उपनिधिर् ऋणेन व्याख्यातः ॥
upanidhir ṛṇena vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·3·3.12
Kautilya: Arthasastra 3.12
परचक्रआटविकाभ्यां दुर्गराष्ट्रविलोपे वा, प्रतिरोधकैर् वा ग्रामसार्थव्रजविलोपे, चक्रयुक्तनाशे वा, ग्राममध्यअग्न्युदकआबाधे ज्वालावेगौपरुद्धे वा, नावि निमग्नायां मुषितायां वा स्वयम् उपरूढो न^उपनिधिम् अभ्यावहेत् ॥
para.cakra.āṭavikābhyāṃ durga.rāṣṭra.vilope vā, pratirodhakair vā grāma.sārtha.vraja.vilope, cakra.yukta.nāśe vā, grāma.madhya.agny.udaka.ābādhe jvālā.vega.uparuddhe vā, nāvi nimagnāyāṃ muṣitāyāṃ vā svayam uparūḍho na^upanidhim abhyāvahet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनिधिभोक्ता देशकालअनुरूपं भोगवेतनं दद्यात्, द्वादशपणं च दण्डम् ॥
upanidhi.bhoktā deśa.kāla.anurūpaṃ bhoga.vetanaṃ dadyāt, dvādaśa.paṇaṃ ca daṇḍam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपभोगनिमित्तं नष्टं विनष्टं वा^अभ्यावहेत्, चतुर्विंशतिपणश् च दण्डः, अन्यथा वा निष्पतने ॥
upabhoga.nimittaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā^abhyāvahet, catur.viṃśati.paṇaś ca daṇḍaḥ, anyathā vā niṣpatane //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतं व्यसनगतं वा न^उपनिधिम् अभ्यावहेत् ॥
pretaṃ vyasana.gataṃ vā na^upanidhim abhyāvahet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधानविक्रयअपव्ययनेषु च^अस्य चतुर्गुणपञ्चबन्धो दण्डः ॥
ādhāna.vikraya.apavyayaneṣu ca^asya catur.guṇa.pañca.bandho daṇḍaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवर्तने निष्पातने वा मूल्यसमः ॥
parivartane niṣpātane vā mūlya.samaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन^आधिप्रणाशौपभोगविक्रयआधानअपहारा व्याख्याताः ॥
tena^ādhi.praṇāśa.upabhoga.vikraya.ādhāna.apahārā vyākhyātāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^आधिः स-उपकारः सीदेत्, न च^अस्य मूल्यं वर्धेत, अन्यत्र निसर्गात् ॥
na^ādhiḥ sa-upakāraḥ sīdet, na ca^asya mūlyaṃ vardheta, anyatra nisargāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरुपकारः सीदेत्, मूल्यं च^अस्य वर्धेत ॥
nirupakāraḥ sīdet, mūlyaṃ ca^asya vardheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थितस्य^आधिम् अप्रयच्छतो द्वादशण्पणो दण्डः ॥
upasthitasya^ādhim aprayacchato dvādaśaṇpaṇo daṇḍaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोजकअसम्निधाने वा ग्रामवृद्धेषु स्थापयित्वा निष्क्रयम् आधिं प्रतिपद्येत ॥
prayojaka.asamnidhāne vā grāma.vṛddheṣu sthāpayitvā niṣkrayam ādhiṃ pratipadyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तवृद्धिको वा^आधिस् तत्कालकृतमूल्यस् तत्र^एव^अवतिष्ठेत, अनाशविनाशकरणअधिष्ठितो वा ॥
nivṛtta.vṛddhiko vā^ādhis tat.kāla.kṛta.mūlyas tatra^eva^avatiṣṭheta, anāśa.vināśa.karaṇa.adhiṣṭhito vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारणिकअसम्निधाने वा विनाशभयाद् उद्गतअर्घं धर्मस्थअनुज्ञातो विक्रीणीत, आधिपालप्रत्ययो वा ॥
dhāraṇika.asamnidhāne vā vināśa.bhayād udgata.arghaṃ dharmastha.anujñāto vikrīṇīta, ādhi.pāla.pratyayo vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थावरस् तु प्रयासभोग्यः फलभोग्यो वा प्रक्षेपवृद्धिमूल्यशुद्धम् आजीवम् अमूल्यक्षयेण^उपनयेत् ॥
sthāvaras tu prayāsa.bhogyaḥ phala.bhogyo vā prakṣepa.vṛddhi.mūlya.śuddham ājīvam amūlya.kṣayeṇa^upanayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिसृष्टौपभोक्ता मूल्यशुद्धम् आजीवं बन्धं च दद्यात् ॥
anisṛṣṭa.upabhoktā mūlya.śuddham ājīvaṃ bandhaṃ ca dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषम् उपनिधिना व्याख्यातम् ॥
śeṣam upanidhinā vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन^आदेशो^अन्वाधिश् च व्याख्यातौ ॥
etena^ādeśo^anvādhiś ca vyākhyātau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्थेन^अन्वाधिहस्तो वा प्रदिष्टां भूमिम् अप्राप्तश् चोरैर् भग्नौत्सृष्टो वा न^अन्वाधिम् अभ्यावहेत् ॥
sārthena^anvādhi.hasto vā pradiṣṭāṃ bhūmim aprāptaś corair bhagna.utsṛṣṭo vā na^anvādhim abhyāvahet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरे वा मृतस्य दायादो^अपि न^अभ्यावहेत् ॥
antare vā mṛtasya dāyādo^api na^abhyāvahet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषम् उपनिधिना व्यकह्यातम् ॥
śeṣam upanidhinā vyakahyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याचितकम् अवक्रीतकं वा यथाविधं गृह्णीयुस् तथाविधम् एव^अर्पयेयुः ॥
yācitakam avakrītakaṃ vā yathā.vidhaṃ gṛhṇīyus tathā.vidham eva^arpayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रेषौपनिपाताभ्यां देशकालौपरोधि दत्तं नष्टं विनष्टं वा न^अभ्यावहेयुः ॥
bhreṣa.upanipātābhyāṃ deśa.kāla.uparodhi dattaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā na^abhyāvaheyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषम् उपनिधिना व्याख्यातम् ॥
śeṣam upanidhinā vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैयावृत्यविक्रयस् तु - वैयावृत्यकरा यथादेशकालं विक्रीणानाः पण्यं यथाजातं मूल्यम् उदयं च दद्युः ॥
vaiyāvṛtya.vikrayas tu - vaiyāvṛtya.karā yathā.deśa.kālaṃ vikrīṇānāḥ paṇyaṃ yathā.jātaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालअतिपातने वा परिहीणं सम्प्रदानकालिकेन^अर्घेण मूल्यम् उदयं च दद्युः ॥
deśa.kāla.atipātane vā parihīṇaṃ sampradāna.kālikena^argheṇa mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथासम्भाषितं वा विक्रीणाना न^उदयम् अधिगच्छेयुः, मूल्यम् एव दद्युः ॥
yathā.sambhāṣitaṃ vā vikrīṇānā na^udayam adhigaccheyuḥ, mūlyam eva dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्घपतने वा परिहीणं यथापरिहीणं मूल्यम् ऊनं दद्युः ॥
argha.patane vā parihīṇaṃ yathā.parihīṇaṃ mūlyam ūnaṃ dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांव्यवहारिकेषु वा प्रात्ययिकेष्व् अराजवाच्येषु भ्रेषौपनिपाताभ्यां नष्टं विनष्टं वा मूल्यम् अपि न दद्युः ॥
sāṃvyavahārikeṣu vā prātyayikeṣv arāja.vācyeṣu bhreṣa.upanipātābhyāṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā mūlyam api na dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालअन्तरितानां तु पण्यानां क्षयव्ययविशुद्धं मूल्यम् उदयं च दद्युः, पण्यसमवायानां च प्रत्यंशम् ॥
deśa.kāla.antaritānāṃ tu paṇyānāṃ kṣaya.vyaya.viśuddhaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ, paṇya.samavāyānāṃ ca pratyaṃśam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषम् उपनिधिना व्याख्यातम् ॥
śeṣam upanidhinā vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन वैयावृत्यविक्रयो व्याख्यातः ॥
etena vaiyāvṛtya.vikrayo vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपश् च^उपनिधिना ॥
nikṣepaś ca^upanidhinā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अन्येन निक्ष्पितम् अन्यस्य^अर्पयतो हीयेत ॥
tam anyena nikṣpitam anyasya^arpayato hīyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपअपहारे पूर्वअपदानं निक्षेप्तारश् च प्रमाणम् ॥
nikṣepa.apahāre pūrva.apadānaṃ nikṣeptāraś ca pramāṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुचयो हि कारवः ॥
aśucayo hi kāravaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^एषां करणपूर्वो निक्षेपधर्मः ॥
na^eṣāṃ karaṇa.pūrvo nikṣepa.dharmaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करणहीनं निक्षेपम् अपव्ययमानं गूढभित्तिन्यस्तान् साक्षिणो निक्षेप्ता रहसि प्रणिपातेन प्रज्ञापयेत्, वनअन्ते वा मद्यप्रहवणविश्वासेन ॥
karaṇa.hīnaṃ nikṣepam apavyayamānaṃ gūḍha.bhitti.nyastān sākṣiṇo nikṣeptā rahasi praṇipātena prajñāpayet, vana.ante vā madya.prahavaṇa.viśvāsena //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहसि वृद्धो व्याधितो वा वैदेहकः कश्चित् कृतलक्षणं द्रव्यम् अस्य हस्ते निक्षिप्य^अपगच्छेत् ॥
rahasi vṛddho vyādhito vā vaidehakaḥ kaścit kṛta.lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya^apagacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रतिदेशेन पुत्रो भ्राता वा^अभिगम्य निक्षेपं याचेत ॥
tasya pratideśena putro bhrātā vā^abhigamya nikṣepaṃ yāceta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाने शुचिः, अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्याअभिमुखो वा श्रद्धेयः कश्चित् कृतलक्षणं द्रव्यम् अस्य हस्ते निक्षिप्य प्रतिष्ठेत ॥
pravrajyā.abhimukho vā śraddheyaḥ kaścit kṛta.lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya pratiṣṭheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालअन्तरआगतो याचेत ॥
tataḥ kāla.antara.āgato yāceta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाने शुचिः, अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतलक्षणेन वा द्रव्येण प्रत्यानयेद् एनम् ॥
kṛta.lakṣaṇena vā dravyeṇa pratyānayed enam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालिशजातीयो वा रात्रौ राजदायिकाक्षणभीतः सारम् अस्य हस्ते निक्षिप्य^अपगच्छेत् ॥
bāliśa.jātīyo vā rātrau rāja.dāyikā.kṣaṇa.bhītaḥ sāram asya haste nikṣipya^apagacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एनं बन्धनअगारगतो याचेत ॥
sa enaṃ bandhana.agāra.gato yāceta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाने शुचिः, अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिज्ञानेन च^अस्य गृहे जनम् उभयं याचेत ॥
abhijñānena ca^asya gṛhe janam ubhayaṃ yāceta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यतर्तआदाने यथाउक्तं पुरस्तात् ॥
anyatarta.ādāne yathā.uktaṃ purastāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यभोगानाम् आगमं च^अस्य^अनुयुञ्जीत, तस्य च^अर्थस्य व्यवहारौपलिङ्गनम्, अभियोक्तुश् च^अर्थसामर्थ्यम् ॥
dravya.bhogānām āgamaṃ ca^asya^anuyuñjīta, tasya ca^arthasya vyavahāra.upaliṅganam, abhiyoktuś ca^artha.sāmarthyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन मिथःसमवायो व्याख्यातः ॥
etena mithaḥ.samavāyo vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् साक्षिमद् अच्छन्नं कुर्यात् सम्यग्विभाषितम् । स्वे परे वा जने कार्यं देशकालअग्रवर्णतः ॥ए
tasmāt sākṣimad acchannaṃ kuryāt samyag.vibhāṣitam / sve pare vā jane kāryaṃ deśa.kāla.agra.varṇataḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.