Kaṭha Upaniṣad 1.1

कठोपनिषत् उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ । तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस

kaṭhopaniṣat uśan ha vai vājaśravasaḥ sarvavedasaṃ dadau / tasya ha naciketā nāma putra āsa

तं ह कुमारं सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धाविवेश । सो ऽमन्यत

taṃ ha kumāraṃ santaṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhāviveśa / so 'manyata

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः । अनन्दा नाम ते लोकास् तान् स गच्छति ता ददत्

pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ / anandā nāma te lokās tān sa gacchati tā dadat

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति । द्वितीयं तृतीयम् । तं होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति

sa hovāca pitaraṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti / dvitīyaṃ tṛtīyam / taṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti

बहूनाम् एमि प्रथमो बहूनाम् एमि मध्यमः । किं स्विद् यमस्य कर्तव्यं यन् मयाद्य करिष्यति

bahūnām emi prathamo bahūnām emi madhyamaḥ / kiṃ svid yamasya kartavyaṃ yan mayādya kariṣyati

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथापरे । सस्यम् इव मर्त्यः पच्यते सस्यम् इवाजायते पुनः

anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathāpare / sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam ivājāyate punaḥ

वैश्वानरः प्रविशति अतिथिर् ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्

vaiśvānaraḥ praviśati atithir brāhmaṇo gṛhān / tasyaitāṃ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam

आशाप्रतीक्षे संगतं सूनृतां च इष्टापूर्ते पुत्रपशूंश् च सर्वान् । एतद् वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन् वसति ब्राह्मणो गृहे

āśāpratīkṣe saṃgataṃ sūnṛtāṃ ca iṣṭāpūrte putrapaśūṃś ca sarvān / etad vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnan vasati brāhmaṇo gṛhe

तिस्रो रात्रीर् यद् अवत्सीर् गृहे मे अनश्नन् ब्रह्मन्न् अतिथिर् नमस्यः । नमस् ते ऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मे ऽस्तु तस्मात् प्रति त्रीन् वरान् वृणीष्व

tisro rātrīr yad avatsīr gṛhe me anaśnan brahmann atithir namasyaḥ / namas te 'stu brahman svasti me 'stu tasmāt prati trīn varān vṛṇīṣva

शान्तसङ्कल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर् गौतमो माभि मृत्यो । त्वत्प्रसृष्टं माभिवदेत् प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे

śāntasaṅkalpaḥ sumanā yathā syād vītamanyur gautamo mābhi mṛtyo / tvatprasṛṣṭaṃ mābhivadet pratīta etat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिर् आरुणिर् मत्प्रसृष्टः । सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युस् त्वां ददृशिवान् मृत्युमुखात् प्रमुक्तम्

yathā purastād bhavitā pratīta auddālakir āruṇir matprasṛṣṭaḥ / sukhaṃ rātrīḥ śayitā vītamanyus tvāṃ dadṛśivān mṛtyumukhāt pramuktam

स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति । उभे तीर्त्वा अशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

svarge loke na bhayaṃ kiṃcanāsti na tatra tvaṃ na jarayā bibheti / ubhe tīrtvā aśanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke

स त्वम् अग्निं स्वर्ग्यम् अध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि तं श्रद्दधानाय मह्यम् । स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण

sa tvam agniṃ svargyam adhyeṣi mṛtyo prabrūhi taṃ śraddadhānāya mahyam / svargalokā amṛtatvaṃ bhajanta etad dvitīyena vṛṇe vareṇa

प्र ते ब्रवीमि तद् उ मे निबोध स्वर्ग्यम् अग्निं नचिकेतः प्रजानन् । अनन्तलोकाप्तिम् अथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वम् एतं निहितं गुहायाम्

pra te bravīmi tad u me nibodha svargyam agniṃ naciketaḥ prajānan / anantalokāptim atho pratiṣṭhāṃ viddhi tvam etaṃ nihitaṃ guhāyām

लोकादिम् अग्निं तम् उवाच तस्मै या इष्टका यावतीर् वा यथा वा । स चापि तत् प्रत्यवदद् यथोक्तम् अथास्य मृत्युः पुनर् आह तुष्टः

lokādim agniṃ tam uvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīr vā yathā vā / sa cāpi tat pratyavadad yathoktam athāsya mṛtyuḥ punar āha tuṣṭaḥ

तम् अब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भवितायम् अग्निः सृङ्कां चेमाम् अनेकरूपां गृहाण

tam abravīt prīyamāṇo mahātmā varaṃ tavehādya dadāmi bhūyaḥ / tavaiva nāmnā bhavitāyam agniḥ sṛṅkāṃ cemām anekarūpāṃ gṛhāṇa

त्रिणाचिकेतस् त्रिभिर् एत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत् तरति जन्ममृत्यू । ब्रह्मजज्ञं देवम् ईड्यं विदित्वा निचाय्येमां शान्तिम् अत्यन्तम् एति

triṇāciketas tribhir etya sandhiṃ trikarmakṛt tarati janmamṛtyū / brahmajajñaṃ devam īḍyaṃ viditvā nicāyyemāṃ śāntim atyantam eti

त्रिणाचिकेतस् त्रयम् एतद् विदित्वा य एवं विद्वांश् चिनुते नाचिकेतम् । स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

triṇāciketas trayam etad viditvā ya evaṃ vidvāṃś cinute nāciketam / sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke

एष ते ऽग्निर् नचिकेतः स्वर्ग्यो यम् अवृणीथा द्वितीयेन वरेण । एतम् अग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस् तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व

eṣa te 'gnir naciketaḥ svargyo yam avṛṇīthā dvitīyena vareṇa / etam agniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsas tṛtīyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये अस्तीत्य् एके नायम् अस्तीति चैके । एतद् विद्याम् अनुशिष्टस् त्वयाहं वराणाम् एष वरस् तृतीयः

yeyaṃ prete vicikitsā manuṣye astīty eke nāyam astīti caike / etad vidyām anuśiṣṭas tvayāhaṃ varāṇām eṣa varas tṛtīyaḥ

देवैर् अत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुज्ञेयम् अणुर् एष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीर् अति मा सृजैनम्

devair atrāpi vicikitsitaṃ purā na hi sujñeyam aṇur eṣa dharmaḥ / anyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva mā moparotsīr ati mā sṛjainam

देवैर् अत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन् न सुज्ञेयम् आत्थ । वक्ता चास्य त्वादृग् अन्यो न लभ्यो नान्यो वरस् तुल्य एतस्य कश्चित्

devair atrāpi vicikitsitaṃ kila tvaṃ ca mṛtyo yan na sujñeyam āttha / vaktā cāsya tvādṛg anyo na labhyo nānyo varas tulya etasya kaścit

शतायुषः पुत्रपौत्रान् वृणीष्व बहून् पशून् हस्तिहिरण्यम् अश्वान् । भूमेर् महद् आयतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावद् इच्छसि

śatāyuṣaḥ putrapautrān vṛṇīṣva bahūn paśūn hastihiraṇyam aśvān / bhūmer mahad āyatanaṃ vṛṇīṣva svayaṃ ca jīva śarado yāvad icchasi

एतत् तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च । महाभूमौ नचिकेतस् त्वम् एधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि

etat tulyaṃ yadi manyase varaṃ vṛṇīṣva vittaṃ cirajīvikāṃ ca / mahābhūmau naciketas tvam edhi kāmānāṃ tvā kāmabhājaṃ karomi

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामांश् छन्दतः प्रार्थयस्व । इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर् मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं मानुप्राक्षीः

ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmāṃś chandataḥ prārthayasva / imā rāmāḥ sarathāḥ satūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ / ābhir matprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇaṃ mānuprākṣīḥ

श्वोभावा मर्त्यस्य यद् अन्तकैतत् सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः । अपि सर्वं जीवितम् अल्पम् एव तवैव वाहास् तव नृत्यगीते

śvobhāvā martyasya yad antakaitat sarvendriyāṇāṃ jarayanti tejaḥ / api sarvaṃ jīvitam alpam eva tavaiva vāhās tava nṛtyagīte

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तम् अद्राक्ष्म चेत् त्वा । जीविष्यामो यावद् ईशिष्यसि त्वं वरस् तु मे वरणीयः स एव

na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittam adrākṣma cet tvā / jīviṣyāmo yāvad īśiṣyasi tvaṃ varas tu me varaṇīyaḥ sa eva

अजीर्यताम् अमृतानाम् उपेत्य जीर्यन् मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् । अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत

ajīryatām amṛtānām upetya jīryan martyaḥ kvadhaḥsthaḥ prajānan / abhidhyāyan varṇaratipramodān atidīrghe jīvite ko rameta

यस्मिन्न् इदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत् साम्पराये महति ब्रूहि नस् तत् । यो ऽयं वरो गूढम् अनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान् नचिकेता वृणीते

yasminn idaṃ vicikitsanti mṛtyo yat sāmparāye mahati brūhi nas tat / yo 'yaṃ varo gūḍham anupraviṣṭo nānyaṃ tasmān naciketā vṛṇīte