Kautilya: Arthasastra 7.4

संधिविग्रहयोर् आसनं यानं च व्याख्यातम् ॥

saṃdhi.vigrahayor āsanaṃ yānaṃ ca vyākhyātam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानम् आसनम् उपेक्षणं च^इत्य् आसनपर्यायाः ॥

sthānam āsanam upekṣaṇaṃ ca^ity āsana.paryāyāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषस् तु - गुणएकदेशे स्थानम्, स्ववृद्धिप्राप्त्यर्थम् आसनम्, उपायानाम् अप्रयोग उपेक्षणम् ॥

viśeṣas tu - guṇa.ekadeśe sthānam, sva.vṛddhi.prāpty.artham āsanam, upāyānām aprayoga upekṣaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिसंधानकामयोर् अरिविजिगीष्वोर् उपहन्तुम् अशक्तयोर् विगृह्य^आसनं संधाय वा ॥

atisaṃdhāna.kāmayor ari.vijigīṣvor upahantum aśaktayor vigṛhya^āsanaṃ saṃdhāya vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा पश्येत् "स्वदण्डैर् मित्रअटवीदण्डैर् वा समं ज्यायांसं वा कर्शयितुम् उत्सहे" इति तदा कृतबाह्यअभ्यन्तरकृत्यो विगृह्य^आसीत ॥

yadā vā paśyet "sva.daṇḍair mitra.aṭavī.daṇḍair vā samaṃ jyāyāṃsaṃ vā karśayitum utsahe" iti tadā kṛta.bāhya.abhyantara.kṛtyo vigṛhya^āsīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा पश्येत् "उत्साहयुक्ता मे प्रकृतयः संहता विवृद्धाः स्वकर्माण्य् अव्याहताश् चरिष्यन्ति परस्य वा कर्माण्य् उपहनिष्यन्ति" इति तदा विगृह्य^आसीत ॥

yadā vā paśyet "utsāha.yuktā me prakṛtayaḥ saṃhatā vivṛddhāḥ sva.karmāṇy avyāhatāś cariṣyanti parasya vā karmāṇy upahaniṣyanti" iti tadā vigṛhya^āsīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा पश्येत् "परस्य^अपचरिताः क्षीणा लुब्धाः स्वचक्रस्तेनअटवीव्यथिता वा प्रकृतयः स्वयम् उपजापेन वा माम् एष्यन्ति, सम्पन्ना मे वार्त्ता, विपन्ना परस्य, तस्य प्रकृतयो दुर्भिक्षौपहता माम् एष्यन्ति; विपन्ना मे वार्त्ता, सम्पन्ना परस्य, - ॥ तं मे प्रकृतयो न गमिष्यन्ति, विगृह्य च^अस्य धान्यपशुहिरण्यान्य् आहरिष्यामि, स्वपण्यौपघातीनि वा परपण्यानि निवर्तयिष्यामि, - ॥ परवणिक्पथाद् वा सरवन्ति माम् एष्यन्ति विगृहीते, न^इतरम्, दूष्यअमित्रअटवीनिग्रहं वा विगृहीतो न करिष्यति, तैर् एव वा विग्रहं प्राप्स्यति, - ॥ मित्रं मे मित्रभाव्य् अभिप्रयातो बह्वल्पकालं तनुक्षयव्ययम् अर्थं प्राप्स्यति, गुणवतीम् आदेयां वा भूमिम्, - ॥ सर्वसंदोहेन वा माम् अनादृत्य प्रयातुकामः कथं न यायाद्" इति परवृद्धिप्रतिघातअर्थं प्रतापअर्थं च विगृह्य^आसीत ॥

yadā vā paśyet "parasya^apacaritāḥ kṣīṇā lubdhāḥ sva.cakra.stena.aṭavī.vyathitā vā prakṛtayaḥ svayam upajāpena vā mām eṣyanti, sampannā me vārttā, vipannā parasya, tasya prakṛtayo durbhikṣa.upahatā mām eṣyanti; vipannā me vārttā, sampannā parasya, - // taṃ me prakṛtayo na gamiṣyanti, vigṛhya ca^asya dhānya.paśu.hiraṇyāny āhariṣyāmi, sva.paṇya.upaghātīni vā para.paṇyāni nivartayiṣyāmi, - // para.vaṇik.pathād vā saravanti mām eṣyanti vigṛhīte, na^itaram, dūṣya.amitra.aṭavī.nigrahaṃ vā vigṛhīto na kariṣyati, tair eva vā vigrahaṃ prāpsyati, - // mitraṃ me mitra.bhāvy abhiprayāto bahv.alpa.kālaṃ tanu.kṣaya.vyayam arthaṃ prāpsyati, guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmim, - // sarva.saṃdohena vā mām anādṛtya prayātu.kāmaḥ kathaṃ na yāyād" iti para.vṛddhi.pratighāta.arthaṃ pratāpa.arthaṃ ca vigṛhya^āsīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"तम् एव हि प्रत्यावृत्तो ग्रसते" इत्य् आचार्याः ॥

"tam eva hi pratyāvṛtto grasate" ity ācāryāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न^इति कौटिल्यः ॥

na^iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्शनमात्रम् अस्य कुर्याद् अव्यसनिनः, परवृद्ध्या तु वृद्धः समुच्छेदनम् ॥

karśana.mātram asya kuryād avyasaninaḥ, para.vṛddhyā tu vṛddhaḥ samucchedanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं परस्य यातव्यो^अस्मै साहाय्यम् अविनष्टः प्रयच्छेत् ॥

evaṃ parasya yātavyo^asmai sāhāyyam avinaṣṭaḥ prayacchet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सर्वसंदोहप्रकृतं विगृह्य^आसीत ॥

tasmāt sarva.saṃdoha.prakṛtaṃ vigṛhya^āsīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विगृह्यआसनहेतुप्रातिलोम्ये संधाय^आसीत ॥

vigṛhya.āsana.hetu.prātilomye saṃdhāya^āsīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विगृह्यआसनहेतुभिर् अभ्युच्चितः सर्वसंदोहवर्जं विगृह्य यायात् ॥

vigṛhya.āsana.hetubhir abhyuccitaḥ sarva.saṃdoha.varjaṃ vigṛhya yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा पश्येत् "व्यसनी परः, प्रकृतिव्यसनं वा^अस्य शेएषप्रकृतिभिर् अप्रतिकार्यम्, स्वचक्रपीडिता विरक्ता वा^अस्य प्रकृतयः कर्शिता निरुत्साहाः परस्पराद् वा भिन्नाः शक्या लोभयितुम्, अग्न्युदकव्याधिमरकदुर्भिक्षनिमित्तं क्षीणयुग्यपुरुषनिचयरक्षाविधानः परः" इति तदा विगृह्य यायात् ॥

yadā vā paśyet "vyasanī paraḥ, prakṛti.vyasanaṃ vā^asya śeeṣa.prakṛtibhir apratikāryam, sva.cakra.pīḍitā viraktā vā^asya prakṛtayaḥ karśitā nirutsāhāḥ parasparād vā bhinnāḥ śakyā lobhayitum, agny.udaka.vyādhi.maraka.durbhikṣa.nimittaṃ kṣīṇa.yugya.puruṣa.nicaya.rakṣā.vidhānaḥ paraḥ" iti tadā vigṛhya yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा पश्येत् "मित्रम् आक्रन्दश् च मे शूरवृद्धअनुरक्तप्रकृतिः, विपरीतप्रकृतिः परः पार्ष्णिग्राहश् च^आसारश् च, शक्ष्यामि मित्रेण^आसारम् आक्रन्देन पार्ष्णिग्राहं वा विगृह्य यातुम्" इति तदा विगृह्य यायात् ॥

yadā vā paśyet "mitram ākrandaś ca me śūra.vṛddha.anurakta.prakṛtiḥ, viparīta.prakṛtiḥ paraḥ pārṣṇi.grāhaś ca^āsāraś ca, śakṣyāmi mitreṇa^āsāram ākrandena pārṣṇi.grāhaṃ vā vigṛhya yātum" iti tadā vigṛhya yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा फलम् एकहार्यम् अल्पकालं पश्येत् तदा पार्ष्णिग्राहआसाराभ्यां विगृह्य यायात् ॥

yadā vā phalam eka.hāryam alpa.kālaṃ paśyet tadā pārṣṇi.grāha.āsārābhyāṃ vigṛhya yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपर्यये संधाय यायात् ॥

viparyaye saṃdhāya yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वा पश्येत् "न शक्यम् एकेन यातुम् अवश्यं च यातव्यम्" इति तदा समहीनज्यायोभिः सामवायिकैः सम्भूय यायाद्, एकत्र निर्दिष्टेन^अंशेन, अनेकत्र^अनिर्दिष्टेन^अंशेन ॥

yadā vā paśyet "na śakyam ekena yātum avaśyaṃ ca yātavyam" iti tadā sama.hīna.jyāyobhiḥ sāmavāyikaiḥ sambhūya yāyād, ekatra nirdiṣṭena^aṃśena, anekatra^anirdiṣṭena^aṃśena //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् असमवाये दण्डम् अन्यतमस्मान् निविष्टअंशेन याचेत ॥

teṣām asamavāye daṇḍam anyatamasmān niviṣṭa.aṃśena yāceta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भूयअभिगमनेन वा निर्विश्येत, ध्रुवे लाभे निर्दिष्टेन^अंशेन, अध्रुवे लाभअंशेन ॥

sambhūya.abhigamanena vā nirviśyeta, dhruve lābhe nirdiṣṭena^aṃśena, adhruve lābha.aṃśena //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंशो दण्डसमः पूर्वः प्रयाससम उत्तमः । विलोपो वा यथालाभं प्रक्षेपसम एव वा ॥ए

aṃśo daṇḍa.samaḥ pūrvaḥ prayāsa.sama uttamaḥ / vilopo vā yathā.lābhaṃ prakṣepa.sama eva vā //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.