Ksemendra: Avadanakalpalata 6

दानोद्यतानाम् पृथुवीर्यभाजां शुद्धात्मनां सत्त्वमहोदधीनाम् । अहो महोत्साहवताम् परार्थे भवन्त्यचिन्त्यानि समाहितानि

dānodyatānām pṛthuvīryabhājāṃ śuddhātmanāṃ sattvamahodadhīnām / aho mahotsāhavatām parārthe bhavantyacintyāni samāhitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्म्यारोहणहेलया यदचलाः स्वभ्रैः सहाभ्रंलिहा यद्वा गोष्पदलीलया जलभरक्षोभोद्धताह् सिन्धवः । लङ्घ्यन्ते भवनस्थलीकलनया ये चाटवीनां तटास् तद्वीर्यस्य महात्मनाम् विलसतः सत्त्वोर्जितं स्फूर्जितम्

harmyārohaṇahelayā yadacalāḥ svabhraiḥ sahābhraṃlihā yadvā goṣpadalīlayā jalabharakṣobhoddhatāh sindhavaḥ / laṅghyante bhavanasthalīkalanayā ye cāṭavīnāṃ taṭās tadvīryasya mahātmanām vilasataḥ sattvorjitaṃ sphūrjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा हि भगवान् बुद्धः श्रावस्त्यां पुरवासिनां । उपदेशप्रकाशेन जहाराज्ञानजं तमः

purā hi bhagavān buddhaḥ śrāvastyāṃ puravāsināṃ / upadeśaprakāśena jahārājñānajaṃ tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिक्षुसंघैः परिवॄतः स कदाचिद्वणिग्जनैः । कृतानुयात्रो मगधात् स्वयं चारिकया ययौ

bhikṣusaṃghaiḥ parivṝtaḥ sa kadācidvaṇigjanaiḥ / kṛtānuyātro magadhāt svayaṃ cārikayā yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महार्थसार्थानुगतं व्रजन्तं वनवर्त्मना । तं दृष्ट्वा तस्करगणः सालाटव्यामचिन्तयत्

mahārthasārthānugataṃ vrajantaṃ vanavartmanā / taṃ dṛṣṭvā taskaragaṇaḥ sālāṭavyāmacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रयातु बह्गवान् पुरः सत्त्वहिते रतः । पश्चात् सार्थं ग्रहीष्यामः पूर्णं द्रविणराशिभिः

eṣa prayātu bahgavān puraḥ sattvahite rataḥ / paścāt sārthaṃ grahīṣyāmaḥ pūrṇaṃ draviṇarāśibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवानथ सर्वज्ञस्तेषां ज्ञात्वा समीहितम् । किमेतदिति तानूचे निर्विकारस्मिताननः

bhagavānatha sarvajñasteṣāṃ jñātvā samīhitam / kimetaditi tānūce nirvikārasmitānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तमूचुः परित्यज्य क्रौर्यं मधुरया गिरा । तत्प्रसादस्मितालोकैर्विनष्टतिमिरा इव

te tamūcuḥ parityajya krauryaṃ madhurayā girā / tatprasādasmitālokairvinaṣṭatimirā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् जीविकास्माकं निन्द्येयं कर्मनिर्मिता । न भृतिर्न कृषिर्नान्यरक्षणं न प्रतिग्रहह्

bhagavan jīvikāsmākaṃ nindyeyaṃ karmanirmitā / na bhṛtirna kṛṣirnānyarakṣaṇaṃ na pratigrahah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहजं क्रौर्यमस्माकं निसर्गकलुषात्मनाम् । क्रियते किं स्वभावस्य देव तीक्ष्णा हि कर्णिका

sahajaṃ krauryamasmākaṃ nisargakaluṣātmanām / kriyate kiṃ svabhāvasya deva tīkṣṇā hi karṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्न वृत्तिलोपो नः कर्तुमर्हसि गम्यताम् । याते तु त्वयि सार्थस्य वयं सर्वार्थहारिणह्

tasmānna vṛttilopo naḥ kartumarhasi gamyatām / yāte tu tvayi sārthasya vayaṃ sarvārthahāriṇah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेषां वचः श्रुत्वा करुणापूर्णमानसः । दोलालोलायितमतिर्बभूव बह्गवान् क्षणम्

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā karuṇāpūrṇamānasaḥ / dolālolāyitamatirbabhūva bahgavān kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सार्थधनं सर्वं परिसंख्याय तत्समम् । स ददौ चौरचक्राय तत्क्षणाप्तनिधानतः

tataḥ sārthadhanaṃ sarvaṃ parisaṃkhyāya tatsamam / sa dadau cauracakrāya tatkṣaṇāptanidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विधेन क्रमेणैव पुनः पथि गतागतैः । षट्कृत्वः प्रददौ तेभ्यः सो ऽर्थं सार्थस्य मुक्तये

tadvidhena krameṇaiva punaḥ pathi gatāgataiḥ / ṣaṭkṛtvaḥ pradadau tebhyaḥ so 'rthaṃ sārthasya muktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश्चोपगते तस्मिन् वर्त्मना तेन सानुगे । बभूव बुद्धिश्चओराणां तद्भोजननिमन्त्रणे

punaścopagate tasmin vartmanā tena sānuge / babhūva buddhiścaorāṇāṃ tadbhojananimantraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृशा दिशन्ति वैमल्यं शुभं संभाषणेन च । व्रजन्ति संगमाभ्यासैः सन्तः सन्मार्गसेतुताम्

dṛśā diśanti vaimalyaṃ śubhaṃ saṃbhāṣaṇena ca / vrajanti saṃgamābhyāsaiḥ santaḥ sanmārgasetutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रातिर्यग्दृशा सर्वं सर्वाकुशलसंक्षयात् । तेषां समाहितं शुद्धं विदधे भगवान् जिनह्

tatrātiryagdṛśā sarvaṃ sarvākuśalasaṃkṣayāt / teṣāṃ samāhitaṃ śuddhaṃ vidadhe bhagavān jinah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां संग्रहवस्तूनि वत्वारि नियतात्मनाम् । अर्थचर्या समानार्थब्ःआवस्त्यागः प्रियं वचः

yeṣāṃ saṃgrahavastūni vatvāri niyatātmanām / arthacaryā samānārthabḥāvastyāgaḥ priyaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां ब्रह्मविहाराश्च चत्वारः सत्त्वशालिनाम् । करुणा मुदितोपेक्षा मैत्री चेति परिग्रहः

yeṣāṃ brahmavihārāśca catvāraḥ sattvaśālinām / karuṇā muditopekṣā maitrī ceti parigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां कुशलमूलानि सक्तानि त्रीणि चेतसि । अलोभश्चापरिद्वेषो ऽप्यमोहश्च महात्मनाम्

yeṣāṃ kuśalamūlāni saktāni trīṇi cetasi / alobhaścāparidveṣo 'pyamohaśca mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञाजुषां सदा । उपायप्रणिधिज्ञानबलैराश्रितचेतसाम्

dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñājuṣāṃ sadā / upāyapraṇidhijñānabalairāśritacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परित्राणैकवीराणां सदैवाद्वयवादिनाम् । विद्यात्रयप्रदीप्तानां चतुर्वैमल्यशालिनाम्

paritrāṇaikavīrāṇāṃ sadaivādvayavādinām / vidyātrayapradīptānāṃ caturvaimalyaśālinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चस्कन्धवुमिक्तानां षडयतनभेदिनाम् । सप्तबोध्यङ्गयुक्तानामर्याष्टाङ्गोपदेशिनाम्

pañcaskandhavumiktānāṃ ṣaḍayatanabhedinām / saptabodhyaṅgayuktānāmaryāṣṭāṅgopadeśinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवसंयोगहीनानाम् तेषां दशबलात्मनाम् । किं वस्त्वविदितं लोके जिनानां जनचेष्टितम्

navasaṃyogahīnānām teṣāṃ daśabalātmanām / kiṃ vastvaviditaṃ loke jinānāṃ janaceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेष्वतिकारुण्याच्चरणालीनमूर्धसु । तथेत्युवाच भगवांस्तद्भोज्योपनिमन्त्रणे

tatasteṣvatikāruṇyāccaraṇālīnamūrdhasu / tathetyuvāca bhagavāṃstadbhojyopanimantraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैस्तत्संदर्शनक्षीणकिल्बिषैः सममर्पितम् । भिक्षुस्ंघैर्वृतो भोज्यं विधिवत् सर्वमाददे

taistatsaṃdarśanakṣīṇakilbiṣaiḥ samamarpitam / bhikṣusṃghairvṛto bhojyaṃ vidhivat sarvamādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तत्प्रणिधानेन ज्ञानालोकशलाकया । ते समुन्मीलितदृशः प्रकाशं ददृशुः पदम्

tatastatpraṇidhānena jñānālokaśalākayā / te samunmīlitadṛśaḥ prakāśaṃ dadṛśuḥ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते सद्यस्तीव्रवैराग्यपरिपक्काः प्रसादिनः । प्रव्रज्यायोगमासज्य जग्मुर्जगति पूज्यताम्

te sadyastīvravairāgyaparipakkāḥ prasādinaḥ / pravrajyāyogamāsajya jagmurjagati pūjyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तेषां कुशलं दृष्ट्वा सहसोपनतं पुरः । बभाषे भगवान् पृष्टः किमेतदिति भिक्षुभिः

tatteṣāṃ kuśalaṃ dṛṣṭvā sahasopanataṃ puraḥ / babhāṣe bhagavān pṛṣṭaḥ kimetaditi bhikṣubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतैर्यमायं संबन्धः सार्थरक्षणनिष्क्रयैः । द्वीपयात्रागतस्यासीदन्यस्मिन्नपि जन्मनि

etairyamāyaṃ saṃbandhaḥ sārtharakṣaṇaniṣkrayaiḥ / dvīpayātrāgatasyāsīdanyasminnapi janmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति विस्तीर्णमार्गस्य स्वर्गवर्गावधिर्विधेः । पुरी वाराणसी नाम कौशलोत्कर्षहर्षभूः

asti vistīrṇamārgasya svargavargāvadhirvidheḥ / purī vārāṇasī nāma kauśalotkarṣaharṣabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याममलकल्लोलवाहिनी सुरवाहिनी । सदा दयेव हृदयं प्रसादयति देहिनाम्

yasyāmamalakallolavāhinī suravāhinī / sadā dayeva hṛdayaṃ prasādayati dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसेव सताम् सेव्या विद्येव विदुषां मता । क्षमेव सर्वभूतानां या विश्रम्भसुखस्थितिः

ahiṃseva satām sevyā vidyeva viduṣāṃ matā / kṣameva sarvabhūtānāṃ yā viśrambhasukhasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मकल्पे नृपे तस्या विकसत्कमलाश्रये । ब्रह्मदत्ताभिधे लोकं त्रैलोक्यमिव रक्षति

brahmakalpe nṛpe tasyā vikasatkamalāśraye / brahmadattābhidhe lokaṃ trailokyamiva rakṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियसेनाभिधानो ऽभूत् तत्र वैश्रवणोपमः । सार्थवाहो ऽर्थसार्थानाम् स्थानमब्धिरिवाम्भसां

priyasenābhidhāno 'bhūt tatra vaiśravaṇopamaḥ / sārthavāho 'rthasārthānām sthānamabdhirivāmbhasāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यासीत् सुप्रियो नाम सौजन्यनिलयः सुतः । प्रययौ यं समाश्रित्य गुणसार्थः कृतार्थताम्

tasyāsīt supriyo nāma saujanyanilayaḥ sutaḥ / prayayau yaṃ samāśritya guṇasārthaḥ kṛtārthatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञासमन्वितह् । धात्रा विलोभवायैव यः कृतः सुकृतश्रियः

dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñāsamanvitah / dhātrā vilobhavāyaiva yaḥ kṛtaḥ sukṛtaśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सर्वविद्याः विशदाः कलाश्च विपुलाशयम् । विविशुः सरसोदारा महोदधिमिवापगाः

taṃ sarvavidyāḥ viśadāḥ kalāśca vipulāśayam / viviśuḥ sarasodārā mahodadhimivāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणालंकृतचारित्रं लक्षणालंकृताकृतिम् । पुरुषोत्तमलुब्धेव यं श्लाघ्यं श्रीरशिश्रियत्

guṇālaṃkṛtacāritraṃ lakṣaṇālaṃkṛtākṛtim / puruṣottamalubdheva yaṃ ślāghyaṃ śrīraśiśriyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन सुकृतक्रीतं पितरि त्रिदिवं गते । चक्रे स्कन्धतटे तस्य व्यवहारभरः स्थितिम्

kālena sukṛtakrītaṃ pitari tridivaṃ gate / cakre skandhataṭe tasya vyavahārabharaḥ sthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽचिन्तयदियं लक्ष्मीर्विपुलात्मक्रमागता । तथापि मन्ये पर्याप्ता न सर्वार्थिमनोरथे

so 'cintayadiyaṃ lakṣmīrvipulātmakramāgatā / tathāpi manye paryāptā na sarvārthimanorathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तया सुमहत्यापि श्रिया सत्पुरुषस्थया । पूर्वागतार्थिउभुक्तेव या शेषार्थिषु निष्फला

kiṃ tayā sumahatyāpi śriyā satpuruṣasthayā / pūrvāgatārthiubhukteva yā śeṣārthiṣu niṣphalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नाकरस्य वैपुल्यं निष्फलं वेधसा कृतम् । अद्यापि पूरितो येन नैको ऽप्यर्थी स वाडवः

ratnākarasya vaipulyaṃ niṣphalaṃ vedhasā kṛtam / adyāpi pūrito yena naiko 'pyarthī sa vāḍavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा पृथुसंकल्पः केनार्थी परिपूर्यते । जगामाब्धिरगस्त्यस्य चुलुकाचमनीयताम्

athavā pṛthusaṃkalpaḥ kenārthī paripūryate / jagāmābdhiragastyasya culukācamanīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं करोम्यतितापो ऽयं श्रीरेका बहवि ऽर्थिनः । न तदासाद्यते वित्तं यत् सर्वार्थिभरक्षमम्

kiṃ karomyatitāpo 'yaṃ śrīrekā bahavi 'rthinaḥ / na tadāsādyate vittaṃ yat sarvārthibharakṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च षट् पूरिता एवं नान्ये श्रीकौस्तुकादिभिः । इतिवाद्यापि तप्तो ऽन्तर्ज्वलदौर्वानलो ऽम्बुधिः

pañca ṣaṭ pūritā evaṃ nānye śrīkaustukādibhiḥ / itivādyāpi tapto 'ntarjvaladaurvānalo 'mbudhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् करोमि यत्नेन निंसंख्यद्रविणार्जनम् । न सहे दुःखनिःश्वासं विमुखस्य मुखे ऽर्थिनः

tasmāt karomi yatnena niṃsaṃkhyadraviṇārjanam / na sahe duḥkhaniḥśvāsaṃ vimukhasya mukhe 'rthinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य स चिरं सार्थेन महता वृतः । रत्नद्वीपपुरं गत्वा विदधे रत्नसंग्रहम्

iti saṃcintya sa ciraṃ sārthena mahatā vṛtaḥ / ratnadvīpapuraṃ gatvā vidadhe ratnasaṃgraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रतीपमायान्तं कृतार्थं तं वनेचराः । सार्थार्थरणोन्मुक्ता ददृशुर्दस्यवः पथि

tataḥ pratīpamāyāntaṃ kṛtārthaṃ taṃ vanecarāḥ / sārthārtharaṇonmuktā dadṛśurdasyavaḥ pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्थार्थहरणे दृष्ट्वा स तेषां साहसोद्यमम् । निजसरव्स्वदानेन संररक्षानुयानिम्

sārthārthaharaṇe dṛṣṭvā sa teṣāṃ sāhasodyamam / nijasaravsvadānena saṃrarakṣānuyānim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः क्रमेण तेनैव रत्नद्वीपगतागतिः । सार्थत्राणाय चौराणां षट्कृत्वः प्रददौ धनम्

punaḥ krameṇa tenaiva ratnadvīpagatāgatiḥ / sārthatrāṇāya caurāṇāṃ ṣaṭkṛtvaḥ pradadau dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव त्वां पुण्यविपन्वानिसंप्राप्तस्तथैव तान् (?) । ददर्श चौरान् सार्थार्थहरणे अधिकादरान्

tathaiva tvāṃ puṇyavipanvānisaṃprāptastathaiva tān (?) / dadarśa caurān sārthārthaharaṇe adhikādarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽचिन्तयदहो वित्तैर्महद्भिः परिपूरिताः । मयैते न निवर्तन्ते परार्थहरणोद्यमात्

so 'cintayadaho vittairmahadbhiḥ paripūritāḥ / mayaite na nivartante parārthaharaṇodyamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत् संपूरयाम्यर्थैरियुक्त्वापि मयासकृत् । अहो नु दस्यवो नैते वराकाः परिपूरिताः

jagat saṃpūrayāmyarthairiyuktvāpi mayāsakṛt / aho nu dasyavo naite varākāḥ paripūritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचितोत्साहहीनस्य व्याहतोत्तरवादिनः । विकत्थनप्रतिज्ञस्य धिङ्मे जन्म कुजन्मनः

acitotsāhahīnasya vyāhatottaravādinaḥ / vikatthanapratijñasya dhiṅme janma kujanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्तयतस्तस्य तप्तस्यानुशयाग्निना । विजने प्रययौ रात्रिः संवत्सरशतोपमा

iti cintayatastasya taptasyānuśayāgninā / vijane prayayau rātriḥ saṃvatsaraśatopamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं शोकपङ्कसंमग्नं गजेन्द्रमिव निश्चलम् । दीर्घोच्छ्वासं महेशाख्या स्वप्ने प्रोवाच देवता

taṃ śokapaṅkasaṃmagnaṃ gajendramiva niścalam / dīrghocchvāsaṃ maheśākhyā svapne provāca devatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमते मा कृथाः शोकं शरीरोच्छोषणं वृथा । सत्संकल्पाभिरूढस्य भविष्यति तवेप्सितम्

sumate mā kṛthāḥ śokaṃ śarīrocchoṣaṇaṃ vṛthā / satsaṃkalpābhirūḍhasya bhaviṣyati tavepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तदस्ति जगत्यस्मिन् स्वप्नसंकल्पदुर्लभम् । यन्न सिध्यति यत्नेन धीराणां व्यवसायिनाम्

na tadasti jagatyasmin svapnasaṃkalpadurlabham / yanna sidhyati yatnena dhīrāṇāṃ vyavasāyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा काप्यनुपमा शक्तिरेकस्यापि द्विजन्मनः । यदाज्ञास्पन्दितेनैव विन्ध्यः क्ष्मासमताम् ययौ

sā kāpyanupamā śaktirekasyāpi dvijanmanaḥ / yadājñāspanditenaiva vindhyaḥ kṣmāsamatām yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमं समतां याति दूरमायाति चान्तिकम् । सलिलं स्थलतामेति कार्यकाले महात्मनाम्

viṣamaṃ samatāṃ yāti dūramāyāti cāntikam / salilaṃ sthalatāmeti kāryakāle mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्थो ऽयं तवारम्भः फलत्येव न संशयम् । न भवन्ति विसंवादसंदिग्धाः सत्त्ववृत्तयः

parārtho 'yaṃ tavārambhaḥ phalatyeva na saṃśayam / na bhavanti visaṃvādasaṃdigdhāḥ sattvavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नानि बदरद्वीपे सन्ति त्रिदशसेविते । येषामेकप्रभावो ऽपि त्रिजगत्पूरणक्षमः

ratnāni badaradvīpe santi tridaśasevite / yeṣāmekaprabhāvo 'pi trijagatpūraṇakṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्यभूमिमतिक्रम्य सा हि भूमिर्महीयसी । आसाद्यते पुण्यमयी नासत्त्वैर्नाकृतात्मभिः

martyabhūmimatikramya sā hi bhūmirmahīyasī / āsādyate puṇyamayī nāsattvairnākṛtātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषादस्त्यज्यताम् पुत्र स्थिरा बुद्धिर्विधीयताम् । बदरद्वीपयात्रायामुत्साहः परिगृह्यताम्

viṣādastyajyatām putra sthirā buddhirvidhīyatām / badaradvīpayātrāyāmutsāhaḥ parigṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयतामेष तत्प्राप्त्यौ दिङ्भात्रानुक्रमक्रमः । स्फीतसत्त्वप्रभावस्त्वं संसारोत्तरणक्षमह्

śrūyatāmeṣa tatprāptyau diṅbhātrānukramakramaḥ / sphītasattvaprabhāvastvaṃ saṃsārottaraṇakṣamah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति पश्चिमदिग्भागे समुल्लङ्घ्य महीयसाम् । शतानि सप्त द्वीपानां तथा सप्त महाचलान्

asti paścimadigbhāge samullaṅghya mahīyasām / śatāni sapta dvīpānāṃ tathā sapta mahācalān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तापताश्चानुलोमप्रतिलोमाभिधो ऽम्बुधिः । अनुकूलानिलैर्यस्मिन् पारमाप्नोति पुण्यवान्

saptāpatāścānulomapratilomābhidho 'mbudhiḥ / anukūlānilairyasmin pāramāpnoti puṇyavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तत्तुल्यनामाद्रिर्वातैस्तिमिरमिहकृत् । यत्राक्ष्णोर्दिशति स्वास्थ्यममोघाख्या महौषधिः

tatastattulyanāmādrirvātaistimiramihakṛt / yatrākṣṇordiśati svāsthyamamoghākhyā mahauṣadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावर्ताभिधो ऽम्भोधिर्वैरम्भैर्यत्र वायुभिः । मज्जनोन्मज्जनैर्जन्तुः सप्तावर्तेषु तार्यते

athāvartābhidho 'mbhodhirvairambhairyatra vāyubhiḥ / majjanonmajjanairjantuḥ saptāvarteṣu tāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवर्ताख्यस्ततः शैलः शङ्खनाभो निशाचरह् । घोरः प्राणहरो यत्र त्रिदशत्रासकृत् स्थितः

āvartākhyastataḥ śailaḥ śaṅkhanābho niśācarah / ghoraḥ prāṇaharo yatra tridaśatrāsakṛt sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णसर्पावृता यत्र शन्खनाभिर्महौषधिः । त्रायते पुण्यसंपन्नं नेत्रे शिरसि चार्पिता

kṛṣṇasarpāvṛtā yatra śankhanābhirmahauṣadhiḥ / trāyate puṇyasaṃpannaṃ netre śirasi cārpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नीलोदनामाब्धी रक्ताक्षो यत्र राक्षसः । मकर्याभिभूतां बुद्धविद्याविद्वान् वशे (?)

atha nīlodanāmābdhī raktākṣo yatra rākṣasaḥ / makaryābhibhūtāṃ buddhavidyāvidvān vaśe (?)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नीलोदनामाद्रिर्नीलग्रीवः क्षपाचरः । प्रतीप्तनेत्रो यत्रास्ते रक्षसां पञ्चभिः शतैः

atha nīlodanāmādrirnīlagrīvaḥ kṣapācaraḥ / pratīptanetro yatrāste rakṣasāṃ pañcabhiḥ śataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रओषधिममोघाख्याम् रक्षत्याशीविषः सदा । दृष्टिनिः श्वाससंस्पर्शदंष्ट्रोत्सृजद्विषानलः

tatraoṣadhimamoghākhyām rakṣatyāśīviṣaḥ sadā / dṛṣṭiniḥ śvāsasaṃsparśadaṃṣṭrotsṛjadviṣānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपोषधव्रतवता मैत्रेण करुणात्मना । लभ्यते सा समुत्सार्य कृष्णसर्पं महौषधिः

upoṣadhavratavatā maitreṇa karuṇātmanā / labhyate sā samutsārya kṛṣṇasarpaṃ mahauṣadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रक्षःशकटं शैलं निष्फलश्लक्ष्णकन्दरम् । तामज्जने शिखायां च कृत्वा तरति पुण्यवान्

taṃ rakṣaḥśakaṭaṃ śailaṃ niṣphalaślakṣṇakandaram / tāmajjane śikhāyāṃ ca kṛtvā tarati puṇyavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैरम्भनामाद्रिः पारे यस्योत्तरा तटे । घोरा ताम्राटवी नाम महाशालवनान्तरा

atha vairambhanāmādriḥ pāre yasyottarā taṭe / ghorā tāmrāṭavī nāma mahāśālavanāntarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महानजगरस्तत्र ताम्राक्षो नाम दुःसहः । आस्त यस्योग्रगन्धेन वायुनैव न जीव्यते

mahānajagarastatra tāmrākṣo nāma duḥsahaḥ / āsta yasyogragandhena vāyunaiva na jīvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्मासान् स्वपतो यस्य लाला व्याप्नोति योजनम् । क्षुत्संतप्तस्य षण्मासानल्पीभवति जाग्रतः

ṣaṇmāsān svapato yasya lālā vyāpnoti yojanam / kṣutsaṃtaptasya ṣaṇmāsānalpībhavati jāgrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणुगुल्मशिलाबद्धां गुहामुत्पाट्य मेदिनीम् । प्रायौषधीं दिवारात्रं ज्वलन्तीमञ्जनोचिताम्

veṇugulmaśilābaddhāṃ guhāmutpāṭya medinīm / prāyauṣadhīṃ divārātraṃ jvalantīmañjanocitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादजगराद् घोरादन्यतो वा महौजसः । अवैराख्यां बुद्धविद्यां जपतो न भवेद्भयम्

tasmādajagarād ghorādanyato vā mahaujasaḥ / avairākhyāṃ buddhavidyāṃ japato na bhavedbhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सप्त महाशैला वेणुकण्टकसंकटाः । ताम्रपटाङ्कपादेन तीर्यन्ते वीर्यशालिना

tataḥ sapta mahāśailā veṇukaṇṭakasaṃkaṭāḥ / tāmrapaṭāṅkapādena tīryante vīryaśālinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च शाल्मलीवनं सप्त क्षारतरङ्गिणीः । उत्तीर्यासाद्यते प्राङ्गुस्त्रिशङ्कुर्नाम पर्वतः

tataśca śālmalīvanaṃ sapta kṣārataraṅgiṇīḥ / uttīryāsādyate prāṅgustriśaṅkurnāma parvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र त्रिशङ्कवो नाम कण्टका वज्रभेदिनः । पादयोर्न विशन्त्येव ताम्रपट्टावनद्धयोः

tatra triśaṅkavo nāma kaṇṭakā vajrabhedinaḥ / pādayorna viśantyeva tāmrapaṭṭāvanaddhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशन्कुर्नाम तटिनी तत्रायःशङ्कुपर्वतः । उपस्कीलनदी तत्र ततो द्विधा द्विधा सरित्

triśankurnāma taṭinī tatrāyaḥśaṅkuparvataḥ / upaskīlanadī tatra tato dvidhā dvidhā sarit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाष्टादशवक्राख्यः पर्वतो निरवग्रहः । तत्तुल्यसंज्ञाथ नदी श्लक्ष्णि नाम गिरिस्ततः

athāṣṭādaśavakrākhyaḥ parvato niravagrahaḥ / tattulyasaṃjñātha nadī ślakṣṇi nāma giristataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाद्रिधूमनेत्राख्यो धूमनिर्दिग्धदिक्तटः । दृष्टिस्पर्शविषैर्व्याप्तः क्रूराशीविषमण्डलैः

athādridhūmanetrākhyo dhūmanirdigdhadiktaṭaḥ / dṛṣṭisparśaviṣairvyāptaḥ krūrāśīviṣamaṇḍalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मूर्ध्नि पल्वलस्यान्तः शिलाबद्धा महागुहा । ज्योतीरसो मणिर्यस्यां जीवनी च महौषधिः

tanmūrdhni palvalasyāntaḥ śilābaddhā mahāguhā / jyotīraso maṇiryasyāṃ jīvanī ca mahauṣadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भित्त्वा गुहाम् तदभ्यक्रशिरःपादकरोदरः । वज्र-मन्त्रबलोपेतः क्रूरसर्पैर्न बाध्यते

bhittvā guhām tadabhyakraśiraḥpādakarodaraḥ / vajra-mantrabalopetaḥ krūrasarpairna bādhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोग्रसत्त्वसंकीर्णाः सप्ताशीविषपर्वताः । नद्यश्च तद्विधा यासामपारवारिसंपदः

athograsattvasaṃkīrṇāḥ saptāśīviṣaparvatāḥ / nadyaśca tadvidhā yāsāmapāravārisaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदुत्तीर्य निखिलं पुण्यैः परहितोद्यतः । आरोहति सुधाशैलं शृङ्गैरालिङ्गिताम्बरम्

etaduttīrya nikhilaṃ puṇyaiḥ parahitodyataḥ / ārohati sudhāśailaṃ śṛṅgairāliṅgitāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तस्यापरे पार्श्वे कल्पवृक्षोपशोभितम् । पुरं रोहितकं नाम दृश्यते स्वर्गसंनिभम्

tatastasyāpare pārśve kalpavṛkṣopaśobhitam / puraṃ rohitakaṃ nāma dṛśyate svargasaṃnibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति तत्र मघो नाम मघवानिव विश्रुतः । सार्थवाहो महासत्त्वः सर्वसत्त्वहिते रतः

asti tatra magho nāma maghavāniva viśrutaḥ / sārthavāho mahāsattvaḥ sarvasattvahite rataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरद्वीपयात्रायामुद्यतस्यानवद्यधीः । मार्गोपदेशं देशज्ञः स ते सर्वं करिष्यति

badaradvīpayātrāyāmudyatasyānavadyadhīḥ / mārgopadeśaṃ deśajñaḥ sa te sarvaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वोत्साह्य बहुशः शुभद्रैरिव सुप्रियम् । वचोभिरिचितैर्देवी सहसान्तरधीयत

ityuktvotsāhya bahuśaḥ śubhadrairiva supriyam / vacobhiricitairdevī sahasāntaradhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबुद्धः सुप्रियः सर्वं तत्तथेति विचिन्तयन् । प्रतस्थे सत्त्वमारुह्य निजोत्साहपुरःसरः

prabuddhaḥ supriyaḥ sarvaṃ tattatheti vicintayan / pratasthe sattvamāruhya nijotsāhapuraḥsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स व्रजन् विनितायासस्तेन निर्दिष्टवर्त्मना । पुण्यैर्द्वादशभिर्वर्षैः प्राप र्फितकं पुरम्

sa vrajan vinitāyāsastena nirdiṣṭavartmanā / puṇyairdvādaśabhirvarṣaiḥ prāpa rphitakaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे कर्मयोगात् तत्र सार्थपतिर्मघः । व्याधिना दुश्चिकित्स्येन बभूवास्वस्थविग्रहः

atrāntare karmayogāt tatra sārthapatirmaghaḥ / vyādhinā duścikitsyena babhūvāsvasthavigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलब्धान्तःप्रवेशो ऽथ गृहे राजगृहोपमे । तस्य व्यलम्बत द्वारं सुप्रियः कार्यसिद्धये

alabdhāntaḥpraveśo 'tha gṛhe rājagṛhopame / tasya vyalambata dvāraṃ supriyaḥ kāryasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वैद्यापदेशेन स प्रवेशमवाप्तवान् । उपयोगकथाप्रज्ञा न कस्यादरभूमयः

tato vaidyāpadeśena sa praveśamavāptavān / upayogakathāprajñā na kasyādarabhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुर्वेदविधानज्ञः स तस्यारिष्टलक्षणैः । षण्मासशेषमेवायुर्ज्ञात्वा चिन्तान्तरो ऽभवत्

āyurvedavidhānajñaḥ sa tasyāriṣṭalakṣaṇaiḥ / ṣaṇmāsaśeṣamevāyurjñātvā cintāntaro 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य प्रियहितप्रायो भैषज्यपरिचर्यया । अत्यल्पेनैव कालेन सुप्रियः प्रियतां ययौ

tasya priyahitaprāyo bhaiṣajyaparicaryayā / atyalpenaiva kālena supriyaḥ priyatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भैषज्ययुक्तिस्तत्प्रीत्या तस्य वल्लभतां ययौ । प्रियोपनीतं यत्किं चित् तत्सर्वं मनसः प्रियम्

bhaiṣajyayuktistatprītyā tasya vallabhatāṃ yayau / priyopanītaṃ yatkiṃ cit tatsarvaṃ manasaḥ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियोपचारैस्तस्याथ व्याधिराद्रावमाययौ । आधिः शाम्यति सत्सङ्गात् तओ व्याधिर्विशीर्यते

priyopacāraistasyātha vyādhirādrāvamāyayau / ādhiḥ śāmyati satsaṅgāt tao vyādhirviśīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संजातविश्रम्भः सुप्रियः प्रणयान्मघम् । चक्रे विदितवृत्तान्तं पश्चान्निजकथाक्षणे

tataḥ saṃjātaviśrambhaḥ supriyaḥ praṇayānmagham / cakre viditavṛttāntaṃ paścānnijakathākṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरद्वीपयात्रायां तस्योत्साहं महात्मनह् । परार्थे निश्चलं ज्ञात्वा तमूचे विस्मयान्मघः

badaradvīpayātrāyāṃ tasyotsāhaṃ mahātmanah / parārthe niścalaṃ jñātvā tamūce vismayānmaghaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बतास्मिन् संसारे विःसारे साररूपिणः । जायन्ते मणयः केचित् परचिन्तापरायणाः

aho batāsmin saṃsāre viḥsāre sārarūpiṇaḥ / jāyante maṇayaḥ kecit paracintāparāyaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवं वयः प्रिया मूर्तिः परार्थप्रवणं मनः । पुण्योचितस्तथैवायं स्थाने गुणसमागमः

navaṃ vayaḥ priyā mūrtiḥ parārthapravaṇaṃ manaḥ / puṇyocitastathaivāyaṃ sthāne guṇasamāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयतीं भूमिमुल्लङ्घ्य परार्थे त्वमुपागतः । करोमि तव साहाय्यं किं त्वहं भृशमातुरः

iyatīṃ bhūmimullaṅghya parārthe tvamupāgataḥ / karomi tava sāhāyyaṃ kiṃ tvahaṃ bhṛśamāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निबद्धावधयः प्राणाः प्रयान्त्येव शरीरिणाम् । ते व्रजन्तु ममान्ते ऽपि त्वत्समाहितहेतुताम्

nibaddhāvadhayaḥ prāṇāḥ prayāntyeva śarīriṇām / te vrajantu mamānte 'pi tvatsamāhitahetutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेव व्ययो यस्तु व्ययः स परिगण्यते । परार्थे जीवितस्यापि व्ययो लाभशतैः समः

evameva vyayo yastu vyayaḥ sa parigaṇyate / parārthe jīvitasyāpi vyayo lābhaśataiḥ samaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मया बदरद्वीपं दृष्टं किं तु श्रुतं मया । महाब्धौ दिस्कमुद्देशं तैस्तैर्जानामि लक्षणैः

na mayā badaradvīpaṃ dṛṣṭaṃ kiṃ tu śrutaṃ mayā / mahābdhau diskamuddeśaṃ taistairjānāmi lakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा भूपतिं सुहृद्बन्धुवाक्ये ऽप्यनादरः । स मङ्गलप्रवहणं सुप्रियेण सहादधे

ityuktvā bhūpatiṃ suhṛdbandhuvākye 'pyanādaraḥ / sa maṅgalapravahaṇaṃ supriyeṇa sahādadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवहणारूढौ तौ योजन्शतान्यपि । पवनस्यानुलोम्येन जग्मतुर्विपुलाशयौ

tataḥ pravahaṇārūḍhau tau yojanśatānyapi / pavanasyānulomyena jagmaturvipulāśayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाने स्थाने जलं दृष्ट्वा नानावर्णं महोदधेः । किमेतदिति प्रपच्छ सुप्रियः कौतुकान्मघम्

sthāne sthāne jalaṃ dṛṣṭvā nānāvarṇaṃ mahodadheḥ / kimetaditi prapaccha supriyaḥ kautukānmagham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जले लोहाचलाः पञ्च सन्त्यस्य पयसां निधेः । ताम्ररूप्यमयाश्चान्ये हेमरत्नमयाः परे

jale lohācalāḥ pañca santyasya payasāṃ nidheḥ / tāmrarūpyamayāścānye hemaratnamayāḥ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां छायाविशेषेण नानावर्णः पदे पदे । दृश्यते ऽब्धिरयं दीप्तः प्राप्तान्तरोद्गतौषधिः

teṣāṃ chāyāviśeṣeṇa nānāvarṇaḥ pade pade / dṛśyate 'bdhirayaṃ dīptaḥ prāptāntarodgatauṣadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा व्याधिनाक्रान्तः प्राप्तकालावधिर्मघः । प्राणान्मुमोच सत्कीतिविन्यस्तस्थिरजीवितः

ityuktvā vyādhinākrāntaḥ prāptakālāvadhirmaghaḥ / prāṇānmumoca satkītivinyastasthirajīvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रलेपादपि दृढं यथा सत्त्वं महात्मनाम् । तथा यदि भदेदायुः किमसाध्यं भवे बह्वेत्

vajralepādapi dṛḍhaṃ yathā sattvaṃ mahātmanām / tathā yadi bhadedāyuḥ kimasādhyaṃ bhave bahvet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.