Kautilya: Arthasastra 5.6

राजव्यसनम् एवम् अमात्यः प्रतिकुर्वीत ॥

rāja.vyasanam evam amātyaḥ pratikurvīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग् एव मरणआबाधभयाद् राज्ञः प्रियहितौपग्रहेण मासद्विमासअन्तरं दर्शनं स्थापयेद् "देशपीडाअपहम् अमित्रअपहम् आयुष्यं पुत्रीयं वा कर्म राजा साधयति" इत्य् अपदेशेन ॥

prāg eva maraṇa.ābādha.bhayād rājñaḥ priya.hita.upagraheṇa māsa.dvi.māsa.antaraṃ darśanaṃ sthāpayed "deśa.pīḍā.apaham amitra.apaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati" ity apadeśena //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजव्यञ्जनम् अरूपवेलायां प्रकृतीनां दर्शयेत्, मित्रअमित्रदूतानां च ॥

rāja.vyañjanam arūpa.velāyāṃ prakṛtīnāṃ darśayet, mitra.amitra.dūtānāṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैश् च यथाउचितां संभाषाम् अमात्यमुखो गच्छेत् ॥

taiś ca yathā.ucitāṃ saṃbhāṣām amātya.mukho gacchet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दौवारिकअन्तर्वंशिकमुखश् च यथाउक्तं राजप्रणिधिम् अनुवर्तयेत् ॥

dauvārika.antar.vaṃśika.mukhaś ca yathā.uktaṃ rāja.praṇidhim anuvartayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपकारिषु च हेडं प्रसादं वा प्रकृतिकान्तं दर्शयेत्, प्रसादम् एव^उपकारिषु ॥

apakāriṣu ca heḍaṃ prasādaṃ vā prakṛti.kāntaṃ darśayet, prasādam eva^upakāriṣu //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्तपुरुषअधिष्ठितौ दुर्गप्रत्यन्तस्थौ वा कोशदण्डाव् एकस्थौ कारयेत्, कुल्यकुमारमुख्यांश् च^अन्यअपदेशेन ॥

āpta.puruṣa.adhiṣṭhitau durga.pratyantasthau vā kośa.daṇḍāv ekasthau kārayet, kulya.kumāra.mukhyāṃś ca^anya.apadeśena //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् च मुख्यः पक्षवान् दुर्गअटवीस्थो वा वैगुण्यं भजेत तम् उपग्राहयेत् ॥

yaś ca mukhyaḥ pakṣavān durga.aṭavīstho vā vaiguṇyaṃ bhajeta tam upagrāhayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वाबाधं वा यात्रां प्रेषयेत्, मित्रकुलं वा ॥

bahv.ābādhaṃ vā yātrāṃ preṣayet, mitra.kulaṃ vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच् च सामन्ताद् आबाधं पश्येत् तम् उत्सवविवाहहस्तिबन्धनअश्वपण्यभूमिप्रदानअपदेशेन^अवग्राहयेत्, स्वमित्रेण वा ॥

yasmāc ca sāmantād ābādhaṃ paśyet tam utsava.vivāha.hasti.bandhana.aśva.paṇya.bhūmi.pradāna.apadeśena^avagrāhayet, sva.mitreṇa vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संधिम् अदूष्यं कारयेत् ॥

tataḥ saṃdhim adūṣyaṃ kārayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आटविकअमित्रैर् वा वैरं ग्राहयेत् ॥

āṭavika.amitrair vā vairaṃ grāhayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कुलीनम् अपरुद्धं वा भूंयेकदेशेन^उपग्राहयेत् ॥

tat.kulīnam aparuddhaṃ vā bhūṃy.eka.deśena^upagrāhayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुल्यकुमारमुख्यौपग्रहं कृत्वा वा कुमारम् अभिषिक्तम् एव दर्शयेत् ॥

kulya.kumāra.mukhya.upagrahaṃ kṛtvā vā kumāram abhiṣiktam eva darśayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाण्डकर्मिकवद् वा राज्यकण्टकान् उद्धृत्य राज्यं कारयेत् ॥

dāṇḍa.karmikavad vā rājya.kaṇṭakān uddhṛtya rājyaṃ kārayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा कश्चिन् मुख्यः सामन्तआदीनाम् अन्यतमः कोपं भजेत तं "एहि, राजानं त्वा करिष्यामि" इत्य् आवाहयित्वा घातयेत् ॥

yadi vā kaścin mukhyaḥ sāmanta.ādīnām anyatamaḥ kopaṃ bhajeta taṃ "ehi, rājānaṃ tvā kariṣyāmi" ity āvāhayitvā ghātayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपत्प्रतीकारेण वा साधयेत् ॥

āpat.pratīkāreṇa vā sādhayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवराजे वा क्रमेण राज्यभारम् आरोप्य राजव्यसनं ख्यापयेत् ॥

yuva.rāje vā krameṇa rājya.bhāram āropya rāja.vyasanaṃ khyāpayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परभूमौ राजव्यसने मित्रेण^अमित्रव्यञ्जनेन शत्रोः संधिम् अवस्थाप्य^अपगच्छेत् ॥

para.bhūmau rāja.vyasane mitreṇa^amitra.vyañjanena śatroḥ saṃdhim avasthāpya^apagacchet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तआदीनाम् अन्यतमं वा^अस्य दुर्गे स्थापयित्वा^अपगच्छेत् ॥

sāmanta.ādīnām anyatamaṃ vā^asya durge sthāpayitvā^apagacchet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमारम् अभिषिच्य वा प्रतिव्यूहेत ॥

kumāram abhiṣicya vā prativyūheta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परेण^अभियुक्तो वा यथाउक्तम् आपत्प्रतीकारं कुर्यात् ॥

pareṇa^abhiyukto vā yathā.uktam āpat.pratīkāraṃ kuryāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एकऐश्वर्यम् अमात्यः कारयेद् इति कौटिल्यः ॥

evam eka.aiśvaryam amātyaḥ kārayed iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"न^एवम्" इति भारद्वाजः ॥

"na^evam" iti bhāradvājaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"प्रम्रियमाणे वा राजन्य् अमात्यः कुल्यकुमारमुख्यान् परस्परं मुख्येषु वा विक्रमयेत् ॥

"pramriyamāṇe vā rājany amātyaḥ kulya.kumāra.mukhyān parasparaṃ mukhyeṣu vā vikramayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रान्तं प्रकृतिकोपेन घातयेत् ॥

vikrāntaṃ prakṛti.kopena ghātayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुल्यकुमारमुख्यान् उपांशुदण्डेन वा साधयित्वा स्वयं राज्यं गृह्णीयात् ॥

kulya.kumāra.mukhyān upāṃśu.daṇḍena vā sādhayitvā svayaṃ rājyaṃ gṛhṇīyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यकारणाद्द् हि पिता पुत्रान् पुत्राश् च पितरम् अभिद्रुह्यन्ति, किम् अङ्ग पुनर् अमात्यप्रकृतिर् ह्य् एकप्रग्रहो राज्यस्य ॥

rājya.kāraṇādd hi pitā putrān putrāś ca pitaram abhidruhyanti, kim aṅga punar amātya.prakṛtir hy eka.pragraho rājyasya //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स्वयम् उपस्थितं न^अवमन्येत ॥

tat svayam upasthitaṃ na^avamanyeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"स्वयम् आरूढा हि स्त्री त्यज्यमाना^अभिशपति" इति लोकप्रवादः ॥

"svayam ārūḍhā hi strī tyajyamānā^abhiśapati" iti loka.pravādaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालश् च सकृद् अभ्येति यं नरं कालकाङ्क्षिणम् । दुर्लभः स पुनस् तस्य कालः कर्म चिकीर्षतः ॥

kālaś ca sakṛd abhyeti yaṃ naraṃ kāla.kāṅkṣiṇam / durlabhaḥ sa punas tasya kālaḥ karma cikīrṣataḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिकोपकम् अधर्मिष्ठम् अनैकान्तिकं च^एतद् इति कौटिल्यः ॥

prakṛti.kopakam adharmiṣṭham anaikāntikaṃ ca^etad iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रम् आत्मसंपन्नं राज्ये स्थापयेत् ॥

rāja.putram ātma.saṃpannaṃ rājye sthāpayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपन्नअभावे^अव्यसनिनं कुमारं राजकन्यां गर्भिणीं देवीं वा पुरस्कृत्य महामात्रान् संनिपात्य ब्रूयात् "अयं वो निक्षेपः, पितरम् अस्य^अवेक्षध्वं सत्त्वअभिजनम् आत्मनश् च, ध्वजमात्रो^अयं भवन्त एव स्वामिनः, कथं वा क्रियताम्" इति ॥

saṃpanna.abhāve^avyasaninaṃ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā puras.kṛtya mahā.mātrān saṃnipātya brūyāt "ayaṃ vo nikṣepaḥ, pitaram asya^avekṣadhvaṃ sattva.abhijanam ātmanaś ca, dhvaja.mātro^ayaṃ bhavanta eva svāminaḥ, kathaṃ vā kriyatām" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ब्रुवाणं योगपुरुषा ब्रूयुः "को^अन्यो भवत्पुरोगाद् अस्माद् राज्ञश् चातुर्वर्ण्यम् अर्हति पालयितुम्" इति ॥

tathā bruvāṇaṃ yoga.puruṣā brūyuḥ "ko^anyo bhavat.purogād asmād rājñaś cāturvarṇyam arhati pālayitum" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"तथा" इत्य् अमात्यः कुमारं राजकन्यां गर्भिणीं देवीं वा^अधिकुर्वीत, बन्धुसंबन्धिनां मित्रअमित्रदूतानां च दर्शयेत् ॥

"tathā" ity amātyaḥ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā^adhikurvīta, bandhu.saṃbandhināṃ mitra.amitra.dūtānāṃ ca darśayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तवेतनविशेषम् अमात्यानाम् आयुधीयानां च कारयेत्, "भूयश् च^अयं वृद्धः करिष्यति" इति ब्रूयात् ॥

bhakta.vetana.viśeṣam amātyānām āyudhīyānāṃ ca kārayet, "bhūyaś ca^ayaṃ vṛddhaḥ kariṣyati" iti brūyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दुर्गराष्ट्रमुख्यान् आभाषेत, यथाअर्हं च मित्रअमित्रपक्षम् ॥

evaṃ durga.rāṣṭra.mukhyān ābhāṣeta, yathā.arhaṃ ca mitra.amitra.pakṣam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनयकर्मणि च कुमारस्य प्रयतेत ॥

vinaya.karmaṇi ca kumārasya prayateta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यायां समानजातीयाद् अपत्यम् उत्पाद्य वा^अभिषिञ्चेत् ॥

kanyāyāṃ samāna.jātīyād apatyam utpādya vā^abhiṣiñcet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुश् चित्तक्षोभभयात् कुल्यम् अल्पसत्त्वं छात्रं च लक्षण्यम् उपनिदध्यात् ॥

mātuś citta.kṣobha.bhayāt kulyam alpa.sattvaṃ chātraṃ ca lakṣaṇyam upanidadhyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतौ च^एनां रक्षेत् ॥

ṛtau ca^enāṃ rakṣet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च^आत्मअर्थं कंचिद् उत्कृष्टम् उपभोगं कारयेत् ॥

na ca^ātma.arthaṃ kaṃcid utkṛṣṭam upabhogaṃ kārayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजअर्थं तु यानवाहनआभरणवस्त्रस्त्रीवेश्मपरिवापान् कारयेत् ॥

rāja.arthaṃ tu yāna.vāhana.ābharaṇa.vastra.strī.veśma.parivāpān kārayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनस्थं च याचेत विश्रमं चित्तकारणात् । परित्यजेद् अतुष्यन्तं तुष्यन्तं च^अनुपालयेत् ॥

yauvanasthaṃ ca yāceta viśramaṃ citta.kāraṇāt / parityajed atuṣyantaṃ tuṣyantaṃ ca^anupālayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेद्य पुत्ररक्षाअर्थं गूढसारपरिग्रहान् । अरण्यं दीर्घसत्त्रं वा सेवेत^आरुच्यतां गतः ॥

nivedya putra.rakṣā.arthaṃ gūḍha.sāra.parigrahān / araṇyaṃ dīrgha.sattraṃ vā seveta^ārucyatāṃ gataḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यैर् अवगृहीतं वा राजानं तत्प्रियआश्रितः । इतिहासपुराणाभ्यां बोधयेद् अर्थशास्त्रवित् ॥

mukhyair avagṛhītaṃ vā rājānaṃ tat.priya.āśritaḥ / itihāsa.purāṇābhyāṃ bodhayed artha.śāstravit //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धव्यञ्जनरूपो वा योगम् आस्थाय पार्थिवम् । लभेत लब्ध्वा दूष्येषु दाण्डकर्मिकम् आचरेत् ॥ए

siddha.vyañjana.rūpo vā yogam āsthāya pārthivam / labheta labdhvā dūṣyeṣu dāṇḍakarmikam ācaret //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.