Library·Kautilya: Arthasastra·7·7.1

Kautilya: Arthasastra 7.1

षाड्गुण्यस्य प्रकृतिमण्डलं योनिः ॥

ṣāḍguṇyasya prakṛti.maṇḍalaṃ yoniḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"संधिविग्रहआसनयानसंश्रयद्वैधीभावाः षाड्गुण्यम्" इत्य् आचार्याः ॥

"saṃdhi.vigraha.āsana.yāna.saṃśraya.dvaidhī.bhāvāḥ ṣāḍguṇyam" ity ācāryāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"द्वैगुण्यम्" इति वातव्याधिः ॥

"dvaiguṇyam" iti vāta.vyādhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"संधिविग्रहाभ्यां हि षाड्गुण्यं सम्पद्यते" इति ॥

"saṃdhi.vigrahābhyāṃ hi ṣāḍguṇyaṃ sampadyate" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षाड्गुण्यम् एव^एतद् अवस्थाभेदाद् इति कौटिल्यः ॥

ṣāḍguṇyam eva^etad avasthā.bhedād iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पणबन्धः संधिः ॥

tatra paṇa.bandhaḥ saṃdhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपकारो विग्रहः ॥

apakāro vigrahaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षणम् आसनम् ॥

upekṣaṇam āsanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्युच्चयो यानम् ॥

abhyuccayo yānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परअर्पणं संश्रयः ॥

para.arpaṇaṃ saṃśrayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संधिविग्रहौपादानं द्वैधीभावः ॥

saṃdhi.vigraha.upādānaṃ dvaidhī.bhāvaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति षड्गुणाः ॥

iti ṣaḍ.guṇāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्माद्द् हीयमानः संदधीत ॥

parasmādd hīyamānaḥ saṃdadhīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्युच्चीयमानो विगृह्णीयात् ॥

abhyuccīyamāno vigṛhṇīyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"न मां परो न^अहं परम् उपहन्तुं शक्तः" इत्य् आसीत ॥

"na māṃ paro na^ahaṃ param upahantuṃ śaktaḥ" ity āsīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणअतिशययुक्तो यायात् ॥

guṇa.atiśaya.yukto yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिहीनः संश्रयेत ॥

śakti.hīnaḥ saṃśrayeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहायसाध्ये कार्ये द्वैधीभावं गच्छेत् ॥

sahāya.sādhye kārye dvaidhībhāvaṃ gacchet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति गुणअवस्थापनम् ॥

iti guṇa.avasthāpanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां यस्मिन् वा गुणे स्थितः पश्येत् "इहस्थः शक्ष्यामि दुर्गसेतुकर्मवणिक्पथशून्यनिवेशखनिद्रव्यहस्तिवनकर्माण्य् आत्मनः प्रवर्तयितुम्, परस्य च^एतानि कर्माण्य् उपहन्तुम्" इति तम् आतिष्ठेत् ॥

teṣāṃ yasmin vā guṇe sthitaḥ paśyet "iha.sthaḥ śakṣyāmi durga.setu.karma.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karmāṇy ātmanaḥ pravartayitum, parasya ca^etāni karmāṇy upahantum" iti tam ātiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा वृद्धिः ॥

sā vṛddhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"आशुतरा मे वृद्धिर् भूयस्तरा वृद्ध्युदयतरा वा भविष्यति, विपरीता परस्य" इति ज्ञात्वा परवृद्धिम् उपेक्षेत ॥

"āśutarā me vṛddhir bhūyastarā vṛddhy.udayatarā vā bhaviṣyati, viparītā parasya" iti jñātvā para.vṛddhim upekṣeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यकालफलौदयायां वा वृद्धौ संधिम् उपेयात् ॥

tulya.kāla.phala.udayāyāṃ vā vṛddhau saṃdhim upeyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् वा गुणे स्थितः स्वकर्मणाम् उपघातं पश्येन् न^इतरस्य तस्मिन् न तिष्ठेत् ॥

yasmin vā guṇe sthitaḥ sva.karmaṇām upaghātaṃ paśyen na^itarasya tasmin na tiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष क्षयः ॥

eṣa kṣayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"चिरतरेण^अल्पतरं वृद्ध्युदयतरं वा क्षेष्ये, विपरीतं परः" इति ज्ञात्वा क्षयम् उपेक्षेत ॥

"ciratareṇa^alpataraṃ vṛddhy.udayataraṃ vā kṣeṣye, viparītaṃ paraḥ" iti jñātvā kṣayam upekṣeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यकालफलौदये वा क्षये संधिम् उपेयात् ॥

tulya.kāla.phala.udaye vā kṣaye saṃdhim upeyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् वा गुणे स्थितः स्वकर्मवृद्धिं क्षयं वा न^अभिपश्येद् एतत्स्थानम् ॥

yasmin vā guṇe sthitaḥ sva.karma.vṛddhiṃ kṣayaṃ vā na^abhipaśyed etat.sthānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"ह्रस्वतरं वृद्ध्युदयतरं वा स्थास्यामि, विपरीतं परः" इति ज्ञात्वा स्थानम् उपेक्षेत ॥

"hrasvataraṃ vṛddhy.udayataraṃ vā sthāsyāmi, viparītaṃ paraḥ" iti jñātvā sthānam upekṣeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"तुल्यकालफलौदये वा स्थाने संधिम् उपेयाद्" इत्य् आचार्याः ॥

"tulya.kāla.phala.udaye vā sthāne saṃdhim upeyād" ity ācāryāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न^एतद् विभाषितम् इति कौटिल्यः ॥

na^etad vibhāṣitam iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा पश्येत् "सन्धौ स्थितो महाफलैः स्वकर्मभिः परकर्माण्य् उपहनिष्यामि, महाफलानि वा स्वकर्माण्य् उपभोक्ष्ये, परकर्माणि वा, संधिविश्वासेन वा योगौपनिषत्प्रणिधिभिः परकर्माण्य् उपहनिष्यामि, सुखं वा सअनुग्रहपरिहारसौकर्यं फललाभभूयस्त्वेन स्वकर्मणां परकर्मयोगआवहं जनम् आस्रावयिष्यामि - ॥ बलिना^अतिमात्रेण वा संहितः परः स्वकर्मौपघातं प्राप्स्यति, येन वा विगृहीतो मयासंधत्ते तेन^अस्य विग्रहं दीर्घं करिष्यामि, मया वा संहितस्य मद्द्वेषिणो जनपदं पीडयिष्यति - ॥ परौपहतो वा^अस्य जनपदो माम् आगमिष्यति, ततः कर्मसु वृद्धिं प्राप्स्यामि, विपन्नकर्मआरम्भो वा विषमस्थः परः कर्मसु न मे विक्रमेत - ॥ परतः प्रवृत्तकर्मआरम्भो वा ताभ्यां संहितः कर्मसु वृद्धिं प्राप्स्यामि, शत्रुप्रतिबद्धं वा शत्रुणा संधिं कृत्वा मण्डलं भेत्स्यामि - ॥ भिन्नम् अवाप्स्यामि, दण्डअनुग्रहेण वा शत्रुम् उपगृह्य मण्डललिप्सायां विद्वेषं ग्राहयिष्यामि, विद्विष्टं तेन^एव घातयिष्यामि" इति संधिना वृद्धिम् आतिष्ठेत् ॥

yadi vā paśyet "sandhau sthito mahā.phalaiḥ sva.karmabhiḥ para.karmāṇy upahaniṣyāmi, mahā.phalāni vā sva.karmāṇy upabhokṣye, para.karmāṇi vā, saṃdhi.viśvāsena vā yoga.upaniṣat.praṇidhibhiḥ para.karmāṇy upahaniṣyāmi, sukhaṃ vā sa.anugraha.parihāra.saukaryaṃ phala.lābha.bhūyastvena sva.karmaṇāṃ para.karma.yoga.āvahaṃ janam āsrāvayiṣyāmi - // balinā^atimātreṇa vā saṃhitaḥ paraḥ sva.karma.upaghātaṃ prāpsyati, yena vā vigṛhīto mayā.saṃdhatte tena^asya vigrahaṃ dīrghaṃ kariṣyāmi, mayā vā saṃhitasya mad.dveṣiṇo jana.padaṃ pīḍayiṣyati - // para.upahato vā^asya jana.pado mām āgamiṣyati, tataḥ karmasu vṛddhiṃ prāpsyāmi, vipanna.karma.ārambho vā viṣamasthaḥ paraḥ karmasu na me vikrameta - // parataḥ pravṛtta.karma.ārambho vā tābhyāṃ saṃhitaḥ karmasu vṛddhiṃ prāpsyāmi, śatru.pratibaddhaṃ vā śatruṇā saṃdhiṃ kṛtvā maṇḍalaṃ bhetsyāmi - // bhinnam avāpsyāmi, daṇḍa.anugraheṇa vā śatrum upagṛhya maṇḍala.lipsāyāṃ vidveṣaṃ grāhayiṣyāmi, vidviṣṭaṃ tena^eva ghātayiṣyāmi" iti saṃdhinā vṛddhim ātiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा पश्येत् "आयुधीयप्रायः श्रेणीप्रायो वा मे जनपदः शैलवननदीदुर्गएकद्वारआरक्षो वा शक्ष्यति परअभियोगं प्रतिहन्तुम्, विषयअन्ते दुर्गम् अविषह्यम् अपाश्रितो वा शक्ष्यामि परकर्माण्य् उपहन्तुं - ॥ व्यसनपीडौपहतौत्साहो वा परः सम्प्राप्तकर्मौपघातकालः, विगृहीतस्य^अन्यतो वा शक्ष्यामि जनपदम् अपवाहयितुम्" इति विग्रहे स्थितो वृद्धिम् आतिष्ठेत् ॥

yadi vā paśyet "āyudhīya.prāyaḥ śreṇī.prāyo vā me jana.padaḥ śaila.vana.nadī.durga.eka.dvāra.ārakṣo vā śakṣyati para.abhiyogaṃ pratihantum, viṣaya.ante durgam aviṣahyam apāśrito vā śakṣyāmi para.karmāṇy upahantuṃ - // vyasana.pīḍa.upahata.utsāho vā paraḥ samprāpta.karma.upaghāta.kālaḥ, vigṛhītasya^anyato vā śakṣyāmi jana.padam apavāhayitum" iti vigrahe sthito vṛddhim ātiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा मन्येत "न मे शक्तः परः कर्माण्य् उपहन्तुं न^अहं तस्य कर्मौपघाती वा, व्यसनम् अस्य, श्ववराहयोर् इव कलहे वा, स्वकर्मअनुष्ठानपरो वा वर्धिष्ये" इत्य् आसनेन वृद्धिम् आतिष्ठेत् ॥

yadi vā manyeta "na me śaktaḥ paraḥ karmāṇy upahantuṃ na^ahaṃ tasya karma.upaghātī vā, vyasanam asya, śva.varāhayor iva kalahe vā, sva.karma.anuṣṭhāna.paro vā vardhiṣye" ity āsanena vṛddhim ātiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा मन्येत "यानसाध्यः कर्मौपघातः शत्रोः, प्रतिविहितस्वकर्मआरक्षश् च^अस्मि" इति यानेन वृद्धिम् आतिष्ठेत् ॥

yadi vā manyeta "yāna.sādhyaḥ karma.upaghātaḥ śatroḥ, prativihita.sva.karma.ārakṣaś ca^asmi" iti yānena vṛddhim ātiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा मन्येत "न^अस्मि शक्तः परकर्माण्य् उपहन्तुम्, स्वकर्मौपघातं वा त्रातुम्" इति, बलवन्तम् आश्रितः स्वकर्मअनुष्ठानेन क्षयात् स्थानं स्थानाद् वृद्धिं च^आकाङ्क्षेत ॥

yadi vā manyeta "na^asmi śaktaḥ para.karmāṇy upahantum, sva.karma.upaghātaṃ vā trātum" iti, balavantam āśritaḥ sva.karma.anuṣṭhānena kṣayāt sthānaṃ sthānād vṛddhiṃ ca^ākāṅkṣeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वा मन्येत "संधिना^एकतः स्वकर्माणि प्रवर्तयिष्यामि, विग्रहेण^एकतः परकर्माण्य् उपहनिष्यामि" इति द्वैधीभावेन वृद्धिम् आतिष्ठेत् ॥

yadi vā manyeta "saṃdhinā^ekataḥ sva.karmāṇi pravartayiṣyāmi, vigraheṇa^ekataḥ para.karmāṇy upahaniṣyāmi" iti dvaidhī.bhāvena vṛddhim ātiṣṭhet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं षड्भिर् गुणैर् एतैः स्थितः प्रकृतिमण्डले । पर्येषेत क्षयात् स्थानं स्थानाद् वृद्धिं च कर्मसु ॥ए

evaṃ ṣaḍbhir guṇair etaiḥ sthitaḥ prakṛti.maṇḍale / paryeṣeta kṣayāt sthānaṃ sthānād vṛddhiṃ ca karmasu //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.