कर्शनपूर्वं पर्युपासनकर्म ॥
karśana.pūrvaṃ paryupāsana.karma //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·13·13.4
Kautilya: Arthasastra 13.4
जनपदं यथानिविष्टम् अभये स्थापयेत् ॥
jana.padaṃ yathā.niviṣṭam abhaye sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थितम् अनुग्रहपरिहाराभ्यां निवेषयेत्, अन्यत्र^अपसरतः ॥
utthitam anugraha.parihārābhyāṃ niveṣayet, anyatra^apasarataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संग्रामाद् अन्यस्यां भूमौ निवेशयेत्, एकस्यां वा वासयेत् ॥
saṃgrāmād anyasyāṃ bhūmau niveśayet, ekasyāṃ vā vāsayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् अजनो जनपदो राज्यम् अजनपदं वा भवति^इति कौटिल्यः ॥
na hy ajano jana.pado rājyam ajana.padaṃ vā bhavati^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमस्थस्य मुष्टिं सस्यं वा हन्याद्, वीवधप्रसारौ च ॥
viṣamasthasya muṣṭiṃ sasyaṃ vā hanyād, vīvadha.prasārau ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसारवीवधच्छेदान् मुष्टिसस्यवधाद् अपि । वमनाद् गूढघाताच् च जायते प्रकृतिक्षयः ॥
prasāra.vīvadhac.chedān muṣṭi.sasya.vadhād api / vamanād gūḍha.ghātāc ca jāyate prakṛti.kṣayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रभूतगुणबद्ध(वद्ध)।अन्यकुप्ययन्त्रशस्त्रआवरणविष्टिर् अश्मिसमग्रं मे सैन्यम्, ऋतुश् च पुरस्तात्, अपर्तुः परस्य, व्याधिदुर्भिक्षनिचयरक्षाक्षयः क्रीतबलनिर्वेदो मित्रबलनिर्वेदश् च" इति पर्युपासीत ॥
"prabhūta.guṇa.baddha(vaddha).anya.kupya.yantra.śastra.āvaraṇa.viṣṭir aśmi.samagraṃ me sainyam, ṛtuś ca purastāt, apartuḥ parasya, vyādhi.durbhikṣa.nicaya.rakṣā.kṣayaḥ krīta.bala.nirvedo mitra.bala.nirvedaś ca" iti paryupāsīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा स्कन्धआवारस्य रक्षां वीवधआसारयोः पथश् च, परिक्षिप्य दुर्गं खातसालाभ्याम्, दूषयित्वा^उदकम्, अवस्राव्य परिखाः सम्पूरयित्वा वा, सुरुङ्गाबलकुटिकाभ्यां वप्रप्राकारौ हारयेत्, दारं च गुडेन ॥
kṛtvā skandha.āvārasya rakṣāṃ vīvadha.āsārayoḥ pathaś ca, parikṣipya durgaṃ khāta.sālābhyām, dūṣayitvā^udakam, avasrāvya parikhāḥ sampūrayitvā vā, suruṅgā.bala.kuṭikābhyāṃ vapra.prākārau hārayet, dāraṃ ca guḍena //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्नं वा पांसुमालया^आच्छादयेत् ॥
nimnaṃ vā pāṃsu.mālayā^ācchādayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुलआरक्षं यन्त्रैर् घातयेत् ॥
bahula.ārakṣaṃ yantrair ghātayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्किराद् उपनिष्कृष्य^अश्वैश् च प्रहरेयुः ॥
niṣkirād upaniṣkṛṣya^aśvaiś ca prahareyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रमअन्तरेषु च नियोगविकल्पसमुच्चयैश् च^उपायानां सिद्धिं लिप्सेत ॥
vikrama.antareṣu ca niyoga.vikalpa.samuccayaiś ca^upāyānāṃ siddhiṃ lipseta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गवासिनः श्येनकाकनप्तृभासशुकसारिकौलूककपोतान् ग्राहयित्वा पुच्छेष्व् अग्नियोगयुक्तान् परदुर्गे विसृजेत् ॥
durga.vāsinaḥ śyena.kāka.naptṛ.bhāsa.śuka.sārika.ulūka.kapotān grāhayitvā puccheṣv agni.yoga.yuktān para.durge visṛjet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपकृष्टस्कन्धआवाराद् उच्छ्रितध्वजधन्वआरक्षो वा मानुषेण^अग्निना परदुर्गम् आदीपयेत् ॥
apakṛṣṭa.skandha.āvārād ucchrita.dhvaja.dhanva.ārakṣo vā mānuṣeṇa^agninā para.durgam ādīpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गूढपुर्षाश् च^अन्तर्दुर्गपालका नकुलवानरबिडालशुनां पुच्छेष्व् अग्नियोगम् आधाय काण्डनिचयरक्षाविधानवेश्मसु विसृजेयुः ॥
gūḍha.purṣāś ca^antar.durga.pālakā nakula.vānara.biḍāla.śunāṃ puccheṣv agni.yogam ādhāya kāṇḍa.nicaya.rakṣā.vidhāna.veśmasu visṛjeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्कमत्स्यानाम् उदरेष्व् अग्निम् आधाय वल्लूरे वा वायसौपहारेण वयोभिर् हारयेयुः ॥
śuṣka.matsyānām udareṣv agnim ādhāya vallūre vā vāyasa.upahāreṇa vayobhir hārayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरलदेवदारुपूतितृणगुग्गुलुश्रीवेष्टकसर्जरसलाक्षागुलिकाः खरौष्ट्रअजावीनां लेण्डं च^अग्निधारणम् ॥
sarala.deva.dāru.pūti.tṛṇa.guggulu.śrī.veṣṭakasarjarasalākṣāgulikāḥ khara.uṣṭra.ajāvīnāṃ leṇḍaṃ ca^agni.dhāraṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियालचूर्णम् अवल्गुजमषीमधुउच्छिष्टम् अश्वखरौष्ट्रगोलेण्डम् इत्य् एष क्षेप्यो^अग्नियोगः ॥
priyāla.cūrṇam avalgu.jamaṣī.madhu.ucchiṣṭam aśva.khara.uṣṭra.go.leṇḍam ity eṣa kṣepyo^agni.yogaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वलोहचूर्णम् अग्निवर्णं वा कुम्भीसीसत्रपुचूर्णं वा पारिभद्रकपलाशपुष्पकेशमषीतैलमधुउच्छिष्टकश्रीवेष्टकयुक्तो^अग्नियोगो विश्वासघाती वा ॥
sarva.loha.cūrṇam agni.varṇaṃ vā kumbhī.sīsa.trapu.cūrṇaṃ vā pāribhadraka.palāśa.puṣpa.keśa.maṣī.taila.madhu.ucchiṣṭaka.śrī.veṣṭaka.yukto^agni.yogo viśvāsa.ghātī vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन^अवलिप्तः शणत्रपुसवल्कवेष्टितो बाण इत्य् अग्नियोगः ॥
tena^avaliptaḥ śaṇa.trapusa.valka.veṣṭito bāṇa ity agni.yogaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् एव विद्यमाने पराक्रमे^अग्निम् अवसृजेत् ॥
na tv eva vidyamāne parākrame^agnim avasṛjet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविश्वास्यो ह्य् अग्निर् दैवपीडनं च, अप्रतिसंख्यातप्राणिधान्यपशुहिरण्यकुप्यद्रव्यक्षयकरः ॥
aviśvāsyo hy agnir daiva.pīḍanaṃ ca, apratisaṃkhyāta.prāṇi.dhānya.paśu.hiraṇya.kupya.dravya.kṣaya.karaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणनिचयं च^अवाप्तम् अपि राज्यं क्षयाय^एव भवति ॥ (इति पर्युपासनकर्म)
kṣīṇa.nicayaṃ ca^avāptam api rājyaṃ kṣayāya^eva bhavati // (iti paryupāsana.karma)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"सर्वआरम्भौपकरणविष्टिसम्पन्नो^अस्मि, व्याधितः पर उपधाविरुद्धप्रकृतिर् अकृतदुर्गकर्मनिचयो वा, निरासारः सासारो वा पुरा मित्रैः संधत्ते" इत्य् अवमर्दकालः ॥
"sarva.ārambha.upakaraṇa.viṣṭi.sampanno^asmi, vyādhitaḥ para upadhā.viruddha.prakṛtir akṛta.durga.karma.nicayo vā, nirāsāraḥ sāsāro vā purā mitraiḥ saṃdhatte" ity avamarda.kālaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् अग्नौ जाते समुत्थापिते वा प्रहवणे प्रेक्षाअनीकदर्शनसङ्गसौरिककलहेषु नित्ययुद्धश्रान्तबले बहुलयुद्धप्रतिविद्धप्रेतपुरुषे जागरणक्लान्तसुप्तजने दुर्दिने नदीवेगे वा नीहारसम्प्लवे वा^अवमृद्नीयात् ॥
svayam agnau jāte samutthāpite vā prahavaṇe prekṣā.anīka.darśana.saṅga.saurika.kalaheṣu nitya.yuddha.śrānta.bale bahula.yuddha.pratividdha.preta.puruṣe jāgaraṇa.klānta.supta.jane durdine nadī.vege vā nīhāra.samplave vā^avamṛdnīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्धआवारम् उत्सृज्य वा वनगूढः शत्रुं निष्क्रान्तं घातयेत् ॥
skandha.āvāram utsṛjya vā vana.gūḍhaḥ śatruṃ niṣkrāntaṃ ghātayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रआसारमुख्यव्यञ्जनो वा सम्रुद्धेन मैत्रीं कृत्वा दूतम् अभित्यक्तं प्रेषयेत् - "इदं ते छिद्रम्, इमे दूष्याः" "सम्रोद्धुर् वा छिद्रम्, अयं ते कृत्यपक्षः" इति ॥
mitra.āsāra.mukhya.vyañjano vā samruddhena maitrīṃ kṛtvā dūtam abhityaktaṃ preṣayet - "idaṃ te chidram, ime dūṣyāḥ" "samroddhur vā chidram, ayaṃ te kṛtya.pakṣaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रतिदूतम् आदाय निर्गच्छन्तं विजिगीषुर् गृहीत्वा दोषम् अभिविख्याप्य प्रवास्य अपगच्छेत् ॥
taṃ pratidūtam ādāya nirgacchantaṃ vijigīṣur gṛhītvā doṣam abhivikhyāpya pravāsya apagacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मित्रआसारव्यञ्जनो वा सम्रुद्धं ब्रूयात् "मां त्रातुम् उपनिर्गच्छ, मया वा सह सम्रोद्धारं जहि" इति ॥
tato mitra.āsāra.vyañjano vā samruddhaṃ brūyāt "māṃ trātum upanirgaccha, mayā vā saha samroddhāraṃ jahi" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नम् उभयतःसम्पीडनेन घातयेत्, जीवग्राहेण वा राज्यविनिमयं कारयेत् ॥
pratipannam ubhayataḥ.sampīḍanena ghātayet, jīva.grāheṇa vā rājya.vinimayaṃ kārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरं वा^अस्य प्रमृद्नीयात् ॥
nagaraṃ vā^asya pramṛdnīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारबलं वा^अस्य वमयित्वा^अभिहन्यात् ॥
sāra.balaṃ vā^asya vamayitvā^abhihanyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दण्डौपनतआटविका व्याख्याताः ॥
tena daṇḍa.upanata.āṭavikā vyākhyātāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डौपनतआटविकयोर् अन्यतरो वा सम्रुद्धस्य प्रेषयेत् - "अयं सम्रोद्धा व्याधितः, पार्ष्णिग्राहेण^अभियुक्तः, छिद्रम् अन्यद् उत्थितम्, अन्यस्यां भूमाव् अपयातुकामः" इति ॥
daṇḍa.upanata.āṭavikayor anyataro vā samruddhasya preṣayet - "ayaṃ samroddhā vyādhitaḥ, pārṣṇi.grāheṇa^abhiyuktaḥ, chidram anyad utthitam, anyasyāṃ bhūmāv apayātu.kāmaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्ने सम्रोद्धा स्कन्धआवारम् आदीप्य^अपयायात् ॥
pratipanne samroddhā skandha.āvāram ādīpya^apayāyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पूर्ववद् आचरेत् ॥
tataḥ pūrvavad ācaret //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पण्यसम्पातं वा कृत्वा पण्येन^एनं रसविद्धेन^अतिसंदध्यात् ॥
paṇya.sampātaṃ vā kṛtvā paṇyena^enaṃ rasa.viddhena^atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसारव्यञ्जनो वा सम्रुद्धस्य दूतं प्रेषयेत् - "मया बाह्यम् अभिहतम् उपनिर्गच्छ^अभिहन्तुम्" इति ॥
āsāra.vyañjano vā samruddhasya dūtaṃ preṣayet - "mayā bāhyam abhihatam upanirgaccha^abhihantum" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नं पूर्ववद् आचरेत् ॥
pratipannaṃ pūrvavad ācaret //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रं बन्धुं वा^अपदिश्य योगपुरुषाः शासनमुद्राहस्ताः प्रविश्य दुर्गं ग्राहयेयुः ॥
mitraṃ bandhuṃ vā^apadiśya yoga.puruṣāḥ śāsana.mudrā.hastāḥ praviśya durgaṃ grāhayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसारव्यञ्ज्ञनो वा सम्रुद्धस्य प्रेषयेत् - "अमुष्मिन् देशे काले च स्कन्धआवारम् अभिहनिष्यामि, युष्माभिर् अपि योद्धव्यम्" इति ॥
āsāra.vyañjñano vā samruddhasya preṣayet - "amuṣmin deśe kāle ca skandha.āvāram abhihaniṣyāmi, yuṣmābhir api yoddhavyam" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नं यथाउक्तम् अभ्याघातसंकुलं दर्शयित्वा रात्रौ दुर्गान् निष्क्रान्तं घातयेत् ॥
pratipannaṃ yathā.uktam abhyāghāta.saṃkulaṃ darśayitvā rātrau durgān niṣkrāntaṃ ghātayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वा मित्रम् आवाहयेद् आटव्विकं वा, तम् उत्साहयेत् "विक्रम्य सम्रुद्धे भूमिम् अस्य प्रतिपद्यस्व" इति ॥
yad vā mitram āvāhayed āṭavvikaṃ vā, tam utsāhayet "vikramya samruddhe bhūmim asya pratipadyasva" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रान्तं प्रकृतिभिर् दूष्यमुख्यौपग्रहेण वा घातयेत्, स्वयं वा रसेन "मित्रघातको^अयम्" इत्य् अवाप्तअर्थः ॥
vikrāntaṃ prakṛtibhir dūṣya.mukhya.upagraheṇa vā ghātayet, svayaṃ vā rasena "mitra.ghātako^ayam" ity avāpta.arthaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रमितुकामं वा मित्रव्यञ्जनः परस्य^अभिशंसेत् ॥
vikramitu.kāmaṃ vā mitra.vyañjanaḥ parasya^abhiśaṃset //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तभावौपगतः प्रवीरपुरुषानस्य^उपघातयेत् ॥
āpta.bhāva.upagataḥ pravīra.puruṣānasya^upaghātayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधिं वा कृत्वा जनपदम् एनं निवेशयेत् ॥
saṃdhiṃ vā kṛtvā jana.padam enaṃ niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निविष्टम् अस्य जनपदम् अविज्ञातो हन्यात् ॥
niviṣṭam asya jana.padam avijñāto hanyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपकारयित्वा दूष्यआटविकेषु वा बलएकदेशम् अतिनीय दुर्गम् अवस्कन्देन हारयेत् ॥
apakārayitvā dūṣya.āṭavikeṣu vā bala.eka.deśam atinīya durgam avaskandena hārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यअमित्रआटविकद्वेष्यप्रत्यपसृताश् च कृतअर्थमानसंज्ञाचिह्नाः परदुर्गम् अवस्कन्देयुः ॥
dūṣya.amitra.āṭavika.dveṣya.pratyapasṛtāś ca kṛta.artha.māna.saṃjñā.cihnāḥ para.durgam avaskandeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परदुर्गम् अवस्कन्द्य स्कन्धआवारं वा पतितपरान्मुखअभिपन्नम् उक्तकेशशस्त्रभयविरूपेभ्यश् च^अभयम् अयुध्यमानेभ्यश् च दद्युः ॥
para.durgam avaskandya skandha.āvāraṃ vā patita.parān.mukha.abhipannam ukta.keśa.śastra.bhaya.virūpebhyaś ca^abhayam ayudhyamānebhyaś ca dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परदुर्गम् अवाप्य विशुद्धशत्रुपक्षं कृतौपांशुदण्डप्रतीकारम् अन्तर्बहिश् च प्रविशेत् ॥
para.durgam avāpya viśuddha.śatru.pakṣaṃ kṛta.upāṃśu.daṇḍa.pratīkāram antar.bahiś ca praviśet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विजिगीषुर् अमित्रभूमिं लब्ध्वा मध्यमं लिप्सेत, तत्सिद्धाव् उदासीनम् ॥
evaṃ vijigīṣur amitra.bhūmiṃ labdhvā madhyamaṃ lipseta, tat.siddhāv udāsīnam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष प्रथमो मार्गः पृथिवीं जेतुम् ॥
eṣa prathamo mārgaḥ pṛthivīṃ jetum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमौदासीनयोर् अभावे गुणअतिशयेन^अरिप्रकृतीः साधयेत्, तत उत्तराः प्रकृतीः ॥
madhyama.udāsīnayor abhāve guṇa.atiśayena^ari.prakṛtīḥ sādhayet, tata uttarāḥ prakṛtīḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष द्वितीयो मार्गः ॥
eṣa dvitīyo mārgaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलस्य^अभावे शत्रुणा मित्रं मित्रेण वा शत्रुम् उभयतःसम्पीडनेन साधयेत् ॥
maṇḍalasya^abhāve śatruṇā mitraṃ mitreṇa vā śatrum ubhayataḥ.sampīḍanena sādhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषतृतीयो मार्गः ॥
eṣa.tṛtīyo mārgaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यम् एकं वा सामन्तं साधयेत्, तेन द्विगुणो द्वितीयम्, त्रिगुणस् तृतीयम् ॥
śakyam ekaṃ vā sāmantaṃ sādhayet, tena dvi.guṇo dvitīyam, tri.guṇas tṛtīyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष चतुर्थो मार्गः पृथिवीं जेतुम् ॥
eṣa caturtho mārgaḥ pṛthivīṃ jetum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वा च पृथिवीं विभक्तवर्णआश्रमां स्वधर्मेण भुञ्जीत ॥
jitvā ca pṛthivīṃ vibhakta.varṇa.āśramāṃ sva.dharmeṇa bhuñjīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपजापो^अपसर्पश् च वामनं पर्युपासनम् । अवमर्दश् च पञ्च^एते दुर्गलम्भस्य हेतवः ॥ए
upajāpo^apasarpaś ca vāmanaṃ paryupāsanam / avamardaś ca pañca^ete durga.lambhasya hetavaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.