Ksemendra: Avadanakalpalata 24

हसति सकललोलालोकसर्गाय भानुः परमममृतवृष्टयै पूर्णतामेति चन्द्रः । इयति जगति पूज्यं जन्म गृह्णाति कश्चित् विपुलकुशलसेतुः सत्त्वसंतारणाय

hasati sakalalolālokasargāya bhānuḥ paramamamṛtavṛṣṭayai pūrṇatāmeti candraḥ / iyati jagati pūjyaṃ janma gṛhṇāti kaścit vipulakuśalasetuḥ sattvasaṃtāraṇāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा शुद्धोदनः श्रीमान् राजा शाक्यपुरे ऽभवत् । यशःशशाङ्कजनकः सुधासिन्धुरिवापरः

purā śuddhodanaḥ śrīmān rājā śākyapure 'bhavat / yaśaḥśaśāṅkajanakaḥ sudhāsindhurivāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खलासक्ता स्वभावेन लक्ष्मीर्गुणिगणार्पिता । आश्चर्यकारिणा येन कृता सत्पक्षपातिनी

khalāsaktā svabhāvena lakṣmīrguṇigaṇārpitā / āścaryakāriṇā yena kṛtā satpakṣapātinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्याप्यखिलदिक्तीर्यवनासक्तैर्विवेकिभिः । यशोभिः शुचिभिर्यस्य मुनिव्रतमिवोह्यते

adyāpyakhiladiktīryavanāsaktairvivekibhiḥ / yaśobhiḥ śucibhiryasya munivratamivohyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यामहं शुद्धमातेति पुरा प्रणिधितः किल । विश्वकर्मसुतो मर्त्यमाजगामामलद्युतिः

syāmahaṃ śuddhamāteti purā praṇidhitaḥ kila / viśvakarmasuto martyamājagāmāmaladyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्तिः सत्पुरुषस्येव तस्याभूद्वल्लभा परम् । महामायाभिधा देवी चन्द्रस्येव कुमुद्वती

kīrtiḥ satpuruṣasyeva tasyābhūdvallabhā param / mahāmāyābhidhā devī candrasyeva kumudvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापश्यद्दन्तिनं श्वेतं स्वप्ने कुक्षौ विहायसा । गतमारोहणं शैले प्रणतिं च महाजनात्

sāpaśyaddantinaṃ śvetaṃ svapne kukṣau vihāyasā / gatamārohaṇaṃ śaile praṇatiṃ ca mahājanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे बोधिसत्त्वस्तुषितात् त्रिदशालयात् । गर्भं तस्याः समापेदे स्वयं लोकानुकल्पया

atrāntare bodhisattvastuṣitāt tridaśālayāt / garbhaṃ tasyāḥ samāpede svayaṃ lokānukalpayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वहन्ती बोधिसत्त्वं सा गर्भे भुवननन्दनम् । इन्दुं दुग्धाब्धिवेलेव बभूव पाण्डुरद्युतिः

vahantī bodhisattvaṃ sā garbhe bhuvananandanam / induṃ dugdhābdhiveleva babhūva pāṇḍuradyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकुराजवंश्येन तेन गर्भस्थितेन सा । भूर्निधानवतीवाभूद् भव्यलक्षणलक्षिता

ikṣvākurājavaṃśyena tena garbhasthitena sā / bhūrnidhānavatīvābhūd bhavyalakṣaṇalakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव दोहदस्तस्या दानपुण्यमयोदयः । अङ्कुरे ऽप्यविसंवादि सहकारस्य सौरभम्

babhūva dohadastasyā dānapuṇyamayodayaḥ / aṅkure 'pyavisaṃvādi sahakārasya saurabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्घ कालेन संपूर्णं सा लुम्बिनीवने स्थिता । असूत तनयं देवी दिवाकरमिवादितिः

atgha kālena saṃpūrṇaṃ sā lumbinīvane sthitā / asūta tanayaṃ devī divākaramivāditiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुर्गर्भमलास्पृष्टं कुक्षिं भित्त्वा स निर्गतः । तां चक्रे ऽथ स्वभावेन स्वस्थाङ्गी विगतव्यथाम्

māturgarbhamalāspṛṣṭaṃ kukṣiṃ bhittvā sa nirgataḥ / tāṃ cakre 'tha svabhāvena svasthāṅgī vigatavyathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गच्छन्नेव रुद्धो ऽसौ बलजिज्ञासया क्षणम् । शक्रेण वज्रसाराङ्गस्तस्याशक्यत्वमाययौ

nirgacchanneva ruddho 'sau balajijñāsayā kṣaṇam / śakreṇa vajrasārāṅgastasyāśakyatvamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातमातः शुइशुर्गत्वा स्वयं सप्त पदानि सः । दिशो विलोकयन्नूचे सुव्यक्ताक्षरया गिरा

jātamātaḥ śuiśurgatvā svayaṃ sapta padāni saḥ / diśo vilokayannūce suvyaktākṣarayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं निर्वृतिः पूर्वा च गतिर्लोकेषु दक्षिणा । पश्चिमा जातिरप्येषा संसारादियमुत्तरा

iyaṃ nirvṛtiḥ pūrvā ca gatirlokeṣu dakṣiṇā / paścimā jātirapyeṣā saṃsārādiyamuttarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य ब्रुवाणस्य पृथिवी समकम्पत । तमक्षयबलं धर्तुमशक्तेव जगद्गुरुम्

iti tasya bruvāṇasya pṛthivī samakampata / tamakṣayabalaṃ dhartumaśakteva jagadgurum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्रं तस्य यशः शुभ्रं सत्त्वस्मेरं सचामरम् । व्योमाम्बुधाराधौतस्य जगृहुस्तस्य देवता

chatraṃ tasya yaśaḥ śubhraṃ sattvasmeraṃ sacāmaram / vyomāmbudhārādhautasya jagṛhustasya devatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नवसरे पृष्टः स् वस्त्रीयेणासिताभिधः । नारदेन प्रभां दृष्ट्वा किष्किन्धाद्रिस्थितो मुनिः

asminnavasare pṛṣṭaḥ s vastrīyeṇāsitābhidhaḥ / nāradena prabhāṃ dṛṣṭvā kiṣkindhādristhito muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्मादर्कशतालोक इवालोकः प्रदृश्यते । तमोदरिद्रां येनेति गिरयः सगुहागृहाः

kasmādarkaśatāloka ivālokaḥ pradṛśyate / tamodaridrāṃ yeneti girayaḥ saguhāgṛhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मयादिति तेनोक्तः सो ऽवदद्दिव्यलोचनः । जातः पुण्यप्रभासो ऽयं बोधिसत्त्वस्य जन्मनि

vismayāditi tenoktaḥ so 'vadaddivyalocanaḥ / jātaḥ puṇyaprabhāso 'yaṃ bodhisattvasya janmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिरेणैव तं वत्स द्रक्षावः कुशलाप्तये । इत्युक्त्वा मुनिरानन्दाद् विश्रान्तिसुखितो ऽभवत्

acireṇaiva taṃ vatsa drakṣāvaḥ kuśalāptaye / ityuktvā munirānandād viśrāntisukhito 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रजन्मनि सर्वार्थसिद्धिं शुद्धोदनः परम् । दृष्ट्वा सर्वार्थसिद्धो ऽयमिति नामास्य निर्ममे

putrajanmani sarvārthasiddhiṃ śuddhodanaḥ param / dṛṣṭvā sarvārthasiddho 'yamiti nāmāsya nirmame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाक्यवर्धननामाभूद् यक्षः शाक्यपुराश्रयः । यत्प्रणामेण शाक्यानां शिशवो निरुपद्रवाः

śākyavardhananāmābhūd yakṣaḥ śākyapurāśrayaḥ / yatpraṇāmeṇa śākyānāṃ śiśavo nirupadravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्स्थित्या प्रेषितः पित्रा प्रणामाय सगुह्यकः । तं बोधिसत्त्वमालोक्य निपपातास्य पादयोः

tatsthityā preṣitaḥ pitrā praṇāmāya saguhyakaḥ / taṃ bodhisattvamālokya nipapātāsya pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्सङ्गे समादाय हृष्टस्तं पृथिवीपतिः । लक्षणानि निमित्तज्ञैस्तस्य देहे व्यलोकयत्

athotsaṅge samādāya hṛṣṭastaṃ pṛthivīpatiḥ / lakṣaṇāni nimittajñaistasya dehe vyalokayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणज्ञास्ततः सर्वे नृपमूचुः सविस्मयाः । देव दिव्यकुमारो ऽयं लक्षणैरुपलक्ष्यते

lakṣaṇajñāstataḥ sarve nṛpamūcuḥ savismayāḥ / deva divyakumāro 'yaṃ lakṣaṇairupalakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते लक्षणैरेतैर्विश्वविश्रान्तशासनः । शक्राधिपश्चक्रवर्ती भगवान् स तथागतः

jāyate lakṣaṇairetairviśvaviśrāntaśāsanaḥ / śakrādhipaścakravartī bhagavān sa tathāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घाङ्गुलिदलौ चक्रलाञ्छनौ सुप्रतिष्ठितौ । अरुणौ चरणावस्य कान्तौ कमलकोमलौ

dīrghāṅgulidalau cakralāñchanau supratiṣṭhitau / aruṇau caraṇāvasya kāntau kamalakomalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजहंस इव प्रांशुः सजालाङ्गुलिपल्लवः । एष जानुयुगः श्रीमानाजानुभुजभूषितः

rājahaṃsa iva prāṃśuḥ sajālāṅgulipallavaḥ / eṣa jānuyugaḥ śrīmānājānubhujabhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकोशबस्तिगुह्यश्च न्यग्रोधपरिमण्डलः । दक्षिणावर्तरोमाङ्कः परिणाहसमोन्नतिः

sakośabastiguhyaśca nyagrodhaparimaṇḍalaḥ / dakṣiṇāvartaromāṅkaḥ pariṇāhasamonnatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजोमललवास्पृष्टस्तजाम्बूनदद्युतिः । हस्तपादांसकण्ठाग्रस्पष्टसप्तच्छदाकृतिः

rajomalalavāspṛṣṭastajāmbūnadadyutiḥ / hastapādāṃsakaṇṭhāgraspaṣṭasaptacchadākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहपूर्वार्धकायश्च बृहत्स्पष्टाङ्गविग्रहः । चत्वारिंशत्समाप्रोतशुक्लदन्तः सुनासिकः

siṃhapūrvārdhakāyaśca bṛhatspaṣṭāṅgavigrahaḥ / catvāriṃśatsamāprotaśukladantaḥ sunāsikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घप्रतनुजिह्वश्च मेघदुन्दुभिनिश्वनः । अभिनीलाक्षगोक्ष्मः सहजोष्णीषमस्तकः

dīrghapratanujihvaśca meghadundubhiniśvanaḥ / abhinīlākṣagokṣmaḥ sahajoṣṇīṣamastakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितोर्णाङ्को भ्रुवोर्भागः स्वस्तिकोरःस्थलोज्ज्वलः । लेखाशृङ्गाब्जहस्तो ऽयं छत्राकारशिराः शिशुः

sitorṇāṅko bhruvorbhāgaḥ svastikoraḥsthalojjvalaḥ / lekhāśṛṅgābjahasto 'yaṃ chatrākāraśirāḥ śiśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्नयम् ते तनयश्चक्रवर्ती भविष्यति । सम्यक्संबोधिसंबुद्धः सर्वज्ञो वा भविष्यति

rājannayam te tanayaścakravartī bhaviṣyati / samyaksaṃbodhisaṃbuddhaḥ sarvajño vā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा तेषु जातेषु लेभे हर्षं महीपतिः । सप्तभिदिवसैः शास्तुर्जननी त्रिदिवं ययौ

ityuktvā teṣu jāteṣu lebhe harṣaṃ mahīpatiḥ / saptabhidivasaiḥ śāsturjananī tridivaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य जन्मनि शाक्यानां मुनीनामिव शान्तता । दृष्ट्वा यदा शाक्यमुनिर्नामाभूत्स तदा शिशुः

tasya janmani śākyānāṃ munīnāmiva śāntatā / dṛṣṭvā yadā śākyamunirnāmābhūtsa tadā śiśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानामपि देवो ऽयमिति निश्चित्य तेजसा । देवातिदेव इत्यस्य नाम चक्रे महीपतिः

devānāmapi devo 'yamiti niścitya tejasā / devātideva ityasya nāma cakre mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदेनाथ सहितस्तत्त्वदर्शी तपोवनात् । तं समभ्याययौ द्रष्टुमादरादसितो मुनिः

nāradenātha sahitastattvadarśī tapovanāt / taṃ samabhyāyayau draṣṭumādarādasito muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बोधिसत्त्वं बालार्कमिव कल्पप्रकाशनम् । दृष्ट्वा विकासिवक्र्क्रश्रीर्लेभे कमलतुल्यताम्

sa bodhisattvaṃ bālārkamiva kalpaprakāśanam / dṛṣṭvā vikāsivakrkraśrīrlebhe kamalatulyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रावीद्विहितातिथ्यं नृपतिं प्रणतं मुनिः । राजन् गुणगणेनेव स्पृहणीयो ऽसि सूनुना

so 'brāvīdvihitātithyaṃ nṛpatiṃ praṇataṃ muniḥ / rājan guṇagaṇeneva spṛhaṇīyo 'si sūnunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि लक्षणान्यस्य मोक्षलक्ष्मीसमागमम् । वदन्ति चक्रवर्तिश्रीःफलं नैषां विनश्वरम्

etāni lakṣaṇānyasya mokṣalakṣmīsamāgamam / vadanti cakravartiśrīḥphalaṃ naiṣāṃ vinaśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्य बोधिप्रभावेण संबुद्धस्य् मुखाम्बुजम् । धन्य पद्माकरस्येव नेत्रपात्रं करिष्यति

asya bodhiprabhāveṇa saṃbuddhasy mukhāmbujam / dhanya padmākarasyeva netrapātraṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विबुधाः शुद्धसत्त्वस्य बोधिदुग्धमहोदधेः । धन्या वागमृतैरस्य भविष्यन्त्युपजीविनः

vibudhāḥ śuddhasattvasya bodhidugdhamahodadheḥ / dhanyā vāgamṛtairasya bhaviṣyantyupajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यभाजि जगत्यस्मिन्नेक एवास्मि वञ्चितः । एतत्संदर्शनं यस्य पूर्णकालस्य दुर्लभम्

puṇyabhāji jagatyasminneka evāsmi vañcitaḥ / etatsaṃdarśanaṃ yasya pūrṇakālasya durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा नृपमामन्त्र्य गत्वा व्योम्ना तपोवनम् । सुप्रसन्नं मनः कृत्वा देहत्यागमचिन्तयत्

ityuktvā nṛpamāmantrya gatvā vyomnā tapovanam / suprasannaṃ manaḥ kṛtvā dehatyāgamacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पर्यन्तोपदेशाय नारदेनाभिचोदितः । तमुवाचामृतं वत्सं कुमारः कथयिष्यति

sa paryantopadeśāya nāradenābhicoditaḥ / tamuvācāmṛtaṃ vatsaṃ kumāraḥ kathayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिगम्यामृतं तस्मान्नृपसूनोरनामयम् । तरिष्यसि भवाम्बोधिमित्युक्त्वा तनुमत्यजत्

adhigamyāmṛtaṃ tasmānnṛpasūnoranāmayam / tariṣyasi bhavāmbodhimityuktvā tanumatyajat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीरसत्क्रियां तस्य कृत्वा सपदि नारदः । ययौ वाराणसीं सिद्ध्यै लेभे कात्यायनाभिधाम्

śrīrasatkriyāṃ tasya kṛtvā sapadi nāradaḥ / yayau vārāṇasīṃ siddhyai lebhe kātyāyanābhidhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानः कुमारो ऽथ सर्वविद्यासु पारगः । लिपिप्रवीणो ऽभिनवाम् लिपिं ब्राह्मीं विनिर्ममे

vardhamānaḥ kumāro 'tha sarvavidyāsu pāragaḥ / lipipravīṇo 'bhinavām lipiṃ brāhmīṃ vinirmame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागायुतसमप्राणे तस्मिन् जगति विश्रुते । वैशालिकैः प्रियायास्मै प्रेषितो मत्तकुञ्जरः

nāgāyutasamaprāṇe tasmin jagati viśrute / vaiśālikaiḥ priyāyāsmai preṣito mattakuñjaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यति चक्रवर्तीत्यस्य प्रातमुपायनम् । देवदत्तः परिद्वेषात् तं जघान महागजम्

bhaviṣyati cakravartītyasya prātamupāyanam / devadattaḥ paridveṣāt taṃ jaghāna mahāgajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

च्युतं चकर्षं द्विदतं नन्दः सप्त पदानि तम् । कुमारस्तु तदुत्क्षिप्य प्राकाराद् बहिरक्षिपत्

cyutaṃ cakarṣaṃ dvidataṃ nandaḥ sapta padāni tam / kumārastu tadutkṣipya prākārād bahirakṣipat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकनारावनिर्भिन्नसप्ततालमहीतलः । छेद्यभेद्यास्त्रशस्त्रेषु स एवातिशयं ययौ

ekanārāvanirbhinnasaptatālamahītalaḥ / chedyabhedyāstraśastreṣu sa evātiśayaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तततुल्यगुणां पत्नीं राजसूनुर्यशोधराम् । अवाप विश्रुतां लोके शुद्धशील इवोन्नतिम्

tatatulyaguṇāṃ patnīṃ rājasūnuryaśodharām / avāpa viśrutāṃ loke śuddhaśīla ivonnatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे महावातविच्युतः सप्तयोजनः । सरित्प्रवाहसंरोधं विदधे विपुलद्रुमः

atrāntare mahāvātavicyutaḥ saptayojanaḥ / saritpravāhasaṃrodhaṃ vidadhe vipuladrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सां स्फारतरुसंरुद्धा रोहिका नाम निम्नगा । शीलभ्रष्टेव वनिता प्रययौ प्रतिलोमताम्

sāṃ sphāratarusaṃruddhā rohikā nāma nimnagā / śīlabhraṣṭeva vanitā prayayau pratilomatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रस्तमुत्क्षिप्य भङ्क्त्वा विक्षुप्य तं द्रुमम् । न्यवारयत् प्रजामत्स्यजलकल्लोलविप्लवम्

rājaputrastamutkṣipya bhaṅktvā vikṣupya taṃ drumam / nyavārayat prajāmatsyajalakallolaviplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदाचिदुद्याने हंसं निशितयन्त्रिणा । देवदत्तेन निहतं कुमारः समजीवयत्

tataḥ kadācidudyāne haṃsaṃ niśitayantriṇā / devadattena nihataṃ kumāraḥ samajīvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतापं तद्विवादेन देवदत्तो ऽधिकं ययौ । न सहन्ते हि कुटिलास्तुल्यकुलगोणोन्नतिम्

saṃtāpaṃ tadvivādena devadatto 'dhikaṃ yayau / na sahante hi kuṭilāstulyakulagoṇonnatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् गोपिका नाम कुमारं राजकन्यका । कन्दर्परूपमालोक्य किमप्यौत्सुक्यमाययौ

kadācid gopikā nāma kumāraṃ rājakanyakā / kandarparūpamālokya kimapyautsukyamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धोदनः सुतस्थैतां ज्ञात्वा चित्तोचितां वधूम् । अपूरयद्विवाहेन मन्मथस्य मनोरथम्

śuddhodanaḥ sutasthaitāṃ jñātvā cittocitāṃ vadhūm / apūrayadvivāhena manmathasya manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैमित्तिकास्ततो ऽभ्येत्य नृपमूचुः सुनिश्चयाः । पुत्रस्ते चक्रवर्ती वा मुनिर्वा सप्तमे ऽहनि

naimittikāstato 'bhyetya nṛpamūcuḥ suniścayāḥ / putraste cakravartī vā munirvā saptame 'hani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा नृपतिः सूनोश्चक्राव्र्तिपदाप्तये । प्रव्रज्याचकितश्चिन्तां दिनसंख्यामयीं ययौ

tacchrutvā nṛpatiḥ sūnoścakrāvrtipadāptaye / pravrajyācakitaścintāṃ dinasaṃkhyāmayīṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोलां सर्वः स्र्हियं वेत्ति शान्तस्थिरसुखामपि । अत्थापि भोगरक्तानां संपत्स्वेवादरः परम्

lolāṃ sarvaḥ srhiyaṃ vetti śāntasthirasukhāmapi / atthāpi bhogaraktānāṃ saṃpatsvevādaraḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदाचिदुद्यानविहाराय नृपात्मजः । प्रययौ रथमारुह्य वल्गुतुङ्गतुरङ्गमम्

tataḥ kadācidudyānavihārāya nṛpātmajaḥ / prayayau rathamāruhya valgutuṅgaturaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विवर्णं जराजीर्णम् कीर्णशीर्णशिरोरुहम् । सुशुष्कपरुषाकारं ददर्श पुरुषं पथि

sa vivarṇaṃ jarājīrṇam kīrṇaśīrṇaśiroruham / suśuṣkaparuṣākāraṃ dadarśa puruṣaṃ pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं दृष्ट्वा निजं कायमालोक्याचिन्तयच्चिरम् । अहो पर्याप्तपाको ऽयं कायस्यास्य जुगुप्सितः

sa taṃ dṛṣṭvā nijaṃ kāyamālokyācintayacciram / aho paryāptapāko 'yaṃ kāyasyāsya jugupsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयः पर्याप्तमाप्तो ऽपि पर्याप्तं नाश्रयत्ययम् । अतीव पलितव्याजाज्जरा वृद्धं हसत्यसौ

vayaḥ paryāptamāpto 'pi paryāptaṃ nāśrayatyayam / atīva palitavyājājjarā vṛddhaṃ hasatyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरे संततस्नायुपाशप्रोतास्थिपञ्जरे । वृद्धः पुष्णाति मन्ये ऽहमहो मोहविहङ्गमम्

śarīre saṃtatasnāyupāśaprotāsthipañjare / vṛddhaḥ puṣṇāti manye 'hamaho mohavihaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारथे किं करोत्येष किं न याति तपोवनम् । अस्ंकोचमेति वृद्धस्य देहेन सह सा मतिः

sārathe kiṃ karotyeṣa kiṃ na yāti tapovanam / asṃkocameti vṛddhasya dehena saha sā matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धो ऽवलम्बते यष्टिं न तु धर्ममयीं धियम् । जराकुटिलकायस्य स्वभावो निर्विवेकता

vṛddho 'valambate yaṣṭiṃ na tu dharmamayīṃ dhiyam / jarākuṭilakāyasya svabhāvo nirvivekatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जुगुप्सां जनयत्येष वृद्धः प्रस्खलिताक्षरैः । वचोभिश्च्युतदन्ताभैर्गलल्लालालवाकुलैः

jugupsāṃ janayatyeṣa vṛddhaḥ praskhalitākṣaraiḥ / vacobhiścyutadantābhairgalallālālavākulaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टा दृष्टिः कृशः कायः शक्तिर्लुप्ता हता श्रुतिः । तथापि मोहाद् दृष्टैव वृद्धस्य तरुणीप्रिया

naṣṭā dṛṣṭiḥ kṛśaḥ kāyaḥ śaktirluptā hatā śrutiḥ / tathāpi mohād dṛṣṭaiva vṛddhasya taruṇīpriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धत्ते धवलतां वृद्धः किमेतामतिगर्हिताम् । लोला परं विरक्तापि यद्यस्यातिप्रिया तनुः

dhatte dhavalatāṃ vṛddhaḥ kimetāmatigarhitām / lolā paraṃ viraktāpi yadyasyātipriyā tanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्तयतस्तस्य निर्वेदः समजायत । मन्यमानस्य सापायं कायं निचयमापदाम्

iti cintayatastasya nirvedaḥ samajāyata / manyamānasya sāpāyaṃ kāyaṃ nicayamāpadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश्च समये ऽन्यस्मिन्नपश्यद् व्याधितं नरम् । विपक्ककूणपप्रायं सपूयमिव पाण्डरम्

punaśca samaye 'nyasminnapaśyad vyādhitaṃ naram / vipakkakūṇapaprāyaṃ sapūyamiva pāṇḍaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रदध्यौ तमालोक्य समुद्दिश्य निजां तनुम् । अहो नु सहजैवास्मिन् काये रोगगणोद्गतिः

sa pradadhyau tamālokya samuddiśya nijāṃ tanum / aho nu sahajaivāsmin kāye rogagaṇodgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदमेव महच्चित्रमियं मांसमयी तनुः । न याति क्लेदवैक्लव्यं क्षणं पर्युषीते ऽपि यत्

idameva mahaccitramiyaṃ māṃsamayī tanuḥ / na yāti kledavaiklavyaṃ kṣaṇaṃ paryuṣīte 'pi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ध्यात्वा स सोद्वेगः शरीरविचिकित्सया । बभूव राज्यसंभोप्गरागे विगतितादरः

iti dhyātvā sa sodvegaḥ śarīravicikitsayā / babhūva rājyasaṃbhopgarāge vigatitādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्यस्मिन् क्षणे माल्यवस्त्राच्छादितविग्रहम् । ददर्श देहसत्कारव्यग्रबन्धुजनं शवम्

athānyasmin kṣaṇe mālyavastrācchāditavigraham / dadarśa dehasatkāravyagrabandhujanaṃ śavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा सहसोद्वेगदयादुःखघृणाकुलः । चिरं निःसारसंसारपरिहारमचिन्तयत्

taṃ dṛṣṭvā sahasodvegadayāduḥkhaghṛṇākulaḥ / ciraṃ niḥsārasaṃsāraparihāramacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रेतवनं याति संसक्तां हृदये वहन्

eṣa pretavanaṃ yāti saṃsaktāṃ hṛdaye vahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु विषयाभ्यासविलासाध्यवसायिनाम् । नृणामन्त्यक्षणे कष्टा काष्ठपाषाणतुल्यता

aho nu viṣayābhyāsavilāsādhyavasāyinām / nṛṇāmantyakṣaṇe kaṣṭā kāṣṭhapāṣāṇatulyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्वेगवारिभवसागरबुद्बुदे ऽस्मिन् कालानिलाकुलितकर्मलताग्रपुष्पे । मायावधूनयनविभ्रमसंविभागे पुंसां क एष वपुषि स्थिरताभिमानः

udvegavāribhavasāgarabudbude 'smin kālānilākulitakarmalatāgrapuṣpe / māyāvadhūnayanavibhramasaṃvibhāge puṃsāṃ ka eṣa vapuṣi sthiratābhimānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोक्तं किंचित् परहितयुतं न श्रुतं धर्मयुक्तं नैव घ्रातं कुशलकुसुमं सत्यरूपं न दृष्टम् । नैव स्पृष्टं शमपदमिति व्यक्तमासक्तचिन्ता- विश्रान्तो ऽयं वहति सहसा निश्चलत्वं गतायुः

noktaṃ kiṃcit parahitayutaṃ na śrutaṃ dharmayuktaṃ naiva ghrātaṃ kuśalakusumaṃ satyarūpaṃ na dṛṣṭam / naiva spṛṣṭaṃ śamapadamiti vyaktamāsaktacintā- viśrānto 'yaṃ vahati sahasā niścalatvaṃ gatāyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसूनुर्विचिन्त्येति शरीरं विपदाप्लुतम् । अशेषविषयासङ्गे पराम् नः स्नेहताम् ययौ

rājasūnurvicintyeti śarīraṃ vipadāplutam / aśeṣaviṣayāsaṅge parām naḥ snehatām yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्रे निर्मितं देवैः स शुद्धावासकायिकैः । व्यलोकयत् प्रव्रजितं पात्रकाषायधारिणम्

athāgre nirmitaṃ devaiḥ sa śuddhāvāsakāyikaiḥ / vyalokayat pravrajitaṃ pātrakāṣāyadhāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वैव बभूवास्य प्रव्रज्याभिमुखी मतिः । ईप्सितालोकनप्रीत्या स्वभावो हि विभाव्यते

taṃ dṛṣṭvaiva babhūvāsya pravrajyābhimukhī matiḥ / īpsitālokanaprītyā svabhāvo hi vibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विराग्यकारणम् तत्र नृपसूनोः पदे पदे । विलोक्य सारथिः सर्वं क्षितिपाय व्यनेदयत्

virāgyakāraṇam tatra nṛpasūnoḥ pade pade / vilokya sārathiḥ sarvaṃ kṣitipāya vyanedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमारो ऽथ पितुर्वाक्यात् ग्रामालोकनकौतुकी । व्रजन् पथि निधानानि विवृतानि व्यलोकयत्

kumāro 'tha piturvākyāt grāmālokanakautukī / vrajan pathi nidhānāni vivṛtāni vyalokayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पूर्वपुरुषन्यस्तैः स्त्रीकरैरुत्थितान्यपि । यदा स नाग्रहीत्तानि तदा विविशुरम्बुधिम्

tatpūrvapuruṣanyastaiḥ strīkarairutthitānyapi / yadā sa nāgrahīttāni tadā viviśurambudhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स कर्षकान् पांशुव्याप्तपाण्डुशिरोरुहान् । विदीर्णपाणिचरणान् क्षुत्पिपासाश्रमातुरान्

tataḥ sa karṣakān pāṃśuvyāptapāṇḍuśiroruhān / vidīrṇapāṇicaraṇān kṣutpipāsāśramāturān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हलकद्दालविषमोल्लेखपक्षव्रणादितान् । विलोक्य क्लेशविवशान् बभूव करुणाकुलः

halakaddālaviṣamollekhapakṣavraṇāditān / vilokya kleśavivaśān babhūva karuṇākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय दयया तेषां द्रविणौरदरिद्रताम् । स वृषाणां वृषरतः क्लेशमुक्तिमकारयत्

vidhāya dayayā teṣāṃ draviṇauradaridratām / sa vṛṣāṇāṃ vṛṣarataḥ kleśamuktimakārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रतिनिवृत्तो ऽथ सानुजः पार्थिवात्मजः । मध्याह्नपृथुसंतापे तरलस्तरणित्विषः

tataḥ pratinivṛtto 'tha sānujaḥ pārthivātmajaḥ / madhyāhnapṛthusaṃtāpe taralastaraṇitviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथघोषोन्मुखशिखिश्यामीकृतदिगन्तरः । स्वेदवारिकणाकीर्णः प्रभास्निग्धवनस्थलीम्

rathaghoṣonmukhaśikhiśyāmīkṛtadigantaraḥ / svedavārikaṇākīrṇaḥ prabhāsnigdhavanasthalīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽवरुह्य रथात्तत्र गण्डस्खलितकुण्डलह् । विश्राण्त्यै विश्रुतयशा जम्बुच्छायामशिश्रियत्

so 'varuhya rathāttatra gaṇḍaskhalitakuṇḍalah / viśrāṇtyai viśrutayaśā jambucchāyāmaśiśriyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बभारोरसि व्यक्तां स्वेदाम्बुकणसंततिम् । वपुराश्लेषललितां हारस्येव कुटुम्बिनीम्

sa babhārorasi vyaktāṃ svedāmbukaṇasaṃtatim / vapurāśleṣalalitāṃ hārasyeva kuṭumbinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायासु परिवृत्तासु शनकैः सर्वशाखिनाम् । तस्य जम्बूतरुच्छाया न चचाल तनुस्तनोः

chāyāsu parivṛttāsu śanakaiḥ sarvaśākhinām / tasya jambūtarucchāyā na cacāla tanustanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तस्य शीतलच्छाया तापक्लान्तिमवारयत् । संसारविरतस्येव तीव्रवैराग्यवासना

sā tasya śītalacchāyā tāpaklāntimavārayat / saṃsāraviratasyeva tīvravairāgyavāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रदर्शनसोत्कण्ठस्तं देशमथ भूपतिः । आजगाम गजोत्सर्पत्रस्तभ्रमरचामरः

putradarśanasotkaṇṭhastaṃ deśamatha bhūpatiḥ / ājagāma gajotsarpatrastabhramaracāmaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायां स निश्चलां दृष्ट्वा कुमारस्य प्रभावतः । गौरवाद्भुतसंप्राप्तः प्रणतं प्रणनाम तम्

chāyāṃ sa niścalāṃ dṛṣṭvā kumārasya prabhāvataḥ / gauravādbhutasaṃprāptaḥ praṇataṃ praṇanāma tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स सहितः पित्रा नगरं गन्तुमुद्यतः । अपश्यत् पुरपर्यन्ते श्मशानं शवसंकुलम्

tataḥ sa sahitaḥ pitrā nagaraṃ gantumudyataḥ / apaśyat puraparyante śmaśānaṃ śavasaṃkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दृष्ट्वा कुणपाकीर्णमशिवं शिवकाननम् । सोद्वेगं सारथिं प्राह स्थगितस्यन्दनः क्षणम्

sa dṛṣṭvā kuṇapākīrṇamaśivaṃ śivakānanam / sodvegaṃ sārathiṃ prāha sthagitasyandanaḥ kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारथे पश्य जन्तूनां कायापायमतीं दशाम् । दृष्ट्वेदमपि रागार्द्रं मनो मोहप्रमादिनाम्

sārathe paśya jantūnāṃ kāyāpāyamatīṃ daśām / dṛṣṭvedamapi rāgārdraṃ mano mohapramādinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्त्रीदर्शनात्तृप्तं नेत्रमास्वाद्य सादरम् । अस्यासत्यवती जिह्वा पश्य काकेन कृस्यते

parastrīdarśanāttṛptaṃ netramāsvādya sādaram / asyāsatyavatī jihvā paśya kākena kṛsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याः स्तनमुखन्यस्तनखोल्लेखसुखस्थितिः । ख्ण्डयत्यधरं गॄध्रः कामीव मदनिर्भरह्

asyāḥ stanamukhanyastanakhollekhasukhasthitiḥ / khṇḍayatyadharaṃ gṝdhraḥ kāmīva madanirbharah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते दृष्टनिषक्टवायसशकृन्निष्ठिविनः पादपा मूर्च्छन्तीव विपाकपूयकुणपाघ्राणेन निष्कूणिताः । दृष्ट्वा गृध्रविदार्यमाणमसकृत् कीर्णार्द्रतन्त्र शवं भूयो वातविलोलपल्लवकरैराच्छादयन्तीव च

ete dṛṣṭaniṣakṭavāyasaśakṛnniṣṭhivinaḥ pādapā mūrcchantīva vipākapūyakuṇapāghrāṇena niṣkūṇitāḥ / dṛṣṭvā gṛdhravidāryamāṇamasakṛt kīrṇārdratantra śavaṃ bhūyo vātavilolapallavakarairācchādayantīva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीबस्येवाचलस्य द्रुतहृतहृदया जम्बुकी कण्ठसक्ता रक्ताभिव्यक्तकामा कमपि नखमुखोल्लेखमासुत्रयन्ती । आस्वाद्यास्वाद्य यूनः क्षणमधरदलं दत्तदन्तव्रणाङ्कं लग्नानङ्गक्रियायामियमतिरभसोत्कर्षमाविष्करोति

kṣībasyevācalasya drutahṛtahṛdayā jambukī kaṇṭhasaktā raktābhivyaktakāmā kamapi nakhamukhollekhamāsutrayantī / āsvādyāsvādya yūnaḥ kṣaṇamadharadalaṃ dattadantavraṇāṅkaṃ lagnānaṅgakriyāyāmiyamatirabhasotkarṣamāviṣkaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा जातविरतिर्भवबीभत्सकुत्सया । कलयन् क्लेशनिर्वाणं प्रविवेश पुरान्तरम्

ityuktvā jātaviratirbhavabībhatsakutsayā / kalayan kleśanirvāṇaṃ praviveśa purāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र हर्म्यगतापश्यत् तं कन्याभिजनोज्ज्वला । मृगजा नाम मृगजानोदिनी मृगलोचना

tatra harmyagatāpaśyat taṃ kanyābhijanojjvalā / mṛgajā nāma mṛgajānodinī mṛgalocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरागतरला दृष्ट्ः श्रोत्रसंचारिणी परम् । अभूत्तद्दर्शने तस्याः सहसैव विरेकिणी

sarāgataralā dṛṣṭḥ śrotrasaṃcāriṇī param / abhūttaddarśane tasyāḥ sahasaiva virekiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तदालोकनेनैव बाला लज्जासहिष्णूना । स्मरेणेव समाकृष्टा सखीं प्राह पुरःस्थिताम्

sā tadālokanenaiva bālā lajjāsahiṣṇūnā / smareṇeva samākṛṣṭā sakhīṃ prāha puraḥsthitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का धन्या ललना लोके स्पर्शेनास्य शशित्विषः । यस्या मदनसंतप्ता तनुर्निर्वाणमेष्यति

kā dhanyā lalanā loke sparśenāsya śaśitviṣaḥ / yasyā madanasaṃtaptā tanurnirvāṇameṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वाणशब्दं श्रुत्वैव राजपुत्रः समीहितम् । तां ददर्शोन्मुखः पद्मवनानीव दिशन् दृशा

nirvāṇaśabdaṃ śrutvaiva rājaputraḥ samīhitam / tāṃ dadarśonmukhaḥ padmavanānīva diśan dṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तस्यास्तेन वचसा वपुषा व प्रसादितः । हारं सुवृत्तं चित्तं च विक्षेपास्यै गुणोज्ज्चलम्

sa tasyāstena vacasā vapuṣā va prasāditaḥ / hāraṃ suvṛttaṃ cittaṃ ca vikṣepāsyai guṇojjcalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोकनानुकूल्येन भावं विज्ञाय भूपतिः । पुत्रस्यान्तःपुरपदे तामादाय न्यवेशयत्

ālokanānukūlyena bhāvaṃ vijñāya bhūpatiḥ / putrasyāntaḥpurapade tāmādāya nyaveśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्णां काण्तासहस्राणां वृतमन्तःपुरं ततः । विवेश राजतनयः प्रियां शान्तिं विचिन्तयन्

ṣaṇṇāṃ kāṇtāsahasrāṇāṃ vṛtamantaḥpuraṃ tataḥ / viveśa rājatanayaḥ priyāṃ śāntiṃ vicintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.