Library·Ksemendra: Avadanakalpalata·10
ते के ऽपि सत्त्वहितसंनिहितानुकम्पा भव्या बह्वन्ति भुवने बह्वभीतिभाजाम् । वात्सल्यपेशलधियः कुशलाय पुंसां कुर्वन्ति ये वरमनुग्रहमाग्रहेण
te ke 'pi sattvahitasaṃnihitānukampā bhavyā bahvanti bhuvane bahvabhītibhājām / vātsalyapeśaladhiyaḥ kuśalāya puṃsāṃ kurvanti ye varamanugrahamāgraheṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधारामनिरतं द्रुष्टुं कपिलवस्तुनि । भगवन्तं ययौ नन्दः शाक्यराजसुतः पुरा
nyagrodhārāmanirataṃ druṣṭuṃ kapilavastuni / bhagavantaṃ yayau nandaḥ śākyarājasutaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैष्कम्यदेशनामन्त्रकथान्तेस पुरःस्थितम् । उवाच भगवान् प्रीत्या प्रव्रज्या गृह्यतामिति
naiṣkamyadeśanāmantrakathāntesa puraḥsthitam / uvāca bhagavān prītyā pravrajyā gṛhyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाद्याभिनिवेद्यास्य तं नन्दः प्रत्यभाषतः । भगवन् पुण्यलाभापि प्रव्रज्याभिमता न मे
prasādyābhinivedyāsya taṃ nandaḥ pratyabhāṣataḥ / bhagavan puṇyalābhāpi pravrajyābhimatā na me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वोपस्थायको भूत्वा भिक्षुसंघं यथेप्सितैः । सर्वोपकरणैस्तावत् भिक्ष्यं परिचराम्यहम्
sarvopasthāyako bhūtvā bhikṣusaṃghaṃ yathepsitaiḥ / sarvopakaraṇaistāvat bhikṣyaṃ paricarāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा रत्नमुकुटैः स्पृष्टतत्पादपङ्कजः । राजपुत्रः स्वभवनं ययौ जायासमुत्सुकः
ityuktvā ratnamukuṭaiḥ spṛṣṭatatpādapaṅkajaḥ / rājaputraḥ svabhavanaṃ yayau jāyāsamutsukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सुन्दरी समासाद्य दयिताम् रतिसुन्दरीम् । विजहार वरोद्यानं मुहूर्तविरहासहः
sa sundarī samāsādya dayitām ratisundarīm / vijahāra varodyānaṃ muhūrtavirahāsahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदाचिद् भगवान् प्रकृत्यैव गुणिप्रियः । स्वयं नन्दस्य भवनं भिक्षुसंघैः सहाययौ
tataḥ kadācid bhagavān prakṛtyaiva guṇipriyaḥ / svayaṃ nandasya bhavanaṃ bhikṣusaṃghaiḥ sahāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानन्दवदनः कृत्वा नन्दस्तत्पादवन्दनां । तं महाहर्सनासीनं पूजयित्वा व्यजिज्ञपत्
sānandavadanaḥ kṛtvā nandastatpādavandanāṃ / taṃ mahāharsanāsīnaṃ pūjayitvā vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां पुण्यप्ररोहाणां परिपाको ऽयमीदृशः । कृतो ऽयं यद्भगवता दर्शनानुग्रहः स्वयम्
keṣāṃ puṇyaprarohāṇāṃ paripāko 'yamīdṛśaḥ / kṛto 'yaṃ yadbhagavatā darśanānugrahaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरणं श्रवणं वापि दर्शनं वा महात्मनाम् । सेयं कुशलवल्लीनां महती फलसंततिः
smaraṇaṃ śravaṇaṃ vāpi darśanaṃ vā mahātmanām / seyaṃ kuśalavallīnāṃ mahatī phalasaṃtatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य मैत्रस्य महतस्तदालोकस्य दर्शनात् । हृदयस्य विकासश्रीः कस्य नाम न जायते
asya maitrasya mahatastadālokasya darśanāt / hṛdayasya vikāsaśrīḥ kasya nāma na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानादपि प्रियतरं पुण्यादपि महाफलम् । सदाचारादपि श्र्लाघ्यं महतां किलं दर्शनम्
dānādapi priyataraṃ puṇyādapi mahāphalam / sadācārādapi śrlāghyaṃ mahatāṃ kilaṃ darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्य ब्रुवाणस्य भक्तिप्रणयपेशलम् । अभिनन्द्य पुरः पूजां भगवान् गन्तुमुद्ययौ
iti tasya bruvāṇasya bhaktipraṇayapeśalam / abhinandya puraḥ pūjāṃ bhagavān gantumudyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुवव्राज तं नन्दः स्वच्छे कनकभाजने । वरोपचारमादाय मधुरं स्वमिवाशयम्
anuvavrāja taṃ nandaḥ svacche kanakabhājane / varopacāramādāya madhuraṃ svamivāśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पह्चाद्व्रजन्तमालोक्य भक्त्या भगवतः पथि । निरैक्षत कटाक्षेण सुन्दरी विरहासहा
pahcādvrajantamālokya bhaktyā bhagavataḥ pathi / niraikṣata kaṭākṣeṇa sundarī virahāsahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरूणामग्रे सा सरलतरलां लोचनगतिं विहायैव त्रासाञ्चितमुकुतिताक्षी प्रियतमा । निरीक्ष्यालक्ष्यं यत् क्षणमवनताभूत्तदधिकं न गन्तव्यं नाथेत्यवददिवं मओनादवचनम्
gurūṇāmagre sā saralataralāṃ locanagatiṃ vihāyaiva trāsāñcitamukutitākṣī priyatamā / nirīkṣyālakṣyaṃ yat kṣaṇamavanatābhūttadadhikaṃ na gantavyaṃ nāthetyavadadivaṃ maonādavacanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दः प्रणयिणीं दृष्ट्वा सोच्छ्वासं चलिताननाम् । अयमागत एवाहमचिरादित्यभाषत
nandaḥ praṇayiṇīṃ dṛṣṭvā socchvāsaṃ calitānanām / ayamāgata evāhamacirādityabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वमाश्रमं प्राप्तं भगवन्तं कृताञ्जलिः । व्रजामि स्वगृहं तावदित्याह विरहासहः
tataḥ svamāśramaṃ prāptaṃ bhagavantaṃ kṛtāñjaliḥ / vrajāmi svagṛhaṃ tāvadityāha virahāsahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तमासनासीनः प्रणतं भगवान् पुरः । उवाच सस्मितं केयं गमने संप्रति त्वरा
tatastamāsanāsīnaḥ praṇataṃ bhagavān puraḥ / uvāca sasmitaṃ keyaṃ gamane saṃprati tvarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयास्वादसौहार्दसंमोहार्दितवेतसाम् । अहो गृहसुखेष्वेव निर्वेदविमुखा मतिः
viṣayāsvādasauhārdasaṃmohārditavetasām / aho gṛhasukheṣveva nirvedavimukhā matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणाभरणमेवायुर्विवेकाभरणो गुणः । प्रशमाबह्रणश्चासौ वैराग्याभरणः शमः
guṇābharaṇamevāyurvivekābharaṇo guṇaḥ / praśamābahraṇaścāsau vairāgyābharaṇaḥ śamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जाड्यं तदसह्यशल्यशलकं न्यस्तं सुहृच्चेतसि प्राज्ञिस्तद्गणितं विराचसमयैर्वैफल्यमेवायुषः । यद्वैराग्यविवेकशून्यमनसामेते पशूनां यथा यान्त्यायान्ति च चक्रनेमिचलनैर्निर्लक्षणानां क्षणाः
tajjāḍyaṃ tadasahyaśalyaśalakaṃ nyastaṃ suhṛccetasi prājñistadgaṇitaṃ virācasamayairvaiphalyamevāyuṣaḥ / yadvairāgyavivekaśūnyamanasāmete paśūnāṃ yathā yāntyāyānti ca cakranemicalanairnirlakṣaṇānāṃ kṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यं सत्त्ववताम् श्रुतं मतिमताम् शीलं च विद्यावताम् सर्वं भाग्यवताम् सुखं शमवतां नैव क्कचित् दुर्लभम् । दुष्प्रापस्तु समस्तवस्तुवसतेः स्वल्पांशको ऽप्यायुषः तद्यस्य क्षयमेति निष्फलतया शोच्याय तस्मै नमः
puṇyaṃ sattvavatām śrutaṃ matimatām śīlaṃ ca vidyāvatām sarvaṃ bhāgyavatām sukhaṃ śamavatāṃ naiva kkacit durlabham / duṣprāpastu samastavastuvasateḥ svalpāṃśako 'pyāyuṣaḥ tadyasya kṣayameti niṣphalatayā śocyāya tasmai namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामावर्ते विषयजलधौ पूर्णलावण्यसारे दर्पोत्सर्पद्विषममकराङ्कोद्भवक्षोभ्यमाणे । नित्यासन्नप्रबलविरजप्रज्ज्वलद्वाडवाग्नौ पुंसां सेतुस्तरणशरणे तीव्रवैराग्यमेव
vāmāvarte viṣayajaladhau pūrṇalāvaṇyasāre darpotsarpadviṣamamakarāṅkodbhavakṣobhyamāṇe / nityāsannaprabalavirajaprajjvaladvāḍavāgnau puṃsāṃ setustaraṇaśaraṇe tīvravairāgyameva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्गृहाण प्रव्रज्यां राजपुत्र जितेन्द्रियः । एताः स्त्रिय इव क्षिप्रं समगमसुखाः श्रियः
tasmādgṛhāṇa pravrajyāṃ rājaputra jitendriyaḥ / etāḥ striya iva kṣipraṃ samagamasukhāḥ śriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियताम् कुशलायैव ब्रह्मचर्यपरिग्रहः । त्यज्यतामेष निःसारगृहसंसारदुर्ग्रहः
kriyatām kuśalāyaiva brahmacaryaparigrahaḥ / tyajyatāmeṣa niḥsāragṛhasaṃsāradurgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा भगवतः करुणाबह्रणं वचः । प्रत्यभाषत तं नन्दः पूर्वप्रणययन्त्रितः
iti śrutvā bhagavataḥ karuṇābahraṇaṃ vacaḥ / pratyabhāṣata taṃ nandaḥ pūrvapraṇayayantritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा भवदुपायैव प्रव्रज्या भगवन् मम । भिक्षुसंघोपकारार्थे गृह एवादरः परम्
sadā bhavadupāyaiva pravrajyā bhagavan mama / bhikṣusaṃghopakārārthe gṛha evādaraḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा भगवद्वाक्यमतिक्रान्तुमनीश्वरः । कृष्यमाणः प्रियाप्रेम्णा सो ऽभूद्दोलाकुलाशयः
ityuktvā bhagavadvākyamatikrāntumanīśvaraḥ / kṛṣyamāṇaḥ priyāpremṇā so 'bhūddolākulāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः पुनश्चकारास्य भगवान् व्रतदेशनाम् । उपकारोद्यताः सन्तश्चिन्तयन्ति न योग्यताम्
punaḥ punaścakārāsya bhagavān vratadeśanām / upakārodyatāḥ santaścintayanti na yogyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा नेच्छति नन्दस्ताम् प्रव्रज्यामजितेन्द्रियः । तदास्य बह्गवद्वाक्यमपतद्वपुषि स्वयम्
yadā necchati nandastām pravrajyāmajitendriyaḥ / tadāsya bahgavadvākyamapatadvapuṣi svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दः काषायावरणः पात्रपाणिः स तत्क्षणम् । बभौ चाभीकररुचिर्महापुरुषलक्षणैः
nandaḥ kāṣāyāvaraṇaḥ pātrapāṇiḥ sa tatkṣaṇam / babhau cābhīkararucirmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शासनाज्जिनस्याभूदारण्यपिण्डपात्रिकह् । आकारादनगारताम् प्रयातः पांशुकूलिकः
sa śāsanājjinasyābhūdāraṇyapiṇḍapātrikah / ākārādanagāratām prayātaḥ pāṃśukūlikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियामुवाह सततं श्यामां प्रव्रजितो ऽपि सः । शशाङ्क इव संव्यक्तां हृदये लाञ्छनच्छविम्
priyāmuvāha satataṃ śyāmāṃ pravrajito 'pi saḥ / śaśāṅka iva saṃvyaktāṃ hṛdaye lāñchanacchavim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसः स्फटिकस्येव न विद्मः केन वर्त्मना । रागः को ऽपि विशत्यन्तर्नापैति क्षालितो ऽपि यः
manasaḥ sphaṭikasyeva na vidmaḥ kena vartmanā / rāgaḥ ko 'pi viśatyantarnāpaiti kṣālito 'pi yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरहापाण्डुररुचिः संसक्तारुणचीवरः । स संध्याभ्रकलङ्कस्य जहार शशिनः श्रियम्
virahāpāṇḍuraruciḥ saṃsaktāruṇacīvaraḥ / sa saṃdhyābhrakalaṅkasya jahāra śaśinaḥ śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचरन् विरहाक्षमः स विस्मॄतधृतिर्वने । जन्मविद्यामनङ्गस्य न विसस्मार सुन्दरीम्
vicaran virahākṣamaḥ sa vismṝtadhṛtirvane / janmavidyāmanaṅgasya na visasmāra sundarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूर्णचन्द्रवदनावदनध्याननिश्चलः । अचिन्त्यच्चिरं तत्तदुपविष्य शिलातले
saṃpūrṇacandravadanāvadanadhyānaniścalaḥ / acintyacciraṃ tattadupaviṣya śilātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो भगवताप्येष कृतो यत्नादनुग्रहः । नायाति मम वैमल्यं रागाधिष्ठितचेतसः
aho bhagavatāpyeṣa kṛto yatnādanugrahaḥ / nāyāti mama vaimalyaṃ rāgādhiṣṭhitacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतं संसारचरितं निःसङ्गव्रतमास्थितम् । तथापि मृगसावाक्षीं न विस्मरति मे मनः
śrutaṃ saṃsāracaritaṃ niḥsaṅgavratamāsthitam / tathāpi mṛgasāvākṣīṃ na vismarati me manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्ताकुङ्कुमलग्नरागसुभगे गात्रे कृतं चीवरं तत्पीनस्तनमण्डलप्रणयिना पात्रं धृतं पाणिना । रागो ऽयं मम वर्धते ऽस्य यदि वान्यस्येव वृद्धिः परं यद्बोधिव्यवधानभूतमनिशं ध्यानं तदालम्बनम्
kāntākuṅkumalagnarāgasubhage gātre kṛtaṃ cīvaraṃ tatpīnastanamaṇḍalapraṇayinā pātraṃ dhṛtaṃ pāṇinā / rāgo 'yaṃ mama vardhate 'sya yadi vānyasyeva vṛddhiḥ paraṃ yadbodhivyavadhānabhūtamaniśaṃ dhyānaṃ tadālambanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणेन मां प्राप्तमवेहि मुग्धे तामेवमुक्त्वा गमने पुरस्तात् । अहो मया दर्शनविघ्नभूतं पश्चात् कृतघ्नव्रतमेतदात्तम्
kṣaṇena māṃ prāptamavehi mugdhe tāmevamuktvā gamane purastāt / aho mayā darśanavighnabhūtaṃ paścāt kṛtaghnavratametadāttam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो गन्तव्यमिति प्रकम्पतरला वाक्यं यदूचे न सा संत्यज्य व्यजनं स्थिते गुरुजने जग्राह पाण्यञ्चलम् । यत्पादेन लिखन्त्यपि क्षितितलं मामौक्षतालक्षिता तेनात्यन्तनिषेधमुग्धविधिना बद्धं तया मे मनः
no gantavyamiti prakampataralā vākyaṃ yadūce na sā saṃtyajya vyajanaṃ sthite gurujane jagrāha pāṇyañcalam / yatpādena likhantyapi kṣititalaṃ māmaukṣatālakṣitā tenātyantaniṣedhamugdhavidhinā baddhaṃ tayā me manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्वियुक्ता न सा नूनं शेते शोकप्रलापिनी । पुलिने चक्रवाकीव हर्म्ये हरिण्यलोचना
madviyuktā na sā nūnaṃ śete śokapralāpinī / puline cakravākīva harmye hariṇyalocanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा प्रिये तक्तसक्तेन कितवेनेव केवलम् । श्रितं तच्चित्तचौरेण मिथ्याव्रतमिदं मया
hā priye taktasaktena kitaveneva kevalam / śritaṃ taccittacaureṇa mithyāvratamidaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा व्रतमिदं तावद् गच्छाम् इदयितान्तिकम् । अनुरागाग्नितप्तानां तपस्तापो हि दुःसहः
tyaktvā vratamidaṃ tāvad gacchām idayitāntikam / anurāgāgnitaptānāṃ tapastāpo hi duḥsahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्री चिरायातं नृशंसमवलोक्य माम् । मन्युना नवलग्नेन न जाने किं करिष्यति
rājaputrī cirāyātaṃ nṛśaṃsamavalokya mām / manyunā navalagnena na jāne kiṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सर्वत्र विकाराय निकारः प्रेमदुःसहः । दुर्निवारो भवत्येव स्नेहलीनो रजःकणः
na sarvatra vikārāya nikāraḥ premaduḥsahaḥ / durnivāro bhavatyeva snehalīno rajaḥkaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् क्षणे भगवता पश्यामि रहितं वनम् । मया तदैव गन्तव्यं गॄहमित्येष निश्चयः
yasmin kṣaṇe bhagavatā paśyāmi rahitaṃ vanam / mayā tadaiva gantavyaṃ gṝhamityeṣa niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन्नेव शिलापट्टे रुचिरैर्गिरिधातुभिः । लिखामि ताम् शशिमुखीं संर्पाप्यालम्बनं धृतेः
asminneva śilāpaṭṭe rucirairgiridhātubhiḥ / likhāmi tām śaśimukhīṃ saṃrpāpyālambanaṃ dhṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा कथमालेख्यविषयं याति सा प्रिया । सौन्दर्यबिद्नको यस्याः सुधाकुवलयेन्दवः
athavā kathamālekhyaviṣayaṃ yāti sā priyā / saundaryabidnako yasyāḥ sudhākuvalayendavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टिर्मुग्धकुरन्गसंचलदलिव्याप्तोत्पलोद्वातनी लावण्योदधिकूलविद्रुमवनं बिम्बाधराग्रत्विषः । निर्दोषामृतरश्मिसार्थसरणिः सा कापि वक्त्रद्युतिः सौन्दर्यं कथमेति चित्रपदवीश्चर्यसारं वपुः
dṛṣṭirmugdhakurangasaṃcaladalivyāptotpalodvātanī lāvaṇyodadhikūlavidrumavanaṃ bimbādharāgratviṣaḥ / nirdoṣāmṛtaraśmisārthasaraṇiḥ sā kāpi vaktradyutiḥ saundaryaṃ kathameti citrapadavīścaryasāraṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य स शनैरालिलेख शिलातले । सुन्दरीं मुखमुक्ताश्रुस्नातकम्पाकुलाङ्गुलिः
iti saṃcintya sa śanairālilekha śilātale / sundarīṃ mukhamuktāśrusnātakampākulāṅguliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संकल्पसमुद्गीर्णं प्रतिबिम्बमिवाश्रिताम् । कृत्वा पुरः प्रियतमामूचे ऽदर्बाष्पगद्गदः
sa saṃkalpasamudgīrṇaṃ pratibimbamivāśritām / kṛtvā puraḥ priyatamāmūce 'darbāṣpagadgadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियामालिख्याहं निखिलसुखवृष्टिं नयनयोर् न पश्याम्युद्बाष्पः क्षणमपि शरच्चन्द्रवदनाम् । अयं नूनं तन्वीविरहनिरपेक्षव्रतवतः स्फुरत्तापः शापः किमपि मम पापादुपनतः
priyāmālikhyāhaṃ nikhilasukhavṛṣṭiṃ nayanayor na paśyāmyudbāṣpaḥ kṣaṇamapi śaraccandravadanām / ayaṃ nūnaṃ tanvīvirahanirapekṣavratavataḥ sphurattāpaḥ śāpaḥ kimapi mama pāpādupanataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फुल्लाम्भोजवनत्विषा स्पृहावशासक्ताश्रुतोयं वपुस् तत्कालोपगतान्तरायजनितः कोपः समुत्सृज्यताम् । हंहो सुन्दरि देहि मे प्रतिवचः किं मौनमालम्बसे सत्यं त्वन्मयरागवीचरमिदं चित्तव्रतं मे व्रतम्
phullāmbhojavanatviṣā spṛhāvaśāsaktāśrutoyaṃ vapus tatkālopagatāntarāyajanitaḥ kopaḥ samutsṛjyatām / haṃho sundari dehi me prativacaḥ kiṃ maunamālambase satyaṃ tvanmayarāgavīcaramidaṃ cittavrataṃ me vratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवाणं तं दृष्ट्वा दूरादालिखितं च तत् । सासूया भिक्षवो ऽभ्येत्य भगवन्तं बभाषिरे
iti bruvāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā dūrādālikhitaṃ ca tat / sāsūyā bhikṣavo 'bhyetya bhagavantaṃ babhāṣire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन् दुर्विनीतस्य वात्सल्यादेव केवलम् । शुनः कुसुममालेव प्रव्रज्येयं त्वयार्पिता
bhagavan durvinītasya vātsalyādeva kevalam / śunaḥ kusumamāleva pravrajyeyaṃ tvayārpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आखिल्य सुन्दरीमुखं नन्दः स्वैरं शिलातले । तत्प्रलापजपासक्तो ध्यानालम्बनतां गतः
ākhilya sundarīmukhaṃ nandaḥ svairaṃ śilātale / tatpralāpajapāsakto dhyānālambanatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदाकर्ण्य भगवान् नन्दमाह्वाय्य कननात् । किमेतदिति पप्रच्छ प्रियाविरहमोहितम्
etadākarṇya bhagavān nandamāhvāyya kananāt / kimetaditi papraccha priyāvirahamohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीद् भगवन् सत्यं कान्तासक्तस्य मे परम् । भिक्षूणां संमते ऽप्यस्मिन् वने न रमते मतिः
so 'bravīd bhagavan satyaṃ kāntāsaktasya me param / bhikṣūṇāṃ saṃmate 'pyasmin vane na ramate matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति दन्दवचः श्रुत्वा तमूचे भगवान् जिनह् । मीलयन्नेव वक्त्रेन्दुकान्त्या रागसरोरुहम्
iti dandavacaḥ śrutvā tamūce bhagavān jinah / mīlayanneva vaktrendukāntyā rāgasaroruham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधो तावन्न युक्ता ते संरागानुगता मतिः । विघ्नैर्नाकृष्यते चेतः कल्याणाभिनिवेशिनाम्
sādho tāvanna yuktā te saṃrāgānugatā matiḥ / vighnairnākṛṣyate cetaḥ kalyāṇābhiniveśinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वायं योगस्तनुतृणतुलात्यक्तभोगाभियोगः क्कायं निन्द्यः क्षणसुखलवास्वादसंवाद एषः । जात्यैवायं हरति कुशलं दुस्तरो मारमार्गः प्रेमान्धानाम् भवति सहसा दुःसहो योक्त्रजातः
kvāyaṃ yogastanutṛṇatulātyaktabhogābhiyogaḥ kkāyaṃ nindyaḥ kṣaṇasukhalavāsvādasaṃvāda eṣaḥ / jātyaivāyaṃ harati kuśalaṃ dustaro māramārgaḥ premāndhānām bhavati sahasā duḥsaho yoktrajātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यस्य भगवान् कृत्वा चिरं वैराग्यदेशनाम् । संस्थातव्यमिहेत्युक्त्वा स्वकृत्याय स्वयं ययौ
ityasya bhagavān kṛtvā ciraṃ vairāgyadeśanām / saṃsthātavyamihetyuktvā svakṛtyāya svayaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेवावसरं नन्दः संचिन्त्य गमनोचितम् । प्रतस्थे स्वगृहं हृष्टः सुन्दरीदर्शनोत्सुकः
tamevāvasaraṃ nandaḥ saṃcintya gamanocitam / pratasthe svagṛhaṃ hṛṣṭaḥ sundarīdarśanotsukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजन् द्वारि पिधानाप्तैर्विहारैर्बहुभिश्चिरात् । नगराभिमुखं मार्गं स कथंचिदवाप्तवान्
vrajan dvāri pidhānāptairvihārairbahubhiścirāt / nagarābhimukhaṃ mārgaṃ sa kathaṃcidavāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विज्ञाय सर्वज्ञस्तं रागाद् गन्तुमुद्यतम् । उवाचाभ्येत्य भगवान् नन्द तूर्णं क्क गम्यते
atha vijñāya sarvajñastaṃ rāgād gantumudyatam / uvācābhyetya bhagavān nanda tūrṇaṃ kka gamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जगाद वने तावत् भगवन् नास्ति मे रतिः । न ह्यविश्रान्तचित्तानां क्रिया काचित् प्रसीदति
sa jagāda vane tāvat bhagavan nāsti me ratiḥ / na hyaviśrāntacittānāṃ kriyā kācit prasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा श्रीश्चामरहासिनी मणिमयी सा रम्यहर्म्यावली सा बालानिललोलचारुलतिका कान्ता नवोद्यानभूः । सा तन्वी कुसुमेषुकार्मुकलता क्षामोदरी सुन्दरी नो जन्मान्तरवासना इव मनः सक्तं विमुञ्चन्ति मे
sā śrīścāmarahāsinī maṇimayī sā ramyaharmyāvalī sā bālānilalolacārulatikā kāntā navodyānabhūḥ / sā tanvī kusumeṣukārmukalatā kṣāmodarī sundarī no janmāntaravāsanā iva manaḥ saktaṃ vimuñcanti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरागेणैव मनसा ब्रहचर्यं चराम्यहम् । व्रतपञ्जरबन्धेन विहङ्ग इव यन्त्रितः
sarāgeṇaiva manasā brahacaryaṃ carāmyaham / vratapañjarabandhena vihaṅga iva yantritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा व्रजामि प्रव्रज्यामस्तु मे नरको ऽक्षयः । न वीतरागतामेति मञ्जिष्ठारक्तमंशुकम्
tyaktvā vrajāmi pravrajyāmastu me narako 'kṣayaḥ / na vītarāgatāmeti mañjiṣṭhāraktamaṃśukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवाणमसकृत् स्वपदं गन्तुमुद्यतम् । निवार्यानुग्रहधिया तमूचे भगवान् जिनः
iti bruvāṇamasakṛt svapadaṃ gantumudyatam / nivāryānugrahadhiyā tamūce bhagavān jinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा कृथा विप्लवं नन्द निन्दितं हि श्रुताश्रुतम् । विद्वज्जनोपदिष्टेन यथा याति पृथग्जनः
mā kṛthā viplavaṃ nanda ninditaṃ hi śrutāśrutam / vidvajjanopadiṣṭena yathā yāti pṛthagjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकव्यस्तदोषाणां विदुषां शीलशालिनाम् । निःसारसुखलाभेन नाकार्ये धीः प्रवर्तते
vivekavyastadoṣāṇāṃ viduṣāṃ śīlaśālinām / niḥsārasukhalābhena nākārye dhīḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाढरागगृहीतस्य जुगुप्सायतने परम् । जधन्यकर्मण्यासक्तिः किं लज्जाजनने न ते
gāḍharāgagṛhītasya jugupsāyatane param / jadhanyakarmaṇyāsaktiḥ kiṃ lajjājanane na te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदासज्जनवर्जिता जननीजघनासक्तिः । संमोहाहतचित्तानां पशूनामेव दृश्यते
sadāsajjanavarjitā jananījaghanāsaktiḥ / saṃmohāhatacittānāṃ paśūnāmeva dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामारमणमानो ऽयं विरम्य त्यज्यतां त्वया । भोगैः सह भुजङ्गानां दृष्टो भवबिले क्षयः
rāmāramaṇamāno 'yaṃ viramya tyajyatāṃ tvayā / bhogaiḥ saha bhujaṅgānāṃ dṛṣṭo bhavabile kṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघन्या जनयत्येव न कस्य विरतिं रतिः । यस्यां भवति पर्यन्तेष्वपि नैव पराङ्मुखः
jaghanyā janayatyeva na kasya viratiṃ ratiḥ / yasyāṃ bhavati paryanteṣvapi naiva parāṅmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहजालविमुक्तस्त्वं किं तत्रैवाभिधावसि । न हि निर्गस्य सारङ्गः पुनर्विशति वागुरां
gṛhajālavimuktastvaṃ kiṃ tatraivābhidhāvasi / na hi nirgasya sāraṅgaḥ punarviśati vāgurāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्याद् भगवतः शासनेन नियन्त्रितः । चिन्तयन् सुन्दरीं नन्दः प्रविवेशाश्रमं पुनः
iti vākyād bhagavataḥ śāsanena niyantritaḥ / cintayan sundarīṃ nandaḥ praviveśāśramaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदाचिदादिश्य नन्द माश्रममार्जने । आसनानुग्रहव्यग्रः प्रययौ भगवान् पुनह्
tataḥ kadācidādiśya nanda māśramamārjane / āsanānugrahavyagraḥ prayayau bhagavān punah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छासनात् प्रवृत्तस्य नन्दस्याश्रमशोधने । नो भूतलादपययौ रजो राग इवाशयत्
tacchāsanāt pravṛttasya nandasyāśramaśodhane / no bhūtalādapayayau rajo rāga ivāśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याहर्तुं गतस्याथ सलिलंपारभागिकम् । मुहुः पूर्णसमुत्क्षिप्तह् शून्य एवाभवद्धटः
tasyāhartuṃ gatasyātha salilaṃpārabhāgikam / muhuḥ pūrṇasamutkṣiptah śūnya evābhavaddhaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन विघ्नेन गमने सुतराम् खिन्नमानसः । त्यक्त्वा तुप्रययौ नन्दः सुन्दरीदर्शनोत्सुकः
tena vighnena gamane sutarām khinnamānasaḥ / tyaktvā tuprayayau nandaḥ sundarīdarśanotsukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विज्ञाय सर्वज्ञस्तं यान्तं दिव्यचक्षुषा । बभाषे सहसाभ्येत्य स्तम्भमानमनोरथह्
atha vijñāya sarvajñastaṃ yāntaṃ divyacakṣuṣā / babhāṣe sahasābhyetya stambhamānamanorathah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्रयोगेन तप्तस्य श्यामरक्तरुचेः परम् । अहो स्नेहकलङ्कस्ते दीपस्येव न शाम्यति
pātrayogena taptasya śyāmaraktaruceḥ param / aho snehakalaṅkaste dīpasyeva na śāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं वामाभिलाषेण नीलीराग इवैष ते । संसक्तः को ऽपि हृदये यन्नाद्यापि विरज्यसे
alaṃ vāmābhilāṣeṇa nīlīrāga ivaiṣa te / saṃsaktaḥ ko 'pi hṛdaye yannādyāpi virajyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धीकरोति प्रारम्भे रतिस्तत्कालकातरम् । आलिङ्गति जुगुप्सेव वृत्ते मुख्याङ्गसंगमे
andhīkaroti prārambhe ratistatkālakātaram / āliṅgati jugupseva vṛtte mukhyāṅgasaṃgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयाख्वादसङ्गेन पापमित्रैरिवेन्द्रियैः । दुःसहव्यसनावर्ते पात्यते नरके नरह्
viṣayākhvādasaṅgena pāpamitrairivendriyaiḥ / duḥsahavyasanāvarte pātyate narake narah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिवासयति स्पर्शलेखेनापि कुसंगमः । प्रक्लिन्नमत्स्यकुणपात् पूतिगन्ध इवोद्गतः
adhivāsayati sparśalekhenāpi kusaṃgamaḥ / praklinnamatsyakuṇapāt pūtigandha ivodgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्याणमित्रसंपर्कः सर्वथा कुशलावहः । शुभामेद इव व्याप्तो यः करोति महार्हताम्
kalyāṇamitrasaṃparkaḥ sarvathā kuśalāvahaḥ / śubhāmeda iva vyāpto yaḥ karoti mahārhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ते तस्य भगवान् साक्षात्स् अदसतोः पथि । घ्राणस्पर्शेन संदर्श्य चक्रे तत्सङ्गदेशनाम्
ityukte tasya bhagavān sākṣāts adasatoḥ pathi / ghrāṇasparśena saṃdarśya cakre tatsaṅgadeśanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नन्दं समादाय भगवान् गन्धमादने । ययौ विरिञ्चिरमरीबालव्यजनवीजितः
atha nandaṃ samādāya bhagavān gandhamādane / yayau viriñciramarībālavyajanavījitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दावानलप्लिष्टामनिष्टक्लिष्टविग्रहाम् । काणां कर्मटीकामस्मै दर्शयित्वावदज्जिनः
tatra dāvānalapliṣṭāmaniṣṭakliṣṭavigrahām / kāṇāṃ karmaṭīkāmasmai darśayitvāvadajjinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमां पश्यसि किं नन्द मान्द्यनिन्द्यतराकृतिम् । कस्मैचिदुचिता चेयं रोचते प्रियदर्शना
imāṃ paśyasi kiṃ nanda māndyanindyatarākṛtim / kasmaiciducitā ceyaṃ rocate priyadarśanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्ता सदसतोर्नास्ति रागः पश्यति रम्यताम् । स तस्य ललितो लोके यो यस्य दयितो जनः
sattā sadasatornāsti rāgaḥ paśyati ramyatām / sa tasya lalito loke yo yasya dayito janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षपातं समृत्सृज्य सत्यं नन्द त्वयोच्यताम् । अस्यास्तस्याश्च सुन्दर्या लावण्यस्य किमन्तरम्
pakṣapātaṃ samṛtsṛjya satyaṃ nanda tvayocyatām / asyāstasyāśca sundaryā lāvaṇyasya kimantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनर्थित्वाद्वयं नैव सौन्दर्यान्तरवेदिनः । अर्थिप्रियत्वमायाति प्रार्थितं तच्च चारुताम्
anarthitvādvayaṃ naiva saundaryāntaravedinaḥ / arthipriyatvamāyāti prārthitaṃ tacca cārutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्याम्यहं विशेषं तु तस्या नास्याश्च कंचन । रम्यत्वं मांसवर्मास्थियन्त्रे समयमात्रकम्
paśyāmyahaṃ viśeṣaṃ tu tasyā nāsyāśca kaṃcana / ramyatvaṃ māṃsavarmāsthiyantre samayamātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पृष्टो बह्गवता नन्दस्तं प्रत्यभासत । अत्यन्तानुचितः प्रश्नः को ऽपि गौरवयन्त्रितः
iti pṛṣṭo bahgavatā nandastaṃ pratyabhāsata / atyantānucitaḥ praśnaḥ ko 'pi gauravayantritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतद् भगवान् वक्ति केयं शोके बिडम्बना । क्कापि वा विश्वगुरवो विनेयाः प्रभविष्णवह्
kimetad bhagavān vakti keyaṃ śoke biḍambanā / kkāpi vā viśvaguravo vineyāḥ prabhaviṣṇavah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतिः साधिकसुन्दर्याः परभागेण रज्यते । यां दृष्ट्वा जगतां जेता न रतिं स्मरति स्मरः
ratiḥ sādhikasundaryāḥ parabhāgeṇa rajyate / yāṃ dṛṣṭvā jagatāṃ jetā na ratiṃ smarati smaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योत्स्नयेव न तत्कान्त्या नोदते कुमुदाकरः । गुणान्तरं न जानाति प्रसिद्धिशरणो जनः
jyotsnayeva na tatkāntyā nodate kumudākaraḥ / guṇāntaraṃ na jānāti prasiddhiśaraṇo janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धं तया वदनसौरभसारहारमालोक्य पुष्यनिचयं पृथुकेशपाशे । मन्ये विलासगतिलोवनकान्तिचौरैः भीत्येव हंसहरिणैर्वनमिव यातम्
baddhaṃ tayā vadanasaurabhasārahāramālokya puṣyanicayaṃ pṛthukeśapāśe / manye vilāsagatilovanakānticauraiḥ bhītyeva haṃsahariṇairvanamiva yātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनल्पैः संकल्पैर्बहुविधविकल्पैरनुपमा न सा सारङ्गाक्षीलिखितुमपि शक्या परिचितैः । तुलारोहे य्स्या वदनपरभागे लघुतरः स नूनं ताराणां गगनमधिरूढः परिवृढः
analpaiḥ saṃkalpairbahuvidhavikalpairanupamā na sā sāraṅgākṣīlikhitumapi śakyā paricitaiḥ / tulārohe ysyā vadanaparabhāge laghutaraḥ sa nūnaṃ tārāṇāṃ gaganamadhirūḍhaḥ parivṛḍhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यप्रह्वं ललितललितभ्रूलतालास्यलीला रम्यं तस्या यदि न वदनं नन्दनं लभ्यते तत् । प्रव्रज्येयं सुकृतमधिकं किंकरी किंकरी मे कस्मादेतं व्रतपरिकरं भारभूतं वहामि
puṇyaprahvaṃ lalitalalitabhrūlatālāsyalīlā ramyaṃ tasyā yadi na vadanaṃ nandanaṃ labhyate tat / pravrajyeyaṃ sukṛtamadhikaṃ kiṃkarī kiṃkarī me kasmādetaṃ vrataparikaraṃ bhārabhūtaṃ vahāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति नन्दवचः श्रुत्वा भगवान् रागनिर्भरम् । उपक्षिप्य प्रभावेत त निनाय सुरालयम्
iti nandavacaḥ śrutvā bhagavān rāganirbharam / upakṣipya prabhāveta ta nināya surālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदर्शयच्च तत्रास्य लीलोद्याने शतक्रतोः । सुधामन्थसमुद्भूताः कान्तास्त्रिदशयोषितः
adarśayacca tatrāsya līlodyāne śatakratoḥ / sudhāmanthasamudbhūtāḥ kāntāstridaśayoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुणैः कान्तिसंतानैः पादपद्मवनोदितैः । अनुयाता इवाम्भोधिकूलविद्रुमकाननैः
aruṇaiḥ kāntisaṃtānaiḥ pādapadmavanoditaiḥ / anuyātā ivāmbhodhikūlavidrumakānanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशाललास्यसचिवैः पाणिभिर्विजिताम्बुजैः । संसक्तैः सहजस्येव पारिजातस्य पल्लवैः
viśālalāsyasacivaiḥ pāṇibhirvijitāmbujaiḥ / saṃsaktaiḥ sahajasyeva pārijātasya pallavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तिमाधुर्यललितैर्मदनानन्दबाण्धवैः । हेलानिमीलिताम्भोजवदनैश्चन्द्रसुन्दरैः
kāntimādhuryalalitairmadanānandabāṇdhavaiḥ / helānimīlitāmbhojavadanaiścandrasundaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमोहनैर्जीवनैश्च कृष्णसारैर्विलोकनैः । कालकूटच्छदस्पृष्टैरमृतोघैरिवावृताः
saṃmohanairjīvanaiśca kṛṣṇasārairvilokanaiḥ / kālakūṭacchadaspṛṣṭairamṛtoghairivāvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णयौवनलावण्याः सहसैव विलोक्य ताः । नन्दः सानन्दवदनः स्वेदस्नात इवाभवत्
pūrṇayauvanalāvaṇyāḥ sahasaiva vilokya tāḥ / nandaḥ sānandavadanaḥ svedasnāta ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्माननासु विपुलोत्पललोचनासु कुन्दस्तिमातु निबिडस्तबकस्तनीषु । नन्दस्य तासु हृदयं युगपन्निपत्य दोलाविलासतरलालितुमवाप
padmānanāsu vipulotpalalocanāsu kundastimātu nibiḍastabakastanīṣu / nandasya tāsu hṛdayaṃ yugapannipatya dolāvilāsataralālitumavāpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रोवाच बह्गवान् नन्दं तद्गतमानसम् । आसां संदर्शने नन्द प्रीत्या ते रमते मतिः
tataḥ provāca bahgavān nandaṃ tadgatamānasam / āsāṃ saṃdarśane nanda prītyā te ramate matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसां तस्याश्च सुन्दर्या लावण्ये कियदन्तरम् । उत्कर्षः परभागेण स्फुटमेवाभिभाव्यते
āsāṃ tasyāśca sundaryā lāvaṇye kiyadantaram / utkarṣaḥ parabhāgeṇa sphuṭamevābhibhāvyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरस्तसुन्दरीरूपं रूपमप्सरसाम् यदि । तदेता एव कालेन करिष्यामि त्वदाश्रयाः
nirastasundarīrūpaṃ rūpamapsarasām yadi / tadetā eva kālena kariṣyāmi tvadāśrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोगेणैव मनसा ब्रह्मचर्यं प्रसन्नधीः । चर तावत्ततस्ते ऽहं दास्याम्यप्सरसाम् गणम्
ārogeṇaiva manasā brahmacaryaṃ prasannadhīḥ / cara tāvattataste 'haṃ dāsyāmyapsarasām gaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.