Library·Kautilya: Arthasastra·7·7.15
दुर्बलो राजा बलवता^अभियुक्तस् तद्विशिष्टबलम् आश्रयेत यम् इतरो मन्त्रशक्त्या न^अतिसंदध्यात् ॥
durbalo rājā balavatā^abhiyuktas tad.viśiṣṭa.balam āśrayeta yam itaro mantra.śaktyā na^atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यमन्त्रशक्तीनाम् आयत्तसम्पदो वृद्धसम्योगाद् वा विशेषः ॥
tulya.mantra.śaktīnām āyatta.sampado vṛddha.samyogād vā viśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशिष्टबलअभावे समबलैस् तुल्यबलसंघैर् वा बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान् न मन्त्रप्रभावशक्तिभ्याम् अतिसंदध्यात् ॥
viśiṣṭa.bala.abhāve sama.balais tulya.bala.saṃghair vā balavataḥ sambhūya tiṣṭhed yān na mantra.prabhāva.śaktibhyām atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यमन्त्रप्रभावशक्तीनां विपुलआरम्भतो विशेषः ॥
tulya.mantra.prabhāva.śaktīnāṃ vipula.ārambhato viśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समबलअभावे हीनबलैः शुचिभिर् उत्साहिभिः प्रत्यनीकभूतैर् बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान् न मन्त्रप्रभावौत्साहशक्तिभिर् अतिसंदध्यात् ॥
sama.bala.abhāve hīna.balaiḥ śucibhir utsāhibhiḥ pratyanīka.bhūtair balavataḥ sambhūya tiṣṭhed yān na mantra.prabhāva.utsāha.śaktibhir atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यौत्साहशक्तीनां स्वयुद्धभूमिलाभाद् विशेषः ॥
tulya.utsāha.śaktīnāṃ sva.yuddha.bhūmi.lābhād viśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यभूमीनां स्वयुद्धकाललाभाद् विशेषः ॥
tulya.bhūmīnāṃ sva.yuddha.kāla.lābhād viśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यदेशकालानां युग्यशस्त्रआवरणतो विशेषः ॥
tulya.deśa.kālānāṃ yugya.śastra.āvaraṇato viśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहायअभावे दुर्गम् आश्रयेत यत्र^अमित्रः प्रभूतसैन्यो^अपि भक्तयवसैन्धनौदकौपरोधं न कुर्यात् स्वयं च क्षयव्ययाभ्यां युज्येत ॥
sahāya.abhāve durgam āśrayeta yatra^amitraḥ prabhūta.sainyo^api bhakta.yavasa.indhana.udaka.uparodhaṃ na kuryāt svayaṃ ca kṣaya.vyayābhyāṃ yujyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यदुर्गाणां निचयअपसारतो विशेषः ॥
tulya.durgāṇāṃ nicaya.apasārato viśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निचयअपसारसम्पन्नं हि मनुष्यदुर्गम् इच्छेद् इति कौटिल्यः ॥क्अज़्०७।१५।१२अ।तद् एभिः कार्णैर् आश्रयेत - "पार्ष्णिग्राहम् आसारं मध्यमम् उदासीनं वा प्रतिपादयिष्यामि, सामन्तआटविकतत्कुलीनअपरुद्धानाम् अन्यतमेन^अस्य राज्यं हारयिष्यामि घातयिष्यामि वा - ॥
nicaya.apasāra.sampannaṃ hi manuṣya.durgam icched iti kauṭilyaḥ //KAZ07.15.12a/tad ebhiḥ kārṇair āśrayeta - "pārṣṇi.grāham āsāraṃ madhyamam udāsīnaṃ vā pratipādayiṣyāmi, sāmanta.āṭavika.tat.kulīna.aparuddhānām anyatamena^asya rājyaṃ hārayiṣyāmi ghātayiṣyāmi vā - //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्यपक्षौपग्रहेण वा^अस्य दुर्गे राष्ट्रे स्कन्धआवारे वा कोपं समुत्थापयिष्यामि, शस्त्रअग्निरसप्रणिधानैर् औपनिषदिकैर् वा यथाइष्टम् आसन्नं हनिष्यामि - ॥ स्वयंअधिष्ठितेन वा योगप्रणिधानेन क्षयव्ययम् एनम् उपनेष्यामि, क्षयव्ययप्रवासौपतप्ते वा^अस्य मित्रवर्गे सैन्ये वा क्रमेण^उपजापं प्राप्स्यामि - ॥ वीवधआसारप्रसारवधेन वा^अस्य स्कन्धआवारअवग्रहं करिष्यामि, दण्डौपनयेन वा^अस्य रन्ध्रम् उत्थाप्य सर्वसंदोहेन प्रहरिष्यामि, प्रतिहतौत्साहेन वा यथाइष्टं संधिम् अवाप्स्यामि, मयि प्रतिबद्धस्य वा सर्वतः कोपाः समुत्थास्यन्ति - ॥ निरासारं वा^अस्य मूलं मित्रअटवीदण्डैर् उद्धातयिष्यामि, महतो वा देशस्य योगक्षेमम् इहस्थः पालयिष्यामि, स्वविक्षिप्तं मित्रविक्षिप्तं वा मे सैन्यम् इहस्थस्य^एकस्थम् अविषह्यं भविष्यति, निम्नखातरात्रियुद्धविशारदं वा मे सैन्यं पथ्यआबाधमुक्तम् आसन्ने कर्म करिष्यति - ॥ विरुद्धदेशकालम् इहआगतो वा स्वयम् एव क्षयव्ययाभ्यां न भविष्यति, महाक्षयव्ययअभिगम्यो^अयं देशो दुर्गअटव्यपसारबाहुल्यात् - ॥ परेषां व्याधिप्रायः सैन्यव्यायामानाम् अलब्धभौमश् च, तम् आपद्गतः प्रवेक्ष्यति, प्रविष्टो वा न निर्गमिष्यति" इति ॥
kṛtya.pakṣa.upagraheṇa vā^asya durge rāṣṭre skandha.āvāre vā kopaṃ samutthāpayiṣyāmi, śastra.agni.rasa.praṇidhānair aupaniṣadikair vā yathā.iṣṭam āsannaṃ haniṣyāmi - // svayaṃ.adhiṣṭhitena vā yoga.praṇidhānena kṣaya.vyayam enam upaneṣyāmi, kṣaya.vyaya.pravāsa.upatapte vā^asya mitra.varge sainye vā krameṇa^upajāpaṃ prāpsyāmi - // vīvadha.āsāra.prasāra.vadhena vā^asya skandha.āvāra.avagrahaṃ kariṣyāmi, daṇḍa.upanayena vā^asya randhram utthāpya sarva.saṃdohena prahariṣyāmi, pratihata.utsāhena vā yathā.iṣṭaṃ saṃdhim avāpsyāmi, mayi pratibaddhasya vā sarvataḥ kopāḥ samutthāsyanti - // nirāsāraṃ vā^asya mūlaṃ mitra.aṭavī.daṇḍair uddhātayiṣyāmi, mahato vā deśasya yoga.kṣemam ihasthaḥ pālayiṣyāmi, sva.vikṣiptaṃ mitra.vikṣiptaṃ vā me sainyam ihasthasya^ekastham aviṣahyaṃ bhaviṣyati, nimna.khāta.rātri.yuddha.viśāradaṃ vā me sainyaṃ pathya.ābādha.muktam āsanne karma kariṣyati - // viruddha.deśa.kālam iha.āgato vā svayam eva kṣaya.vyayābhyāṃ na bhaviṣyati, mahā.kṣaya.vyaya.abhigamyo^ayaṃ deśo durga.aṭavy.apasāra.bāhulyāt - // pareṣāṃ vyādhi.prāyaḥ sainya.vyāyāmānām alabdha.bhaumaś ca, tam āpad.gataḥ pravekṣyati, praviṣṭo vā na nirgamiṣyati" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"कारणअभावे बलसमुच्छ्रये वा परस्य दुर्गम् उन्मुच्य^अपगच्छेत् ॥
"kāraṇa.abhāve bala.samucchraye vā parasya durgam unmucya^apagacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निपतङ्गवद् अमित्रे वा प्रविशेत् ॥
agni.pataṅgavad amitre vā praviśet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यतरसिद्धिर् हि त्यक्तआत्मनो भवति" इत्य् आचार्याः ॥
anyatara.siddhir hi tyakta.ātmano bhavati" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधेयताम् आत्मनः परस्य च^उपलभ्य संदधीत ॥
saṃdheyatām ātmanaḥ parasya ca^upalabhya saṃdadhīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपर्यये विक्रमेण संधिम् अपसारं वा लिप्सेत ॥
viparyaye vikrameṇa saṃdhim apasāraṃ vā lipseta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधेयस्य वा दूतं प्रेषयेत् ॥
saṃdheyasya vā dūtaṃ preṣayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन वा प्रेषितम् अर्थमानाभ्यां सत्कृत्य ब्रूयात् "इदं राज्ञः पण्यअगारम्, इदं देवीकुमाराणाम्, देवीकुमारवचनात्, इदं राज्यम् अहं च त्वदर्पणः" इति ॥
tena vā preṣitam artha.mānābhyāṃ satkṛtya brūyāt "idaṃ rājñaḥ paṇya.agāram, idaṃ devī.kumārāṇām, devī.kumāra.vacanāt, idaṃ rājyam ahaṃ ca tvad.arpaṇaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्धसंश्रयः समयआचारिकवद् भर्तरि वर्तेत ॥
labdha.saṃśrayaḥ samaya.ācārikavad bhartari varteta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गआदीनि च कर्माणि आवाहविवाहपुत्रअभिषेकअश्वपण्यहस्तिग्रहणसत्त्रयात्राविहारगमनानि च^अनुज्ञातः कुर्वीत ॥
durga.ādīni ca karmāṇi āvāha.vivāha.putra.abhiṣeka.aśva.paṇya.hasti.grahaṇa.sattra.yātrā.vihāra.gamanāni ca^anujñātaḥ kurvīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभूम्यवस्थितप्रकृतिसंधिम् उपघातम् अपसृतेषु वा सर्वम् अनुज्ञातः कुर्वीत ॥
sva.bhūmy.avasthita.prakṛti.saṃdhim upaghātam apasṛteṣu vā sarvam anujñātaḥ kurvīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्टपौरजानपदो वा न्यायवृत्तिर् अन्यां भूमिं याचेत ॥
duṣṭa.paura.jānapado vā nyāya.vṛttir anyāṃ bhūmiṃ yāceta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्यवद् उपांशुदण्डेन वा प्रतिकुर्वीत ॥
duṣyavad upāṃśu.daṇḍena vā pratikurvīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उचितां वा मित्राद् भूमिं दीयमानां न प्रतिगृह्णीयात् ॥
ucitāṃ vā mitrād bhūmiṃ dīyamānāṃ na pratigṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजानाम् अन्यतमम् अदृश्यमाने भर्तरि पश्येत्, यथाशक्ति च^उपकुर्यात् ॥
mantri.purohita.senā.pati.yuva.rājānām anyatamam adṛśyamāne bhartari paśyet, yathā.śakti ca^upakuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवतस्वस्तिवाचनेषु तत्परा आशिषो वाचयेत् ॥
daivata.svasti.vācaneṣu tat.parā āśiṣo vācayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र^आत्मनिसर्गं गुणं ब्रूयात् ॥
sarvatra^ātma.nisargaṃ guṇaṃ brūyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्युक्तबलवत्सेवी विरुद्धः शङ्कितआदिभिः । वर्तेत दण्डौपनतो भर्तर्य् एवम् अवस्थितः ॥ए
samyukta.balavat.sevī viruddhaḥ śaṅkita.ādibhiḥ / varteta daṇḍa.upanato bhartary evam avasthitaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.