Ksemendra: Avadanakalpalata 14

जयति महतां प्रभावः पश्चादग्रे च वर्तमानो यः । जनकुशलकर्मसरणिः प्रकाशरत्नदीपो वः

jayati mahatāṃ prabhāvaḥ paścādagre ca vartamāno yaḥ / janakuśalakarmasaraṇiḥ prakāśaratnadīpo vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा सुरपुरे पाण्डुकम्बलाख्ये शिलातले । समीपे पारिजातस्य कोविदारस्य सुप्रभे

purā surapure pāṇḍukambalākhye śilātale / samīpe pārijātasya kovidārasya suprabhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा त्रिदशसंघानां भगवान् धर्मदेशनाम् । अनुग्रहाय मर्त्यानां जम्बूद्वीपमवातरत्

kṛtvā tridaśasaṃghānāṃ bhagavān dharmadeśanām / anugrahāya martyānāṃ jambūdvīpamavātarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमरैरनुयातस्य तस्यावतरतो भुवम् । विमानकाननाकीर्णं बभूव भुवनाङ्गणम्

amarairanuyātasya tasyāvatarato bhuvam / vimānakānanākīrṇaṃ babhūva bhuvanāṅgaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य दन्तांशुसंतानैरुपदेशमिवाचितम् । जग्राह चन्द्ररुचिरम् चामरं चतुराननः

tasya dantāṃśusaṃtānairupadeśamivācitam / jagrāha candraruciram cāmaraṃ caturānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्रं शतशलाकाङ्कमनङ्कं रङ्कुपाण्डुरम् । प्रसादमिव साकारमाददे ऽस्य पुरंदरः

chatraṃ śataśalākāṅkamanaṅkaṃ raṅkupāṇḍuram / prasādamiva sākāramādade 'sya puraṃdaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकाश्यनगरोपान्ते काननोदुम्बरान्तिके । अवतीर्णं सुकृतिनः सानन्दास्तं ववन्दिरे

saṃkāśyanagaropānte kānanodumbarāntike / avatīrṇaṃ sukṛtinaḥ sānandāstaṃ vavandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्नुत्पलवर्णाख्या भिक्षुकी जनसंगमे । अलब्धावसरा द्रष्टुं नृपरूपमुपाददे

tasminnutpalavarṇākhyā bhikṣukī janasaṃgame / alabdhāvasarā draṣṭuṃ nṛparūpamupādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदीप्तरत्नमुकुटं गण्डताण्डविकुण्डलम् । दृष्ट्वैवास्य नवं रूपं जहासोष्णीषपल्लवः

pradīptaratnamukuṭaṃ gaṇḍatāṇḍavikuṇḍalam / dṛṣṭvaivāsya navaṃ rūpaṃ jahāsoṣṇīṣapallavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चिन्तयन्ती को वायं जनैर्निर्विवरः पुरः । अन्तरं नृपरूपं मे दृष्ट्वा दास्यति सादरः

sā cintayantī ko vāyaṃ janairnirvivaraḥ puraḥ / antaraṃ nṛparūpaṃ me dṛṣṭvā dāsyati sādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्प् ऽन्यथा तु भगवत्प्रणतिर्मम दुर्लभा । न गुणं गौरवस्थानमैश्वर्यप्रणयी जनः

atp 'nyathā tu bhagavatpraṇatirmama durlabhā / na guṇaṃ gauravasthānamaiśvaryapraṇayī janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो तृणतृलालोलैर्निःसारविरसैर्धनैः । ह्रियते वासनाभ्यासान्निर्विचारतया जनः

aho tṛṇatṛlālolairniḥsāravirasairdhanaiḥ / hriyate vāsanābhyāsānnirvicāratayā janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तान्तरा सा सहसा जनेन नृपगौरवात् । लोलहारं भगवतः प्रणाममकारोत् पुरः

dattāntarā sā sahasā janena nṛpagauravāt / lolahāraṃ bhagavataḥ praṇāmamakārot puraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नवसरे भिक्षुरुदयी नाम संसदि । तां विलोक्य तथारूपामवदत् सस्मिताननः

asminnavasare bhikṣurudayī nāma saṃsadi / tāṃ vilokya tathārūpāmavadat sasmitānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयमुत्पलवर्णाख्या भिक्षुकी नृपरूपिणी । ऋद्ध्या भगवतः पादौ वन्दते जनवन्दिता

iyamutpalavarṇākhyā bhikṣukī nṛparūpiṇī / ṛddhyā bhagavataḥ pādau vandate janavanditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पलामोदवर्णाभुआं विज्ञातेयं मया पुरा । इत्युक्त्वा विरते तस्मिन् भगवानप्यभाषत

utpalāmodavarṇābhuāṃ vijñāteyaṃ mayā purā / ityuktvā virate tasmin bhagavānapyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तमेव भिक्षुक्या दर्पदृद्धिप्रकाशनम् । करोति प्रशमग्लानिमभिमानेन च ज्वरः

ayuktameva bhikṣukyā darpadṛddhiprakāśanam / karoti praśamaglānimabhimānena ca jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा भगवान् कृत्वा तां तां शुभ्रोपदेशनाम् । विसृज्य देवान् प्रययौ स्वपदं सह भिक्षुभिः

ityuktvā bhagavān kṛtvā tāṃ tāṃ śubhropadeśanām / visṛjya devān prayayau svapadaṃ saha bhikṣubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोपविष्टः पृष्टस्तैः प्रणतैर्भिक्षुकीकथाम् । प्राग्जन्मकर्मसंबद्धां सर्वज्ञस्तानभाषत

tatropaviṣṭaḥ pṛṣṭastaiḥ praṇatairbhikṣukīkathām / prāgjanmakarmasaṃbaddhāṃ sarvajñastānabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराणस्यामभूत्पूर्वंसार्थवाहो महाधनः । पत्नी धनवती नाम तस्य प्राणसमाभवत्

vārāṇasyāmabhūtpūrvaṃsārthavāho mahādhanaḥ / patnī dhanavatī nāma tasya prāṇasamābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिपल्लविनी तन्वीयओवनोद्यानमञ्जरी । फलपुष्पवती काले सा तस्माद्गर्भमादधे

pāṇipallavinī tanvīyaovanodyānamañjarī / phalapuṣpavatī kāle sā tasmādgarbhamādadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे जलनिधिद्वीपानुगमनोद्यतम् । प्रत्यासन्नवियोगार्ता सा वल्लभमभाषत

atrāntare jalanidhidvīpānugamanodyatam / pratyāsannaviyogārtā sā vallabhamabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कियती धनसंपत्तिर्वृद्धिमद्यापि नीयते । यत्कृते घ्प्रगम्भीरस्तीर्यते मकराकरः

kiyatī dhanasaṃpattirvṛddhimadyāpi nīyate / yatkṛte ghpragambhīrastīryate makarākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वपायं धनादानं निरपाया गुणार्जनम् । स्वदेशात् परदेशं हि गच्छन्ति द्रविणार्थिनह्

bahvapāyaṃ dhanādānaṃ nirapāyā guṇārjanam / svadeśāt paradeśaṃ hi gacchanti draviṇārthinah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद्दुःखान्निवर्तन्ते दूरं गत्वापि निष्फलाः । निश्चला धनिनश्चान्ये कर्मणामेष निश्चयः

kecidduḥkhānnivartante dūraṃ gatvāpi niṣphalāḥ / niścalā dhaninaścānye karmaṇāmeṣa niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रियावचः श्रुत्वा सार्थवाहस्ततो ऽभ्यधात् । मुग्धे संभावनापात्रो भवत्येवं धनोद्यतः

iti priyāvacaḥ śrutvā sārthavāhastato 'bhyadhāt / mugdhe saṃbhāvanāpātro bhavatyevaṃ dhanodyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनार्जनविहीनानां पुङ्गुवन्मूलभक्षणात् । अद्य श्वो वा सुखस्थानां भोगैः सह परिक्षयः

dhanārjanavihīnānāṃ puṅguvanmūlabhakṣaṇāt / adya śvo vā sukhasthānāṃ bhogaiḥ saha parikṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वगृहे ऽपि दरिद्राणां जनह् क्रकचनिष्ठुरः । धनिनां परलोको ऽपि प्रेमस्निग्धजनं भुवः

svagṛhe 'pi daridrāṇāṃ janah krakacaniṣṭhuraḥ / dhanināṃ paraloko 'pi premasnigdhajanaṃ bhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणमप्युद्यतं वृद्ध्यै न वेणुं बन्धते जनः । न तु स पूर्णतां याति प्रत्यासन्नपरिक्षयः

kṣīṇamapyudyataṃ vṛddhyai na veṇuṃ bandhate janaḥ / na tu sa pūrṇatāṃ yāti pratyāsannaparikṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खो ऽपि विदुषां वन्द्यः स्त्रीणां वृद्धो ऽपि वल्लभः । क्लिबो ऽपि सेव्यः शूराणामासन्नाभ्युदयो जनः

mūrkho 'pi viduṣāṃ vandyaḥ strīṇāṃ vṛddho 'pi vallabhaḥ / klibo 'pi sevyaḥ śūrāṇāmāsannābhyudayo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनान्यकरणं भुक्त्वा पीत्वा काव्यामृतानि वा । क्षणं विचक्षणेनापि क्षुप्तिपासे विवर्जिते

kenānyakaraṇaṃ bhuktvā pītvā kāvyāmṛtāni vā / kṣaṇaṃ vicakṣaṇenāpi kṣuptipāse vivarjite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यार्थः स गुणोन्नतैः कृतनुतिः कं वा न धत्ते गुणं दारिद्य्रोदयदोषदूषितरुचां निर्माल्यतुल्या गुणाः । वित्तेनैव गुणा गुणी न तु धनी धन्यो धनी नो गुणी कायाद्दुष्कृतसंनिपातशमनादायुर्गुणानां धनम्

yasyārthaḥ sa guṇonnataiḥ kṛtanutiḥ kaṃ vā na dhatte guṇaṃ dāridyrodayadoṣadūṣitarucāṃ nirmālyatulyā guṇāḥ / vittenaiva guṇā guṇī na tu dhanī dhanyo dhanī no guṇī kāyādduṣkṛtasaṃnipātaśamanādāyurguṇānāṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्राणाधिकार्थस्य पत्युराकर्ण्य सा वचः । साञ्जनाश्रुकणोत्कीर्णा लतेवाभृतषट्पदा

iti prāṇādhikārthasya patyurākarṇya sā vacaḥ / sāñjanāśrukaṇotkīrṇā latevābhṛtaṣaṭpadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रवहणं भेजे सार्थनाथस्तया सह । तीव्रतृष्णागृहीतानां हस्तपात्रं महोदधिः

atha pravahaṇaṃ bheje sārthanāthastayā saha / tīvratṛṣṇāgṛhītānāṃ hastapātraṃ mahodadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य जायासखस्यासौ कर्मवातानुवर्तिनः । अभज्यत प्रवहणं समनोरथजीवितम्

tasya jāyāsakhasyāsau karmavātānuvartinaḥ / abhajyata pravahaṇaṃ samanorathajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः फलकमासाद्य भागशेषाच्च कर्मणः । कशेरुद्वीपमासाद्य तत्पतिर्विपदं गतः

tataḥ phalakamāsādya bhāgaśeṣācca karmaṇaḥ / kaśerudvīpamāsādya tatpatirvipadaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाथाम् तत्र शोचन्तीं विहङ्गः पुरुषाकृतिः । तामाप पाददीर्णाशां सुवर्णकुलसंभवः

anāthām tatra śocantīṃ vihaṅgaḥ puruṣākṛtiḥ / tāmāpa pādadīrṇāśāṃ suvarṇakulasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कान्तां सुमुखो नाम तामुवाच रुचाकृतः । समाश्वसिहि लोलाक्षि निर्भयो ऽयं तवाश्रयः

sa kāntāṃ sumukho nāma tāmuvāca rucākṛtaḥ / samāśvasihi lolākṣi nirbhayo 'yaṃ tavāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्येयं सुभगा भूमिर्वयं त्वत्प्रणयैषणः । पुण्यायातासि कल्याणि घोरो ऽयं मकराकरः

divyeyaṃ subhagā bhūmirvayaṃ tvatpraṇayaiṣaṇaḥ / puṇyāyātāsi kalyāṇi ghoro 'yaṃ makarākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा तेन शनकैर्नीता रत्नालयं गृहम् । संपूर्णगर्भा तनयं चारुरूपमसूत सा

ityuktvā tena śanakairnītā ratnālayaṃ gṛham / saṃpūrṇagarbhā tanayaṃ cārurūpamasūta sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमाने शिशौ तस्मिन् सा शनैः प्रियवादिना । मुग्धा तेन विदग्धेन संभोगाभिमुखीकृता

vardhamāne śiśau tasmin sā śanaiḥ priyavādinā / mugdhā tena vidagdhena saṃbhogābhimukhīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरलत्वान्मृदुत्वाच्च समीपप्रणयी जनः । स्वयमालिङ्ग्यते स्त्रीभिर्लताभिरिव पादपः

saralatvānmṛdutvācca samīpapraṇayī janaḥ / svayamāliṅgyate strībhirlatābhiriva pādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्योद्यानेषु सा तेन रममाणां घनस्तनी । कुमारं रुचिराकारं सुषुवे सदृशं पितुः

divyodyāneṣu sā tena ramamāṇāṃ ghanastanī / kumāraṃ rucirākāraṃ suṣuve sadṛśaṃ pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् पद्ममुखाभिख्ये यौवनालंकृताकृतौ । सुमुखः पक्षिणां राजा काले लोकान्तरं ययौ

tasmin padmamukhābhikhye yauvanālaṃkṛtākṛtau / sumukhaḥ pakṣiṇāṃ rājā kāle lokāntaraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पद्ममुखः श्रीमानाससाद पदं पितुः । गुणिनामविवादेन स्वाधीनाः कुलसंपदः

tataḥ padmamukhaḥ śrīmānāsasāda padaṃ pituḥ / guṇināmavivādena svādhīnāḥ kulasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तैश्वर्यं तमवदद्विजने जननी सुतम् । तत्प्रभावस्य संभाव्य सर्वत्र प्रभविष्णुताम्

prāptaiśvaryaṃ tamavadadvijane jananī sutam / tatprabhāvasya saṃbhāvya sarvatra prabhaviṣṇutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्र प्राप्ता त्वया लक्ष्मीरियं निजकुलोचिता । अयं तु सार्थवाहान्मे जातः पुत्रो निरंशकः

putra prāptā tvayā lakṣmīriyaṃ nijakulocitā / ayaṃ tu sārthavāhānme jātaḥ putro niraṃśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराणस्यामयं राजा शशक्त्या क्रियतां त्वया । प्रीतीसंवादसास्वादः स्वदेशे सेव संपदः

vārāṇasyāmayaṃ rājā śaśaktyā kriyatāṃ tvayā / prītīsaṃvādasāsvādaḥ svadeśe seva saṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मातुर्गिरा पक्षी पक्षपातेन भूयसा । स्कन्धे भ्रातरमारोप्य व्योम्ना वाराणसीं ययौ

iti māturgirā pakṣī pakṣapātena bhūyasā / skandhe bhrātaramāropya vyomnā vārāṇasīṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सिंहासनासीनं ब्रह्मदत्तं महीपतिम् । संजघानैकदैनं स वज्रग्रनखरैः खरैः

tatra siṃhāsanāsīnaṃ brahmadattaṃ mahīpatim / saṃjaghānaikadainaṃ sa vajragranakharaiḥ kharaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिच्याग्रजं पूर्णं तस्मिन्नेव नृपासने । अमात्यान् सो ऽवदद्भीतान् समग्रानग्रविक्रमः

abhiṣicyāgrajaṃ pūrṇaṃ tasminneva nṛpāsane / amātyān so 'vadadbhītān samagrānagravikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य राज्ञो ऽभिषिक्तस्य मया यः प्रचलीकरः (?) । सो ऽप्यतीतः प्रभो भक्त्या तमेवानुगमिष्यति

yasya rājño 'bhiṣiktasya mayā yaḥ pracalīkaraḥ (?) / so 'pyatītaḥ prabho bhaktyā tamevānugamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा प्रवरामात्यान् स्वैरं विहगपुण्गवः । ययौ भ्रातरमामन्त्र्य पुनर्देशनसंविदा

ityuktvā pravarāmātyān svairaṃ vihagapuṇgavaḥ / yayau bhrātaramāmantrya punardeśanasaṃvidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव ब्रह्मदत्तो ऽयमिति मन्त्रित मन्त्रिणाम् (?) । स नृपः ख्यातिमायातः स्वजनेषु परेषु च

sa eva brahmadatto 'yamiti mantrita mantriṇām (?) / sa nṛpaḥ khyātimāyātaḥ svajaneṣu pareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे समानीता सगर्भा हस्तिनी वनात् । न मुमोचार्धनिर्यातगर्भं रुद्धमिवान्तरे

atrāntare samānītā sagarbhā hastinī vanāt / na mumocārdhaniryātagarbhaṃ ruddhamivāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्वीकराग्रसंस्पर्शादियं गर्भं विमुञ्चति । इति मौहूर्तिकादिष्टं राज्ञे मन्त्री न्यवेदयत्

sādhvīkarāgrasaṃsparśādiyaṃ garbhaṃ vimuñcati / iti mauhūrtikādiṣṭaṃ rājñe mantrī nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शासनादथ भूभर्तुः स्पृष्ट्वा हस्तेन हस्तिनीम् । अन्तः पुराङ्गनाश्चक्रुस्तत्र सत्योपयावनम्

śāsanādatha bhūbhartuḥ spṛṣṭvā hastena hastinīm / antaḥ purāṅganāścakrustatra satyopayāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां सत्यगिरा गर्भं नात्यजत् करिणी यदा । तदा विलक्ष्यः सर्वो ऽभूत् भूपस्यान्तःपुरे जनः

tāsāṃ satyagirā garbhaṃ nātyajat kariṇī yadā / tadā vilakṣyaḥ sarvo 'bhūt bhūpasyāntaḥpure janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गोपाङ्गनाभ्येत्य शीलसत्योपयाचनम् । कृत्वा पस्पर्श करिणीं येनासौ गर्भमत्यजत्

atha gopāṅganābhyetya śīlasatyopayācanam / kṛtvā pasparśa kariṇīṃ yenāsau garbhamatyajat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा निजजायानां ज्ञात्वा शीलदरिद्रताम् । मेने गोपां मनःस्वेव तां जगत्र्त्रितये सतीम्

kṛtvā nijajāyānāṃ jñātvā śīladaridratām / mene gopāṃ manaḥsveva tāṃ jagatrtritaye satīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सतीजातिलोभेन सोशुम्बां नाम तत्सुताम् । परिणीयानिनायाग्रे देवीशब्दस्य पात्रताम्

sa satījātilobhena sośumbāṃ nāma tatsutām / pariṇīyānināyāgre devīśabdasya pātratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः संचिन्त्य लावण्यं चपलत्वं च योषिताम् । स सर्वगामीनीं निद्रामपि तत्याज शङ्कितः

tasyāḥ saṃcintya lāvaṇyaṃ capalatvaṃ ca yoṣitām / sa sarvagāmīnīṃ nidrāmapi tatyāja śaṅkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नवसरे द्रुष्टुं भ्रातरं विहगाधियः । ययौ पद्ममुखस्तत्र स्नेहादतिशयोत्सुखः

asminnavasare druṣṭuṃ bhrātaraṃ vihagādhiyaḥ / yayau padmamukhastatra snehādatiśayotsukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूपालो ऽपि तमालिङ्ग्य प्रीत्या विहितसत्कृतिः । विजने स्वकथामस्मै निवेद्य पुनरब्रवीत्

bhūpālo 'pi tamāliṅgya prītyā vihitasatkṛtiḥ / vijane svakathāmasmai nivedya punarabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीलसत्यतुलारोहात् दृष्टदोषेण योषिताम् । ममान्तःपुरवैमुख्यात् विवाहो ऽभिनवः कृतः

śīlasatyatulārohāt dṛṣṭadoṣeṇa yoṣitām / mamāntaḥpuravaimukhyāt vivāho 'bhinavaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपयौवनगामिन्म्याम् तस्यामपि न मे धृतिः । एकत्र दृष्टदोषाणां सर्वत्राशङ्कते मनः

rūpayauvanagāminmyām tasyāmapi na me dhṛtiḥ / ekatra dṛṣṭadoṣāṇāṃ sarvatrāśaṅkate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तव पुरे भ्रातर्विमानुष्ये निधीयताम् । शीलशन्कां परित्यज्य भवामि विगतज्वरः

tasmāttava pure bhrātarvimānuṣye nidhīyatām / śīlaśankāṃ parityajya bhavāmi vigatajvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रतिनिशं पक्षी शासनात् तव मद्गृहम् । प्रापयिष्यति तां स्वैरमित्ययं मे मनोरथः

tasmāt pratiniśaṃ pakṣī śāsanāt tava madgṛham / prāpayiṣyati tāṃ svairamityayaṃ me manorathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भ्रातुर्वचः श्रुत्वा तमुवाच विहङ्गमः । ईर्ष्याशङ्काकलङ्केन राजन् मिथ्यैव मा कृथाः

iti bhrāturvacaḥ śrutvā tamuvāca vihaṅgamaḥ / īrṣyāśaṅkākalaṅkena rājan mithyaiva mā kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नाम रमते रम्ये नास्वादं वेत्ति भोजने । न पश्यति न निद्राति नित्यमीर्ष्यावशातुरः

na nāma ramate ramye nāsvādaṃ vetti bhojane / na paśyati na nidrāti nityamīrṣyāvaśāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लीबः कामी सुखी विद्वान् धनी नम्रः प्रभुः क्षमी । अर्थी मान्यः खलः स्निग्धः स्त्री सतीति कथैव का

klībaḥ kāmī sukhī vidvān dhanī namraḥ prabhuḥ kṣamī / arthī mānyaḥ khalaḥ snigdhaḥ strī satīti kathaiva kā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरलत्वे ऽपि कुटिलाः स्थायिन्यो ऽप्यतिचञ्चलाः । कुलीना अपुइ पार्श्वस्थमालिङ्गन्त्यबला लताः

saralatve 'pi kuṭilāḥ sthāyinyo 'pyaticañcalāḥ / kulīnā apui pārśvasthamāliṅgantyabalā latāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टिर्लोलाधरो रागी भ्रूर्वाक्रा कठिनौ स्तनौ । दृश्यते नैव निर्दोषः स्त्रीणामवयवेष्वपि

dṛṣṭirlolādharo rāgī bhrūrvākrā kaṭhinau stanau / dṛśyate naiva nirdoṣaḥ strīṇāmavayaveṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुज्यन्ते कुशलैः श्यामा भ्रमद्भ्रमरविभ्रमैः । मूलान्वेषी सरोजिन्याः पङ्केनैवावलिप्यत

bhujyante kuśalaiḥ śyāmā bhramadbhramaravibhramaiḥ / mūlānveṣī sarojinyāḥ paṅkenaivāvalipyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकस्मिन् विस्मयभुवां सस्मितानां नियन्त्रिते । शुचिशीलविरामाणां रामाणां रमणे मतिः

naikasmin vismayabhuvāṃ sasmitānāṃ niyantrite / śuciśīlavirāmāṇāṃ rāmāṇāṃ ramaṇe matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि मत्पुरोद्याने निर्जने सा निधीयताम्

tathāpi matpurodyāne nirjane sā nidhīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः पक्षिणा भ्राता नृपतिर्विससर्ज ताम् । कान्तां कशेरुकद्वीपे तं च सत्कृत्य सादरः

ityuktaḥ pakṣiṇā bhrātā nṛpatirvisasarja tām / kāntāṃ kaśerukadvīpe taṃ ca satkṛtya sādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि प्रतिनिशं व्योम्नः खगारूढा समाययौ । दिव्यगन्धमयीं मालामादाय द्वीपसंभवाम्

sāpi pratiniśaṃ vyomnaḥ khagārūḍhā samāyayau / divyagandhamayīṃ mālāmādāya dvīpasaṃbhavām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारिजातान्वयतरोस्तानि पुष्पाण्यवाप सा । ख्यातानि तिमिराणीव भ्रमद्भृङ्गान्धकारतः

pārijātānvayatarostāni puṣpāṇyavāpa sā / khyātāni timirāṇīva bhramadbhṛṅgāndhakārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वाराणसीवासी कदाचिन्मानवाभुधः । प्रययौ समिधाहारी द्विजन्मा काननं युवा

atha vārāṇasīvāsī kadācinmānavābhudhaḥ / prayayau samidhāhārī dvijanmā kānanaṃ yuvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र किन्नरकामिन्या स दृष्टः स्पष्टमन्मथः । यस्य संदर्शनेनैव साभवद्विस्मृतस्मृतिः

tatra kinnarakāminyā sa dṛṣṭaḥ spaṣṭamanmathaḥ / yasya saṃdarśanenaiva sābhavadvismṛtasmṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ नवाभिलाषेण जनकेनेव सार्पिता । कान्ता कान्तिमयी नाम विजहार गुहागृहे

asau navābhilāṣeṇa janakeneva sārpitā / kāntā kāntimayī nāma vijahāra guhāgṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभरणरत्नाशुः प्रतीततिमिरोत्करे । रममाणा चिरं तेन काले पुत्रमवाप सा

tatrābharaṇaratnāśuḥ pratītatimirotkare / ramamāṇā ciraṃ tena kāle putramavāpa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवान् मरुदुद्भवः स बाल्ये ऽपि यदा शिशुः । तदा माता तस्य संज्ञां शीघ्रग इत्यसाधयत्

balavān marududbhavaḥ sa bālye 'pi yadā śiśuḥ / tadā mātā tasya saṃjñāṃ śīghraga ityasādhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि निवाघ्नसंभोगा सुखातृप्ता गुहान्तरे । प्रियं धॄत्वा सदा याति पिधाय शिलया गृहम्

sāpi nivāghnasaṃbhogā sukhātṛptā guhāntare / priyaṃ dhṝtvā sadā yāti pidhāya śilayā gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिदथ वृत्तान्तं निजपित्रा निवेदितम् । आकर्ण्य शीघ्रगश्चिन्ताविस्मयाकुलितो ऽवदत्

kadācidatha vṛttāntaṃ nijapitrā niveditam / ākarṇya śīghragaścintāvismayākulito 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलानिबद्धद्वारे ऽस्मिन्नन्धस्यैव गॄहान्तरे । अहो स्नेहो ऽप्ययं तात तव बन्धनतां गतः

śilānibaddhadvāre 'sminnandhasyaiva gṝhāntare / aho sneho 'pyayaṃ tāta tava bandhanatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि वाराणसीमेव गच्छावस्ते निजास्पदम् । विओउलामप्ययत्नेन शिलामुत्सारयाम्यहम्

ehi vārāṇasīmeva gacchāvaste nijāspadam / vioulāmapyayatnena śilāmutsārayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वदेशविरहक्लेशं द्य्ःशं सहसे कथम् । त्यक्तुं न शक्यते कौश्चिद्देशो देह इव स्वकः

svadeśavirahakleśaṃ dyḥśaṃ sahase katham / tyaktuṃ na śakyate kauściddeśo deha iva svakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारं द्रविणसंभारं वेत्ति ग्रन्थिगुणागुणः । भोगं निरुपभोगं च स्वदेशविरही जनः

bhāraṃ draviṇasaṃbhāraṃ vetti granthiguṇāguṇaḥ / bhogaṃ nirupabhogaṃ ca svadeśavirahī janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा स गुहागोहादुत्पाट्य विपुलां शिलाम् । कृताभ्युपगमेनाशु जनकेन ययौ सह

ityuktvā sa guhāgohādutpāṭya vipulāṃ śilām / kṛtābhyupagamenāśu janakena yayau saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयातयोस्ततस्तूर्णं समभ्येत्याथ किन्नरी । शून्यं दृष्ट्वा गुहागेहं निर्वेदादित्यविन्तयत्

prayātayostatastūrṇaṃ samabhyetyātha kinnarī / śūnyaṃ dṛṣṭvā guhāgehaṃ nirvedādityavintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो मे विस्मृतस्नेहः स गतः क्कापि दुर्जनः । द्विजिह्वानां भुजंगानां कौटिल्यं वा किमद्भुतम्

aho me vismṛtasnehaḥ sa gataḥ kkāpi durjanaḥ / dvijihvānāṃ bhujaṃgānāṃ kauṭilyaṃ vā kimadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रमन्ते पलायन्ते पर्यन्ते सुखरागिणः । चिरस्था अपि निःस्नेहाः शुका इव द्विजातयः

na ramante palāyante paryante sukharāgiṇaḥ / cirasthā api niḥsnehāḥ śukā iva dvijātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य सा पत्युर्निकारात्प्रीतिमत्यजत् । पुष्पोपमानि प्रेमाणि न सहन्ते कदर्थनाम्

iti saṃcintya sā patyurnikārātprītimatyajat / puṣpopamāni premāṇi na sahante kadarthanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यागुणेन केनासौ पुत्रो मे भुवि जाईवति । इति ध्यात्वा सखीहस्ते तस्मै वीणां दिदेश सा

vidyāguṇena kenāsau putro me bhuvi jāīvati / iti dhyātvā sakhīhaste tasmai vīṇāṃ dideśa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभोगसुखपण्यैव प्रीतिः पतिषु योषिताम् । अपर्युषितवात्सल्या पुत्रप्रीतिस्तु निश्चला

saṃbhogasukhapaṇyaiva prītiḥ patiṣu yoṣitām / aparyuṣitavātsalyā putraprītistu niścalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जवेन व्रजतोस्तूर्णं तयोर्दौर्जन्यलज्जया । शीग्रगाय ददौ वीणां तत्सखी वेगगामिनी

javena vrajatostūrṇaṃ tayordaurjanyalajjayā / śīgragāya dadau vīṇāṃ tatsakhī vegagāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्या तन्त्रिरियं नास्याः स्प्रष्टव्या विघ्नकारिणी । इत्याभाष्य तया दत्तां वीणां प्राप्य जगाम सः

ādyā tantririyaṃ nāsyāḥ spraṣṭavyā vighnakāriṇī / ityābhāṣya tayā dattāṃ vīṇāṃ prāpya jagāma saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वदेशे जनकं स्वगृहे विनिवेश्य सः । वीणाप्रवीणः सर्वत्र लाभपूजामवाप्तवान्

tataḥ svadeśe janakaṃ svagṛhe viniveśya saḥ / vīṇāpravīṇaḥ sarvatra lābhapūjāmavāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदाविद्वाणिजा अम्बुधिद्वीपगामिना । आरोपितः प्रवहणं दिव्यवीणानुरागिणा

tataḥ kadāvidvāṇijā ambudhidvīpagāminā / āropitaḥ pravahaṇaṃ divyavīṇānurāgiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीणामूर्च्छनया तस्य श्रोत्रपीयूषधारया । क्षणे क्षणे समुद्रो ऽपि निस्तरङ्ग इवाभवत्

vīṇāmūrcchanayā tasya śrotrapīyūṣadhārayā / kṣaṇe kṣaṇe samudro 'pi nistaraṅga ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाद्यतन्त्रिसंस्पर्शादुत्पन्नोपप्लवोप्लुते । भग्ने प्रवहणे सर्ववणिजामभवत् क्षयः

athādyatantrisaṃsparśādutpannopaplavoplute / bhagne pravahaṇe sarvavaṇijāmabhavat kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बलाहकावाप्त्या पवनप्रेतितः क्षणात् । कशेरुद्वीपमासेदे कर्मशेषेण शीघ्रगः

tato balāhakāvāptyā pavanapretitaḥ kṣaṇāt / kaśerudvīpamāsede karmaśeṣeṇa śīghragaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राब्धिकूलसंलीनं दिव्योद्यानं प्रविश्य सः । श्यामां ददर्श सोशुम्बां मूर्धन्यस्तबकस्तनाम्

tatrābdhikūlasaṃlīnaṃ divyodyānaṃ praviśya saḥ / śyāmāṃ dadarśa sośumbāṃ mūrdhanyastabakastanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्धन्तीं तिमिराख्यानां पुष्पाणामुज्ज्वलस्रजम् । निबन्धनं तनुगुणैः कुर्वाणामप्यचेतसाम्

grandhantīṃ timirākhyānāṃ puṣpāṇāmujjvalasrajam / nibandhanaṃ tanuguṇaiḥ kurvāṇāmapyacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि तं रुचिराकारं दृष्ट्वा विस्मयमाययौ । धीरं शैशवतारुण्यसंधिमध्यस्थतां गतम्

sāpi taṃ rucirākāraṃ dṛṣṭvā vismayamāyayau / dhīraṃ śaiśavatāruṇyasaṃdhimadhyasthatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारमारुतसंचालसकम्पकरपल्लवा । सा शीर्णशीलकुसुमा लतेव प्रणनाम तम्

māramārutasaṃcālasakampakarapallavā / sā śīrṇaśīlakusumā lateva praṇanāma tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरारूढेव सहसा प्रीतिः प्रौढा तयोरभूत् । प्राग्जन्मस्नेहसंलीनं न मुञ्चति मनो मनः

cirārūḍheva sahasā prītiḥ prauḍhā tayorabhūt / prāgjanmasnehasaṃlīnaṃ na muñcati mano manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रममाणां दिवा तेन निशायां च महीभुजा । मेने वामाचरिततां ताम् प्रियो गूढकामुकः

ramamāṇāṃ divā tena niśāyāṃ ca mahībhujā / mene vāmācaritatāṃ tām priyo gūḍhakāmukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन वाराणसीं गन्तुं ज्ञात्वा वृत्तं समर्थिता । तन्निनाय खगारूढा तद्गिरा मीलितेक्षणम्

tena vārāṇasīṃ gantuṃ jñātvā vṛttaṃ samarthitā / tannināya khagārūḍhā tadgirā mīlitekṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारितो ऽपि तदा व्योम्नि नयनोन्मीलने तया । सो ऽबह्वत्सहसैवान्धश्चापलाद्विवृतेक्षणः

vārito 'pi tadā vyomni nayanonmīlane tayā / so 'bahvatsahasaivāndhaścāpalādvivṛtekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तमन्तःपुरोद्याने निधाय भयकातरा । विवेश शोकसंतप्ता शय्यावेश्म महीपतेः

sā tamantaḥpurodyāne nidhāya bhayakātarā / viveśa śokasaṃtaptā śayyāveśma mahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूयमानेन मनसा रजनीमतिवाह्य ताम् । प्रातर्न गन्तुं न स्थातुं चिन्ताक्रान्ता शशाक सा

dūyamānena manasā rajanīmativāhya tām / prātarna gantuṃ na sthātuṃ cintākrāntā śaśāka sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे समुद्भूतश्च्युतसौरभनिर्भरः । मधुमासो विलासानां यौवनं पुष्पधन्वनः

atrāntare samudbhūtaścyutasaurabhanirbharaḥ / madhumāso vilāsānāṃ yauvanaṃ puṣpadhanvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिलालिकुलैः कालः कालः कालो वियोगिनाम् । शीर्णशोकनवाशोकदुःसहः प्रतिदृष्यते

kokilālikulaiḥ kālaḥ kālaḥ kālo viyoginām / śīrṇaśokanavāśokaduḥsahaḥ pratidṛṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाप्यविरतौत्सुक्यादुद्यानं गन्तुमुद्यतः । दिनमेकं न तत्याज सोशुम्बां काममोहितः

rājāpyaviratautsukyādudyānaṃ gantumudyataḥ / dinamekaṃ na tatyāja sośumbāṃ kāmamohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तयासह रागस्य मदस्य मदनस्य च । संसारमिव विश्रान्तिपदपुष्पवनं ययौ

sa tayāsaha rāgasya madasya madanasya ca / saṃsāramiva viśrāntipadapuṣpavanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र बालानिलालोललतावैलक्ष्यकारिणीम् । पश्यन् प्रमोदमासेदे यदितामेव भूपतिः

tatra bālānilālolalatāvailakṣyakāriṇīm / paśyan pramodamāsede yaditāmeva bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यरागविषाक्रान्ता साप्यभून्मलिनस्मृतिः । सुखमप्यसुखं वेत्ति चिन्ताशल्याकुलं मनः

anyarāgaviṣākrāntā sāpyabhūnmalinasmṛtiḥ / sukhamapyasukhaṃ vetti cintāśalyākulaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.