वरदानं तथैव च

saṃstavo devadevasya brahmaṇā parameṣṭhinā / prasādo giriśasyātha varadānaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः । वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः

saṃvādo viṣṇunā sārdhaṃ śaṅkarasya mahātmanaḥ / varadānaṃ tathāpūrvamantardhānaṃ pinākinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधश्च कथितो विप्रा मधुकैटभयोः पुरा । अवतारो ऽथ देवस्य ब्रह्मणो नाभिपङ्कजात्

vadhaśca kathito viprā madhukaiṭabhayoḥ purā / avatāro 'tha devasya brahmaṇo nābhipaṅkajāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकीभावश्च देवस्य विष्णुना कथितस्ततः । विमोहो ब्रह्मणश्चाथ संज्ञालाभो हरेस्ततः

ekībhāvaśca devasya viṣṇunā kathitastataḥ / vimoho brahmaṇaścātha saṃjñālābho harestataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपश्चरणमाख्यातं देवदेवस्य धीमतः । प्रादुर्भावो महेशस्य ललाटात् कथितस्ततः

tapaścaraṇamākhyātaṃ devadevasya dhīmataḥ / prādurbhāvo maheśasya lalāṭāt kathitastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्राणां कथिता सृष्टिर्ब्रह्मणः प्रतिषेधनम् । भूतिश्च देवदेवस्य वरदानोपदेशकौ

rudrāṇāṃ kathitā sṛṣṭirbrahmaṇaḥ pratiṣedhanam / bhūtiśca devadevasya varadānopadeśakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्धानं च रुद्रस्य तपश्चर्याण्डजस्य च । दर्शनं देवदेवस्य नरनारीशरीरता

antardhānaṃ ca rudrasya tapaścaryāṇḍajasya ca / darśanaṃ devadevasya naranārīśarīratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव्या विभागकथनं देवदेवात् पिनाकिनः । देव्यास्तु पश्चात् कथितं दक्षपुत्रीत्वमेव च

devyā vibhāgakathanaṃ devadevāt pinākinaḥ / devyāstu paścāt kathitaṃ dakṣaputrītvameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवद्दुहितृत्वं च देव्या माहात्म्यमेव च । दर्शनं दिव्यरूपस्य वैश्वरूपस्य दर्शनम्

himavadduhitṛtvaṃ ca devyā māhātmyameva ca / darśanaṃ divyarūpasya vaiśvarūpasya darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्नां सहस्रं कथितं पित्रा हिमवता स्वयम् । उपदेशो महादेव्या वरदानं तथैव च

nāmnāṃ sahasraṃ kathitaṃ pitrā himavatā svayam / upadeśo mahādevyā varadānaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृग्वादीनां प्रजासर्गो राज्ञां वंशस्य विस्तरः । प्राचेतसत्वं दक्षस्य दक्षयज्ञविमर्दनम्

bhṛgvādīnāṃ prajāsargo rājñāṃ vaṃśasya vistaraḥ / prācetasatvaṃ dakṣasya dakṣayajñavimardanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधीचस्य च दक्षस्य विवादः कथितस्तदा । ततश्च शापः कथितो मुनीनां मुनिपुङ्गवाः

dadhīcasya ca dakṣasya vivādaḥ kathitastadā / tataśca śāpaḥ kathito munīnāṃ munipuṅgavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्रागतिः प्रसादश्च अन्तर्धानं पिनाकिनः । पितामहस्योपदेशः कीर्त्यते रक्षणाय तु

rudrāgatiḥ prasādaśca antardhānaṃ pinākinaḥ / pitāmahasyopadeśaḥ kīrtyate rakṣaṇāya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षस्य च प्रजासर्गः कश्यपस्य महात्मनः । हिरण्यकशिपोर्नाशो हिरण्याक्षवधस्तथा

dakṣasya ca prajāsargaḥ kaśyapasya mahātmanaḥ / hiraṇyakaśipornāśo hiraṇyākṣavadhastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च शापः कथितो देवदारुवनौकसाम् । निग्रहश्चान्धकस्याथ गाणपत्यमनुत्तमम्

tataśca śāpaḥ kathito devadāruvanaukasām / nigrahaścāndhakasyātha gāṇapatyamanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रह्रादनिग्रहश्चाथ बलेः संयमनं ततः । बाणस्य निग्रहश्चाथ प्रसादस्तस्य शूलिनः

prahrādanigrahaścātha baleḥ saṃyamanaṃ tataḥ / bāṇasya nigrahaścātha prasādastasya śūlinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषीणां वंशविस्तारो राज्ञां वंशाः प्रकीर्तिताः । वसुदेवात् ततो विष्णोरुत्पत्तिः स्वेच्छया हरेः

ṛṣīṇāṃ vaṃśavistāro rājñāṃ vaṃśāḥ prakīrtitāḥ / vasudevāt tato viṣṇorutpattiḥ svecchayā hareḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनं चोपमन्योर्वै तपश्चरणमेव च । वरलाभो महादेवं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्

darśanaṃ copamanyorvai tapaścaraṇameva ca / varalābho mahādevaṃ dṛṣṭvā sāmbaṃ trilocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासगमनं चाथ निवासस्तत्र शार्ङ्गिणः । ततश्च कथ्यते भीतिर्द्वारिवत्या निवासिनाम्

kailāsagamanaṃ cātha nivāsastatra śārṅgiṇaḥ / tataśca kathyate bhītirdvārivatyā nivāsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षणं गरुडेनाथ जित्वा शत्रून् महाबलान् । नारादागमनं चैव यात्रा चैव गरुत्मतः

rakṣaṇaṃ garuḍenātha jitvā śatrūn mahābalān / nārādāgamanaṃ caiva yātrā caiva garutmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च कृष्णागमनं मुनीनामागतिस्ततः । नैत्यकं वासुदेवस्य शिवलिङ्गार्चनं तथा

tataśca kṛṣṇāgamanaṃ munīnāmāgatistataḥ / naityakaṃ vāsudevasya śivaliṅgārcanaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेयस्य च मुनेः प्रश्नः प्रोक्तस्ततः परम् । लिङ्गार्चननिमित्तं च लिङ्गस्यापि सलिङ्गिनः

mārkaṇḍeyasya ca muneḥ praśnaḥ proktastataḥ param / liṅgārcananimittaṃ ca liṅgasyāpi saliṅginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथात्म्यकथनं चाथ लिङ्गाविर्भाव एव च । ब्रह्मविष्णोस्तथा मध्ये कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

yathātmyakathanaṃ cātha liṅgāvirbhāva eva ca / brahmaviṣṇostathā madhye kīrtito munipuṅgavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहस्तयोस्तु कथितो गमनं चोर्ध्वतो ऽप्यधः । संस्तवो देवदेवस्य प्रसादः परमेष्ठिनः

mohastayostu kathito gamanaṃ cordhvato 'pyadhaḥ / saṃstavo devadevasya prasādaḥ parameṣṭhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्धानं च लिङ्गस्य साम्बोत्पत्तिस्ततः परम् । कीर्तिता चानिरुद्धस्य समुत्पत्तिर्द्विजोत्तमाः

antardhānaṃ ca liṅgasya sāmbotpattistataḥ param / kīrtitā cāniruddhasya samutpattirdvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस्य गमने बुद्धिरृषीणामागतिस्तथा । अनुवशासितं च कृष्णेन वरदानं महात्मनः

kṛṣṇasya gamane buddhirṛṣīṇāmāgatistathā / anuvaśāsitaṃ ca kṛṣṇena varadānaṃ mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गमनं चैव कृष्णस्य पार्थस्यापि च दर्शनम् । कृष्णद्वैपायनस्योक्ता युगधर्माः सनातनाः

gamanaṃ caiva kṛṣṇasya pārthasyāpi ca darśanam / kṛṣṇadvaipāyanasyoktā yugadharmāḥ sanātanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुग्रहो ऽथ पार्थस्य वाराणसीगतिस्ततः । पाराशर्यस्य च मुनेर्व्यासस्याद्भुतकर्मणः

anugraho 'tha pārthasya vārāṇasīgatistataḥ / pārāśaryasya ca munervyāsasyādbhutakarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारणस्याश्च माहात्म्यं तीर्थानां चैव वर्णनम् । तीर्थयात्रा च व्यासस्य देव्याश्चैवाथ दर्शनम् । उद्वासनं च कथितं वरदानं तथैव च

vāraṇasyāśca māhātmyaṃ tīrthānāṃ caiva varṇanam / tīrthayātrā ca vyāsasya devyāścaivātha darśanam / udvāsanaṃ ca kathitaṃ varadānaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयागस्य च माहात्म्यं क्षेत्राणामथ कीर्तिनम् । फलं च विपुलं विप्रा मार्कण्डेयस्य निर्गमः

prayāgasya ca māhātmyaṃ kṣetrāṇāmatha kīrtinam / phalaṃ ca vipulaṃ viprā mārkaṇḍeyasya nirgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवनानां स्वरूपं च ज्योतिषां च निवेशनम् । कीर्त्यन्ते चैव वर्षाणि नदीनां चैव निर्णयः

bhuvanānāṃ svarūpaṃ ca jyotiṣāṃ ca niveśanam / kīrtyante caiva varṣāṇi nadīnāṃ caiva nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वतानां च कथनं स्थानानि च दिवौकसाम् । द्वीपानां प्रविभागश्च श्वेतद्वीपोपवर्णनम्

parvatānāṃ ca kathanaṃ sthānāni ca divaukasām / dvīpānāṃ pravibhāgaśca śvetadvīpopavarṇanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयनं केशवस्याथ माहात्म्यं च महात्मनः । मन्वन्तराणां कथनं विष्णोर्माहात्म्यमेव च

śayanaṃ keśavasyātha māhātmyaṃ ca mahātmanaḥ / manvantarāṇāṃ kathanaṃ viṣṇormāhātmyameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदशाखाप्रणयनं व्यासानां कथनं ततः । अवेदस्य च वेदानां कथनं मुनिपुङ्गवाः

vedaśākhāpraṇayanaṃ vyāsānāṃ kathanaṃ tataḥ / avedasya ca vedānāṃ kathanaṃ munipuṅgavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वराणां च कथा शिष्याणां चाथ कीर्तनम् । गीताश्च विविधागुह्या ईश्वरस्याथ कीर्तिताः

yogeśvarāṇāṃ ca kathā śiṣyāṇāṃ cātha kīrtanam / gītāśca vividhāguhyā īśvarasyātha kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णाश्रमाणामाचाराः प्रायश्चित्तविधिस्ततः । कपालित्वं च रुद्रस्य भिक्षाचरणमेव च

varṇāśramāṇāmācārāḥ prāyaścittavidhistataḥ / kapālitvaṃ ca rudrasya bhikṣācaraṇameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तीर्थानां च विनिर्णयः । तथा मङ्कणकस्याथ निग्रहः कीर्त्यते द्विजाः

pativratāyāścākhyānaṃ tīrthānāṃ ca vinirṇayaḥ / tathā maṅkaṇakasyātha nigrahaḥ kīrtyate dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधश्च कथितो विप्राः कालस्य च समासतः । देवदारुवने शंभोः प्रवेशो माधवस्य च

vadhaśca kathito viprāḥ kālasya ca samāsataḥ / devadāruvane śaṃbhoḥ praveśo mādhavasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनं षट्कुलीयानां देवदेवस्य धीमतः । वरदानं च देवस्य नन्दिने तु प्रकीर्तितम्

darśanaṃ ṣaṭkulīyānāṃ devadevasya dhīmataḥ / varadānaṃ ca devasya nandine tu prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैमित्तिकस्तु कथितः प्रतिसर्गस्ततः परम् । प्राकृतः प्रलयश्चोर्ध्वं सबीजो योग एव च

naimittikastu kathitaḥ pratisargastataḥ param / prākṛtaḥ pralayaścordhvaṃ sabījo yoga eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत् तु यः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

evaṃ jñātvā purāṇasya saṃkṣepaṃ kīrtayet tu yaḥ / sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा श्रियं देवीमादाय पुरुषोत्तमः । संत्यज्य कूर्मसंस्थानं स्वस्थानं च जगाम ह

evamuktvā śriyaṃ devīmādāya puruṣottamaḥ / saṃtyajya kūrmasaṃsthānaṃ svasthānaṃ ca jagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.