Library·Kautilya: Arthasastra·2·2.20

Kautilya: Arthasastra 2.20

मानअध्यक्ष्यो देशकालमानं विद्यात् ॥

māna.adhyakṣyo deśa.kāla.mānaṃ vidyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ परमअणवो रथचक्रविप्रुट् ॥

aṣṭau parama.aṇavo ratha.cakra.vipruṭ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता अष्टौ लिक्षा ॥

tā aṣṭau likṣā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता अष्तौ यूका ॥

tā aṣtau yūkā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता अष्टौ यवमध्यः ॥

tā aṣṭau yava.madhyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ यवमध्या अङ्गुलम् ॥

aṣṭau yava.madhyā aṅgulam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमस्य पुरुषस्य मध्यमाया अनुगुल्या मध्यप्रकर्षो वा^अङ्गुलम् ॥

madhyamasya puruṣasya madhyamāyā anugulyā madhya.prakarṣo vā^aṅgulam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरङ्गुलो धनुर्ग्रहः ॥

catur.aṅgulo dhanur.grahaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टअङ्गुला धनुर्मुष्टिः ॥

aṣṭa.aṅgulā dhanur.muṣṭiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशअङ्गुला वितस्तिः, छायापौरुषं च ॥

dvādaśa.aṅgulā vitastiḥ, chāyā.pauruṣaṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशअङ्गुलं शमः शलः परीरयः पदं च ॥

catur.daśa.aṅgulaṃ śamaḥ śalaḥ parīrayaḥ padaṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विवितस्तिर् अरत्निः प्राजापत्यो हस्तः ॥

dvi.vitastir aratniḥ prājāpatyo hastaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-धनुर्ग्रहः पौतवविवीतमानम् ॥

sa-dhanur.grahaḥ pautava.vivīta.mānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-धनुर्मुष्टिः कुष्कुः कंसो वा ॥

sa-dhanur.muṣṭiḥ kuṣkuḥ kaṃso vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विचत्वारिंशदङ्गुलस् तक्ष्णः क्राकचनिककिष्कुः स्कन्धआवारदुर्गराजपरिग्रहमानम् ॥

dvi.catvāriṃśad.aṅgulas takṣṇaḥ krākacanika.kiṣkuḥ skandha.āvāra.durga.rāja.parigraha.mānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्पञ्चाशदङ्गुलः कूप्यवनहस्तः ॥

catuṣ.pañcāśad.aṅgulaḥ kūpya.vana.hastaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरशीत्यङ्गुलो व्यामो रज्जुमानं खातपौरुषं च ॥

catur.aśīty.aṅgulo vyāmo rajju.mānaṃ khāta.pauruṣaṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुररत्निर् दण्डो धनुर्नालिका पौरुषं च गार्हपत्यम् ॥

catur.aratnir daṇḍo dhanur.nālikā pauruṣaṃ ca gārhapatyam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टशतअङ्गुलं धनुः पथिप्राकारमानं पौरुषं च^अग्निचित्यानाम् ॥

aṣṭa.śata.aṅgulaṃ dhanuḥ pathi.prākāra.mānaṃ pauruṣaṃ ca^agni.cityānām //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्कंसो दण्डो ब्रह्मदेयआतिथ्यमानम् ॥

ṣaṭ.kaṃso daṇḍo brahma.deya.ātithya.mānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशदण्डो रज्जुः ॥

daśa.daṇḍo rajjuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विरज्जुकः परिदेशः ॥

dvi.rajjukaḥ parideśaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिरज्जुकं निवर्तनम् एकतः ॥

tri.rajjukaṃ nivartanam ekataḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विदण्डअधिको बाहुः ॥

dvi.daṇḍa.adhiko bāhuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधनुःसहस्रं गोरुतम् ॥

dvi.dhanuḥ.sahasraṃ go.rutam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गोरुतं योजनम् ॥

catur.go.rutaṃ yojanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति देशमानम् ॥

iti deśa.mānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालमानम् अत ऊर्ध्वम् ॥

kāla.mānam ata ūrdhvam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुटो लवो निमेषः काष्ठा कल्ला नालिका मुहूर्तः पूर्वअपरभागौ दिवसो रात्रिः पक्षो मास ऋतुर् अयनं संवत्सरो युगम् इति कालाः ॥

tuṭo lavo nimeṣaḥ kāṣṭhā kallā nālikā muhūrtaḥ pūrva.apara.bhāgau divaso rātriḥ pakṣo māsa ṛtur ayanaṃ saṃvatsaro yugam iti kālāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ तुटौ लवः ॥

dvau tuṭau lavaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ लवौ निमेषः ॥

dvau lavau nimeṣaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चनिमेषाः काष्ठाः ॥

pañca.nimeṣāḥ kāṣṭhāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशत्काष्ठाः कलाः ॥

triṃśat.kāṣṭhāḥ kalāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारिंशत्कलाः नालिका ॥

catvāriṃśat.kalāḥ nālikā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णमाषकाश् चत्वारश् चतुरङ्गुलआयामाः कुम्भच्छिद्रम् आढकम् अम्भसो वा नालिका ॥

suvarṇa.māṣakāś catvāraś catur.aṅgula.āyāmāḥ kumbhac.chidram āḍhakam ambhaso vā nālikā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विनालिको मुहूर्तः ॥

dvi.nāliko muhūrtaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशमुहूर्तो दिवसो रात्रिश् च चैत्रे च^आश्वयुजे च मासि भवतः ॥

pañca.daśa.muhūrto divaso rātriś ca caitre ca^āśvayuje ca māsi bhavataḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परं त्रिभिर् मुहूर्तैर् अन्यतरः षण्मासं वर्धते ह्रसते च^इति ॥

tataḥ paraṃ tribhir muhūrtair anyataraḥ ṣaṇ.māsaṃ vardhate hrasate ca^iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायायाम् अष्टपौरुष्याम् अष्टादशभागश् छेदः, षट्पौरुष्यां चतुर्दशभागः, त्रिपौरुष्याम् अष्टभागः, द्विपौरुष्यां षड्भागः, पौरुष्यां चतुर्भागः, अष्टअङ्गुलायां त्रयो दशभागाः, चतुरङ्गुलायां त्रयो^अष्टभागाः, अच्छायो मध्यअह्न इति ॥

chāyāyām aṣṭa.pauruṣyām aṣṭādaśa.bhāgaś chedaḥ, ṣaṭ.pauruṣyāṃ catur.daśa.bhāgaḥ, tri.pauruṣyām aṣṭa.bhāgaḥ, dvi.pauruṣyāṃ ṣaḍ.bhāgaḥ, pauruṣyāṃ catur.bhāgaḥ, aṣṭa.aṅgulāyāṃ trayo daśa.bhāgāḥ, catur.aṅgulāyāṃ trayo^aṣṭa.bhāgāḥ, acchāyo madhya.ahna iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावृत्ते दिवसे शेषम् एवं विद्यात् ॥

parāvṛtte divase śeṣam evaṃ vidyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आषाढे मासि नष्टच्छायो मध्यअह्नो भवति ॥

āṣāḍhe māsi naṣṭac.chāyo madhya.ahno bhavati //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं श्रावणआदीनां षण्मासानां द्व्यङ्गुलौत्तरा माघआदीनां द्व्यङ्गुलअवरा छाया इति ॥

ataḥ paraṃ śrāvaṇa.ādīnāṃ ṣaṇ.māsānāṃ dvy.aṅgula.uttarā māgha.ādīnāṃ dvy.aṅgula.avarā chāyā iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशअहोरात्राः पक्षः ॥

pañcadaśa.aho.rātrāḥ pakṣaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमआप्यायनः शुक्लः ॥

soma.āpyāyanaḥ śuklaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमअवच्छेदनो बहुलः ॥

soma.avacchedano bahulaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विपक्षो मासः ॥

dvi.pakṣo māsaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशदहोरात्रः कर्ममासः ॥

triṃśad.aho.rātraḥ karma.māsaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-अर्धः सौरः ॥

sa-ardhaḥ sauraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धन्यूनश् चान्द्रमासः ॥

ardha.nyūnaś cāndra.māsaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तविंशतिर् नाक्षत्रमासः ॥

sapta.viṃśatir nākṣatra.māsaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वात्रिंशद् बलमासः ॥

dvātriṃśad bala.māsaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चत्रिंशद् अश्ववाहायाः ॥

pañcatriṃśad aśva.vāhāyāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारिंशद्धस्तिवाहायाः ॥

catvāriṃśadd.hasti.vāhāyāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ मासाव् ऋतुः ॥

dvau māsāv ṛtuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावणः प्रौष्ठपदश् च वर्षाः ॥

śrāvaṇaḥ prauṣṭhapadaś ca varṣāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वयुजः कार्त्तिकश् च शरत् ॥

āśvayujaḥ kārttikaś ca śarat //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गशीर्षः पौषश् च हेमन्तः ॥

mārga.śīrṣaḥ pauṣaś ca hemantaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माघः फाल्गुनश् च शिशिरः ॥

māghaḥ phālgunaś ca śiśiraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैत्रो वैशाखश् च वसन्तः ॥

caitro vaiśākhaś ca vasantaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठामूलीय आषाढश् च ग्रीष्मः ॥

jyeṣṭhāmūlīya āṣāḍhaś ca grīṣmaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशिरआद्य् उत्तरअयणम् ॥

śiśira.ādy uttara.ayaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षआदि दक्षिणअयनम् ॥

varṣa.ādi dakṣiṇa.ayanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्व्ययनः संवत्सरः ॥

dvy.ayanaḥ saṃvatsaraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चसंवत्सरो युगम् । इति ॥

pañca.saṃvatsaro yugam / iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवसस्य हरत्य् अर्कः षष्टिभागम् ऋतौ ततः । करोत्य् एकम् अहश्छेदं तथा^एव^एकं च चन्द्रमाः ॥

divasasya haraty arkaḥ ṣaṣṭi.bhāgam ṛtau tataḥ / karoty ekam ahaś.chedaṃ tathā^eva^ekaṃ ca candramāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अर्धतृतीयानाम् अब्दानाम् अधिमासकम् । ग्रीष्मे जनयतः पूर्वं पञ्चअब्दअन्ते च पश्चिमम् ॥ए

evam ardha.tṛtīyānām abdānām adhimāsakam / grīṣme janayataḥ pūrvaṃ pañca.abda.ante ca paścimam //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.