येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शींश् च मैथुनान् । एतेनैव विजानाति किम् अत्र परिशिष्यते ॥ एतद् वै तत् ॥ यद् विज्ञानान् न किञ्चिद् अन्यत् प्रार्थयन्ते ब्रह्मणाः, कथं तदधिगम इत्य् उच्यते -- येन विज्ञानस्वभावेनात्मना रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश् च मैथुनान् मैथुननिमित्तान् सुखप्रत्ययान् विजानाति विस्पष्टं जानाति सर्वो लोकः । ननु नैवं प्रसिद्धिर् लोकस्यात्मना देहादिविलक्षणेनाहं विजानामीति । देहादिसङ्घातो ऽहं विजानामीति तु सर्वो लोको ऽवगच्छति । न त्व् एवम् । देहादिसङ्घातस्यापि शब्दादिस्वरूपत्वाविशेषाद् विज्ञेयत्वाविशेषाच् च न युक्तं विज्ञातृत्वम् । यदि हि देहादिसङ्घातो रूपाद्यात्मकः सन् रूपादीन् विजानीयात् तर्हि बाह्या अपि रूपादयो ऽन्योन्यं स्वं स्वं रूपञ् च विजानीयुः । न चैतद् अस्ति । तस्माद् देहादिलक्षणांश् च रूपादीन् एतेनैव देहादिव्यतिरिक्तेनैव विज्ञानस्वभावेनात्मना विजानाति लोकः । यथा येन लोहो दहति सो ऽग्निर् इति तद्वत् । आत्मनो ऽविज्ञेयं किम् अत्रास्मिंल् लोके परिशिष्यते न किञ्चित् परिशिष्यते । सर्वम् एव त्व् आत्मना विज्ञेयम् । यस्यात्मनो ऽविज्ञेयं न किञ्चित् परिशिष्यते स आत्मा सर्वज्ञः । एतद् वै तत् । किं तद् यन् नचिकेतसा पृष्टं देवादिभिर् अपि विचिकित्सितं धर्मादिभ्यो ऽन्यद् विष्णोः परमं पदं यस्मात् परं नास्ति तद्वै एतद् अधिगतम् इत्य् अर्थः ॥ कउभ्_४।३।२,१।३ ॥
yena rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdān sparśīṃś ca maithunān / etenaiva vijānāti kim atra pariśiṣyate // etad vai tat // yad vijñānān na kiñcid anyat prārthayante brahmaṇāḥ, kathaṃ tadadhigama ity ucyate -- yena vijñānasvabhāvenātmanā rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdān sparśāṃś ca maithunān maithunanimittān sukhapratyayān vijānāti vispaṣṭaṃ jānāti sarvo lokaḥ / nanu naivaṃ prasiddhir lokasyātmanā dehādivilakṣaṇenāhaṃ vijānāmīti / dehādisaṅghāto 'haṃ vijānāmīti tu sarvo loko 'vagacchati / na tv evam / dehādisaṅghātasyāpi śabdādisvarūpatvāviśeṣād vijñeyatvāviśeṣāc ca na yuktaṃ vijñātṛtvam / yadi hi dehādisaṅghāto rūpādyātmakaḥ san rūpādīn vijānīyāt tarhi bāhyā api rūpādayo 'nyonyaṃ svaṃ svaṃ rūpañ ca vijānīyuḥ / na caitad asti / tasmād dehādilakṣaṇāṃś ca rūpādīn etenaiva dehādivyatiriktenaiva vijñānasvabhāvenātmanā vijānāti lokaḥ / yathā yena loho dahati so 'gnir iti tadvat / ātmano 'vijñeyaṃ kim atrāsmiṃl loke pariśiṣyate na kiñcit pariśiṣyate / sarvam eva tv ātmanā vijñeyam / yasyātmano 'vijñeyaṃ na kiñcit pariśiṣyate sa ātmā sarvajñaḥ / etad vai tat / kiṃ tad yan naciketasā pṛṣṭaṃ devādibhir api vicikitsitaṃ dharmādibhyo 'nyad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ yasmāt paraṃ nāsti tadvai etad adhigatam ity arthaḥ // KaUBh_4.3/2,1.3 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.