Library·Kautilya: Arthasastra·10·10.3

Kautilya: Arthasastra 10.3

बलविशिष्टः कृतौपजापः प्रतिविहितऋतुः स्वभूम्यां प्रकाशयुद्धम् उपेयात् ॥

bala.viśiṣṭaḥ kṛta.upajāpaḥ prativihita.ṛtuḥ sva.bhūmyāṃ prakāśa.yuddham upeyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपर्यये कूटयुद्धम् ॥

viparyaye kūṭa.yuddham //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलव्यसनअवस्कन्दकालेषु परम् अभिहन्यात्, अभूमिष्ठं वा स्वभूमिष्ठः, प्रकृतिप्रग्रहो वा स्वभूमिष्ठम् ॥

bala.vyasana.avaskanda.kāleṣu param abhihanyāt, abhūmiṣṭhaṃ vā sva.bhūmiṣṭhaḥ, prakṛti.pragraho vā sva.bhūmiṣṭham //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूष्यअमित्रअटवीबलैर् वा भङ्गं दत्त्वा विभूमिप्राप्तं हन्यात् ॥

dūṣya.amitra.aṭavī.balair vā bhaṅgaṃ dattvā vibhūmi.prāptaṃ hanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहतअनीकं हस्तिभिर् भेदयेत् ॥

saṃhata.anīkaṃ hastibhir bhedayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं भङ्गप्रदानेन^अनुप्रलीनं भिन्नम् अभिन्नः प्रतिनिवृत्य हन्यात् ॥

pūrvaṃ bhaṅga.pradānena^anupralīnaṃ bhinnam abhinnaḥ pratinivṛtya hanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरस्ताद् अभिहत्य प्रचलं विमुखं वा पृष्ठतो हस्त्यश्वेन^अभिहन्यात् ॥

purastād abhihatya pracalaṃ vimukhaṃ vā pṛṣṭhato hasty.aśvena^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठतो^अभिहत्या प्रचलं विमुखं वा पुरस्तात् सारबलेन^अभिहन्यात् ॥

pṛṣṭhato^abhihatyā pracalaṃ vimukhaṃ vā purastāt sāra.balena^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यां पार्श्वअभिगातौ व्याख्यातौ ॥

tābhyāṃ pārśva.abhigātau vyākhyātau //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो वा दूष्यफल्गुबलं ततो^अभिहन्यात् ॥

yato vā dūṣya.phalgu.balaṃ tato^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरस्ताद् विषमायां पृष्ठतो^अभिहन्यात् ॥

purastād viṣamāyāṃ pṛṣṭhato^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठतो विषमायां पुरस्ताद् अभिहन्यात् ॥

pṛṣṭhato viṣamāyāṃ purastād abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वतो विषमायाम् इतरतो^अभिहन्यात् ॥

pārśvato viṣamāyām itarato^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूष्यअमित्रअटवीबलैर् वा पूर्वं योधयित्वा श्रान्तम् अश्रान्तः परम् अभिहन्यात् ॥

dūṣya.amitra.aṭavī.balair vā pūrvaṃ yodhayitvā śrāntam aśrāntaḥ param abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूष्यबलेन वा स्वयं भङ्गं दत्त्वा "जितम्" इति विश्वस्तम् अविश्वस्तः सत्त्रअपाश्रयो^अभिहन्यात् ॥

dūṣya.balena vā svayaṃ bhaṅgaṃ dattvā "jitam" iti viśvastam aviśvastaḥ sattra.apāśrayo^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्थव्रजस्कन्धआवारसंवाहविलोपप्रमत्तम् अप्रमत्तो^अभिहन्यात् ॥

sārtha.vraja.skandha.āvāra.saṃvāha.vilopa.pramattam apramatto^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फल्गुबलअवच्छन्नसारबलो वा परवीरान् अनुप्रविश्य हन्यात् ॥

phalgu.bala.avacchanna.sāra.balo vā para.vīrān anupraviśya hanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोग्रहणेन श्वापदवधेन वा परवीरान् आकृष्य सत्त्रच्छन्नो^अभिहन्यात् ॥

go.grahaṇena śvā.pada.vadhena vā para.vīrān ākṛṣya sattrac.channo^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्राव् अवस्कन्देन जागरयित्वा निद्राक्लान्तान् अवसुप्तान् वा दिवा हन्यात् ॥

rātrāv avaskandena jāgarayitvā nidrā.klāntān avasuptān vā divā hanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपादचर्मकोशैर् वा हस्तिभिः सौप्तिकं दद्यात् ॥

sapāda.carma.kośair vā hastibhiḥ sauptikaṃ dadyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहःसम्नाहपरिश्रान्तान् अपरअह्ने^अभिहन्यात् ॥

ahaḥ.samnāha.pariśrāntān apara.ahne^abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्कचर्मवृत्तशर्करआकोशकैर् गोमहिषौष्ट्रयूथैर् वा त्रस्नुभिर् अकृतहस्त्यश्वं भिन्नम् अभिन्नः प्रतिनिवृत्तं हन्यात् ॥

śuṣka.carma.vṛtta.śarkara.ākośakair go.mahiṣa.uṣṭra.yūthair vā trasnubhir akṛta.hasty.aśvaṃ bhinnam abhinnaḥ pratinivṛttaṃ hanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसूर्यवातं वा सर्वम् अभिहन्यात् ॥

pratisūrya.vātaṃ vā sarvam abhihanyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्वनवनसंकटपङ्कशैलनिम्नविषमनावो गावः शकटव्यूहो नीहारो रात्रिर् इति सत्त्राणि ॥

dhānvana.vana.saṃkaṭa.paṅka.śaila.nimna.viṣama.nāvo gāvaḥ śakaṭavyūho nīhāro rātrir iti sattrāṇi //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वे च प्रहरणकालाः कूटयुद्धहेतवः ॥

pūrve ca praharaṇa.kālāḥ kūṭa.yuddha.hetavaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संग्रामस् तु निर्दिष्टदेशकालो धर्मिष्ठः ॥

saṃgrāmas tu nirdiṣṭa.deśa.kālo dharmiṣṭhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहत्य दण्डं ब्रूयात् "तुल्यवेतनो^अस्मि, भवद्भिः सह भोग्यम् इदं राज्यम्, मया^अभिहितैः परो^अभिहन्तव्यः" इति ॥

saṃhatya daṇḍaṃ brūyāt "tulya.vetano^asmi, bhavadbhiḥ saha bhogyam idaṃ rājyam, mayā^abhihitaiḥ paro^abhihantavyaḥ" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदेष्व् अप्य् अनुश्रूयते समाप्तदक्षिणानां यज्ञानाम् अवभृथेषु "सा ते गतिर् या शूराणाम्" इति ॥

vedeṣv apy anuśrūyate samāpta.dakṣiṇānāṃ yajñānām avabhṛtheṣu "sā te gatir yā śūrāṇām" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि^इह श्लोकौ भवतः ॥

api^iha ślokau bhavataḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"यान् यज्ञसंघैस् तपसा च विप्राः स्वर्गएषिणः पात्रचयैश् च यान्ति । क्षणेन तान् अप्य् अतियान्ति शूराः प्राणान् सुयुद्धेषु परित्यजन्तः ॥

"yān yajña.saṃghais tapasā ca viprāḥ svarga.eṣiṇaḥ pātra.cayaiś ca yānti / kṣaṇena tān apy atiyānti śūrāḥ prāṇān suyuddheṣu parityajantaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"नवं शरावं सलिलस्य पूर्णं सुसंस्कृतं दर्भकृतौत्तरीयम् । तत् तस्य मा भून् नरकं च गच्छेद् यो भर्तृपिण्डस्य कृते न युध्येत् - इति ॥

"navaṃ śarāvaṃ salilasya pūrṇaṃ susaṃskṛtaṃ darbha.kṛta.uttarīyam / tat tasya mā bhūn narakaṃ ca gacched yo bhartṛ.piṇḍasya kṛte na yudhyet - iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिपुरोहिताभ्याम् उत्साहयेद् योधान् व्यूहसम्पदा ॥

mantri.purohitābhyām utsāhayed yodhān vyūha.sampadā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्तान्तिकआदिश् च^अस्य वर्गः सर्वज्ञदैवतसम्योगख्यापनाभ्यां स्वपक्षम् उद्धर्षयेत्, परपक्षं च^उद्वेजयेत् ॥

kārtāntika.ādiś ca^asya vargaḥ sarvajña.daivata.samyoga.khyāpanābhyāṃ sva.pakṣam uddharṣayet, para.pakṣaṃ ca^udvejayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"श्वो युद्धम्" इति कृतौपवासः शस्त्रवाहनं च^अनुशयीत ॥

"śvo yuddham" iti kṛta.upavāsaḥ śastra.vāhanaṃ ca^anuśayīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथर्वभिश् च जुहुयात् ॥

atharvabhiś ca juhuyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजययुक्ताः स्वर्गीयाश् च^आशिषो वाचयेत् ॥

vijaya.yuktāḥ svargīyāś ca^āśiṣo vācayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणेभ्यश् च^आत्मानम् अतिसृजेत् ॥

brāhmaṇebhyaś ca^ātmānam atisṛjet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौर्यशिल्पअभिजनअनुरागयुक्तम् अर्थमानाभ्याम् अविसंवादितम् अनीकगर्भं कुर्वीत ॥

śaurya.śilpa.abhijana.anurāga.yuktam artha.mānābhyām avisaṃvāditam anīka.garbhaṃ kurvīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृपुत्रभ्रातृकाणाम् आयुधीयानाम् अध्वजं मुण्डअनीकं राजस्थानम् ॥

pitṛ.putra.bhrātṛkāṇām āyudhīyānām adhvajaṃ muṇḍa.anīkaṃ rāja.sthānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ती रथो वा राजवाहनम् अश्वअनुबन्धः ॥

hastī ratho vā rāja.vāhanam aśva.anubandhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् प्रायसैन्यो यत्र वा विनीतः स्यात् त्(अद्) अधिरोहयेत् ॥

yat prāya.sainyo yatra vā vinītaḥ syāt t(ad) adhirohayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजव्यञ्जनो व्यूहअधिष्ठानम् आयोज्यः ॥

rāja.vyañjano vyūha.adhiṣṭhānam āyojyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतमागधाः शूराणां स्वर्गम् अस्वर्गं भीरूणां जातिसंघकुलकर्मवृत्तस्तवं च योधानां वर्णयेयुः ॥

sūta.māgadhāḥ śūrāṇāṃ svargam asvargaṃ bhīrūṇāṃ jāti.saṃgha.kula.karma.vṛtta.stavaṃ ca yodhānāṃ varṇayeyuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहितपुरुषाः कृत्यअभिचारं ब्रूयुः, यन्त्रिकवर्धकिमौहूर्तिकाः स्वकर्मसिद्धिम् असिद्धिं परेषाम् ॥

purohita.puruṣāḥ kṛtya.abhicāraṃ brūyuḥ, yantrika.vardhaki.mauhūrtikāḥ sva.karma.siddhim asiddhiṃ pareṣām //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनापतिर् अर्थमानाभ्याम् अभिसंस्कृतम् अनीकम् आभाषेत - "शतसाहस्रो राजवधः, पञ्चाशत्साहस्रः सेनापतिकुमारवधः, दशसाहस्रः प्रवीरमुख्यवधः, पञ्चसाहस्रो हस्तिरथवधः, साहस्रो^अश्ववधः, शत्यः पत्तिमुख्यवधः, शिरो विंशतिकं भोगद्वैगुण्यं स्वयंग्राहश् च" इति ॥

senā.patir artha.mānābhyām abhisaṃskṛtam anīkam ābhāṣeta - "śata.sāhasro rāja.vadhaḥ, pañcāśat.sāhasraḥ senā.pati.kumāra.vadhaḥ, daśa.sāhasraḥ pravīra.mukhya.vadhaḥ, pañca.sāhasro hasti.ratha.vadhaḥ, sāhasro^aśva.vadhaḥ, śatyaḥ patti.mukhya.vadhaḥ, śiro viṃśatikaṃ bhoga.dvaiguṇyaṃ svayaṃ.grāhaś ca" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एषां दशवर्गअधिपतयो विद्युः ॥

tad eṣāṃ daśa.varga.adhipatayo vidyuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिकित्सकाः शस्त्रयन्त्रअगदस्नेहवस्त्रहस्ताः स्त्रियश् च^अन्नपानरक्षिण्यः पुरुषाणाम् उद्धर्षणीयाः पृष्ठतस् तिष्ठेयुः ॥

cikitsakāḥ śastra.yantra.agada.sneha.vastra.hastāḥ striyaś ca^anna.pāna.rakṣiṇyaḥ puruṣāṇām uddharṣaṇīyāḥ pṛṣṭhatas tiṣṭheyuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदक्षिणामुखं पृष्ठतःसूर्यम् अनुलोमवातम् अनीकं स्वभूमौ व्यूहेत ॥

adakṣiṇā.mukhaṃ pṛṣṭhataḥ.sūryam anuloma.vātam anīkaṃ sva.bhūmau vyūheta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परभूमिव्यूहे च^अश्वांश् चारयेयुः ॥

para.bhūmi.vyūhe ca^aśvāṃś cārayeyuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्थानं प्रजवश् च^अभूमिर् व्यूहस्य तत्र स्थितः प्रजवितश् च^उभयथा जीयेत ॥ विपर्यये जयति, उभयथा स्थाने प्रजवे च ॥

yatra sthānaṃ prajavaś ca^abhūmir vyūhasya tatra sthitaḥ prajavitaś ca^ubhayathā jīyeta // viparyaye jayati, ubhayathā sthāne prajave ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समा विषमा व्यामिश्रा वा भूमिर् इति पुरस्तात् पार्श्वाभ्यां पश्चाच् च ज्ञेया ॥

samā viṣamā vyāmiśrā vā bhūmir iti purastāt pārśvābhyāṃ paścāc ca jñeyā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समायां दण्डमण्डलव्यूहाः, विषमायां भोगअसंहतव्यूहाः, व्यामिश्रायां विषमव्यूहाः ॥

samāyāṃ daṇḍa.maṇḍala.vyūhāḥ, viṣamāyāṃ bhoga.asaṃhata.vyūhāḥ, vyāmiśrāyāṃ viṣama.vyūhāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशिष्टबलं भङ्क्त्वा संधिं याचेत ॥

viśiṣṭa.balaṃ bhaṅktvā saṃdhiṃ yāceta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समबलेन याचितः संदधीत ॥

sama.balena yācitaḥ saṃdadhīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनम् अनुहन्यात्, न त्व् एव स्वभूमिप्राप्तं त्यक्तआत्मानं वा ॥

hīnam anuhanyāt, na tv eva sva.bhūmi.prāptaṃ tyakta.ātmānaṃ vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनरावर्तमानस्य निराशस्य च जीविते । अधार्यो जायते वेगस् तस्माद् भग्नं न पीडयेत् ॥ए

punar.āvartamānasya nirāśasya ca jīvite / adhāryo jāyate vegas tasmād bhagnaṃ na pīḍayet //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.