Library·Kautilya: Arthasastra·12·12.2
स चेत् संधौ न^अवतिष्ठेत, ब्रूयाद् एनं - "इमे शत्रुषड्वर्गवशगा राजानो विनष्टाः, तेषाम् अनात्मवतां न^अर्हसि मार्गम् अनुगन्तुम् ॥
sa cet saṃdhau na^avatiṣṭheta, brūyād enaṃ - "ime śatru.ṣaḍ.varga.vaśagā rājāno vinaṣṭāḥ, teṣām anātmavatāṃ na^arhasi mārgam anugantum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मम् अर्थं च^अवेक्षस्व ॥
dharmam arthaṃ ca^avekṣasva //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रमुखा ह्य् अमित्रास् ते ये त्वा साहसम् अधर्मम् अर्थअतिक्रमं च ग्राहयन्ति ॥
mitra.mukhā hy amitrās te ye tvā sāhasam adharmam artha.atikramaṃ ca grāhayanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूरैस् त्यक्तआत्मभिः सह योद्धुं साहसम्, जनक्षयम् उभयतः कर्तुम् अधर्मः, दृष्टम् अर्थं मित्रम् अदुष्टं च त्यक्तुम् अर्थअतिक्रमः ॥
śūrais tyakta.ātmabhiḥ saha yoddhuṃ sāhasam, jana.kṣayam ubhayataḥ kartum adharmaḥ, dṛṣṭam arthaṃ mitram aduṣṭaṃ ca tyaktum artha.atikramaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रवांश् च स राजा, भूयश् च^एतेन^अर्थेन मित्राण्य् उद्योजयिष्यति यानि त्वा सर्वतो^अभियास्यन्ति ॥
mitravāṃś ca sa rājā, bhūyaś ca^etena^arthena mitrāṇy udyojayiṣyati yāni tvā sarvato^abhiyāsyanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च मध्यमौदासीनयोर् मण्डलस्य वा परित्यक्तः, भवांस् तु परित्यक्तः यत्त्वा समुद्युक्तम् उपप्रेक्षन्ते "भूयः क्षयव्ययाभ्यां युज्यताम्, मित्राच् च भिद्यताम्, अथ^एनं परित्यक्तमूलं सुखेन^उच्छेत्स्यामः" इति ॥
na ca madhyama.udāsīnayor maṇḍalasya vā parityaktaḥ, bhavāṃs tu parityaktaḥ yattvā samudyuktam upaprekṣante "bhūyaḥ kṣaya.vyayābhyāṃ yujyatām, mitrāc ca bhidyatām, atha^enaṃ parityakta.mūlaṃ sukhena^ucchetsyāmaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भवान् न^अर्हति मित्रमुखानाम् अमित्राणां श्रोतुम्, मित्राण्य् उद्वेजयितुम् अमित्रांश् च श्रेयसा योक्तुम्, प्राणसंशयम् अनर्थं च^उपगन्तुम्" इति यच्छेत् ॥
sa bhavān na^arhati mitra.mukhānām amitrāṇāṃ śrotum, mitrāṇy udvejayitum amitrāṃś ca śreyasā yoktum, prāṇa.saṃśayam anarthaṃ ca^upagantum" iti yacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा^अपि प्रतिष्ठमानस्य प्रकृतिकोपम् अस्य कारयेद् यथा संघवृत्ते व्याख्यातं योगवामने च ॥
tathā^api pratiṣṭhamānasya prakṛti.kopam asya kārayed yathā saṃgha.vṛtte vyākhyātaṃ yoga.vāmane ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णरसदप्रयोगं च ॥
tīkṣṇa.rasada.prayogaṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उक्तम् आत्मरक्षितके रक्ष्यं तत्र तीक्ष्णान् रसदांश् च प्रयुञ्जीत ॥
yad uktam ātma.rakṣitake rakṣyaṃ tatra tīkṣṇān rasadāṃś ca prayuñjīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धकीपोषकाः परमरूपयौवनाभिः स्त्रीभिः सेनामुख्यान् उन्मादयेयुः ॥
bandhakī.poṣakāḥ parama.rūpa.yauvanābhiḥ strībhiḥ senā.mukhyān unmādayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहूनाम् एकस्यां द्वयोर् वा मुख्ययोः कामे जाते तीक्ष्णाः कलहान् उत्पादयेयुः ॥
bahūnām ekasyāṃ dvayor vā mukhyayoḥ kāme jāte tīkṣṇāḥ kalahān utpādayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलहे पराजितपक्षं परत्रअपगमने यात्रासाहाय्यदाने वा भर्तुर् योजयेयुः ॥
kalahe parājita.pakṣaṃ paratra.apagamane yātrā.sāhāyya.dāne vā bhartur yojayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामवशान् वा सिद्धव्यञ्जनाः सांवदनिकीभिर् ओषधीभिर् अतिसंधानाय मुख्येषु रसं दापयेयुः ॥
kāma.vaśān vā siddha.vyañjanāḥ sāṃvadanikībhir oṣadhībhir atisaṃdhānāya mukhyeṣu rasaṃ dāpayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदेहकव्यञ्जने वा राजमहिष्याः सुभगायाः प्रेष्याम् आसन्नां कामनिमित्तम् अर्थेन^अभिवृष्य परित्यजेत् ॥
vaidehaka.vyañjane vā rāja.mahiṣyāḥ subhagāyāḥ preṣyām āsannāṃ kāma.nimittam arthena^abhivṛṣya parityajet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य^एव परिचारकव्यञ्जनौपदिष्टः सिद्धव्यञ्जनः सांवदनिकीम् ओषधीं दद्यात् "वैदेहकशरीरे^अवघातव्या" इति ॥
tasya^eva paricāraka.vyañjana.upadiṣṭaḥ siddha.vyañjanaḥ sāṃvadanikīm oṣadhīṃ dadyāt "vaidehaka.śarīre^avaghātavyā" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धे सुभगाया अप्य् एनं योगम् उपदिशेत् "राजशरीरे^अवधातव्या" इति ॥
siddhe subhagāyā apy enaṃ yogam upadiśet "rāja.śarīre^avadhātavyā" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रसेन^अतिसंदध्यात् ॥
tato rasena^atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्तान्तिकव्यञ्जनो वा महामात्रं "राजलक्षणसम्पन्नम्" क्रमअभिनीतं ब्रूयात् ॥
kārtāntika.vyañjano vā mahā.mātraṃ "rāja.lakṣaṇa.sampannam" krama.abhinītaṃ brūyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्याम् अस्य भिक्षुकी "राजपत्नी राजप्रसविनी वा भविष्यसि" इति ॥
bhāryām asya bhikṣukī "rāja.patnī rāja.prasavinī vā bhaviṣyasi" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्याव्यञ्जना वा महामात्रं ब्रूयात् "राजा किल माम् अवरोधयिष्यति, तव^अन्तिकाय पत्त्रलेख्यम् आभरणं च^इदं परिव्राजिकया^आहृतम्" इति ॥
bhāryā.vyañjanā vā mahā.mātraṃ brūyāt "rājā kila mām avarodhayiṣyati, tava^antikāya pattra.lekhyam ābharaṇaṃ ca^idaṃ parivrājikayā^āhṛtam" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूदआरालिकव्यञ्जनो वा रसप्रयोगअर्थं राजवचनम् अर्थं च^अस्य लोभनीयम् अभिनयेत् ॥
sūda.ārālika.vyañjano vā rasa.prayoga.arthaṃ rāja.vacanam arthaṃ ca^asya lobhanīyam abhinayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अस्य वैदेहकव्यञ्जनः प्रतिसंदध्यात्, कार्यसिद्धिं च ब्रूयात् ॥
tad asya vaidehaka.vyañjanaḥ pratisaṃdadhyāt, kārya.siddhiṃ ca brūyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एकेन द्वाभ्यां त्रिभिर् इत्य् उपायैर् एकएकम् अस्य महामात्रं विक्रमाय^अपगमनाय वा योजयेत् - इति ॥
evam ekena dvābhyāṃ tribhir ity upāyair eka.ekam asya mahā.mātraṃ vikramāya^apagamanāya vā yojayet - iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गेषु च^अस्य शून्यपालआसन्नाः सत्त्रिणः पौरजानपदेषु मैत्रीनिमित्तम् आवेदयेयुः - "शून्यपालेन^उक्ता योधाश् च^अधिकरणस्थाश् च "कृच्छ्रगतो राजा जीवन्न् आगमिष्यति, न वा, प्रसह्य वित्तम् आर्जयध्वम्, अमित्रांश् च हत" इति ॥
durgeṣu ca^asya śūnya.pāla.āsannāḥ sattriṇaḥ paura.jānapadeṣu maitrī.nimittam āvedayeyuḥ - "śūnya.pālena^uktā yodhāś ca^adhikaraṇasthāś ca "kṛcchra.gato rājā jīvann āgamiṣyati, na vā, prasahya vittam ārjayadhvam, amitrāṃś ca hata" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुलीभूते तीक्ष्णाः पौरान् निशास्व् आहारयेयुः, मुख्यांश् च^अभिहन्युः "एवं क्रियन्ते ये शून्यपालस्य न शुश्रूषन्ते" इति ॥
bahulī.bhūte tīkṣṇāḥ paurān niśāsv āhārayeyuḥ, mukhyāṃś ca^abhihanyuḥ "evaṃ kriyante ye śūnya.pālasya na śuśrūṣante" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यपालस्थानेषु च सशोणितानि शस्त्रवित्तबन्धनान्य् उत्सृजेयुः ॥
śūnya.pāla.sthāneṣu ca saśoṇitāni śastra.vitta.bandhanāny utsṛjeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सत्त्रिणः "शून्यपालो घातयति विलोपयति च" इत्य् आवेदयेयुः ॥
tataḥ sattriṇaḥ "śūnya.pālo ghātayati vilopayati ca" ity āvedayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं जानपदान् समाहर्तुर् भेदयेयुः ॥
evaṃ jānapadān samāhartur bhedayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहर्तृपुरुषांस् तु ग्राममध्येषु रात्रौ तीक्ष्णा हत्वा ब्रूयुः "एवं क्रियन्ते ये जनपदम् अधर्मेण बाधन्ते" इति ॥
samāhartṛ.puruṣāṃs tu grāma.madhyeṣu rātrau tīkṣṇā hatvā brūyuḥ "evaṃ kriyante ye jana.padam adharmeṇa bādhante" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुत्पन्ने दोषे शून्यपालं समाहर्तारं वा प्रकृतिकोपेन घातयेयुः ॥
samutpanne doṣe śūnya.pālaṃ samāhartāraṃ vā prakṛti.kopena ghātayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कुलीनम् अपरुद्धं वा प्रतिपादयेयुः ॥
tat.kulīnam aparuddhaṃ vā pratipādayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःपुरपुरद्वारं द्रव्यधान्यपरिग्रहान् । दहेयुस् तांश् च हन्युर् वा ब्रूयुर् अस्य^आर्तवादिनः ॥ए
antaḥ.pura.pura.dvāraṃ dravya.dhānya.parigrahān / daheyus tāṃś ca hanyur vā brūyur asya^ārta.vādinaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.