दर्शितेङ्गिताकारं तु प्रविरल-दर्शनाम् अ:पूर्वां च दूत्योपसर्पयेत्।
darśiteṅgitākāraṃ tu pravirala-darśanām a:pūrvāṃ ca dūtyopasarpayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैनां शीलतो ऽनुप्रविश्याख्यान-कपटैः सुभगं-करण-योगैर् लोक-वृत्तान्तैः कवि-कथाभिः पारदारिक-कथाभिश् च तस्याश् च रूप-विज्ञान-दाक्षिण्य-शीलानुप्रशंसाभिश् च तां रञ्जयेत्।
saināṃ śīlato 'nupraviśyākhyāna-kapaṭaiḥ subhagaṃ-karaṇa-yogair loka-vṛttāntaiḥ kavi-kathābhiḥ pāradārika-kathābhiś ca tasyāś ca rūpa-vijñāna-dākṣiṇya-śīlānupraśaṃsābhiś ca tāṃ rañjayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथम् एवं-विधायास् तवायम् इत्थं-भूतः पतिर् इति चानुशयं ग्राहयेत्।
katham evaṃ-vidhāyās tavāyam itthaṃ-bhūtaḥ patir iti cānuśayaṃ grāhayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तव सुभगे दास्यम् अपि कर्तुं युक्त इति ब्रूयात्।
na tava subhage dāsyam api kartuṃ yukta iti brūyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्द-वेगताम् ईर्ष्यालुतां शठताम् अ:कृत-ज्ञतां चासंभोग-शीलतां कदर्यतां चपलताम् अन्यानि च यानि तस्मिन् गुप्तान्य् अस्या अभ्याशे सति सद्-भावे ऽतिशयेन भाषेत।
manda-vegatām īrṣyālutāṃ śaṭhatām a:kṛta-jñatāṃ cāsaṃbhoga-śīlatāṃ kadaryatāṃ capalatām anyāni ca yāni tasmin guptāny asyā abhyāśe sati sad-bhāve 'tiśayena bhāṣeta.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन च दोषेणोद्विग्नां लक्षयेत् तेनैवानुप्रविशेत्।
yena ca doṣeṇodvignāṃ lakṣayet tenaivānupraviśet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदासौ मृगी तदा नैव शशता-दोषः।
yadāsau mṛgī tadā naiva śaśatā-doṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेनैव बडव-हस्तिनी-विषयश् चोक्तः।
etenaiva baḍava-hastinī-viṣayaś coktaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायिकाया एव तु विश्वास्यताम् उपलभ्य दूतीत्वेनोपसर्पयेत् प्रथम-साहसायां सूक्ष्म-भावायां चेति गोणिकापुत्रः।
nāyikāyā eva tu viśvāsyatām upalabhya dūtītvenopasarpayet prathama-sāhasāyāṃ sūkṣma-bhāvāyāṃ ceti goṇikāputraḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा नायकस्य चरितम् अनुलोमतां कामितानि च कथयेत्।
sā nāyakasya caritam anulomatāṃ kāmitāni ca kathayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसृत-सद्भावायां च युक्त्या कार्य-शरीरम् इत्थं वदेत्।
prasṛta-sadbhāvāyāṃ ca yuktyā kārya-śarīram itthaṃ vadet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु विचित्रम् इदं सुभगे त्वां किल दृष्त्वामुत्रासाव् इत्थं गोत्र-पुत्रो नायकश् चित्तोन्मादम् अनुभवति। प्रकृत्या सु:कुमारः कदा चिद् अन्यत्रापरिक्लिष्ट-पूर्वस् तपस्वी। ततो ऽधुना शक्यम् अनेन मरणम् अप्य् अनुभवितुम् इति वर्णयेत्।
śṛṇu vicitram idaṃ subhage tvāṃ kila dṛṣtvāmutrāsāv itthaṃ gotra-putro nāyakaś cittonmādam anubhavati. prakṛtyā su:kumāraḥ kadā cid anyatrāparikliṣṭa-pūrvas tapasvī. tato 'dhunā śakyam anena maraṇam apy anubhavitum iti varṇayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सिद्धा द्वितीये ऽहनि वाचि वक्त्रे दृष्ट्यां च प्रसादम् उपलक्ष्य पुनर् अपि कथां प्रवर्तयेत्।
tatra siddhā dvitīye 'hani vāci vaktre dṛṣṭyāṃ ca prasādam upalakṣya punar api kathāṃ pravartayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृण्वत्यां चाहल्याविमारक-शाकुन्तलादीन्य् अन्यान्य् अपि लौकिकानि च कथयेत् तद्-युक्तानि।
śṛṇvatyāṃ cāhalyāvimāraka-śākuntalādīny anyāny api laukikāni ca kathayet tad-yuktāni.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषतां चतुःषष्टि-विज्ञतां सौभाग्यं च नायकस्य। श्लाघनीयतां चास्य प्रच्छन्नं संप्रयोगं भूतम् अ:भूत-पूर्वं वा वर्णयेत्।
vṛṣatāṃ catuḥṣaṣṭi-vijñatāṃ saubhāgyaṃ ca nāyakasya. ślāghanīyatāṃ cāsya pracchannaṃ saṃprayogaṃ bhūtam a:bhūta-pūrvaṃ vā varṇayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारं चास्य लक्षयेत्।
ākāraṃ cāsya lakṣayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स:विहसितं दृष्ट्वा संभाषते।
sa:vihasitaṃ dṛṣṭvā saṃbhāṣate.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसने चोपनिमन्त्रयते।
āsane copanimantrayate.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वासितं क्व शयितं क्व भुक्तं क्व चेष्टितं किं वा कृतम् इति पृच्छति।
kvāsitaṃ kva śayitaṃ kva bhuktaṃ kva ceṣṭitaṃ kiṃ vā kṛtam iti pṛcchati.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविक्ते दर्शयत्य् आत्मानम्।
vivikte darśayaty ātmānam.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आख्यानकानि नियुङ्क्ते॥५।४।२२ चिन्तयन्ती निःश्वासीति विजृम्भते च।
ākhyānakāni niyuṅkte..5.4.22 cintayantī niḥśvāsīti vijṛmbhate ca.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीति-दायं च ददाति।
prīti-dāyaṃ ca dadāti.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टेषूत्सवेषु च स्मरति।
iṣṭeṣūtsaveṣu ca smarati.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्-दर्शनानुबन्धं विसृजति।
punar-darśanānubandhaṃ visṛjati.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधु-वादिनी सती किम् इदम् अ:शोभनम् अभिधत्स इति कथाम् अनुबध्नाति।
sādhu-vādinī satī kim idam a:śobhanam abhidhatsa iti kathām anubadhnāti.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायकस्य शाठ्य-चापल्य-संबद्धान् दोषान् ददाति।
nāyakasya śāṭhya-cāpalya-saṃbaddhān doṣān dadāti.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्व-प्रवृत्तं च तत्-संदर्शनं कथाभियोगं च स्वयम् अ:कथयन्ती तयोच्यमानम् आकाङ्क्षति।
pūrva-pravṛttaṃ ca tat-saṃdarśanaṃ kathābhiyogaṃ ca svayam a:kathayantī tayocyamānam ākāṅkṣati.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायक-मनोरथेषु च कथ्यमानेषु स:परिभवं नाम हसति। न च निर्वदतीति।
nāyaka-manoratheṣu ca kathyamāneṣu sa:paribhavaṃ nāma hasati. na ca nirvadatīti.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूत्य् एनां दर्शिताकारां नायकाभिज्ञानैर् उपबृंहयेत्।
dūty enāṃ darśitākārāṃ nāyakābhijñānair upabṛṃhayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ:संस्तुतां तु गुण-कथनैर् अनुराग-कथाभिश् चावर्जयेत्।
a:saṃstutāṃ tu guṇa-kathanair anurāga-kathābhiś cāvarjayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासंस्तुतादृष्टाकारयोर् दूत्यम् अस्तीत्य् औद्दालकिः।
nāsaṃstutādṛṣṭākārayor dūtyam astīty auddālakiḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ:संस्तुतयोर् अपि संसृष्टाकारयोर् अस्तीति बाभ्रवीयाः।
a:saṃstutayor api saṃsṛṣṭākārayor astīti bābhravīyāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्तुतयोर् अप्य् अ:संसृष्टाकारयोर् अस्तीति गोणिकापुत्रः।
saṃstutayor apy a:saṃsṛṣṭākārayor astīti goṇikāputraḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ:संस्तुतयोर् अ:दृष्टाकारयोर् अपि दूती-प्रत्ययाद् इति वात्स्यायनः।
a:saṃstutayor a:dṛṣṭākārayor api dūtī-pratyayād iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां मनो-हराण्य् उपायनानि ताम्बूलम् अनुलेपनं स्रजम् अङ्गुलीयकं वासो वा तेन प्रहितं दर्शयेत्।
tāsāṃ mano-harāṇy upāyanāni tāmbūlam anulepanaṃ srajam aṅgulīyakaṃ vāso vā tena prahitaṃ darśayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु नायकस्य यथार्थं नख-दशन-पदानि तानि तानि च चिह्नानि स्युः।
teṣu nāyakasya yathārthaṃ nakha-daśana-padāni tāni tāni ca cihnāni syuḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाससि च कुङ्कुमाङ्कम् अञ्जलिं निदद्यात्।
vāsasi ca kuṅkumāṅkam añjaliṃ nidadyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्र-च्छेद्यानि नानाभिप्रायाकृतीनि दर्शयेत्। लेख-पत्त्र-गर्भाणि कर्ण-पत्त्राण्य् आपीडांश् च।
patra-cchedyāni nānābhiprāyākṛtīni darśayet. lekha-pattra-garbhāṇi karṇa-pattrāṇy āpīḍāṃś ca.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु स्व-मनोरथाख्यापनम्। प्रतिप्राभृत-दाने चैनां नियोजयेत्।
teṣu sva-manorathākhyāpanam. pratiprābhṛta-dāne caināṃ niyojayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृत-परस्पर-परिग्रहयोश् च दूती-प्रत्ययः समागमः।
evaṃ kṛta-paraspara-parigrahayoś ca dūtī-pratyayaḥ samāgamaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु देवताभिगमने यात्रायाम् उद्यान-क्रीडायां जलावतरणे विवाहे यज्ञ-व्यसनोत्सवेष्व् अग्न्य्-उत्पाते चौर-विभ्रमे जनपदस्य चक्रारोहणे प्रेक्ष-व्यापारेषु तेषु तेषु च कार्येष्व् इति बाभ्रवीयाः।
sa tu devatābhigamane yātrāyām udyāna-krīḍāyāṃ jalāvataraṇe vivāhe yajña-vyasanotsaveṣv agny-utpāte caura-vibhrame janapadasya cakrārohaṇe prekṣa-vyāpāreṣu teṣu teṣu ca kāryeṣv iti bābhravīyāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखी-भिक्षुकी-क्षपणिका-तापसी-भवनेषु सुखोपाय इति गोणिकापुत्रः।
sakhī-bhikṣukī-kṣapaṇikā-tāpasī-bhavaneṣu sukhopāya iti goṇikāputraḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या एव तु गेहे विदित-निष्क्रम-प्रवेशे चिन्तितात्यय-प्रतीकारे प्रवेशनम् उपपन्नं निष्क्रमणम् अ:विज्ञात-कालं च तन् नित्यं सुखोपायं चेति वात्स्यायनः।
tasyā eva tu gehe vidita-niṣkrama-praveśe cintitātyaya-pratīkāre praveśanam upapannaṃ niṣkramaṇam a:vijñāta-kālaṃ ca tan nityaṃ sukhopāyaṃ ceti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निसृष्टार्था[१] परिमितार्था[२] पत्र-हारी[३] स्वयंदूती[४] मूढ-दूती[५] भार्या-दूती[६] मूक-दूती[७] वात-दूती[८] चेति दूती-विशेषाः।
nisṛṣṭārthā[1] parimitārthā[2] patra-hārī[3] svayaṃdūtī[4] mūḍha-dūtī[5] bhāryā-dūtī[6] mūka-dūtī[7] vāta-dūtī[8] ceti dūtī-viśeṣāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायकस्य नायिकायाश् च यथामनीषितम् अर्थम् उपलभ्य स्व-बुद्ध्या कार्य-संपादिनी निसृष्टार्था[१]।
nāyakasya nāyikāyāś ca yathāmanīṣitam artham upalabhya sva-buddhyā kārya-saṃpādinī nisṛṣṭārthā[1].
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा प्रायेण संस्तुत-संभाषणयोः।
sā prāyeṇa saṃstuta-saṃbhāṣaṇayoḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायिकया प्रयुक्ता अ:संस्तुत-संभाषणयोर् अपि।
nāyikayā prayuktā a:saṃstuta-saṃbhāṣaṇayor api.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतुकाच् चानुरूपौ युक्ताव् इमौ परस्परस्येत्य् अ:संस्तुतयोर् अपि।
kautukāc cānurūpau yuktāv imau parasparasyety a:saṃstutayor api.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यैकदेशम् अभियोगैकदेशं चोपलभ्य शेषं संपादयतीति परिमितार्था[२]।
kāryaikadeśam abhiyogaikadeśaṃ copalabhya śeṣaṃ saṃpādayatīti parimitārthā[2].
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा दृष्ट-परस्पराकारयोः प्रविरल-दर्शनयोः।
sā dṛṣṭa-parasparākārayoḥ pravirala-darśanayoḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदेश-मात्रं प्रापयतीति पत्र-हारी[३]।
saṃdeśa-mātraṃ prāpayatīti patra-hārī[3].
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा प्रगाढ-सद्भावयोः संसृष्टयोश् च देश-काल-संबोधनार्थम्।
sā pragāḍha-sadbhāvayoḥ saṃsṛṣṭayoś ca deśa-kāla-saṃbodhanārtham.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दौत्येन प्रहितान्यया स्वयम् एव नायकम् अभिगच्छेद् अजानती नाम तेन सहोपभोगं स्वाप्ने वा कथयेत्। गोत्र-स्खलितं भार्यां चास्य निन्देत्। त्द्-व्यपदेशेन स्वयम् ईर्ष्यां दर्शयेत्। नख-दशन-चिह्नितं वा किं चिद् दद्यात्। भवते ऽहम् आदौ दातुं संकल्पितेति चाभिदधीत। मम भार्याया का रमणीयेति विविक्ते पर्यनुयुञ्जीत सा स्वयं-दूती[४]।
dautyena prahitānyayā svayam eva nāyakam abhigacched ajānatī nāma tena sahopabhogaṃ svāpne vā kathayet. gotra-skhalitaṃ bhāryāṃ cāsya nindet. td-vyapadeśena svayam īrṣyāṃ darśayet. nakha-daśana-cihnitaṃ vā kiṃ cid dadyāt. bhavate 'ham ādau dātuṃ saṃkalpiteti cābhidadhīta. mama bhāryāyā kā ramaṇīyeti vivikte paryanuyuñjīta sā svayaṃ-dūtī[4].
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य विविक्ते दर्शनं प्रतिग्रहश् च।
tasya vivikte darśanaṃ pratigrahaś ca.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रह-च्छलेनान्याम् अभिसंधायास्याः संदेशाश्रवण-द्वारेण नायकं साधयेत् तां चोपहन्यात् सापि स्वयं-दूती[४]।
pratigraha-cchalenānyām abhisaṃdhāyāsyāḥ saṃdeśāśravaṇa-dvāreṇa nāyakaṃ sādhayet tāṃ copahanyāt sāpi svayaṃ-dūtī[4].
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतया नायको ऽप्य् अन्य-दूतश् च व्याख्यातः।
etayā nāyako 'py anya-dūtaś ca vyākhyātaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायक-भार्यां मुग्धां विश्वास्यायन्त्रणयानुप्रविश्य नायकस्य चेष्टितानि पृच्छेत्। योगाञ् शिक्षयेत्। साकारं मण्डयेत्। कोपम् एनां ग्राहयेत्। एवं च प्रतिपद्यस्वेति श्रावयेत्। स्वयं चास्यां नख-दशनपदानि निर्वर्तयेत्। तेन द्वारेण नायाकम् आकारयेत् सा मूढ-दूती[५]।
nāyaka-bhāryāṃ mugdhāṃ viśvāsyāyantraṇayānupraviśya nāyakasya ceṣṭitāni pṛcchet. yogāñ śikṣayet. sākāraṃ maṇḍayet. kopam enāṃ grāhayet. evaṃ ca pratipadyasveti śrāvayet. svayaṃ cāsyāṃ nakha-daśanapadāni nirvartayet. tena dvāreṇa nāyākam ākārayet sā mūḍha-dūtī[5].
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास् तयैव प्रत्युत्तराणि योजयेत्।
tasyās tayaiva pratyuttarāṇi yojayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-भार्यां वा मूढं प्रयोज्य तया सह विश्वासेन योजयित्वा तयैवाकारयेत्। आत्मनश् च वैचक्षण्यं प्रकाशयेत्। सा भार्या-दुती[६] तस्यास् तयैवाकार-ग्रहणम्।
sva-bhāryāṃ vā mūḍhaṃ prayojya tayā saha viśvāsena yojayitvā tayaivākārayet. ātmanaś ca vaicakṣaṇyaṃ prakāśayet. sā bhāryā-dutī[6] tasyās tayaivākāra-grahaṇam.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालां वा परिचारिकाम् अ:दोष-ज्ञाम् अ:दुष्टेनोपायेन प्रहिणुयात्। तत्र स्रजि कर्णपत्त्रे वा गूढ-लेख-निधानं नख-दशन-पदम् वा सा मूक-दूती[७]। तस्यास् तयैव प्रत्युत्तर-प्रार्थनम्।
bālāṃ vā paricārikām a:doṣa-jñām a:duṣṭenopāyena prahiṇuyāt. tatra sraji karṇapattre vā gūḍha-lekha-nidhānaṃ nakha-daśana-padam vā sā mūka-dūtī[7]. tasyās tayaiva pratyuttara-prārthanam.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्व-प्रस्तुतार्थ-लिङ्ग-संबद्धम् अन्य-जना:ग्रहणीयं लौकिकार्थं व्यर्थं वा वचनम् उदासीना या श्रावयेत् सा वात-दूती[८]। तस्या अपि तयैव प्रत्युत्तर-प्रार्थनम्
pūrva-prastutārtha-liṅga-saṃbaddham anya-janā:grahaṇīyaṃ laukikārthaṃ vyarthaṃ vā vacanam udāsīnā yā śrāvayet sā vāta-dūtī[8]. tasyā api tayaiva pratyuttara-prārthanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षेपेण दूती-कर्माण्य् आह
saṃkṣepeṇa dūtī-karmāṇy āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.