तस्यौपघातो गरीयान्" इति ॥
tasya.upaghāto garīyān" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·8
Kautilya: Arthasastra 8
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमहता^अप्य् अर्थेन न कश्चन शरीरविनाशम् इच्छेत् ॥
sumahatā^apy arthena na kaścana śarīra.vināśam icchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डपारुष्याच् च तम् एव दोषम् अन्येभ्यः प्राप्नोति ॥
daṇḍa.pāruṣyāc ca tam eva doṣam anyebhyaḥ prāpnoti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कोपजस् त्रिवर्गः ॥
iti kopajas tri.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामजस् तु मृगया द्यूतं स्त्रियः पानम् इति चतुर्वर्गः ॥
kāmajas tu mṛgayā dyūtaṃ striyaḥ pānam iti catur.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य "मृगयाद्यूतयोर् मृगया गरीयसी" इति पिशुनः ॥
tasya "mṛgayā.dyūtayor mṛgayā garīyasī" iti piśunaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"स्तेनअमित्रव्यालदावप्रस्खलनभयदिन्मोहाः क्षुत्पिपासे च प्राणआबाधस् तस्याम् ॥
"stena.amitra.vyāla.dāva.praskhalana.bhaya.din.mohāḥ kṣut.pipāse ca prāṇa.ābādhas tasyām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूते तु जितम् एव^अक्षविदुषा यथा जयत्सेनदुर्योधनाभ्याम्" इति ॥
dyūte tu jitam eva^akṣa.viduṣā yathā jayat.sena.duryodhanābhyām" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इत्य् कौटिल्यः ॥
na^ity kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् अप्य् अन्यतरपराजयो^अस्ति^इति नलयुधिष्ठिराभ्यां व्याख्यातम् ॥
tayor apy anyatara.parājayo^asti^iti nala.yudhiṣṭhirābhyāṃ vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव विजितद्रव्यम् आमिषं वैरअनुबन्धश् च ॥
tad eva vijita.dravyam āmiṣaṃ vaira.anubandhaś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतो^अर्थस्य विप्रतिपत्तिर् असतश् च^अर्जनम् अप्रतिभुक्तनाशो मूत्रपुरीषधारणबुभुक्षाआदिभिश् च व्याधिलाभ इति द्यूतदोषाः ॥
sato^arthasya vipratipattir asataś ca^arjanam apratibhukta.nāśo mūtra.purīṣa.dhāraṇa.bubhukṣā.ādibhiś ca vyādhi.lābha iti dyūta.doṣāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगयायां तु व्यायामः श्लेष्मपित्तमेदःस्वेदनाशश् चले स्थिते च काये लक्षपरिचयः कोपभयस्थानेषु च मृगाणां चित्तज्ञानम् अनित्ययानं च^इति ॥
mṛgayāyāṃ tu vyāyāmaḥ śleṣma.pitta.medaḥ.sveda.nāśaś cale sthite ca kāye lakṣa.paricayaḥ kopa.bhaya.sthāneṣu ca mṛgāṇāṃ citta.jñānam anitya.yānaṃ ca^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"द्यूतस्त्रीव्यसनयोः कैतवव्यसनम्" इति कौणपदन्तः ॥
"dyūta.strī.vyasanayoḥ kaitava.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"सातत्येन हि निशि प्रदीपे मातरि च मृतायां दीव्यत्य् एव कितवः ॥
"sātatyena hi niśi pradīpe mātari ca mṛtāyāṃ dīvyaty eva kitavaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृच्छ्रे च प्रतिपृष्टः कुप्यति ॥
kṛcchre ca pratipṛṣṭaḥ kupyati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीव्यसने तु स्नानप्रतिकर्मभोजनभूमिषु भवत्य् एव धर्मअर्थपरिप्रश्नः ॥
strī.vyasane tu snāna.pratikarma.bhojana.bhūmiṣu bhavaty eva dharma.artha.paripraśnaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्या च स्त्री राजहितेनियोक्तुम्, उपांशुदण्डेन व्याधिना वा व्यावर्तयितुम् अवस्रावयितुं वा" इति ॥
śakyā ca strī rājahite.niyoktum, upāṃśu.daṇḍena vyādhinā vā vyāvartayitum avasrāvayituṃ vā" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्रत्यादेयं द्यूतं निष्प्रत्यादेयं स्त्रीव्यसनम् ॥
sapratyādeyaṃ dyūtaṃ niṣpratyādeyaṃ strī.vyasanam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदर्शनं कार्यनिर्वेदः कालअतिपातनाद् अनर्थो धर्मलोपश् च तन्त्रदौर्बल्यं पानअनुबन्धश् च^इति ॥
adarśanaṃ kārya.nirvedaḥ kāla.atipātanād anartho dharma.lopaś ca tantra.daurbalyaṃ pāna.anubandhaś ca^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"स्त्रीपानव्यसनयोः स्त्रीव्यसनम्" इति वातव्याधिः ॥
"strī.pāna.vyasanayoḥ strī.vyasanam" iti vātavyādhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"स्त्रीषु हि बालिश्यम् अनेकविधं निशान्तप्रणिधौ व्याख्यातम् ॥
"strīṣu hi bāliśyam aneka.vidhaṃ niśānta.praṇidhau vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाने तु शब्दआदीनाम् इन्द्रियअर्थानाम् उपभोगः प्रीतिदानं परिजनपूजनं कर्मश्रमवधश् च" इति ॥
pāne tu śabda.ādīnām indriya.arthānām upabhogaḥ prīti.dānaṃ parijana.pūjanaṃ karma.śrama.vadhaś ca" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीव्यसने भवत्य् अपत्यौत्पत्तिर् आत्मरक्षणं च^अन्तर्दारेषु, विपर्ययो वा बाह्येषु, अगम्येषु सर्वौच्छित्तिः ॥
strī.vyasane bhavaty apatya.utpattir ātma.rakṣaṇaṃ ca^antar.dāreṣu, viparyayo vā bāhyeṣu, agamyeṣu sarva.ucchittiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उभयं पानव्यसने ॥
tad ubhayaṃ pāna.vyasane //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानसम्पत् - संज्ञानाशो^अनुन्मत्तस्य^उन्मत्तत्वम् अप्रेतस्य प्रेतत्वं कौपीनदर्शनं श्रुतप्रज्ञाप्राणवित्तमित्रहानिः सद्भिर् वियोगो^अनर्थ्यसम्योगस् तन्त्रीगीतनैपुण्येषु च^अर्थघ्नेषु प्रसङ्ग इति ॥
pāna.sampat - saṃjñā.nāśo^anunmattasya^unmattatvam apretasya pretatvaṃ kaupīna.darśanaṃ śruta.prajñā.prāṇa.vitta.mitra.hāniḥ sadbhir viyogo^anarthya.samyogas tantrī.gīta.naipuṇyeṣu ca^arthaghneṣu prasaṅga iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूतमद्ययोर् द्यूतम् ॥
dyūta.madyayor dyūtam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेषां पणनिमित्तो जयः पराजयो वा प्राणिषु निश्चेतनेषु वा पक्षद्वैधेन प्रकृतिकोपं करोति ॥
ekeṣāṃ paṇa.nimitto jayaḥ parājayo vā prāṇiṣu niścetaneṣu vā pakṣa.dvaidhena prakṛti.kopaṃ karoti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषतश् च संघानां संघधर्मिणां च राजकुलानां द्यूतनिमित्तो भेदस् तन्निमित्तो विनाश इत्य् असत्प्रग्रहः पापिष्ठतमो व्यसनानां तन्त्रदौर्बल्याद् इति ॥
viśeṣataś ca saṃghānāṃ saṃgha.dharmiṇāṃ ca rāja.kulānāṃ dyūta.nimitto bhedas tan.nimitto vināśa ity asat.pragrahaḥ pāpiṣṭhatamo vyasanānāṃ tantra.daurbalyād iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असतां प्रग्रहः कामः कोपश् च^अवग्रहः सताम् । व्यसनं दोषबाहुल्याद् अत्यन्तम् उभयं मतम् ॥
asatāṃ pragrahaḥ kāmaḥ kopaś ca^avagrahaḥ satām / vyasanaṃ doṣa.bāhulyād atyantam ubhayaṃ matam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् कोपं च कामं च व्यसनआरम्भम् आत्मवान् । परित्यजेन् मूलहरं वृद्धसेवी जितैन्द्रियः ॥ए
tasmāt kopaṃ ca kāmaṃ ca vyasana.ārambham ātmavān / parityajen mūla.haraṃ vṛddha.sevī jita.indriyaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवपीडनं - अग्निर् उदकं व्याधिर् दुर्भिक्षं मरक इति ॥
daiva.pīḍanaṃ - agnir udakaṃ vyādhir durbhikṣaṃ maraka iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"अग्न्युदकयोर् अग्निपीडनम् अप्रतिकार्यं सर्वदाहि च, शक्यअपगमनं तार्यआबाधम् उदकपीडनम्" इत्य् आचार्याः ॥
"agny.udakayor agni.pīḍanam apratikāryaṃ sarva.dāhi ca, śakya.apagamanaṃ tārya.ābādham udaka.pīḍanam" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इत् कौटिल्यः ॥
na^it kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निर् ग्रामम् अर्धग्रामं वा दहति, उदकवेगस् तु ग्रामशतप्रवाही^इति ॥
agnir grāmam ardha.grāmaṃ vā dahati, udaka.vegas tu grāma.śata.pravāhī^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"व्याधिदुर्भिक्षयोर् व्याधिः प्रेतव्याधितौपसृष्टपरिचारकव्यायामौपरोधेन कर्माण्य् उपहन्ति, दुर्भिक्षं पुनर् अकर्मौपघाति हिरण्यपशुकरदायि च" इत्य् आचार्याः ॥
"vyādhi.durbhikṣayor vyādhiḥ preta.vyādhita.upasṛṣṭa.paricāraka.vyāyāma.uparodhena karmāṇy upahanti, durbhikṣaṃ punar akarma.upaghāti hiraṇya.paśu.kara.dāyi ca" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदेशपीडनो व्याधिः शक्यप्रतीकारश् च, सर्वदेशपीडनं दुर्भिक्षं प्राणिनाम् अजीवनाय^इति ॥
eka.deśa.pīḍano vyādhiḥ śakya.pratīkāraś ca, sarva.deśa.pīḍanaṃ durbhikṣaṃ prāṇinām ajīvanāya^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मरको व्याख्यातः ॥
tena marako vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"क्षुद्रकमुख्यक्षययोः क्षुद्रकक्षयः कर्मणाम् अयोगक्षेमं करोति, मुख्यक्षयः कर्मअनुष्ठानौपरोधधर्मा" इत्य् आचार्याः ॥
"kṣudraka.mukhya.kṣayayoḥ kṣudraka.kṣayaḥ karmaṇām ayoga.kṣemaṃ karoti, mukhya.kṣayaḥ karma.anuṣṭhāna.uparodha.dharmā" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यः क्षुद्रकक्षयः प्रतिसंधातुं बाहुल्यात् क्षुद्रकाणाम्, न मुख्यक्षयः ॥
śakyaḥ kṣudraka.kṣayaḥ pratisaṃdhātuṃ bāhulyāt kṣudrakāṇām, na mukhya.kṣayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रेषु हि मुख्यो भवत्य् एको न वा सत्त्वप्रज्ञाआधिक्यात् तदाश्रयत्वात् क्षुद्रकाणाम् इति ॥
sahasreṣu hi mukhyo bhavaty eko na vā sattva.prajñā.ādhikyāt tad.āśrayatvāt kṣudrakāṇām iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"स्वचक्रपरचक्रयोः स्वचक्रम् अतिमात्राभ्यां दण्डकराभ्यां पीडयत्य् अशक्यं च वारयितुम्, परचक्रं तु शक्यं प्रैयोद्धुम् उपसारेण संधिना वा मोक्षयितुम्" इत्य् आचार्याः ॥
"sva.cakra.para.cakrayoḥ sva.cakram atimātrābhyāṃ daṇḍa.karābhyāṃ pīḍayaty aśakyaṃ ca vārayitum, para.cakraṃ tu śakyaṃ praiyoddhum upasāreṇa saṃdhinā vā mokṣayitum" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वचक्रपीडनं प्रकृतिपुरुषमुख्यौपग्रहविघाताभ्यां शक्यते वारयितुम् एकदेशं वा पीडयति, सर्वदेशपीडनं तु परचक्रं विलोपघातदाहविध्वंसनअपवाहनैः पीडयति^इति ॥
sva.cakra.pīḍanaṃ prakṛti.puruṣa.mukhya.upagraha.vighātābhyāṃ śakyate vārayitum eka.deśaṃ vā pīḍayati, sarva.deśa.pīḍanaṃ tu para.cakraṃ vilopa.ghāta.dāha.vidhvaṃsana.apavāhanaiḥ pīḍayati^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रकृतिराजविवादयोः प्रकृइतिविवादः प्रकृतीनां भेदकः परअभियोगान् आवहति, राजविवादस् तु प्रकृतीनां द्विगुणभक्तवेतनपरिहारकरो भवति" इत्य् आचार्याः ॥
"prakṛti.rāja.vivādayoḥ prakṛiti.vivādaḥ prakṛtīnāṃ bhedakaḥ para.abhiyogān āvahati, rāja.vivādas tu prakṛtīnāṃ dvi.guṇa.bhakta.vetana.parihāra.karo bhavati" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यः प्रकृतिविवादः प्रकृतिमुख्यौपग्रहेण कलहस्थानअपनयनेन वा वारयितुम् ॥
śakyaḥ prakṛti.vivādaḥ prakṛti.mukhya.upagraheṇa kalaha.sthāna.apanayanena vā vārayitum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवदमानास् तु प्रकृतयः परस्परसंघर्षेण^उपकुर्वन्ति ॥
vivadamānās tu prakṛtayaḥ paraspara.saṃgharṣeṇa^upakurvanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजविवादस् तु पीडनौच्छेदनाय प्रकृतीनां द्विगुणव्यायामसाध्य इति ॥
rāja.vivādas tu pīḍana.ucchedanāya prakṛtīnāṃ dvi.guṇa.vyāyāma.sādhya iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"देशराजविहारयोर् देशविहारस् त्रैकाल्येन कर्मफलौपघातं करोति, राजविहारस् तु कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपआजीवावैदेहकौपकारं करोति" इत्य् आचार्याः ॥
"deśa.rāja.vihārayor deśa.vihāras traikālyena karma.phala.upaghātaṃ karoti, rāja.vihāras tu kāru.śilpi.kuśīlava.vāg.jīvana.rūpa.ājīvā.vaidehaka.upakāraṃ karoti" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशविहारः कर्मश्रमम् अवधाअर्थम् अल्पं भक्षयति भक्षयित्वा च भूयः कर्मसु योगं गच्छति, राजविहारस् तु स्वयं वल्लभैश् च स्वयंग्राहप्रणयपण्यअगारकार्यौपग्रहैः पीडयति^इति ॥
deśa.vihāraḥ karma.śramam avadhā.artham alpaṃ bhakṣayati bhakṣayitvā ca bhūyaḥ karmasu yogaṃ gacchati, rāja.vihāras tu svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ.grāha.praṇaya.paṇya.agāra.kārya.upagrahaiḥ pīḍayati^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"सुभगाकुमारयोः कुमारः स्वयं वल्लभैश् च स्वयंग्राहप्रणयपण्यअगारकार्यौपग्रहैः पीडयति, सुभगा विलासौपभोगेन" इत्य् आचार्याः ॥
"subhagā.kumārayoḥ kumāraḥ svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ.grāha.praṇaya.paṇya.agāra.kārya.upagrahaiḥ pīḍayati, subhagā vilāsa.upabhogena" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यः कुमारो मन्त्रिपुरोहिताभ्यां वारयितुम्, न सुभगा बालिश्याद् अनर्थ्यजनसम्योगाच् च^इति ॥
śakyaḥ kumāro mantri.purohitābhyāṃ vārayitum, na subhagā bāliśyād anarthya.jana.samyogāc ca^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"श्रेणीमुख्ययोः श्रेणी बाहुल्याद् अनवग्रहा स्तेयसाहसाभ्यां पीडयति, मुख्यः कार्यअनुग्रहविघाताभ्याम्" इत्य् आचार्याः ॥
"śreṇī.mukhyayoḥ śreṇī bāhulyād anavagrahā steya.sāhasābhyāṃ pīḍayati, mukhyaḥ kārya.anugraha.vighātābhyām" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुव्यावर्त्या श्रेणी समानशीलव्यसनत्वात्, श्रेणीमुख्यएकदेशौपग्रहेण वा ॥
suvyāvartyā śreṇī samāna.śīla.vyasanatvāt, śreṇī.mukhya.eka.deśa.upagraheṇa vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तम्भयुक्तो मुख्यः परप्राणद्रव्यौपघाताभ्यां पीडयति^इति ॥
stambha.yukto mukhyaḥ para.prāṇa.dravya.upaghātābhyāṃ pīḍayati^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"सम्निधातृसमाहर्त्रोः सम्निधाता कृतविदूषणअत्ययाभ्यां पीडयति, समाहर्ता करणअधिष्ठितः प्रदिष्टफलौपभोगी भवति" इत्य् आचार्याः ॥
"samnidhātṛ.samāhartroḥ samnidhātā kṛta.vidūṣaṇa.atyayābhyāṃ pīḍayati, samāhartā karaṇa.adhiṣṭhitaḥ pradiṣṭa.phala.upabhogī bhavati" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्निधाता कृतअवस्थम् अन्यैः कोशप्रवेश्यं प्रतिगृह्णाति, समाहर्ता तु पूर्वम् अर्थम् आत्मनः कृत्वा पश्चाद् राजअर्थं करोति प्रणाशयति वा, परस्वआदाने च स्वप्रत्ययश् चरति^इति ॥
samnidhātā kṛta.avastham anyaiḥ kośa.praveśyaṃ pratigṛhṇāti, samāhartā tu pūrvam artham ātmanaḥ kṛtvā paścād rāja.arthaṃ karoti praṇāśayati vā, para.sva.ādāne ca sva.pratyayaś carati^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"अन्तपालवैदेहकयोर् अन्तपालश् चोरप्रसर्गदेयअत्यादानाभ्यां वणिक्पथं पीडयति, वैदेहकास् तु पण्य॥प्रतिपण्यअनुग्रहैः प्रसाधयन्ति" इत्य् आचार्याः ॥
"anta.pāla.vaidehakayor anta.pālaś cora.prasarga.deya.atyādānābhyāṃ vaṇik.pathaṃ pīḍayati, vaidehakās tu paṇya..pratipaṇya.anugrahaiḥ prasādhayanti" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तपालः पण्यसम्पातअनुग्रहेण वर्तयति, वैदेहकास् तु सम्भूय पण्यानाम् उत्कर्षअपकर्षं कुर्वाणाः पणे पणशतं कुम्भे कुम्भशतम् इत्य् आजीवन्ति ॥
anta.pālaḥ paṇya.sampāta.anugraheṇa vartayati, vaidehakās tu sambhūya paṇyānām utkarṣa.apakarṣaṃ kurvāṇāḥ paṇe paṇa.śataṃ kumbhe kumbha.śatam ity ājīvanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिजातौपरुद्धा भूमिः पशुव्रजौपरुद्धा वा^इति "अभिजातौपरुद्धा भूमिः महाफला^अप्य् आयुधीयौपकारिणी न क्षमा मोक्षयितुं व्यसनआबाधभयात्, पशुव्रजौपरुद्धा तु कृषियोग्या क्षमा मोक्षयितुम् ॥
abhijāta.uparuddhā bhūmiḥ paśu.vraja.uparuddhā vā^iti "abhijāta.uparuddhā bhūmiḥ mahā.phalā^apy āyudhīya.upakāriṇī na kṣamā mokṣayituṃ vyasana.ābādha.bhayāt, paśu.vraja.uparuddhā tu kṛṣi.yogyā kṣamā mokṣayitum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवीतं हि क्षेत्रेण बाध्यते" इत्य् आचार्याः ॥
vivītaṃ hi kṣetreṇa bādhyate" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिजातौपरुद्धा भूमिर् अत्यन्तमहाउपकारा^अपि क्षमा मोक्षयितुं व्यसनआबाधभयात्, पशुव्रजौपरुद्धा तु कोशवाहनौपकारिणी न क्षमा मोक्षयितुम्, अन्यत्र सस्यवापौपरोधाद् इति ॥
abhijāta.uparuddhā bhūmir atyanta.mahā.upakārā^api kṣamā mokṣayituṃ vyasana.ābādha.bhayāt, paśu.vraja.uparuddhā tu kośa.vāhana.upakāriṇī na kṣamā mokṣayitum, anyatra sasya.vāpa.uparodhād iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रतिरोधकआटविकयोः प्रतिरोधका रात्रिसत्त्रचराः शरीरआक्रमिणो नित्याः शतसहस्रअहपारिणः प्रधानकोपकाश् च व्यवहिताः प्रत्यन्तरअरण्यचराश् च^आटविकाः प्रकाशा दृस्याश् चरन्ति, एकदेशघातकाश् च" इत्य् आचार्याः ॥
"pratirodhaka.āṭavikayoḥ pratirodhakā rātri.sattra.carāḥ śarīra.ākramiṇo nityāḥ śata.sahasra.ahapāriṇaḥ pradhāna.kopakāś ca vyavahitāḥ pratyantara.araṇya.carāś ca^āṭavikāḥ prakāśā dṛsyāś caranti, eka.deśa.ghātakāś ca" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिरोधकाः प्रमत्तस्य^अपरहन्ति, अल्पाः कुण्ठाः सुखा ज्ञातुं ग्रहीतुं च, स्वदेशस्थाः प्रभूता विक्रान्ताश् च^आटविकाः प्रकाशयोदिनो^अपहर्तारो हन्तारश् च देशानां राजसधर्माण इति ॥
pratirodhakāḥ pramattasya^aparahanti, alpāḥ kuṇṭhāḥ sukhā jñātuṃ grahītuṃ ca, sva.deśasthāḥ prabhūtā vikrāntāś ca^āṭavikāḥ prakāśa.yodino^apahartāro hantāraś ca deśānāṃ rāja.sadharmāṇa iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगहस्तिवनयोः मृगाः प्रभूताः प्रभूतमांसचर्मौपकारिणो मन्दग्रासअवक्लेशिनः सुनियम्याश् च ॥
mṛga.hasti.vanayoḥ mṛgāḥ prabhūtāḥ prabhūta.māṃsa.carma.upakāriṇo manda.grāsa.avakleśinaḥ suniyamyāś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीता हस्तिनो गृह्यमाणा दुष्टाश् च देशविनाशाय^इति ॥
viparītā hastino gṛhyamāṇā duṣṭāś ca deśa.vināśāya^iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपरस्थानीयौपकारयोः स्वस्थानीयौपकारो धान्यपशुहिरण्यकुप्यौपकारो जानपदानाम् आपद्य् आत्मधारणः ॥
sva.para.sthānīya.upakārayoḥ sva.sthānīya.upakāro dhānya.paśu.hiraṇya.kupya.upakāro jānapadānām āpady ātma.dhāraṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतः परस्थानीयौपकारः ॥
viparītaḥ para.sthānīya.upakāraḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पीडनानि - आभ्यन्तरो मुख्यस्तम्भो बाह्यो^अमित्रअटवीस्तम्भः ॥ [इति स्तम्भवर्गह्]
iti pīḍanāni - ābhyantaro mukhya.stambho bāhyo^amitra.aṭavī.stambhaḥ // [iti stambha.vargah]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां पीडनैर् यथाउक्तैश् च पीडितः, सक्तो मुख्येषु, परिहारौपहतः, प्रकीर्णो, मिथ्यासंहृतः, सामन्तअटवीहृत इति कोशसङ्गवर्गः ॥
tābhyāṃ pīḍanair yathā.uktaiś ca pīḍitaḥ, sakto mukhyeṣu, parihāra.upahataḥ, prakīrṇo, mithyā.saṃhṛtaḥ, sāmanta.aṭavī.hṛta iti kośa.saṅga.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडनानाम् अनुत्पत्ताव् उत्पन्नानां च वारणे । यतेत देशवृद्ध्यर्थं नाशे च स्तम्भसङ्गयोः ॥ए
pīḍanānām anutpattāv utpannānāṃ ca vāraṇe / yateta deśa.vṛddhy.arthaṃ nāśe ca stambha.saṅgayoḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलव्यसनानि - अमानितम्, विमानितम्, अभृतम्, व्याधितम्, नवआगतम्, दूरआयातम्, परिश्रान्तम्, परिक्षीणम्, प्रतिहतम्, हतअग्रवेगम्, अनृतुप्राप्तम्, अभूमिप्राप्तम्, आशानिर्वेदि, परिसृप्तम्, कलत्रगर्भि, अन्तःशल्यम्, कुपितमूलम्, भिन्नगर्भम्, अपसृतम्, अतिक्षिप्तम्, उपनिविष्टम्, समाप्तम्, उपरुद्धम्, परिक्षिप्तम्, छिन्नधान्यपुरुषवीवधम्,
bala.vyasanāni - amānitam, vimānitam, abhṛtam, vyādhitam, nava.āgatam, dūra.āyātam, pariśrāntam, parikṣīṇam, pratihatam, hata.agra.vegam, anṛtu.prāptam, abhūmi.prāptam, āśā.nirvedi, parisṛptam, kalatra.garbhi, antaḥ.śalyam, kupita.mūlam, bhinna.garbham, apasṛtam, atikṣiptam, upaniviṣṭam, samāptam, uparuddham, parikṣiptam, chinna.dhānya.puruṣa.vīvadham,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अमानितविमानितअनियतयोर् अमानितं कृतअर्थमानं युध्येत, न विमानितम् अन्तःकोपम् ॥
teṣām amānita.vimānita.aniyatayor amānitaṃ kṛta.artha.mānaṃ yudhyeta, na vimānitam antaḥ.kopam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभृतव्याधितयोर् अभृतं तदात्वकृतवेतनं युध्येत, न व्याधितम् अकर्मण्यम् ॥
abhṛta.vyādhitayor abhṛtaṃ tadātva.kṛta.vetanaṃ yudhyeta, na vyādhitam akarmaṇyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवआगतदूरआयातयोर् नवआगतम् अन्यत उपलब्धदेशम् अनवमिश्रं युध्येत, न दूरआयतम् आयतगतपरिक्लेशम् ॥
nava.āgata.dūra.āyātayor nava.āgatam anyata upalabdha.deśam anava.miśraṃ yudhyeta, na dūra.āyatam āyata.gata.parikleśam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिश्रान्तपरिक्षीणयोः परिश्रान्तं स्नानभोजनस्वप्नलब्धविश्रामं युध्येत, न परिक्षीणम् अन्यत्र^आहवे क्षीणयुग्यपुरुषम् ॥
pariśrānta.parikṣīṇayoḥ pariśrāntaṃ snāna.bhojana.svapna.labdha.viśrāmaṃ yudhyeta, na parikṣīṇam anyatra^āhave kṣīṇayugya.puruṣam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिहतहतअग्रवेगयोः प्रतिहतम् अग्रपातभग्नं प्रवीरपुरुषसंहतं युध्येत, न हतअग्रवेगम् अग्रपातहतवीरम् ॥
pratihata.hata.agra.vegayoḥ pratihatam agra.pāta.bhagnaṃ pravīra.puruṣa.saṃhataṃ yudhyeta, na hata.agra.vegam agra.pāta.hata.vīram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनृत्वभूमिप्राप्तयोर् अनृतुप्राप्तं यथऋतुयुग्यशस्त्रआवरणं युध्येत, न^अभूमिप्राप्तम् अवरुद्धप्रसारव्यायामम् ॥
anṛtv.abhūmi.prāptayor anṛtu.prāptaṃ yatha.ṛtu.yugya.śastra.āvaraṇaṃ yudhyeta, na^abhūmi.prāptam avaruddha.prasāra.vyāyāmam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशानिर्वेदिपरिसृप्तयोर् आशानिर्वेदि लब्धअभिप्रायं युध्येत, न परिसृप्तम् अपसृतमुख्यम् ॥
āśā.nirvedi.parisṛptayor āśā.nirvedi labdha.abhiprāyaṃ yudhyeta, na parisṛptam apasṛta.mukhyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलत्रगर्भ्यन्तःशल्ययोः कलत्रगर्भि उन्मुच्य कलत्रं युध्येत, न^अन्तःशल्यम् अन्तरमित्रम् ॥
kalatra.garbhy.antaḥ.śalyayoḥ kalatra.garbhi unmucya kalatraṃ yudhyeta, na^antaḥ.śalyam antara.mitram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुपितमूलभिन्नगर्भयोः कुपितमूलं प्रशमितकोपं सामआदिभिर् युध्येत, न भिन्नगर्भम् अन्योन्यस्माद् भिन्नम् ॥
kupita.mūla.bhinna.garbhayoḥ kupita.mūlaṃ praśamita.kopaṃ sāma.ādibhir yudhyeta, na bhinna.garbham anyonyasmād bhinnam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपसृतअतिक्षिप्तयोर् अपसृतम् एकराज्यअतिक्रान्तं मन्त्रव्यायामाभ्यां सत्त्रमित्रअपाश्रयं युध्येत, न^अतिक्षिप्तम् अनेकराज्यअतिक्रान्तं बह्वाबाधत्वात् ॥
apasṛta.atikṣiptayor apasṛtam eka.rājya.atikrāntaṃ mantra.vyāyāmābhyāṃ sattra.mitra.apāśrayaṃ yudhyeta, na^atikṣiptam aneka.rājya.atikrāntaṃ bahv.ābādhatvāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनिविष्टसमाप्तयोर् उपनिविष्टं पृथग्यानस्थानम् अतिसंधाय^अरिं युध्येत, न समाप्तम् अरिणा^एकस्थानयानम् ॥
upaniviṣṭa.samāptayor upaniviṣṭaṃ pṛthag.yāna.sthānam atisaṃdhāya^ariṃ yudhyeta, na samāptam ariṇā^eka.sthāna.yānam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरुद्धपरिक्षिप्तयोर् उपरुद्धम् अन्यतो निष्क्रम्य^उपरोद्धारं प्रतियुध्येत, न परिक्षिप्तं सर्वतः प्रतिरुद्धम् ॥
uparuddha.parikṣiptayor uparuddham anyato niṣkramya^uparoddhāraṃ pratiyudhyeta, na parikṣiptaṃ sarvataḥ pratiruddham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नधान्यपुरुषवीवधयोः छिन्नधान्यम् अन्यतो धान्यम् आनीय जङ्गमस्थावरआहारं वा युध्येत, न छिन्नपुरुषवीवधम् अनभिसारम् ॥
chinna.dhānya.puruṣa.vīvadhayoḥ chinna.dhānyam anyato dhānyam ānīya jaṅgama.sthāvara.āhāraṃ vā yudhyeta, na chinna.puruṣa.vīvadham anabhisāram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वविक्षिप्तमित्रविक्षिप्तयोः स्वविक्षिप्तं स्वभूमौ विक्षिप्तं सैन्यम् आपदि शक्यम् आवाहयितुम्, न मित्रविक्षिप्तं विप्रकृष्टदेशकालत्वात् ॥
sva.vikṣipta.mitra.vikṣiptayoḥ sva.vikṣiptaṃ sva.bhūmau vikṣiptaṃ sainyam āpadi śakyam āvāhayitum, na mitra.vikṣiptaṃ viprakṛṣṭa.deśa.kālatvāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्ययुक्तदुष्टपार्ष्णिग्राहयोर् दूष्ययुक्तम् आप्तपुरुषअधिष्ठितम् असंहतं युध्येत, न दुष्टपार्ष्णिग्राहं पृष्ठअभिघातत्रस्तम् ॥
dūṣya.yukta.duṣṭa.pārṣṇi.grāhayor dūṣya.yuktam āpta.puruṣa.adhiṣṭhitam asaṃhataṃ yudhyeta, na duṣṭa.pārṣṇi.grāhaṃ pṛṣṭha.abhighāta.trastam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यमूलअस्वामिसंहतयोः शून्यमूलं कृतपौरजानपदआरक्षं सर्वसंदोहेन युध्येत, न^अस्वामिसंहतं राजसेनापतिहीनम् ॥
śūnya.mūla.asvāmi.saṃhatayoḥ śūnya.mūlaṃ kṛta.paura.jānapada.ārakṣaṃ sarva.saṃdohena yudhyeta, na^asvāmi.saṃhataṃ rāja.senā.pati.hīnam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नकूटअन्धयोर् भिन्नकूटम् अन्यअधिष्ठितं युध्येत, न^अन्धम् अदेशिकं - इति ॥
bhinna.kūṭa.andhayor bhinna.kūṭam anya.adhiṣṭhitaṃ yudhyeta, na^andham adeśikaṃ - iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषशुद्धिर् बलआवापः सत्त्रस्थानअतिसंहितम् । संधिश् च^उत्तरपक्षस्य बलव्यसनसाधनम् ॥
doṣa.śuddhir bala.āvāpaḥ sattra.sthāna.atisaṃhitam / saṃdhiś ca^uttara.pakṣasya bala.vyasana.sādhanam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षेत् स्वदण्डं व्यसने शत्रुभ्यो नित्यम् उत्थितः । प्रहरेद् दण्डरन्ध्रेषु शत्रूणां नित्यम् उत्थितः ॥
rakṣet sva.daṇḍaṃ vyasane śatrubhyo nityam utthitaḥ / prahared daṇḍa.randhreṣu śatrūṇāṃ nityam utthitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो निमित्तं व्यसनं प्रकृतीनाम् अवाप्नुयात् । प्राग् एव प्रतिकुर्वीत तन् निमित्तम् अतन्द्रितः ।
yato nimittaṃ vyasanaṃ prakṛtīnām avāpnuyāt / prāg eva pratikurvīta tan nimittam atandritaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियातं स्वयं मित्रं सम्भूय^अन्यवशेन वा ॥ परित्यक्तम् अशक्त्या वा लोभेन प्रणयेन वा ।
abhiyātaṃ svayaṃ mitraṃ sambhūya^anya.vaśena vā // parityaktam aśaktyā vā lobhena praṇayena vā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रीतम् अभियुञ्जाने संग्रामे वा^अपवर्तिना ॥ द्वैधीभावेन वा^अमित्रं यास्यता वा^अन्यम् अन्यतः ।
vikrītam abhiyuñjāne saṃgrāme vā^apavartinā // dvaidhī.bhāvena vā^amitraṃ yāsyatā vā^anyam anyataḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथग् वा सहयाने वा विश्वासेन^अतिसंहितम् ॥ भयअवमानआलस्यैर् वा व्यसनान् न प्रमोक्षितम् ।
pṛthag vā saha.yāne vā viśvāsena^atisaṃhitam // bhaya.avamāna.ālasyair vā vyasanān na pramokṣitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवरुद्धं स्वभूमिभ्यः समीपाद् वा भयाद् गतम् ॥ आच्छेदनाद् अदानाद् वा दत्त्वा वा^अप्य् अवमानितम् ।
avaruddhaṃ sva.bhūmibhyaḥ samīpād vā bhayād gatam // ācchedanād adānād vā dattvā vā^apy avamānitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्याहारितम् अर्थं वा स्वयं परमुखेन वा ॥ अतिभारे नियुक्तं वा भङ्क्त्वा परम् उपस्थितम् ।
atyāhāritam arthaṃ vā svayaṃ para.mukhena vā // atibhāre niyuktaṃ vā bhaṅktvā param upasthitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेक्षितम् अशक्त्या वा प्रार्थयित्वा विरोधितम् ॥ कृच्छ्रेण साध्यते मित्रं सिद्धं च^आशु विरज्यति ।
upekṣitam aśaktyā vā prārthayitvā virodhitam // kṛcchreṇa sādhyate mitraṃ siddhaṃ ca^āśu virajyati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतप्रयासं मान्यं वा मोहान् मित्रम् अमानितम् । मानितं वा न सदृशं शक्तितो वा निवारितम् ॥
kṛta.prayāsaṃ mānyaṃ vā mohān mitram amānitam / mānitaṃ vā na sadṛśaṃ śaktito vā nivāritam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रौपघातत्रस्तं वा शङ्कितं वा^अरिसंहितात् । दूष्यैर् वा भेदितुं मित्रं साध्यं सिद्धं च तिष्ठति ॥
mitra.upaghāta.trastaṃ vā śaṅkitaṃ vā^ari.saṃhitāt / dūṣyair vā bhedituṃ mitraṃ sādhyaṃ siddhaṃ ca tiṣṭhati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् न^उत्पादयेद् एनान् दोषान् मित्रौपघातकान् । उत्पन्नान् वा प्रशमयेद् गुणैर् दोषौपघातिभिः ॥ए
tasmān na^utpādayed enān doṣān mitra.upaghātakān / utpannān vā praśamayed guṇair doṣa.upaghātibhiḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.