पञ्चधनुःशतअपकृष्टं दुर्गम् अवस्थाप्य युद्धम् उपेयात्, भूमिवशेन वा ॥
pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·10·10.5
पञ्चधनुःशतअपकृष्टं दुर्गम् अवस्थाप्य युद्धम् उपेयात्, भूमिवशेन वा ॥
pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभक्तमुख्याम् अचक्षुर्विषये मोक्षयित्वा सेनां सेनापतिनायकौ व्यूहेयाताम् ॥
vibhakta.mukhyām acakṣur.viṣaye mokṣayitvā senāṃ senā.pati.nāyakau vyūheyātām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमअन्तरं पत्तिं स्थापयेत्, त्रिशमअन्तरम् अश्वम्, पञ्चशमअन्तरं रथं हस्तिनं वा ॥
śama.antaraṃ pattiṃ sthāpayet, tri.śama.antaram aśvam, pañca.śama.antaraṃ rathaṃ hastinaṃ vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणअन्तरं त्रिगुणअन्तरं वा व्यूहेत ॥
dvi.guṇa.antaraṃ tri.guṇa.antaraṃ vā vyūheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यथासुखम् असम्बाधं युध्येत ॥
evaṃ yathā.sukham asambādhaṃ yudhyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चअरत्नि धनुः ॥
pañca.aratni dhanuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् धन्विनं स्थापयेत्, त्रिधनुष्य् अश्वम्, पञ्चधनुषि रथं हस्तिनं वा ॥
tasmin dhanvinaṃ sthāpayet, tri.dhanuṣy aśvam, pañca.dhanuṣi rathaṃ hastinaṃ vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चधनुर् अनीकसंधिः पक्षकक्षौरस्यानाम् ॥
pañca.dhanur anīka.saṃdhiḥ pakṣa.kakṣa.urasyānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वस्य त्रयः पुरुषाः प्रतियोद्धारः ॥
aśvasya trayaḥ puruṣāḥ pratiyoddhāraḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चदश रथस्य हस्तिनो वा, पञ्च च^अश्वाः ॥
pañca.daśa rathasya hastino vā, pañca ca^aśvāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावन्तः पादगोपा वाजिरथद्विपानां विधेयाः ॥
tāvantaḥ pāda.gopā vāji.ratha.dvipānāṃ vidheyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि त्रिकाण्य् अनीकं रथानाम् उरस्यं स्थापयेत्, तावत् कक्षं पक्षं च^उभयतः ॥
trīṇi trikāṇy anīkaṃ rathānām urasyaṃ sthāpayet, tāvat kakṣaṃ pakṣaṃ ca^ubhayataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चचत्वारिंशद् एवं रथा रथव्यूहे भवन्ति, द्वे शते पञ्चविंशतिश् च^अश्वाः, षट्शतानि पञ्चसप्ततिश् च पुरुषाः प्रतियोधारः, तावन्तः पादगोपाः ॥
pañca.catvāriṃśad evaṃ rathā ratha.vyūhe bhavanti, dve śate pañca.viṃśatiś ca^aśvāḥ, ṣaṭ.śatāni pañca.saptatiś ca puruṣāḥ pratiyodhāraḥ, tāvantaḥ pāda.gopāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष समव्यूहः ॥
eṣa sama.vyūhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य द्विरथौत्तरा वृद्धिर् आएकविंशतिरथाद् इति ॥
tasya dvi.ratha.uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् ओजा दश समव्यूहप्रकृतयो भवन्ति ॥
evam ojā daśa sama.vyūha.prakṛtayo bhavanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षकक्षौरस्यानां मिथो विषमसंख्याने विषमव्यूहः ॥
pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ mitho viṣama.saṃkhyāne viṣama.vyūhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य^अपि द्विरथ^उत्तरा वृद्धिर् आएकविंशतिरथाद् इति ॥
tasya^api dvi.ratha^uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् ओजा दश विषमव्यूहप्रकृतयो भवन्ति ॥
evam ojā daśa viṣama.vyūha.prakṛtayo bhavanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सैन्यानां व्यूहशेषम् आवापः कार्यः ॥
ataḥ sainyānāṃ vyūha.śeṣam āvāpaḥ kāryaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथानां द्वौ त्रिभागाव् अङ्गेष्व् आवापयेत्, शेषम् उरस्यं स्थापयेत् ॥
rathānāṃ dvau tri.bhāgāv aṅgeṣv āvāpayet, śeṣam urasyaṃ sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं त्रिभागऊनो रथानाम् आवापः कार्यः ॥
evaṃ tri.bhāga.ūno rathānām āvāpaḥ kāryaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन हस्तिनाम् अश्वानाम् आवापो व्याख्यातः ॥
tena hastinām aśvānām āvāpo vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदश्वरथद्विपानां युद्धसम्बाधन्म् न कुर्यात् तावद् आवापः कार्यः ॥
yāvad.aśva.ratha.dvipānāṃ yuddha.sambādhanm na kuryāt tāvad āvāpaḥ kāryaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डबाहुल्यम् आवापः ॥
daṇḍa.bāhulyam āvāpaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तिबाहुल्यं प्रत्यापावः ॥
patti.bāhulyaṃ pratyāpāvaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकअङ्गबाहुल्यम् अन्वावापः ॥
eka.aṅga.bāhulyam anvāvāpaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यबाहुल्यम् अत्यावापः ॥
dūṣya.bāhulyam atyāvāpaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परआवापात् प्रत्यावापाच् च चतुर्गुणाद् आअष्टगुणाद् इति वा विभवतः सैन्यानाम् आवापः ॥
para.āvāpāt pratyāvāpāc ca catur.guṇād ā.aṣṭa.guṇād iti vā vibhavataḥ sainyānām āvāpaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथव्यूहेन हस्तिव्यूहो व्याख्यातः ॥
ratha.vyūhena hasti.vyūho vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामिश्रो वा हस्तिरथअश्वानां - चक्रअन्तेषु हस्तिनः पार्श्वयोर् अश्वा रथा उरस्ये ॥
vyāmiśro vā hasti.ratha.aśvānāṃ - cakra.anteṣu hastinaḥ pārśvayor aśvā rathā urasye //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिनाम् उरस्यं रथानां कक्षाव् अश्वानां पक्षाव् इति मध्यभेदी ॥
hastinām urasyaṃ rathānāṃ kakṣāv aśvānāṃ pakṣāv iti madhya.bhedī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतो^अन्तभेदी ॥
viparīto^anta.bhedī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिनाम् एव तु शुद्धः - साम्नाह्यानाम् उरस्यम् औपवाह्यानां जघनं व्यालानां कोट्याव् इति ॥
hastinām eva tu śuddhaḥ - sāmnāhyānām urasyam aupavāhyānāṃ jaghanaṃ vyālānāṃ koṭyāv iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वव्यूहो - वर्मिणाम् उरस्यं शुद्धानां कक्षपक्षाव् इति ॥
aśva.vyūho - varmiṇām urasyaṃ śuddhānāṃ kakṣa.pakṣāv iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तिव्यूहः - पुरस्ताद् आवरणिनः पृष्ठतो धन्विनः ॥
patti.vyūhaḥ - purastād āvaraṇinaḥ pṛṣṭhato dhanvinaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शुद्धाः ॥
iti śuddhāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तयः पक्षयोर् अश्वाः पार्श्वयोः हस्तिनः पृष्ठतो रथाः पुरस्तात्, परव्यूहवशेन वा विपर्यासः ॥
pattayaḥ pakṣayor aśvāḥ pārśvayoḥ hastinaḥ pṛṣṭhato rathāḥ purastāt, para.vyūha.vaśena vā viparyāsaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्व्यङ्गबलविभागः ॥
iti dvy.aṅga.bala.vibhāgaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्रङ्गबलविभागो व्याख्यातः ॥
tena tr.aṅga.bala.vibhāgo vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डसम्पत् सारबलं पुंसां
daṇḍa.sampat sāra.balaṃ puṃsāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्त्यश्वयोर् विशेषः कुलं जातिः सत्त्वं वयःस्थता प्राणो वर्ष्म जवस् तेजः शिल्पं स्तैर्यम् उदग्रता विधेयत्वं सुव्यञ्जनआचारता^इति ॥
hasty.aśvayor viśeṣaḥ kulaṃ jātiḥ sattvaṃ vayaḥ.sthatā prāṇo varṣma javas tejaḥ śilpaṃ stairyam udagratā vidheyatvaṃ suvyañjana.ācāratā^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्त्यश्वरथद्विपानां सारत्रिभागम् उरस्यं स्थापयेत्, द्वौ त्रिभागौ कक्षं पक्षं च^उभयतः, अनुलोमम् अनुसारम्, प्रतिलोमं तृतीयसारम्, फल्गु प्रतिलोमम् ॥
patty.aśva.ratha.dvipānāṃ sāra.tri.bhāgam urasyaṃ sthāpayet, dvau tri.bhāgau kakṣaṃ pakṣaṃ ca^ubhayataḥ, anulomam anusāram, pratilomaṃ tṛtīya.sāram, phalgu pratilomam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वम् उपयोगं गमयेत् ॥
evaṃ sarvam upayogaṃ gamayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फल्गुबलम् अन्तेष्व् अवधाय वेगअभिहूलिको भवति ॥
phalgu.balam anteṣv avadhāya vega.abhihūliko bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारबलम् अग्रतः कृत्वा कोटीष्व् अनुसारं कुर्यात्, जघने तृतियियसारम्, मध्ये फल्गुबलम् ॥
sāra.balam agrataḥ kṛtvā koṭīṣv anusāraṃ kuryāt, jaghane tṛtiyiya.sāram, madhye phalgu.balam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतत् सहिष्णु भवति ॥
evam etat sahiṣṇu bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यूहं तु स्थापयित्वा पक्षकक्षौरस्यानाम् एकेन द्वाभ्यां वा प्रहरेत्, शेषैः प्रतिगृह्णीयात् ॥
vyūhaṃ tu sthāpayitvā pakṣa.kakṣa.urasyānām ekena dvābhyāṃ vā praharet, śeṣaiḥ pratigṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् परस्य दुर्बलं वीतहस्त्यश्वं दूष्यअमात्यं कृतौपजापं वा तत्प्रभूतसारेण^अभिहन्यात् ॥
yat parasya durbalaṃ vīta.hasty.aśvaṃ dūṣya.amātyaṃ kṛta.upajāpaṃ vā tat.prabhūta.sāreṇa^abhihanyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वा परस्य सारिष्ठं तद्द्विगुणसारेण^अभिहन्यात् ॥
yad vā parasya sāriṣṭhaṃ tad.dvi.guṇa.sāreṇa^abhihanyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अङ्गम् अल्पसारम् आत्मनस् तद् बहुना^उपचिनुयात् ॥
yad aṅgam alpa.sāram ātmanas tad bahunā^upacinuyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः परस्य^अपचयस् ततो^अभ्याशे व्यूहेत, यतोत् वा भयं स्यात् ॥
yataḥ parasya^apacayas tato^abhyāśe vyūheta, yatot vā bhayaṃ syāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिसृतं परिसृतम् अतिसृतम् अपसृतम् उन्मथ्यअवधानं वलयो गोमूत्रिका मण्डलं प्रकीर्णिका व्यावृत्तपृष्ठम् अनुवंशम् अग्रतः पार्श्वाभ्यां पृष्ठतो भग्नरक्षा भग्नअनुपात इत्य् अश्वयुद्धानि ॥
abhisṛtaṃ parisṛtam atisṛtam apasṛtam unmathya.avadhānaṃ valayo go.mūtrikā maṇḍalaṃ prakīrṇikā vyāvṛtta.pṛṣṭham anuvaṃśam agrataḥ pārśvābhyāṃ pṛṣṭhato bhagna.rakṣā bhagna.anupāta ity aśva.yuddhāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकीर्णिकआवर्जान्य् एतान्य् एव चतुर्णाम् अङ्गानां व्यस्तसमस्तानां वा घातः, पक्षकक्षौरस्यानां च प्रभञ्जनम् अवस्कन्दः सौप्तिकं च^इति हसित्युद्धानि ॥
prakīrṇika.āvarjāny etāny eva caturṇām aṅgānāṃ vyasta.samastānāṃ vā ghātaḥ, pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ ca prabhañjanam avaskandaḥ sauptikaṃ ca^iti hasit.yuddhāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मथ्यअवधानवर्जान्य् एतान्य् एव स्वभूमाव् अभियानअपयानस्थितयुद्धानि^इति रथयुद्धानि ॥
unmathya.avadhāna.varjāny etāny eva sva.bhūmāv abhiyāna.apayāna.sthita.yuddhāni^iti ratha.yuddhāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदेशकालप्रहरणम् उपांशुदण्डश् च^इति पत्तियुद्धानि ॥
sarva.deśa.kāla.praharaṇam upāṃśu.daṇḍaś ca^iti patti.yuddhāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन विधिना व्यूहान् ओजान् युग्मांश् च कारयेत् । विभवो यावद् अङ्गानां चतुर्णां सदृशो भवेत् ॥
etena vidhinā vyūhān ojān yugmāṃś ca kārayet / vibhavo yāvad aṅgānāṃ caturṇāṃ sadṛśo bhavet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे शते धनुषां गत्वा राजा तिष्ठेत् प्रतिग्रहे । भिन्नसंघातनं तस्मान् न युध्येत^अप्रतिग्रहः ॥ए
dve śate dhanuṣāṃ gatvā rājā tiṣṭhet pratigrahe / bhinna.saṃghātanaṃ tasmān na yudhyeta^apratigrahaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.