अथ विधिं वक्ष्यामः
atha vidhiṃ vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kesava: Kausikapaddhati·1
Kesava: Kausikapaddhati 1
अथशब्द आनन्तर्यार्थः । संहिताध्ययनानन्तरं विधेरधिकारः । संहिताविधिं वक्ष्यामः । शान्तिकपौष्टिकाभिचारिकाद्भुतादीनि कर्माणि संहिताविधावुक्तानि । त्रिविधानि कर्माणि । विधिकर्माण्यविधिकर्माण्युच्छ्रयकर्माणि । त्रिप्रमाणको विधिः । प्रत्यक्षमनुमानं शब्दं चेति ॥ स पुनराम्नायप्रत्ययः
athaśabda ānantaryārthaḥ | saṃhitādhyayanānantaraṃ vidheradhikāraḥ | saṃhitāvidhiṃ vakṣyāmaḥ | śāntikapauṣṭikābhicārikādbhutādīni karmāṇi saṃhitāvidhāvuktāni | trividhāni karmāṇi | vidhikarmāṇyavidhikarmāṇyucchrayakarmāṇi | tripramāṇako vidhiḥ | pratyakṣamanumānaṃ śabdaṃ ceti || sa punarāmnāyapratyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विधिर्वेदप्रत्ययः । गोपथब्राह्मणप्रमाणकः ॥ आम्नायः पुनर्मन्त्राश्च ब्राह्मणानि च
sa vidhirvedapratyayaḥ | gopathabrāhmaṇapramāṇakaḥ || āmnāyaḥ punarmantrāśca brāhmaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम्नायशब्देन किमुच्यते । तत्राह मन्त्रब्राह्मणमाम्नायशब्देनोच्यते ॥ तद्यथा ब्राह्मणविधिरेवं कर्मलिङ्गा मन्त्राः
āmnāyaśabdena kimucyate | tatrāha mantrabrāhmaṇamāmnāyaśabdenocyate || tadyathā brāhmaṇavidhirevaṃ karmaliṅgā mantrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा संहिताविधेः कर्मोक्तं तथैवंलिङ्गा मन्त्रा अपि भवन्ति । यथा वाताज्जात (४।१०) इति शङ्खं बध्नाति ॥ तथान्यार्थाः
yathā saṃhitāvidheḥ karmoktaṃ tathaivaṃliṅgā mantrā api bhavanti | yathā vātājjāta (4.10) iti śaṅkhaṃ badhnāti || tathānyārthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यार्था अपि मन्त्रा भवन्ति । यथा ऽअग्निं ब्रूमो (११।६) उतामृतासुः (५।१।७) शिवास्त (७।४३) इत्यभ्याख्याताय प्रयच्छतिऽ (कौश्स् ४६।१) ॥ तथा ब्राह्मणलिङ्गा मन्त्राः
anyārthā api mantrā bhavanti | yathā 'agniṃ brūmo (11.6) utāmṛtāsuḥ (5.1.7) śivāsta (7.43) ityabhyākhyātāya prayacchati' (KauśS 46.1) || tathā brāhmaṇaliṅgā mantrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽब्रह्म ह वा इदमग्र आसीत्ऽ (गोब्रा १।१।१) इत्यादि पूर्वब्राह्मणम् । एवंरूपा अपि मन्त्रा भवन्ति । यथा ऽविराड् वा इदमग्र आसीत्ऽ (८।१०।१) इत्याद्यर्थवादार्था अपि मन्त्रा भवन्ति ॥ तदभावे सम्प्रदायः
'brahma ha vā idamagra āsīt' (gobrā 1.1.1) ityādi pūrvabrāhmaṇam | evaṃrūpā api mantrā bhavanti | yathā 'virāḍ vā idamagra āsīt' (8.10.1) ityādyarthavādārthā api mantrā bhavanti || tadabhāve sampradāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहिताविधौ यन्नाम्नायते तत् सर्वं स्वशाखान्यायेन परम्परया सम्प्रदायेन कर्तव्यम् । तथा चोक्तं भट्टपादैः - न्यायेन सम्प्रदायेन यान्ति कर्माणि मीमांसका इति । तथा नदीवालुकया वेदिकरणं शान्तिककर्मसु शान्तवृक्षकाष्ठेन वेदिमानं च । तथा मीमांसायां स्मृतिपादे स्मृत्याचाराणां प्रमाणमुक्तम् ॥ प्रमुक्तत्त्वाद् ब्राह्मणानाम्
saṃhitāvidhau yannāmnāyate tat sarvaṃ svaśākhānyāyena paramparayā sampradāyena kartavyam | tathā coktaṃ bhaṭṭapādaiḥ - nyāyena sampradāyena yānti karmāṇi mīmāṃsakā iti | tathā nadīvālukayā vedikaraṇaṃ śāntikakarmasu śāntavṛkṣakāṣṭhena vedimānaṃ ca | tathā mīmāṃsāyāṃ smṛtipāde smṛtyācārāṇāṃ pramāṇamuktam || pramuktattvād brāhmaṇānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचारसम्प्रदायविषये विस्मृतानि ब्राह्मणानि । शिष्यैः सम्प्रदायो रक्षितः । उपवर्षाचार्येणोक्तं मीमांसायां स्मृतिपादे कल्पसूत्राधिकरणे। नक्षत्रकल्पो वैतानस्तृतीयः संहिताविधिः। चतुर्थोऽङ्गिरसां कल्पः शान्तिकल्पस्तु पञ्चमः ॥ इति । ऽएते कल्पा वेदतुल्या हिऽ इति भगवतोपवर्षाचार्येण प्रतिपादितम् । अन्ये कल्पाः स्मृतितुल्याः ॥ यज्ञं व्याख्यास्यामो देवानां पितॄणां च
ācārasampradāyaviṣaye vismṛtāni brāhmaṇāni | śiṣyaiḥ sampradāyo rakṣitaḥ | upavarṣācāryeṇoktaṃ mīmāṃsāyāṃ smṛtipāde kalpasūtrādhikaraṇe. nakṣatrakalpo vaitānastṛtīyaḥ saṃhitāvidhiḥ. caturtho'ṅgirasāṃ kalpaḥ śāntikalpastu pañcamaḥ || iti | 'ete kalpā vedatulyā hi' iti bhagavatopavarṣācāryeṇa pratipāditam | anye kalpāḥ smṛtitulyāḥ || yajñaṃ vyākhyāsyāmo devānāṃ pitṝṇāṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाकतन्त्रमाज्यतन्त्रं च यज्ञशब्देनोच्यते । तं व्याख्यास्यामः । देवानां यज्ञः शान्तिकपौष्टिकादि । पितॄणां पितृमेधपिण्डपितृयज्ञादि ॥ प्राङ्मुख उपांशु करोति
pākatantramājyatantraṃ ca yajñaśabdenocyate | taṃ vyākhyāsyāmaḥ | devānāṃ yajñaḥ śāntikapauṣṭikādi | pitṝṇāṃ pitṛmedhapiṇḍapitṛyajñādi || prāṅmukha upāṃśu karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्मुखः सर्वकर्माणि करोति । नित्यनैमित्तिककाम्यानि कर्माणि । उपांशु च । एकपुरुषान्तरं द्वितीयः पुरुषः शृणोति शब्दं तदुपांश्वित्युच्यते ॥ यज्ञोपवीती देवानाम्
prāṅmukhaḥ sarvakarmāṇi karoti | nityanaimittikakāmyāni karmāṇi | upāṃśu ca | ekapuruṣāntaraṃ dvitīyaḥ puruṣaḥ śṛṇoti śabdaṃ tadupāṃśvityucyate || yajñopavītī devānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राचीनावीती पितॄणाम्
prācīnāvītī pitṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञोपवीती भूत्वा नित्यं नैमित्तिकं काम्यं च कर्म कुर्यात् । अपसव्यं कृत्वा पितृकर्म कुर्यात् पिण्डपितृयज्ञादि ॥ प्रागुदग्वा देवानाम्
yajñopavītī bhūtvā nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ ca karma kuryāt | apasavyaṃ kṛtvā pitṛkarma kuryāt piṇḍapitṛyajñādi || prāgudagvā devānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणा पितॄणाम्
dakṣiṇā pitṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्मुखो वोदङ्मुखो वा देवकर्माणि सर्वाणि कुर्यात् । दक्षिणामुखः पितृकर्माणि कुर्यात् । केचित् दक्षिणपूर्वमन्तर्देशमभिमुखः पितृकर्म कुर्यात् ॥ प्रागुदगपवर्गं देवानाम्
prāṅmukho vodaṅmukho vā devakarmāṇi sarvāṇi kuryāt | dakṣiṇāmukhaḥ pitṛkarmāṇi kuryāt | kecit dakṣiṇapūrvamantardeśamabhimukhaḥ pitṛkarma kuryāt || prāgudagapavargaṃ devānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणप्रत्यगपवर्गं पितॄणाम्
dakṣiṇapratyagapavargaṃ pitṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागुदग्वा कर्मसमाप्तिर्दैवकर्मसु । दक्षिणा प्रत्यग्वा समाप्तिः पितृकर्मसु । केचित्-प्रागुदगन्तराले समाप्तिः ॥ सकृत् कर्म पितॄणां त्र्यवरार्धं देवानाम्
prāgudagvā karmasamāptirdaivakarmasu | dakṣiṇā pratyagvā samāptiḥ pitṛkarmasu | kecit-prāgudagantarāle samāptiḥ || sakṛt karma pitṝṇāṃ tryavarārdhaṃ devānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचमनप्रोक्षणादिषु पितॄणां सकृत् कर्म कुर्यात् । देवानां चतुर्वा त्रिर्वा सर्वं कर्म कुर्यात् । निर्वपणपरिस्तरणाज्यग्रहणादि कर्म ॥ यथादिष्टं वा
ācamanaprokṣaṇādiṣu pitṝṇāṃ sakṛt karma kuryāt | devānāṃ caturvā trirvā sarvaṃ karma kuryāt | nirvapaṇaparistaraṇājyagrahaṇādi karma || yathādiṣṭaṃ vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथापठितं वा कर्म कुर्यात् । यथा ऽपरि त्वाग्ने पुरं वयम् (७।७१।१) इति त्रिः पर्यग्नि करोतिऽ (कौश्स् २।१०) ॥ अभिदक्षिणमाचारो देवानां प्रसव्यं पितॄणाम्
yathāpaṭhitaṃ vā karma kuryāt | yathā 'pari tvāgne puraṃ vayam (7.71.1) iti triḥ paryagni karoti' (KauśS 2.10) || abhidakṣiṇamācāro devānāṃ prasavyaṃ pitṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदक्षिणं देवानां कर्म कुर्यात् । अप्रदक्षिणं पितृकर्म ॥ स्वाहाकारवषट्कारप्रदाना देवाः
pradakṣiṇaṃ devānāṃ karma kuryāt | apradakṣiṇaṃ pitṛkarma || svāhākāravaṣaṭkārapradānā devāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधाकारनमस्कारप्रदानाः पितरः
svadhākāranamaskārapradānāḥ pitaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां हविर्दीयते स्वाहाकारेण वषट्कारेण वा । ऽस्वाहान्ताभिः प्रत्यृचं होमाःऽ (कौश्स् ४।११) सर्वत्र । स्वधाकारेण नमस्कारेण पितॄणां दीयते ॥ उपमूललूनं बर्हिः पितॄणाम्
devānāṃ havirdīyate svāhākāreṇa vaṣaṭkāreṇa vā | 'svāhāntābhiḥ pratyṛcaṃ homāḥ' (KauśS 4.11) sarvatra | svadhākāreṇa namaskāreṇa pitṝṇāṃ dīyate || upamūlalūnaṃ barhiḥ pitṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वसु देवानाम्
parvasu devānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधाकारनमस्कारप्रदाना पितरः
svadhākāranamaskārapradānā pitaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमूललूनं बर्हिः पितॄणाम्
upamūlalūnaṃ barhiḥ pitṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽओषधीर्दान्तु पर्वन्ऽ इत्यादिशेषेण बर्हिर्लूत्वा तूष्णीमाहृत्योत्तरतोऽग्नेरुपसादयति । आवसथ्याग्नेरुत्तरतो बर्हिरुपसादयति । केचिद् व्रतोपायनान्तं कृत्वा बर्हिर्लवनं कुर्वन्ति । कर्मणां द्व्यहकालत्वात् ॥ नाग्निं विपर्यावर्तेत
'oṣadhīrdāntu parvan' ityādiśeṣeṇa barhirlūtvā tūṣṇīmāhṛtyottarato'gnerupasādayati | āvasathyāgneruttarato barhirupasādayati | kecid vratopāyanāntaṃ kṛtvā barhirlavanaṃ kurvanti | karmaṇāṃ dvyahakālatvāt || nāgniṃ viparyāvarteta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं पृष्ठतो न वसेत । नाप्रदक्षिणं कुर्यात्। नान्तरा यज्ञाङ्गानि व्यवेयात्
agniṃ pṛṣṭhato na vaseta | nāpradakṣiṇaṃ kuryāt. nāntarā yajñāṅgāni vyaveyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरा मध्ये न गच्छेत् । अग्नौ यज्ञपात्रेषु ब्राह्मणेषु व्यवायं न कुर्यात् ॥ दक्षिणं जानु प्रभुज्य जुहोति
antarā madhye na gacchet | agnau yajñapātreṣu brāhmaṇeṣu vyavāyaṃ na kuryāt || dakṣiṇaṃ jānu prabhujya juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमकर्मकाले दक्षिणं जानु प्रपात्य ततो होमः कार्यः ॥ या पूर्वा पौर्णमासी सानुमतिर्योत्तरा सा राका
homakarmakāle dakṣiṇaṃ jānu prapātya tato homaḥ kāryaḥ || yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiryottarā sā rākā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या पूर्वामावास्या सा सिनीवाली योत्तरा सा कुहूः
yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī yottarā sā kuhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साङ्ख्यायनीये ब्राह्मणे उक्तं ऽद्वे पौर्णमास्यौ द्वे अमावास्येऽ (शाम्ब्रा ४।४) इति । पौर्णमासी प्रतिपदिति । अमावास्या प्रतिपदिति । पूर्वोपोष्योत्तरा याज्या । केचित् पूर्वा चतुर्दशी मन्यन्ते । केचिच्चतुर्दशीमिश्रा पौर्णमास्यमावास्येति । तिथिभेदे चतुर्दशीमिश्रोपोष्या प्रतिपन्मिश्रा याज्या ॥ अद्योपवसथ इत्युपवत्स्यद्भक्तमश्नाति
sāṅkhyāyanīye brāhmaṇe uktaṃ 'dve paurṇamāsyau dve amāvāsye' (śāmbrā 4.4) iti | paurṇamāsī pratipaditi | amāvāsyā pratipaditi | pūrvopoṣyottarā yājyā | kecit pūrvā caturdaśī manyante | keciccaturdaśīmiśrā paurṇamāsyamāvāsyeti | tithibhede caturdaśīmiśropoṣyā pratipanmiśrā yājyā || adyopavasatha ityupavatsyadbhaktamaśnāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिथिभेदे मुख्या पौर्णमासी । भेदे या पूर्वा सोपोष्या । उपवासं करोति । उपवासो वेदे भक्तमशनम् । येन यागं करोति तन्नाश्नाति यजमानः ॥ मधुलवणमांसमाषवर्जम्
tithibhede mukhyā paurṇamāsī | bhede yā pūrvā sopoṣyā | upavāsaṃ karoti | upavāso vede bhaktamaśanam | yena yāgaṃ karoti tannāśnāti yajamānaḥ || madhulavaṇamāṃsamāṣavarjam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्युपवसथे नाश्नीयात् । एतानि द्रव्याणि प्रसिद्धानि । व्रतोपायनान्तं कृत्वा ततो व्रतग्रहणं करोति । ब्रह्मचर्यादि करोति । त्रिविधानि कर्माणि । विधिकर्माण्यविधिकर्माण्युच्छ्रयकर्माणि । मेधाजननादि पिण्डपितृयज्ञान्तं (कौश्स् १०-८९) विधिकर्मत्वम् । अनध्यायकण्डिका (कौश्स् १४१) च । मधुपर्कादीन्द्रमहान्तम् (कौश्स् ९०-१४०) अविधिकर्मत्वम् । यत्र सूक्तविनियोगं कृत्वा पुनरृचां विनियोगस्तत्रोच्छ्रयकर्मत्वं यथा ऽउदुत्तमम्ऽ (७।८८।३) इति । परिभाषा प्रथमेऽध्याये सर्वार्था विधिकर्मार्थाऽविधिकर्मार्था च । परिशिष्टानां परिभाषात्वम् । पञ्चकल्पानां विधिकर्मत्वम् । अद्भुतेषु द्वितीया परिभाषा । कुलं वा ग्रामो वा जनपदो वा तत्र राजा भूमिपतिर्विद्वांसं भूग्वङ्गिरसं वृणीयात् इत्यादि तत्रोक्तम् । कौशिकोक्तानां कर्मणां विदुषां हितार्थायानुष्ठानपद्धतिः क्रियते ॥ ऽअव्यसश्चऽ (१९।६८।१) बर्हिर्लवनवेद्युत्तरवेद्यग्निप्रतिष्ठापनान्तं कृत्वा - [ममाग्ने वर्चः (५।३।१) इति समिध आधाय व्रतमुपैति
etānyupavasathe nāśnīyāt | etāni dravyāṇi prasiddhāni | vratopāyanāntaṃ kṛtvā tato vratagrahaṇaṃ karoti | brahmacaryādi karoti | trividhāni karmāṇi | vidhikarmāṇyavidhikarmāṇyucchrayakarmāṇi | medhājananādi piṇḍapitṛyajñāntaṃ (KauśS 10-89) vidhikarmatvam | anadhyāyakaṇḍikā (KauśS 141) ca | madhuparkādīndramahāntam (KauśS 90-140) avidhikarmatvam | yatra sūktaviniyogaṃ kṛtvā punarṛcāṃ viniyogastatrocchrayakarmatvaṃ yathā 'uduttamam' (7.88.3) iti | paribhāṣā prathame'dhyāye sarvārthā vidhikarmārthā'vidhikarmārthā ca | pariśiṣṭānāṃ paribhāṣātvam | pañcakalpānāṃ vidhikarmatvam | adbhuteṣu dvitīyā paribhāṣā | kulaṃ vā grāmo vā janapado vā tatra rājā bhūmipatirvidvāṃsaṃ bhūgvaṅgirasaṃ vṛṇīyāt ityādi tatroktam | kauśikoktānāṃ karmaṇāṃ viduṣāṃ hitārthāyānuṣṭhānapaddhatiḥ kriyate || 'avyasaśca' (19.68.1) barhirlavanavedyuttaravedyagnipratiṣṭhāpanāntaṃ kṛtvā - [mamāgne varcaḥ (5.3.1) iti samidha ādhāya vratamupaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतेन त्वं व्रतपते (७।७४।४) इति वा
vratena tvaṃ vratapate (7.74.4) iti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुलवणमांसमाषवर्जम्
madhulavaṇamāṃsamāṣavarjam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचारी व्रत्यधः शयीत ॥ कौश्स् १,१।३५ ॥] ऽममाग्ने वर्चःऽ इति समिध आधाय ऽव्रतेन त्वं व्रतपतेऽ इत्यृचा भक्तं जुहोति । एतत् कृत्वा ततो द्वितीयेऽहनीदं करोति ॥ [प्रातर्हुतेऽग्नौ कर्मणे वां वेषाय वां सुकृताय वाम् इति पाणी प्रक्षाल्यापरेणाग्नेर्दर्भानास्तीर्य तेषूत्तरमानडुहं रोहितं चर्म प्राग्ग्रीवमुत्तरलोम प्रस्तीर्य पवित्रे कुरुते
brahmacārī vratyadhaḥ śayīta || KauśS 1,1.35 ||] 'mamāgne varcaḥ' iti samidha ādhāya 'vratena tvaṃ vratapate' ityṛcā bhaktaṃ juhoti | etat kṛtvā tato dvitīye'hanīdaṃ karoti || [prātarhute'gnau karmaṇe vāṃ veṣāya vāṃ sukṛtāya vām iti pāṇī prakṣālyāpareṇāgnerdarbhānāstīrya teṣūttaramānaḍuhaṃ rohitaṃ carma prāggrīvamuttaraloma prastīrya pavitre kurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<व्रतेन त्वां व्रतपते [७।७४।४]> इति वा
<vratena tvāṃ vratapate [7.74.4]> iti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचारी व्रती
brahmacārī vratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधः शयीत
adhaḥ śayīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्हुते अग्नौ <कर्मणे वां वेषाय वां सुकृताय वाम् [च्फ़्। त्स् १।१।४।१ एत्च्।, कौश्स् ५८।५]> इति पाणी प्रक्षाल्यापरेणाग्नेर् दर्भान् आस्तीर्य तेषूत्तरम् आनडुहं रोहितं चर्म प्राग्ग्रीवम् उत्तरलोम प्रस्तीर्य पवित्रे कुरुते
prātarhute agnau <karmaṇe vāṃ veṣāya vāṃ sukṛtāya vām [cf. TS 1.1.4.1 etc., KauśS 58.5]> iti pāṇī prakṣālyāpareṇāgner darbhān āstīrya teṣūttaram ānaḍuhaṃ rohitaṃ carma prāggrīvam uttaraloma prastīrya pavitre kurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भौ अप्रछिन्नान्तौ प्रक्षाल्यानुलोमम् अनुमार्ष्टि <विष्णोर् मनसा पूते स्थः [प्स् २०।४५।६, म्स् ४।१।५:७।१५ एत्च्।]> इति
darbhau aprachinnāntau prakṣālyānulomam anumārṣṭi <viṣṇor manasā pūte sthaḥ [PS 20.45.6, MS 4.1.5:7.15 etc.]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<त्वं भूमिम् अत्य् एष्य् ओजसा त्वं वेद्यां सीदसि चारुर् अध्वरे । त्वां पवित्रम् ऋषयो भरन्तस् त्वं पुनीहि दुरितान्य् अस्मत् ॥ [प्स् ११।१३।३ = ;स्स् १९।३३।३ (बुत् सकलपाठ!)]> इति पवित्रे अन्तर्धाय हविर् निर्वपति <देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे अश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां जुष्टं निर्वपामि [सकल - च्फ़्। १९।५१।२, प्स् ५।४०।१, त्स् १।१।४।२ एत्च्।]> इति
<tvaṃ bhūmim aty eṣy ojasā tvaṃ vedyāṃ sīdasi cārur adhvare | tvāṃ pavitram ṛṣayo bharantas tvaṃ punīhi duritāny asmat || [PS 11.13.3 = ;SS 19.33.3 (but sakalapāṭha!)]> iti pavitre antardhāya havir nirvapati <devasya tvā savituḥ prasave aśvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ juṣṭaṃ nirvapāmi [sakala - cf. 19.51.2, PS 5.40.1, TS 1.1.4.2 etc.]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् <अग्निषोमाभ्याम् [इबिद्।]> इति
evam <agniṣomābhyām [ibid.]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअग्नीषोमाभ्यां जुष्टं निर्वपामिऽ इति विकारः ॥ [इन्द्राग्निभ्याम् इत्यमावास्यायाम्
'agnīṣomābhyāṃ juṣṭaṃ nirvapāmi' iti vikāraḥ || [indrāgnibhyām ityamāvāsyāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं पूर्वमाग्नेयम्
nityaṃ pūrvamāgneyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरुप्तं पवित्राभ्यां प्रोक्षति <अमुष्मै त्वा जुष्टम् [-]> यथादेवतम्
niruptaṃ pavitrābhyāṃ prokṣati <amuṣmai tvā juṣṭam [-]> yathādevatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उलूखलमुसलं शूर्पं प्रक्षालितं चर्मणि आधाय व्रीहीन् उलूखल ओप्यावघ्नंस् त्रिर् हविष्कृता वाचं विसृजति <हविष्कृद् आ द्रवेहि [च्फ़्। अअप्;स्स् १।१९।९ एत्च्।]> इति
ulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ prakṣālitaṃ carmaṇi ādhāya vrīhīn ulūkhala opyāvaghnaṃs trir haviṣkṛtā vācaṃ visṛjati <haviṣkṛd ā dravehi [cf. Aap;SS 1.19.9 etc.]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
+अवहत्य [एद्। अपहत्य] सुफलीकृतान् कृत्वा त्रिः प्रक्षाल्य तण्डुलान् <अग्ने वरुर् यज्ञियस् त्वाधि अरुक्षत् [११।१।१६]> इति चरुम् अधिदधाति
+avahatya [ed. apahatya] suphalīkṛtān kṛtvā triḥ prakṣālya taṇḍulān <agne varur yajñiyas tvādhi arukṣat [11.1.16]> iti carum adhidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<शुद्धाः पूताः [११।१।१७]> इति उदकम् आसिञ्चति
<śuddhāḥ pūtāḥ [11.1.17]> iti udakam āsiñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<ब्रह्मणा शुद्धाः [११।१।१८]> इति तण्डुलान्
<brahmaṇā śuddhāḥ [11.1.18]> iti taṇḍulān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<परि त्वाग्ने पुरं वयम् [७।७१।१]> इति त्रिः पर्यग्नि करोति
<pari tvāgne puraṃ vayam [7.71.1]> iti triḥ paryagni karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽपरि त्वाग्ने पुरं वयम्ऽ इत्यृचा त्रिः पर्यग्निकरणम् ॥ नेक्षणेन त्रिः प्रदक्षिणमुदायौति
'pari tvāgne puraṃ vayam' ityṛcā triḥ paryagnikaraṇam || nekṣaṇena triḥ pradakṣiṇamudāyauti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[अत ऊर्ध्वं यथाकामम्
[ata ūrdhvaṃ yathākāmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरतोऽग्नेरुपसादयतीध्मम्
uttarato'gnerupasādayatīdhmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरं बर्हिः
uttaraṃ barhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि [इअ। क्स् १।१०:५।२२]> इतीध्मम्
<agnaye tvā juṣṭaṃ prokṣāmi [i.a. KS 1.10:5.22]> itīdhmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पृथिव्यै [-]> इति बर्हिः
<pṛthivyai [-]> iti barhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भमुष्टिम् अभ्युक्ष्य पश्चाद् अग्नेः प्रागग्रं निदधाति <ऊर्णम्रदं प्रथस्व स्वासस्थं देवेभ्यः [चोर्रुप्त्: च्फ़्। इअ। क्स् १।११:६।२-३]> इति
darbhamuṣṭim abhyukṣya paścād agneḥ prāgagraṃ nidadhāti <ūrṇamradaṃ prathasva svāsasthaṃ devebhyaḥ [corrupt: cf. i.a. KS 1.11:6.2-3]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भाणाम् अपादाय <ऋषीणां प्रस्तरो असि [१६।२।६]> इति दक्षिणतो अग्नेर् ब्रह्मासनं निदधाति
darbhāṇām apādāya <ṛṣīṇāṃ prastaro asi [16.2.6]> iti dakṣiṇato agner brahmāsanaṃ nidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरस्ताद् अग्नेर् आस्तीर्य तेषां मूलानि अपरेषां प्रान्तैर् अवछादयन् परिसर्पति दक्षिणेनाग्निम् आ पश्चार्धात्
purastād agner āstīrya teṣāṃ mūlāni apareṣāṃ prāntair avachādayan parisarpati dakṣiṇenāgnim ā paścārdhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्तरणं पुरस्तादग्नेरिति । कर्ता ब्रवीति - परि स्तृणीहि (७।९९।१) इति सम्प्रेष्यति
tataḥ staraṇaṃ purastādagneriti | kartā bravīti - pari stṛṇīhi (7.99.1) iti sampreṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे अश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां प्रसूतः प्रशिषा परिस्तृणामि [-]> इति
<devasya tvā savituḥ prasave aśvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā paristṛṇāmi [-]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽदेवस्य त्वाऽ इति स्तृणाति ॥ [एवमुत्तरतोऽयुजो धातून् कुर्वन्
tato 'devasya tvā' iti stṛṇāti || [evamuttarato'yujo dhātūn kurvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र समागछन्ति तद् दक्षिणोत्तरं कृणोति
yatra samāgachanti tad dakṣiṇottaraṃ kṛṇoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र समागच्छन्ति तद्दक्षिणोत्तरं करोति ॥ कौश्स् १,२।२३ ॥] परिभोजनीयान् स्तृणाति ॥ स्तीर्णं प्रोक्षति हविषां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि इति
yatra samāgacchanti taddakṣiṇottaraṃ karoti || KauśS 1,2.23 ||] paribhojanīyān stṛṇāti || stīrṇaṃ prokṣati haviṣāṃ tvā juṣṭaṃ prokṣāmi iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानभ्युक्षितं संस्तीर्णमुपयोगं लभेत
nānabhyukṣitaṃ saṃstīrṇamupayogaṃ labheta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैधोऽभ्याधानम्
naidho'bhyādhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानुत्पूतं हविः
nānutpūtaṃ haviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्रोक्षितं यज्ञाङ्गम्
nāprokṣitaṃ yajñāṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रक्षालितोपवातानि निदधाति
tasmin prakṣālitopavātāni nidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुवम् आज्यधानीं च
sruvam ājyadhānīṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुवमाज्यधानीं निदधति ॥ विलीनपूतमाज्यं गृहीत्वाधिशृत्य पर्यग्नि कृत्वोदगुद्वास्य पश्चादग्नेरुपसाद्योदगग्राभ्यां पवित्राभ्यामुत्पुनाति
sruvamājyadhānīṃ nidadhati || vilīnapūtamājyaṃ gṛhītvādhiśṛtya paryagni kṛtvodagudvāsya paścādagnerupasādyodagagrābhyāṃ pavitrābhyāmutpunāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[विष्णोर्मनसा पूतमसि
[viṣṇormanasā pūtamasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्त्वा सवितोत्पुनातु
devastvā savitotpunātu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अच्छिद्रेण त्वा पवित्रेण शतधारेण सहस्रधारेण सुप्वोत्पुनामि इति तृतीयम्
acchidreṇa tvā pavitreṇa śatadhāreṇa sahasradhāreṇa supvotpunāmi iti tṛtīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीं चतुर्थम्
tūṣṇīṃ caturtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीं चतुर्थम् ॥ कौश्स् १,२।३५ ॥] ऽविष्णोर्मनसा पूतमसिऽ इति ॥ शृतं हविरभिघारयति मध्वा समञ्जन् घृतवत् कराथ इति
tūṣṇīṃ caturtham || KauśS 1,2.35 ||] 'viṣṇormanasā pūtamasi' iti || śṛtaṃ havirabhighārayati madhvā samañjan ghṛtavat karātha iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिघार्य उदञ्चम् उद्वासयति <उद् वासयाग्नेः शृतम् अकर्म हव्यम् आ सीद पृष्ठम् अमृतस्य धाम [च्फ़्। प्स् ५।१६।३अब्]> इति
abhighārya udañcam udvāsayati <ud vāsayāgneḥ śṛtam akarma havyam ā sīda pṛṣṭham amṛtasya dhāma [cf. PS 5.16.3ab]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद् आज्यस्य निधायालंकृत्य समानेन उत्पुनाति
paścād ājyasya nidhāyālaṃkṛtya samānena utpunāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पश्चादाज्यस्य निधायालङ्कृत्याज्येन चरुमभिघार्य समानेनोत्पुनाति ॥ अदारसृत् (१।२२।१) इत्यवेक्षते
tataḥ paścādājyasya nidhāyālaṅkṛtyājyena carumabhighārya samānenotpunāti || adārasṛt (1.22.1) ityavekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठत (७।७२।१-३) इत्यैन्द्रम्
uttiṣṭhata (7.72.1-3) ityaindram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरुमवेक्षते ॥ [अग्निर्भूम्याम् (१२।१।१९-२१) इति तिसृभिरुपसमादधाति अस्मै क्षत्राणि (७।७८।२) एतमिध्मम् (१०।६।३५) इति वा
carumavekṣate || [agnirbhūmyām (12.1.19-21) iti tisṛbhirupasamādadhāti asmai kṣatrāṇi (7.78.2) etamidhmam (10.6.35) iti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<युनज्मि त्वा ब्रह्मणा दैव्येन हव्यायास्मै वोढेव [एद्। वोढवे: मिस्प्रिन्त्। च्फ़्। ज़ेह्न्देर् १९९९: १९१। म्स्स्।: वोढेव] जातवेदः । इन्धानास् त्वा सुप्रजसः सुवीरा ज्योग् जीवेम बलिहृतो वयं ते [म्स् १।४।१:४७।६ एत्च्।]> इति
<yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍheva [ed. voḍhave: misprint. Cf. Zehnder 1999: 191. Mss.: voḍheva] jātavedaḥ | indhānās tvā suprajasaḥ suvīrā jyog jīvema balihṛto vayaṃ te [MS 1.4.1:47.6 etc.]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणतो जाङ्मायनम् उदपात्रम् उपसाद्याभिमन्त्रयते <तथोदपात्रं धारय यथाग्रे ब्रह्मणस्पतिः । सत्यधर्मा अदीधरद् देवस्य सवितुः सवे [-]> इति
dakṣiṇato jāṅmāyanam udapātram upasādyābhimantrayate <tathodapātraṃ dhāraya yathāgre brahmaṇaspatiḥ | satyadharmā adīdharad devasya savituḥ save [-]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ उदकम् आसिञ्चति <इहेत देवीर् अमृतं वसाना हिरण्यवर्णा अनवद्यरूपाः । आपः समुद्रो वरुणश् च राजा संपातभागान् हविषो जुषन्ताम् [-, च्फ़्। प्स् २।४०।१अ] ॥ इन्द्रप्रशिष्टा वरुणप्रसूता अपः समुद्राद् दिवम् उद् वहन्तु । इन्द्रप्रशिष्टा वरुणप्रसूता दिवस् पृथिव्या श्रियम् उद् वहन्तु [-, च्फ़्। ४।२७।४अ, र्व् १०।६६।२अ]> इति
atha udakam āsiñcati <iheta devīr amṛtaṃ vasānā hiraṇyavarṇā anavadyarūpāḥ | āpaḥ samudro varuṇaś ca rājā saṃpātabhāgān haviṣo juṣantām [-, cf. PS 2.40.1a] || indrapraśiṣṭā varuṇaprasūtā apaḥ samudrād divam ud vahantu | indrapraśiṣṭā varuṇaprasūtā divas pṛthivyā śriyam ud vahantu [-, cf. 4.27.4a, RV 10.66.2a]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि जातवेदः [च्फ़्। वैत्स् ७।४, त्ब् २।१।११।१ एत्च्।]> इति सह हविर्भिः पर्युक्ष्य जीवाभिर् <[१९।६९।१-४]> आचम्य उत्थाय वेदप्रपद्भिः प्रपद्यते <ओ;म् प्रपद्ये भूः प्रपद्ये भुवः प्रपद्ये स्वः प्रपद्ये जनत् प्रपद्ये [त्अ ४।४२।२-४]> इति
<ṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmi jātavedaḥ [cf. VaitS 7.4, TB 2.1.11.1 etc.]> iti saha havirbhiḥ paryukṣya jīvābhir <[19.69.1-4]> ācamya utthāya vedaprapadbhiḥ prapadyate <o;m prapadye bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadye svaḥ prapadye janat prapadye [TA 4.42.2-4]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऋतं त्वा सत्येनऽ इति सह हविर्भिः पर्युक्ष्य सर्वत्र स्थण्डिलकर्मणि होष्यन् ऽऋतं त्वा सत्येनऽ हुत्वा ऽसत्यं त्वर्तेनऽ (कौश्स् ६।२०) इति सम्प्रदायग्रन्थ उक्तम् । ऽजीवा स्थऽ (१९।६९-७०) इति सूक्तेन त्रिराचामति । ऽसत्यं बृहत्ऽ (१२।१।१-९) इति नवभिः ऽशान्तिवाऽ (१२।१।५९) इत्यृचा ऽउदायुषाऽ (३।३१।१०-११) इति द्वाभ्यामुत्तिष्ठति । वेदप्रपद्भिः प्रपद्यते ऽॐ प्रपद्ये भूःऽ इत्यृचा ऽ॥।प्रपद्येऽ इति ॥ [प्रपद्य पश्चात्स्तीर्णस्य दर्भानास्तीर्य अहे दैधिषव्योदतस्तिष्ठान्यस्य सदने सीद योऽस्मत् पाकतरः इति ब्रह्मासनमन्वीक्षते
'ṛtaṃ tvā satyena' iti saha havirbhiḥ paryukṣya sarvatra sthaṇḍilakarmaṇi hoṣyan 'ṛtaṃ tvā satyena' hutvā 'satyaṃ tvartena' (KauśS 6.20) iti sampradāyagrantha uktam | 'jīvā stha' (19.69-70) iti sūktena trirācāmati | 'satyaṃ bṛhat' (12.1.1-9) iti navabhiḥ 'śāntivā' (12.1.59) ityṛcā 'udāyuṣā' (3.31.10-11) iti dvābhyāmuttiṣṭhati | vedaprapadbhiḥ prapadyate 'oṃ prapadye bhūḥ' ityṛcā '...prapadye' iti || [prapadya paścātstīrṇasya darbhānāstīrya ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smat pākataraḥ iti brahmāsanamanvīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरस्तः पराग्वसुः सह पाप्मना निरस्तः सोऽस्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः इति दक्षिणा तृणं निरस्यति
nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanā nirastaḥ so'stu yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्वालभ्य जपति इदमहमर्वाग्वसोः सदने सीदामि सत्यस्य सदने सीदामीष्टस्य सदने सीदामि पूर्तस्य सदने सीदामि मामृष देव बर्हिः स्वासस्थं त्वाध्यासदेयमूर्णम्रदमनभिशोकम्
tadanvālabhya japati idamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmi satyasya sadane sīdāmīṣṭasya sadane sīdāmi pūrtasya sadane sīdāmi māmṛṣa deva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamūrṇamradamanabhiśokam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<विमृग्वरीं [१२।१।२९]> इत्य् उपविश्यासनीयं ब्रह्मजपं जपति <बृहस्पतिर् ब्रह्मा ब्रह्मसदन आसिष्यते (थुस् ब्ल्।) [अअश्व्;स्स् १।१२।९]> <बृहस्पते यज्ञं गोपाय [अअश्व्;स्स् १।१२।९, त्ब् ३।७।६।३]> <यद् उद् उद्वत उन् निवतः शकेयम् [त्स् ३।२।४।४]> इति
<vimṛgvarīṃ [12.1.29]> ity upaviśyāsanīyaṃ brahmajapaṃ japati <bṛhaspatir brahmā brahmasadana āsiṣyate (thus Bl.) [AAśv;SS 1.12.9]> <bṛhaspate yajñaṃ gopāya [AAśv;SS 1.12.9, TB 3.7.6.3]> <yad ud udvata un nivataḥ śakeyam [TS 3.2.4.4]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भैः स्रुवं निर्मृज्य <निष्टप्तं रक्षो निष्टप्ता अरातयः प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टा अरातयः [त्स् १।१।२।१, त्ब् ३।७।६।३]> इति प्रतप्य मूले स्रुवं गृहीत्वा जपति <विष्णोर् हस्तो असि दक्षिणः पूष्णा दत्तो बृहस्पतेः । तं त्वाहं स्रुवम् आ ददे देवानां हव्यवाहनम् [सन्ख्ग्स् १।९।३] ॥ अयं स्रुवो वि दधाति होमान् शताक्षरछन्दसा जागतेन । सर्वा यज्ञस्य समनक्ति विष्ठा बार्हस्पत्या इष्टिः शर्मणा दैव्येन [अप्स्स् ४।७।२]> इति
darbhaiḥ sruvaṃ nirmṛjya <niṣṭaptaṃ rakṣo niṣṭaptā arātayaḥ pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ [TS 1.1.2.1, TB 3.7.6.3]> iti pratapya mūle sruvaṃ gṛhītvā japati <viṣṇor hasto asi dakṣiṇaḥ pūṣṇā datto bṛhaspateḥ | taṃ tvāhaṃ sruvam ā dade devānāṃ havyavāhanam [SankhGS 1.9.3] || ayaṃ sruvo vi dadhāti homān śatākṣarachandasā jāgatena | sarvā yajñasya samanakti viṣṭhā bārhaspatyā iṣṭiḥ śarmaṇā daivyena [ApSS 4.7.2]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भैः स्रुवं निर्मृज्य ऽनिष्टप्तं रक्षःऽ इति स्रुवं प्रतपति ॥ मूले स्रुवं गृहीत्वा जपति विष्णोर्हस्तोऽसि [दक्षिणः पूष्णा दत्तो बृहस्पतेः । तं त्वाहं स्रुवमाददे देवानां हव्यवाहनम् । अयं स्रुवो वि दधाति होमाञ्छताक्षरच्छन्दसा जागतेन । सर्वा यज्ञस्य समनक्ति विष्ठा बार्हस्पत्येष्टिः शर्मणा दैव्येन] इति
darbhaiḥ sruvaṃ nirmṛjya 'niṣṭaptaṃ rakṣaḥ' iti sruvaṃ pratapati || mūle sruvaṃ gṛhītvā japati viṣṇorhasto'si [dakṣiṇaḥ pūṣṇā datto bṛhaspateḥ | taṃ tvāhaṃ sruvamādade devānāṃ havyavāhanam | ayaṃ sruvo vi dadhāti homāñchatākṣaracchandasā jāgatena | sarvā yajñasya samanakti viṣṭhā bārhaspatyeṣṭiḥ śarmaṇā daivyena] iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ॐ भूः शं भूत्यै त्वा गृह्णे भूतये इति प्रथमं ग्रहं गृह्णाति
oṃ bhūḥ śaṃ bhūtyai tvā gṛhṇe bhūtaye iti prathamaṃ grahaṃ gṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ॐ भुवः शं पुष्ट्यै त्वा गृह्णे पुष्टये इति द्वितीयम्
oṃ bhuvaḥ śaṃ puṣṭyai tvā gṛhṇe puṣṭaye iti dvitīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ॐ स्वः शं त्वा गृह्णे सहस्रपोषाय इति तृतीयम्
oṃ svaḥ śaṃ tvā gṛhṇe sahasrapoṣāya iti tṛtīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ॐ जनच्छं त्वा गृह्णेऽपरिमितपोषाय इति चतुर्थम्
oṃ janacchaṃ tvā gṛhṇe'parimitapoṣāya iti caturtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजकर्माभिचारिकेषु अमुष्य त्वा प्राणाय गृह्णेऽपानाय व्यानाय समानायोदानाय इति पञ्चमम्
rājakarmābhicārikeṣu amuṣya tvā prāṇāya gṛhṇe'pānāya vyānāya samānāyodānāya iti pañcamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुवेणाज्यधान्यां ग्रहग्रहणं करोति ऽॐ भूः शं भूत्यै त्वाऽ इति चतुर्भिः ॥ अग्नावग्निः, हृदा पूतम् (४।३९।९-१०) पुरस्ताद्युक्तः (५।२९।१) यज्ञस्य चक्षुः (२।३५।५) इति जुहोति
sruveṇājyadhānyāṃ grahagrahaṇaṃ karoti 'oṃ bhūḥ śaṃ bhūtyai tvā' iti caturbhiḥ || agnāvagniḥ, hṛdā pūtam (4.39.9-10) purastādyuktaḥ (5.29.1) yajñasya cakṣuḥ (2.35.5) iti juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[पश्चादग्नेर्मध्यदेशे समानत्र पुरस्ताद्धोमान्
[paścādagnermadhyadeśe samānatra purastāddhomān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेनाग्निमुदपात्र आज्याहुतीनां सम्पातानानयति
dakṣiṇenāgnimudapātra ājyāhutīnāṃ sampātānānayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरस्ताद्धोम आज्यभागः संस्थितहोमः समृद्धिः शान्तानामिति
purastāddhoma ājyabhāgaḥ saṃsthitahomaḥ samṛddhiḥ śāntānāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्णे बृहते स्वर्विन्दे अग्नये शल्कं हरामि त्विषीमते । स न स्थिरान् बलवतः कृणोतु ज्योक् च नो जीवातवे दधात्वग्नये स्वाहा (पैप्प्स् १९।५२।६) इत्युत्तरार्धपूर्वार्ध आग्नेयमाज्यभागं जुहोति
vṛṣṇe bṛhate svarvinde agnaye śalkaṃ harāmi tviṣīmate | sa na sthirān balavataḥ kṛṇotu jyok ca no jīvātave dadhātvagnaye svāhā (PaippS 19.52.6) ityuttarārdhapūrvārdha āgneyamājyabhāgaṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणपूर्वार्धे सोमाय त्वं सोम दिव्यो नृचक्षाः सुगा;म् अस्मभ्यं पथो अनु ख्यः । अभि नो गोत्रं विदुष इव नेषोऽच्छा नो वाचमुशतीं जिगासि सोमाय स्वाहा (पैप्प्स् १।५१।३) इति
dakṣiṇapūrvārdhe somāya tvaṃ soma divyo nṛcakṣāḥ sugā;m asmabhyaṃ patho anu khyaḥ | abhi no gotraṃ viduṣa iva neṣo'cchā no vācamuśatīṃ jigāsi somāya svāhā (PaippS 1.51.3) iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽवृष्णे बृहतेऽ ऽत्वं सोम दिव्यःऽ इत्याज्यभागान्तं कृत्वा तत आग्नेयं चरुं जुहोति ऽउदेनमुत्तरं नयऽ (६।५।१-३) इति त्रिभिरृग्भिः ऽप्रजापते न त्वत्ऽ (७।८०।३) इति च चतस्र आहुतीर्जुहोति ॥ मध्ये हविः
'vṛṣṇe bṛhate' 'tvaṃ soma divyaḥ' ityājyabhāgāntaṃ kṛtvā tata āgneyaṃ caruṃ juhoti 'udenamuttaraṃ naya' (6.5.1-3) iti tribhirṛgbhiḥ 'prajāpate na tvat' (7.80.3) iti ca catasra āhutīrjuhoti || madhye haviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्तीर्याज्यं संहताभ्यामङ्गुलिभ्यां द्विर्हविषोऽवद्यति मध्यात् पूर्वार्धाच्च
upastīryājyaṃ saṃhatābhyāmaṅgulibhyāṃ dvirhaviṣo'vadyati madhyāt pūrvārdhācca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवत्तमभिघार्य द्विर्हविः प्रत्यभिघारयति
avattamabhighārya dvirhaviḥ pratyabhighārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतोयतोऽवद्यति तदनुपूर्वम्
yatoyato'vadyati tadanupūrvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वाण्यवदानानि
evaṃ sarvāṇyavadānāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र सौविष्टकृतात्
anyatra sauviṣṭakṛtāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदेनमुत्तरं नय (६।५।१-३) इति पुरस्ताद्धोमसंहतां पूर्वाम्
udenamuttaraṃ naya (6.5.1-3) iti purastāddhomasaṃhatāṃ pūrvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पूर्वांपूर्वां संहतां जुहोति
evaṃ pūrvāṃpūrvāṃ saṃhatāṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि प्रत्याहुति योजयितव्यम् ॥ स्वाहान्ताभिः प्रत्यृचं होमाः
ityādi pratyāhuti yojayitavyam || svāhāntābhiḥ pratyṛcaṃ homāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[यामुत्तरामग्नेराज्यभागस्य जुहोति रक्षोदेवत्या सा यां दक्षिणतः सोमस्य पितृदेवत्या सा
[yāmuttarāmagnerājyabhāgasya juhoti rakṣodevatyā sā yāṃ dakṣiṇataḥ somasya pitṛdevatyā sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादन्तरा होतव्या देवलोक एव हूयन्ते
tasmādantarā hotavyā devaloka eva hūyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां हुत्वा पूर्वामपरां जुहोति सापक्रामन्ती स पापीयान् यजमानो भवति
yāṃ hutvā pūrvāmaparāṃ juhoti sāpakrāmantī sa pāpīyān yajamāno bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां पराम्परां संहतां जुहोति साभिक्रामन्ती स वसीयान् यजमानो भवति
yāṃ parāmparāṃ saṃhatāṃ juhoti sābhikrāmantī sa vasīyān yajamāno bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामनग्नौ जुहोति सान्धा तया चक्षुर्यजमानस्य मीयते सोऽन्धम्भावुको यजमानो भवति
yāmanagnau juhoti sāndhā tayā cakṣuryajamānasya mīyate so'ndhambhāvuko yajamāno bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां धूमे जुहोति सा तमसि हूयते सोऽरोचको यजमानो भवति
yāṃ dhūme juhoti sā tamasi hūyate so'rocako yajamāno bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां ज्योतिष्मति जुहोति तया ब्रह्मवर्चसी भवति तस्मात् ज्योतिष्मति होतव्यम्
yāṃ jyotiṣmati juhoti tayā brahmavarcasī bhavati tasmāt jyotiṣmati hotavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां ज्योतिष्मति जुहोति तया ब्रह्मवर्चसी भवति तस्माज्ज्योतिष्मति होतव्यम् ॥ कौश्स् १,४।१८ ॥] सर्वत्र हविराज्यं च चतुर्गहीतम् । उक्तं च ऽसर्वत्र चतुर्गृहीतेन होमःऽ ॥ [एवम् अस्मै क्षत्रमग्नीषोमौ (६।५४।२) इत्यग्नीषोमीयस्य
yāṃ jyotiṣmati juhoti tayā brahmavarcasī bhavati tasmājjyotiṣmati hotavyam || KauśS 1,4.18 ||] sarvatra havirājyaṃ ca caturgahītam | uktaṃ ca 'sarvatra caturgṛhītena homaḥ' || [evam asmai kṣatramagnīṣomau (6.54.2) ityagnīṣomīyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.