<अग्नीषोमा सवेदसा सहूती वनतं गिरः । स देवत्रा बभूवथुः ॥ युवम् एतानि दिवि रोचनान्य् अग्निश् च सोम सक्रतू अधत्तम् । युवं सिन्धू;म्र् अभिशस्तेर् अवद्याद् अग्नीषोमाव् अमुञ्चतं गृभीतान् ॥ अग्नीशोमा य आहुतिं यो वां दाशाद् धविश्कृतिम् । स प्रजया सुवीर्यं विश्वम् आयुर् व्यश्नवत् ॥ [र्व् १।९३।९,५,३ एत्च्।]>
<agnīṣomā savedasā sahūtī vanataṃ giraḥ | sa devatrā babhūvathuḥ || yuvam etāni divi rocanāny agniś ca soma sakratū adhattam | yuvaṃ sindhū;mr abhiśaster avadyād agnīṣomāv amuñcataṃ gṛbhītān || agnīśomā ya āhutiṃ yo vāṃ dāśād dhaviśkṛtim | sa prajayā suvīryaṃ viśvam āyur vyaśnavat || [RV 1.93.9,5,3 etc.]>
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[इन्द्राग्नी रोचना दिवः परि वाजेषु भूषयः । तद्वां चेति प्र वीर्यम् ॥ श्नथद्वृत्रमुत सनोति वाजमिन्द्रा यो अग्नी सहुरी सपर्यात् । इरज्यन्ता वसव्यस्य भूरेः सहस्तमा सहसा वाजयन्ता ॥ इन्द्राग्नी अस्मान् रक्षतां यौ प्रजानां प्रजावती । स प्रजया सुवीर्यं विश्वमायुर्व्यश्नवत् (पैप्प्स् १६।३७।१) ॥ गोमद्धिरण्यवद्वसु यद्वामश्वावदीमहे । इन्द्राग्नी तद्वनेमहि (पैप्प्स् १।९६।३) स्वाहा इति
[indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣayaḥ | tadvāṃ ceti pra vīryam || śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt | irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā || indrāgnī asmān rakṣatāṃ yau prajānāṃ prajāvatī | sa prajayā suvīryaṃ viśvamāyurvyaśnavat (PaippS 16.37.1) || gomaddhiraṇyavadvasu yadvāmaśvāvadīmahe | indrāgnī tadvanemahi (PaippS 1.96.3) svāhā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐन्द्राग्नस्य हविषो अमावास्यायाम्
aindrāgnasya haviṣo amāvāsyāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐन्द्राग्नस्य हविषोऽमावास्यायाम् ॥ कौश्स् १,५।३ ॥] आमावास्यायामैन्द्राग्नौ द्वितीयो भवति ऽइन्द्राग्नी रोचनाऽ इति चतस्रः ॥ [प्राक् स्विष्टकृतः पार्वणौ होमौ समृद्धिहोमाः काम्यहोमाश्च
aindrāgnasya haviṣo'māvāsyāyām || KauśS 1,5.3 ||] āmāvāsyāyāmaindrāgnau dvitīyo bhavati 'indrāgnī rocanā' iti catasraḥ || [prāk sviṣṭakṛtaḥ pārvaṇau homau samṛddhihomāḥ kāmyahomāśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पूर्णा पश्चात् [७।८०(=८५)।१]> इति पौर्णमास्याम्
<pūrṇā paścāt [7.80(=85).1]> iti paurṇamāsyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यत् ते देवा अकृण्वन् भागधेयम् [७।७९।१]> इत्य् अमावास्यायाम्
<yat te devā akṛṇvan bhāgadheyam [7.79.1]> ity amāvāsyāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<आकूत्यै त्वा स्वाहा । कामाय त्वा स्वाहा । समृधे त्वा स्वाहा । आकूत्यै त्वा कामाय त्वा समृधे त्वा स्वाहा । [च्फ़्। त्स् ३।४।२।१ एत्च्।]> <ऋचा स्तोमं समर्धय गायत्रेण रथन्तरं । बृहद् गायत्रवर्तनि ॥ [त्स् ३।१।१०।१ एत्च्।]> <स्वाहा>
<ākūtyai tvā svāhā | kāmāya tvā svāhā | samṛdhe tvā svāhā | ākūtyai tvā kāmāya tvā samṛdhe tvā svāhā | [cf. TS 3.4.2.1 etc.]> <ṛcā stomaṃ samardhaya gāyatreṇa rathantaraṃ | bṛhad gāyatravartani || [TS 3.1.10.1 etc.]> <svāhā>
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽआकूत्यै त्वाऽ इति चतुर्भिः ऽऋचा स्तोमम्ऽ इति च समृद्धिहोमाञ्जुहोति । उदपात्रे सम्पातानानयति ॥ [पृथिव्यामग्नये समनमन् (४।३९।१-८) इति सन्नतिभिश्च
'ākūtyai tvā' iti caturbhiḥ 'ṛcā stomam' iti ca samṛddhihomāñjuhoti | udapātre sampātānānayati || [pṛthivyāmagnaye samanaman (4.39.1-8) iti sannatibhiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्तीर्याज्यं सर्वेषाम् उत्तरतः सकृत्सकृद् अवदाय द्विर् अवत्तम् अभिघारयति
upastīryājyaṃ sarveṣām uttarataḥ sakṛtsakṛd avadāya dvir avattam abhighārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः (७।८०।३) इति च ॥ कौश्स् १,५।९ ॥] ऽपृथिव्यामग्नयेऽ इत्यष्टभिः सन्नतिहोमाञ्जुहोति ऽप्रजापते न त्वदेतानिऽ इति च ॥ उपस्तीर्याज्यं सर्वेषामुत्तरतः सकृत्सकृदवदाय द्विरवत्तमभिघारयति
prajāpate na tvadetānyanyaḥ (7.80.3) iti ca || KauśS 1,5.9 ||] 'pṛthivyāmagnaye' ityaṣṭabhiḥ sannatihomāñjuhoti 'prajāpate na tvadetāni' iti ca || upastīryājyaṃ sarveṣāmuttarataḥ sakṛtsakṛdavadāya dviravattamabhighārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हवींषि
na havīṃṣi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्वाहेष्टेभ्यः स्वाहा । वषड् अनिष्टेभ्यः स्वाहा । भेषजं स्विष्ट्यै स्वाहा । निष्कृतिर् दुरिष्ट्यै स्वाहा । दैवीभ्यस् तनूभ्यः स्वाहा । [-, च्फ़्। बौध्;स्स् १।२१:३२।१०, हिर्;स्स् २।६।१]> <अयाश् चाग्ने ऽस्य् अनभिशस्तिश् च सत्यम् इत् त्वम् अया असि । अयासा मनसा कृतो ऽयास् +सन् [एद्। ऽयास्य] हव्यम् ऊहिषे । आ [+अया?] नो धेहि भेषजम् ॥ [म्स् १।४।३:५१।१०, क्स् ५।४:५७।१-४, कौश्स् ९७।४, हिर्;स्स् २।६।२ एत्च्।]> <स्वाहा> इति । <ॐ स्वाहा भूः स्वाहा भुवः स्वाहा स्वः स्वाह्ॐ भूर् भुवः स्वः स्वाहा> इति
<svāheṣṭebhyaḥ svāhā | vaṣaḍ aniṣṭebhyaḥ svāhā | bheṣajaṃ sviṣṭyai svāhā | niṣkṛtir duriṣṭyai svāhā | daivībhyas tanūbhyaḥ svāhā | [-, cf. Baudh;SS 1.21:32.10, Hir;SS 2.6.1]> <ayāś cāgne 'sy anabhiśastiś ca satyam it tvam ayā asi | ayāsā manasā kṛto 'yās +san [ed. 'yāsya] havyam ūhiṣe | ā [+ayā?] no dhehi bheṣajam || [MS 1.4.3:51.10, KS 5.4:57.1-4, KauśS 97.4, Hir;SS 2.6.2 etc.]> <svāhā> iti | <oṃ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhoṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ svāhā> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[यन्मे स्कन्नं मनसो जातवेदो यद्वास्कन्दद्धविषो यत्रयत्र । उत्प्रुषो विप्रुषः सं जुहोमि सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहा इति
[yanme skannaṃ manaso jātavedo yadvāskandaddhaviṣo yatrayatra | utpruṣo vipruṣaḥ saṃ juhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यन् मे स्कन्नं [अब्: -, च्द्: व्स्क् २।३८(=२।५।२)]> <यद् अस्मृति [७।१०६(=१११)।१]> इति च स्कन्नास्मृतिहोमौ
<yan me skannaṃ [ab: -, cd: VSK 2.38(=2.5.2)]> <yad asmṛti [7.106(=111).1]> iti ca skannāsmṛtihomau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यद् अद्य त्वा प्रयति [७।९७(=१०२)।१-८]> इति सष्थितहोमाः
<yad adya tvā prayati [7.97(=102).1-8]> iti saṣthitahomāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<मनसस् पते [७।९७(=१०२)।८]> इति उत्तमं चतुर्गृहीतेन
<manasas pate [7.97(=102).8]> iti uttamaṃ caturgṛhītena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बर्हिर् आज्यशेषे अनक्ति [शेषेणानक्ति?]
barhir ājyaśeṣe anakti [śeṣeṇānakti?]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बर्हिः स्थाल्यामाज्येनानक्ति ऽपृथिव्यै त्वाऽ इति मूलम् ऽअन्तरिक्षाय त्वाऽ इति मध्यं ऽदिवे त्वाऽ इत्यग्रम् ॥ एवं त्रिः
barhiḥ sthālyāmājyenānakti 'pṛthivyai tvā' iti mūlam 'antarikṣāya tvā' iti madhyaṃ 'dive tvā' ityagram || evaṃ triḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिर्मन्त्रावृत्तिः ॥ सं बर्हिरक्तम् (७।९८) इत्यनुप्रहरति यथादेवतम्
trirmantrāvṛttiḥ || saṃ barhiraktam (7.98) ityanupraharati yathādevatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[स्रुवमग्नौ धारयति
[sruvamagnau dhārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् आज्यधान्यां तत् संस्रावयति <संस्रावभागास् तविषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठा बर्हिषदश् च देवाः । इमं यज्ञम् अभि विश्वे गृणन्तः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥ [प्स् २०।३५।२, त्स् १।१।१३।२-३]> इति
yad ājyadhānyāṃ tat saṃsrāvayati <saṃsrāvabhāgās taviṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaś ca devāḥ | imaṃ yajñam abhi viśve gṛṇantaḥ svāhā devā amṛtā mādayantām || [PS 20.35.2, TS 1.1.13.2-3]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्रुवो ऽसि घृताद् अनिशितः सपत्नक्षयणो दिवि षीद । अन्तरिक्षे सीद पृथिव्यां सीदोत्तरो ऽहं भूयासम् अधरे मत्सपत्नाः [क्स् ३१।१४:१५।२०, च्फ़्। भार्;स्स् ४।११।१, अअप्;स्स् २।४।२ एत्च्।]> इति स्रुवं प्राग्दण्डं निदधाति
<sruvo 'si ghṛtād aniśitaḥ sapatnakṣayaṇo divi ṣīda | antarikṣe sīda pṛthivyāṃ sīdottaro 'haṃ bhūyāsam adhare matsapatnāḥ [KS 31.14:15.20, cf. Bhār;SS 4.11.1, Aap;SS 2.4.2 etc.]> iti sruvaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वि मुञ्चामि ब्रह्मणा जातवेदसम् अग्निं होतारम् अजरं रथस्पृतम् । सर्वा देवानां जनिमानि विद्वान् यथाभागं वहतु हव्यम् अग्निः ॥ [प्स् १२।१९।९]> <अग्नये स्वाहा> इति समिधम् आदधाति
<vi muñcāmi brahmaṇā jātavedasam agniṃ hotāram ajaraṃ rathaspṛtam | sarvā devānāṃ janimāni vidvān yathābhāgaṃ vahatu havyam agniḥ || [PS 12.19.9]> <agnaye svāhā> iti samidham ādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽवि मुञ्चामिऽ इत्यृचा समिधमादधाति ॥ एधोऽसि (७।८९।४अ) इति द्वितीयां समिदसि (७।८९।४ब्) इति तृतीयाम्
'vi muñcāmi' ityṛcā samidhamādadhāti || edho'si (7.89.4a) iti dvitīyāṃ samidasi (7.89.4b) iti tṛtīyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोऽसि (७।८९।४च्) इति मुखं विमार्ष्टिं
tejo'si (7.89.4c) iti mukhaṃ vimārṣṭiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेनाग्निं त्रीन् विष्णुक्रमान् क्रमते <विष्णोः क्रमो ऽसि [१०।५।२५-२७]> इति दक्षिणेन पादेनानुसंहरति सव्यम्
dakṣiṇenāgniṃ trīn viṣṇukramān kramate <viṣṇoḥ kramo 'si [10.5.25-27]> iti dakṣiṇena pādenānusaṃharati savyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽविष्णोः क्रमोऽसिऽ इति तिसृभिर्विष्णुक्रमान् क्रमते । अग्नेर्दक्षिणतः । अग्निब्रह्मणोर्मध्ये क्रमते ॥ सूर्यस्यावृतम् (१०।५।३७) इत्यभिदक्षिणमावर्तते
'viṣṇoḥ kramo'si' iti tisṛbhirviṣṇukramān kramate | agnerdakṣiṇataḥ | agnibrahmaṇormadhye kramate || sūryasyāvṛtam (10.5.37) ityabhidakṣiṇamāvartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अगन्म स्वः [१६।९।३-४]> इत्य् आदित्यम् ईक्षते
<aganma svaḥ [16.9.3-4]> ity ādityam īkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<इन्द्रस्य वचसा वयं मित्रस्य वरुणस्य च । ब्रह्मणा स्थापितं पात्रं पुनर् उत्थापयामसि ॥ [-, च्फ़्। ६।८५।२अब्, प्स् १९।६।२अब्, अव्परिश् ३७।१९।२]> इत्य् अपरेणाग्निम् उदपात्रं परिहृत्योत्तरेणाग्निम् <आपो हि ष्ठा मयोभुवः [१।५।१-५?]> इति मार्जयित्वा बर्हिषि पत्न्याञ्जलौ निनयति <समुद्रं वः प्र हिणोमि [१०।५।२३-२४]> इति <इदं जनासः [१।३२।१-४]?> इति वा
<indrasya vacasā vayaṃ mitrasya varuṇasya ca | brahmaṇā sthāpitaṃ pātraṃ punar utthāpayāmasi || [-, cf. 6.85.2ab, PS 19.6.2ab, AVPariś 37.19.2]> ity apareṇāgnim udapātraṃ parihṛtyottareṇāgnim <āpo hi ṣṭhā mayobhuvaḥ [1.5.1-5?]> iti mārjayitvā barhiṣi patnyāñjalau ninayati <samudraṃ vaḥ pra hiṇomi [10.5.23-24]> iti <idaṃ janāsaḥ [1.32.1-4]?> iti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽइन्द्रस्य वचसाऽ इत्यृचोदपात्रमुत्थापयति । उत्तरतोऽग्नेरुदपात्रेण ऽआपो हि ष्ठाऽ इति मार्जयित्वा बर्हिषि स्रुवं च पवित्रे च पत्न्या अञ्जलौ कृत्वोदपात्रं निनयति ऽसमुद्रं वः प्र हिणोमिऽ इति ॥ वीरपत्न्यहं भूयासम् इति मुखं विमार्ष्टि
'indrasya vacasā' ityṛcodapātramutthāpayati | uttarato'gnerudapātreṇa 'āpo hi ṣṭhā' iti mārjayitvā barhiṣi sruvaṃ ca pavitre ca patnyā añjalau kṛtvodapātraṃ ninayati 'samudraṃ vaḥ pra hiṇomi' iti || vīrapatnyahaṃ bhūyāsam iti mukhaṃ vimārṣṭi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतानि व्रतपतये (कौश्स् ४२।१७) इति समिधमादधाति
vratāni vratapataye (KauśS 42.17) iti samidhamādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सत्यं त्वर्तेन [च्फ़्। त्ब् २।१।११।१]> इति परिषिच्य उदञ्चि हविरुच्छिष्टान्य् उद्वासयति
<satyaṃ tvartena [cf. TB 2.1.11.1]> iti pariṣicya udañci havirucchiṣṭāny udvāsayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽसत्यं त्वर्तेनऽ इति पर्युक्ष्य उदञ्चि हविरुच्छिष्टान्युद्वासयति ॥ पूर्णपात्रं दक्षिणा
'satyaṃ tvartena' iti paryukṣya udañci havirucchiṣṭānyudvāsayati || pūrṇapātraṃ dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ब्रह्मकर्तृवाचनम् । ऽउत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पतेऽ (१९।६३।१) इत्यृचा ब्रह्माणमुत्थापयेत् ॥ ऽनादक्षिणं हविः कुर्वीत यः कुरुते कृत्यामात्मनः कुरुतेऽ इति ब्राह्मणम्
tato brahmakartṛvācanam | 'uttiṣṭha brahmaṇaspate' (19.63.1) ityṛcā brahmāṇamutthāpayet || 'nādakṣiṇaṃ haviḥ kurvīta yaḥ kurute kṛtyāmātmanaḥ kurute' iti brāhmaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्नादक्षिणम् । हविःशब्देनाज्यतन्त्रं पाकतन्त्रं चोच्यते । कर्ममात्रमभिमन्त्रणाद्यदक्षिणं कुर्यात् । पाकतन्त्रे पूर्णपात्रमानं प्रसृतिप्रस्थद्रोणाढकादि । पूर्णपात्रं यजमानशक्त्यपेक्षम् । ऽशक्त्या वा दक्षिणां दद्यान्नातिशक्तिर्विधीयतेऽ (कौश्स् ७४।२२-२३) इत्युक्तं नवमे । आज्यतन्त्रे धेनुः सर्वत्र ॥ अन्वाहार्यं ब्राह्मणान् भोजयति
tasmānnādakṣiṇam | haviḥśabdenājyatantraṃ pākatantraṃ cocyate | karmamātramabhimantraṇādyadakṣiṇaṃ kuryāt | pākatantre pūrṇapātramānaṃ prasṛtiprasthadroṇāḍhakādi | pūrṇapātraṃ yajamānaśaktyapekṣam | 'śaktyā vā dakṣiṇāṃ dadyānnātiśaktirvidhīyate' (KauśS 74.22-23) ityuktaṃ navame | ājyatantre dhenuḥ sarvatra || anvāhāryaṃ brāhmaṇān bhojayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वै यज्ञस्यानन्वितं भवति तदन्वाहार्येणान्वाह्रियते
yadvai yajñasyānanvitaṃ bhavati tadanvāhāryeṇānvāhriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदन्वाहार्यस्यान्वाहार्यत्वम्
etadanvāhāryasyānvāhāryatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मसमाप्तौ सर्वत्र ब्राह्मणान् त्रीन् पञ्च सप्त विंशतिं शतं सहस्रमयुतं वा भोजयेत् । यजमानशक्तपेक्षं ब्राह्मणभोजनम् । तथा च ब्राह्मणम् - ऽईड्या वा अन्ये देवाः सपर्येण्या अन्ये देवा ईड्या देवा ब्राह्मणाः सपर्येण्याः
karmasamāptau sarvatra brāhmaṇān trīn pañca sapta viṃśatiṃ śataṃ sahasramayutaṃ vā bhojayet | yajamānaśaktapekṣaṃ brāhmaṇabhojanam | tathā ca brāhmaṇam - 'īḍyā vā anye devāḥ saparyeṇyā anye devā īḍyā devā brāhmaṇāḥ saparyeṇyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञेनैवेड्यान् प्रीणात्यन्वाहार्येण सपर्येण्यान्
yajñenaiveḍyān prīṇātyanvāhāryeṇa saparyeṇyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेऽस्योभये प्रीता यज्ञे भवन्तिऽ इति
te'syobhaye prītā yajñe bhavanti' iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवब्राह्मणानां तुष्टे सति यज्ञफलं भवति । तथा च मनुः- ऽअस्कन्नमव्यथं चैवऽ इत्येवमादि ब्राह्मणस्तुतिः । तस्मात् कर्मणि ब्राह्मणा भोजयितव्याः स्वशक्त्या चतुर्वेदपारगाः ॥ इमौ दर्शपूर्णमासौ व्याख्यातौ
devabrāhmaṇānāṃ tuṣṭe sati yajñaphalaṃ bhavati | tathā ca manuḥ- 'askannamavyathaṃ caiva' ityevamādi brāhmaṇastutiḥ | tasmāt karmaṇi brāhmaṇā bhojayitavyāḥ svaśaktyā caturvedapāragāḥ || imau darśapūrṇamāsau vyākhyātau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शपूर्णमासाभ्यां पाकयज्ञाः
darśapūrṇamāsābhyāṃ pākayajñāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याख्याताः । आज्यतन्त्रे पाकतन्त्रे दर्शपूर्णमासधर्मा भवन्ति । पूर्वतन्त्रं चोत्तरतन्त्रं च सर्वेषु पाकतन्त्रेषु । सर्वमाथर्वणं कर्म पाकयज्ञशब्देनोच्यते ॥ अथाप्यपरो हवनयोगो भवति
vyākhyātāḥ | ājyatantre pākatantre darśapūrṇamāsadharmā bhavanti | pūrvatantraṃ cottaratantraṃ ca sarveṣu pākatantreṣu | sarvamātharvaṇaṃ karma pākayajñaśabdenocyate || athāpyaparo havanayogo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भीपाकादेव व्युद्धारं जुहुयात्
kumbhīpākādeva vyuddhāraṃ juhuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यभागान्तं कृत्वा ॥ अधिश्रयणपर्यग्निकरणाभिघारणोद्वासनालङ्करणोत्पवनैः संस्कृत्य
ājyabhāgāntaṃ kṛtvā || adhiśrayaṇaparyagnikaraṇābhighāraṇodvāsanālaṅkaraṇotpavanaiḥ saṃskṛtya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापि गोपथब्राह्मणपठितौ श्लोकौ भवतः ॥ ऽआज्यभागान्तं प्राक्तन्त्रमूर्ध्वं स्विष्टकृता सह । हवींषि यज्ञ आवापो यथा तन्त्रस्य तन्तवः ॥ पाकयज्ञान् समासाद्यैकाज्यानेकबर्हिषः । एकस्विष्टकृतः कुर्यान्नानापि सति दैवतेऽ इति
athāpi gopathabrāhmaṇapaṭhitau ślokau bhavataḥ || 'ājyabhāgāntaṃ prāktantramūrdhvaṃ sviṣṭakṛtā saha | havīṃṣi yajña āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ || pākayajñān samāsādyaikājyānekabarhiṣaḥ | ekasviṣṭakṛtaḥ kuryānnānāpi sati daivate' iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्राज्यभागान्तं पूर्वतन्त्रम् । उत्तरतन्त्रं पार्वणादि स्विष्टकृता सह । हविषां मध्य आवापो यथा तन्त्रस्य तन्तवः । यथा कोलिकः स्वतन्त्रं बध्नाति तथैव वस्त्रादितन्तवोऽन्येऽन्ये ॥ एतेनैवामावास्यो व्याख्यातः
sarvatrājyabhāgāntaṃ pūrvatantram | uttaratantraṃ pārvaṇādi sviṣṭakṛtā saha | haviṣāṃ madhya āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ | yathā kolikaḥ svatantraṃ badhnāti tathaiva vastrāditantavo'nye'nye || etenaivāmāvāsyo vyākhyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐद्राग्नोऽत्र द्वितीयो भवति
aidrāgno'tra dvitīyo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् व्यतिक्रमे <त्वम् अग्ने व्रतपा असि [१९।५९]> <कामस् तद् अग्रे [१९।५२]> इति शान्ताः
tayor vyatikrame <tvam agne vratapā asi [19.59]> <kāmas tad agre [19.52]> iti śāntāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिभाषाव्याख्यानं क्रियते- अश्नात्यनादेशे स्थालीपाकः
paribhāṣāvyākhyānaṃ kriyate- aśnātyanādeśe sthālīpākaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्टिकर्मसु सारूपवत्से
puṣṭikarmasu sārūpavatse
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्टिकर्मसु सारूपवत्सः स्थालीपाकः । अश्नात्यनादेशे जानीयात् । यथा ऽहरितबर्हिषमश्नातिऽ (कौश्स् १८।२०) । तृतीयेऽध्याये (कौश्स् १८।२४) पौष्टिकानि कर्माण्युक्तानि ॥ आज्यं जुहोति
puṣṭikarmasu sārūpavatsaḥ sthālīpākaḥ | aśnātyanādeśe jānīyāt | yathā 'haritabarhiṣamaśnāti' (KauśS 18.20) | tṛtīye'dhyāye (KauśS 18.24) pauṣṭikāni karmāṇyuktāni || ājyaṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुहोत्यनादेश आज्यं द्रव्यं जानीयात् । यथा ऽपृथिव्यै श्रोत्राय (६।१०।१) इति जुहोतिऽ (कौश्स् १२।३) ॥ समिधमादधाति
juhotyanādeśa ājyaṃ dravyaṃ jānīyāt | yathā 'pṛthivyai śrotrāya (6.10.1) iti juhoti' (KauśS 12.3) || samidhamādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेशे जानीयात् । यथा ऽअन्वक्ताः प्रादेशमात्रीरादधातिऽ (कौश्स् १८।२१) । सर्वत्र प्रादेशमात्र्यः समिधः । सर्वत्र घृताक्ताः । सर्वत्र पालाशादयो वृक्षाः । विकल्पः ॥ आवपति व्रीहियवतिलान्
anādeśe jānīyāt | yathā 'anvaktāḥ prādeśamātrīrādadhāti' (KauśS 18.21) | sarvatra prādeśamātryaḥ samidhaḥ | sarvatra ghṛtāktāḥ | sarvatra pālāśādayo vṛkṣāḥ | vikalpaḥ || āvapati vrīhiyavatilān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्रानादेशे जानीयात् । यथा ऽसप्त मर्यादा (५।१।६) इति तिसृणां प्रातरावपतेऽ (कौश्स् ७९।१) । द्रव्यादिविकल्पः सर्वत्र ॥ भक्षयति क्षीरौदनपुरोडाशरसान्
sarvatrānādeśe jānīyāt | yathā 'sapta maryādā (5.1.6) iti tisṛṇāṃ prātarāvapate' (KauśS 79.1) | dravyādivikalpaḥ sarvatra || bhakṣayati kṣīraudanapuroḍāśarasān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेशे जानीयात् । यथा ऽत्वं नो मेघे (६।१०८) द्यौश्च म (१२।१।५३) इति भक्षयतिऽ (कौश्स् १०।२०) । द्रव्यविकल्पः ॥ मन्थौदनौ प्रयच्छति
anādeśe jānīyāt | yathā 'tvaṃ no meghe (6.108) dyauśca ma (12.1.53) iti bhakṣayati' (KauśS 10.20) | dravyavikalpaḥ || manthaudanau prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेशे जानीयात् । यथा ऽउतामृतासुः (५।१।७) शिवास्त (७।४३) इत्यभ्याख्याताय प्रयच्छतिऽ (कौश्स् ४६।१) । सक्तूदकं द्विशलाकया समिधा मथितं मन्थ इत्युच्यते । द्रव्यविकल्पः ॥ पूर्वं त्रिषप्तीयम्
anādeśe jānīyāt | yathā 'utāmṛtāsuḥ (5.1.7) śivāsta (7.43) ityabhyākhyātāya prayacchati' (KauśS 46.1) | saktūdakaṃ dviśalākayā samidhā mathitaṃ mantha ityucyate | dravyavikalpaḥ || pūrvaṃ triṣaptīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेशे जानीयात् । यथा ऽपूर्वस्य मेधाजननानिऽ (कौश्स् १०।१) । ऽपूर्वस्य ब्रह्मचारिसाम्पदानिऽ (कौश्स् ११।१)। पूर्वस्य ऽममाग्ने वर्चःऽ (५।३।१) इति (कौश्स् १२।१०) । ऽपूर्वस्य हस्तित्रसनानिऽ (कौश्स् १४।१) । ऽपूर्वस्य पूर्वस्यां पौर्णमास्याम्ऽ (कौश्स् १८।१) । ऽपूर्वस्य चित्राकर्मऽ (कौश्स् १८।१९) । ऽपूर्वस्योदपात्रेणऽ (कौश्स् २५।४) । ऽपूर्वस्य पुत्रकामावतोकयोःऽ (कौश्स् ३२।२८) । ऽत्रिषप्तीयं च पच्छो वाचयेत्ऽ (कौश्स् १३९।१०) । सर्वत्र ऽये त्रिषप्ताःऽ (१।१) इति ॥ उदकचोदनायामुदपात्रं प्रतीयात्
anādeśe jānīyāt | yathā 'pūrvasya medhājananāni' (KauśS 10.1) | 'pūrvasya brahmacārisāmpadāni' (KauśS 11.1). pūrvasya 'mamāgne varcaḥ' (5.3.1) iti (KauśS 12.10) | 'pūrvasya hastitrasanāni' (KauśS 14.1) | 'pūrvasya pūrvasyāṃ paurṇamāsyām' (KauśS 18.1) | 'pūrvasya citrākarma' (KauśS 18.19) | 'pūrvasyodapātreṇa' (KauśS 25.4) | 'pūrvasya putrakāmāvatokayoḥ' (KauśS 32.28) | 'triṣaptīyaṃ ca paccho vācayet' (KauśS 139.10) | sarvatra 'ye triṣaptāḥ' (1.1) iti || udakacodanāyāmudapātraṃ pratīyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ऽपिञ्जूलीभिराप्लावयतिऽ (कौश्स् २७।७) । घटं वा कांस्यपात्रं वा ॥ पुरस्तादुत्तरतः सम्भारमाहरति
yathā 'piñjūlībhirāplāvayati' (KauśS 27.7) | ghaṭaṃ vā kāṃsyapātraṃ vā || purastāduttarataḥ sambhāramāharati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेशे जानीयात् । दर्भसमित्पात्रादिसम्भाराः ॥ गोरनभिप्रापाद्वनस्पतीनाम्
anādeśe jānīyāt | darbhasamitpātrādisambhārāḥ || goranabhiprāpādvanaspatīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्योदयनतः
sūryodayanataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरदेशाद् वृक्षसम्भारा आहर्तव्याः । सूर्योदयकाले ॥ पुरस्तादुत्तरतोऽरण्ये कर्मणां प्रयोगः
dūradeśād vṛkṣasambhārā āhartavyāḥ | sūryodayakāle || purastāduttarato'raṇye karmaṇāṃ prayogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यनैमित्तिककाम्यानां कर्मणां प्रयोगः । अरण्यं शान्तिकल्पे उक्तम् । यत्र ग्रामशब्दो न श्रूयते तत्रारण्यम् ॥ उत्तरत उदकान्ते प्रयुज्य कर्माणि। सर्वाणि कर्माणि नित्यनैमित्तिककाम्यानि । उत्तरत उदकसमीपे कार्याणि जपहोमस्नानादीनि प्रयुज्य कर्माणि ॥ अपां सूक्तैराप्लुत्य प्रदक्षिणमावृत्याप उपस्पृश्यानवेक्षमाणा ग्राममुदाव्रजन्ति
nityanaimittikakāmyānāṃ karmaṇāṃ prayogaḥ | araṇyaṃ śāntikalpe uktam | yatra grāmaśabdo na śrūyate tatrāraṇyam || uttarata udakānte prayujya karmāṇi. sarvāṇi karmāṇi nityanaimittikakāmyāni | uttarata udakasamīpe kāryāṇi japahomasnānādīni prayujya karmāṇi || apāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇā grāmamudāvrajanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं होमकर्म समाप्यते । ततोऽवभृथं कुर्यात् । सर्वत्र पुंसवनादिषु संस्कारेषु गृहे प्रयोगः । ऽनावभृथःऽ इति रुद्रभाष्यमतम् ॥ आश्यबन्ध्याप्लवनयानभक्ष्याणि सम्पातवन्ति
sarvaṃ homakarma samāpyate | tato'vabhṛthaṃ kuryāt | sarvatra puṃsavanādiṣu saṃskāreṣu gṛhe prayogaḥ | 'nāvabhṛthaḥ' iti rudrabhāṣyamatam || āśyabandhyāplavanayānabhakṣyāṇi sampātavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषु नित्यमभ्यातानान्तं तन्त्रं भवति । आश्यादिषु यथा ऽमादानकश्रृतं क्षीरौदनमश्नातिऽ (कौश्स् १२।१) । ऽएहि जीवम् (४।९) इत्याञ्जनमणिं बध्नातिऽ (कौश्स् ५८।८) । ऽसर्वैराप्लावयतिऽ (कौश्स् १३।९) । ऽयानेनाभियातिऽ (कौश्स् १४।३) । ऽआग्रहायण्यां भक्षयतिऽ (कौश्स् १०।२२) । आश्यादिषु सर्वत्र सम्पाताभिमन्त्रणं भवत्याज्यतन्त्रे ॥ सर्वाण्यभिमन्त्र्याणि
eteṣu nityamabhyātānāntaṃ tantraṃ bhavati | āśyādiṣu yathā 'mādānakaśrṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti' (KauśS 12.1) | 'ehi jīvam (4.9) ityāñjanamaṇiṃ badhnāti' (KauśS 58.8) | 'sarvairāplāvayati' (KauśS 13.9) | 'yānenābhiyāti' (KauśS 14.3) | 'āgrahāyaṇyāṃ bhakṣayati' (KauśS 10.22) | āśyādiṣu sarvatra sampātābhimantraṇaṃ bhavatyājyatantre || sarvāṇyabhimantryāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे पदार्था अभिमन्त्र्य कर्तव्याः । यथा ऽसीरा युञ्जन्ति (३।१७) इति युगलाङ्गलं प्रतनोतिऽ (कौश्स् २०।१) । अभिमन्त्र्य कर्तव्यम् ॥ स्त्रीव्याधितावाप्लुतावसिक्तौ शिरस्तः प्रकम्या प्रपदात् प्रमार्ष्टि
sarve padārthā abhimantrya kartavyāḥ | yathā 'sīrā yuñjanti (3.17) iti yugalāṅgalaṃ pratanoti' (KauśS 20.1) | abhimantrya kartavyam || strīvyādhitāvāplutāvasiktau śirastaḥ prakamyā prapadāt pramārṣṭi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्री च व्याधितः पुरुषः व्याधिता स्त्री च । एतावाप्लुतावसिक्तौ वस्त्रेण मार्जयति ॥ पूर्वं प्रपाद्य प्रयच्छति
strī ca vyādhitaḥ puruṣaḥ vyādhitā strī ca | etāvāplutāvasiktau vastreṇa mārjayati || pūrvaṃ prapādya prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पुरुषमग्रे कृत्वा गृहे प्रवेश्य ततो मन्थौदनौ प्रयच्छति । यथा ऽउतामृतासुः (५।१।७) शिवास्त (७।४३) इत्यभ्याख्याताय प्रयच्छतिऽ (कौश्स् ४६।१) मन्त्रेण ॥ त्रयोदश्यादयस्तिस्रो दधिमधुनि वासयित्वा बध्नाति
taṃ puruṣamagre kṛtvā gṛhe praveśya tato manthaudanau prayacchati | yathā 'utāmṛtāsuḥ (5.1.7) śivāsta (7.43) ityabhyākhyātāya prayacchati' (KauśS 46.1) mantreṇa || trayodaśyādayastisro dadhimadhuni vāsayitvā badhnāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र वासितं बध्नाति तत्र सर्वत्र त्रयोदश्यादि भवति । यथा ऽयुग्मकृष्णलं वासितं बध्नातिऽ (कौश्स् ११।१९) ॥ आशयति
yatra vāsitaṃ badhnāti tatra sarvatra trayodaśyādi bhavati | yathā 'yugmakṛṣṇalaṃ vāsitaṃ badhnāti' (KauśS 11.19) || āśayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मणिं बद्ध्वा तद्दधिमध्वाशयति ॥ अन्वारब्धायाभिमन्त्रणहोमाः
maṇiṃ baddhvā taddadhimadhvāśayati || anvārabdhāyābhimantraṇahomāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वारब्धे यजमाने कर्तव्याः । अभिमन्त्रणम् । यजमान उत्तरतो भूत्वा दर्भैरन्वारभते ॥ पश्चादग्नेश्चर्मणि हविषां संस्कारः
anvārabdhe yajamāne kartavyāḥ | abhimantraṇam | yajamāna uttarato bhūtvā darbhairanvārabhate || paścādagneścarmaṇi haviṣāṃ saṃskāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ऽआवपति ब्रीहियवतिलान्ऽ (कौश्स् ७।५) इत्यादि । तथा ऽअष्टकायाम्ऽ (कौश्स् १३८।१) ॥ आनडुहः शकृत्पिण्डः
yathā 'āvapati brīhiyavatilān' (KauśS 7.5) ityādi | tathā 'aṣṭakāyām' (KauśS 138.1) || ānaḍuhaḥ śakṛtpiṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तवृषभगोमयपिण्ड इत्यर्थः । यथा ऽस्योनम् (१४।१।४७) इति॥। शकृत्पिण्डेऽश्मानं निदधातिऽ (कौश्स् ७७।१७) ॥ जीवघात्यं चर्म
raktavṛṣabhagomayapiṇḍa ityarthaḥ | yathā 'syonam (14.1.47) iti... śakṛtpiṇḍe'śmānaṃ nidadhāti' (KauśS 77.17) || jīvaghātyaṃ carma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थवृषभचर्म । यथा ऽपश्चादग्नेश्चर्मणि हविषां संस्कारःऽ (कौश्स् ७।२२) ॥ अकर्णोऽश्मा
samarthavṛṣabhacarma | yathā 'paścādagneścarmaṇi haviṣāṃ saṃskāraḥ' (KauśS 7.22) || akarṇo'śmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानीयात् । यथा ऽअश्मानं निदधातिऽ (कौश्स् ७७।१७) ॥ आप्लवनावसेचनानामाचामयति च
jānīyāt | yathā 'aśmānaṃ nidadhāti' (KauśS 77.17) || āplavanāvasecanānāmācāmayati ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राप्लवनमवसेचनं च तत्राचमनं भवति मार्जनं च ॥ सम्पातवतामश्नाति न्यङ्क्ते वा
yatrāplavanamavasecanaṃ ca tatrācamanaṃ bhavati mārjanaṃ ca || sampātavatāmaśnāti nyaṅkte vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्ध्यं मणिम् । सम्पातवन्तम् । वासनं कृत्वा ततो बध्नाति । आप्लावयति । यानेनाभियाति अक्षिणी आङ्क्ते । यथा यत् सम्पात्यते तत् सर्वं प्राश्य ततो बन्धनादि करोति ॥ अभ्याधेयानां धूमं नियच्छति
bandhyaṃ maṇim | sampātavantam | vāsanaṃ kṛtvā tato badhnāti | āplāvayati | yānenābhiyāti akṣiṇī āṅkte | yathā yat sampātyate tat sarvaṃ prāśya tato bandhanādi karoti || abhyādheyānāṃ dhūmaṃ niyacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समित्पुरोडाशचरुव्रीहियवतिलादीन्यभ्याधेयानि । यजमानो धूमं भक्षयति कर्मसमाप्तौ ॥ शुचिना कर्मप्रयोगः
samitpuroḍāśacaruvrīhiyavatilādīnyabhyādheyāni | yajamāno dhūmaṃ bhakṣayati karmasamāptau || śucinā karmaprayogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वकर्मार्थाः परिभाषाः । अथ निशाकर्मपरिभाषा उच्यन्ते ॥ पुरस्ताद्धोमवत्सु निशाकर्मसु पूर्वाह्णे यज्ञोपवीती शालानिवेशनं समूहयत्युपवत्स्यद्भक्तमशित्वा स्नातोऽहतवसनः प्रयुङ्क्ते
sarvakarmārthāḥ paribhāṣāḥ | atha niśākarmaparibhāṣā ucyante || purastāddhomavatsu niśākarmasu pūrvāhṇe yajñopavītī śālāniveśanaṃ samūhayatyupavatsyadbhaktamaśitvā snāto'hatavasanaḥ prayuṅkte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषु निशाकर्मसु तन्त्रं तेष्वयं धर्मः । केचित् ऽस्नातोऽहतवसनः प्रयुङ्क्तेऽ इति सर्वार्थाः परिभाषा मन्यन्ते । यथा ऽचित्राकर्मनिशायां सम्भारान् सम्पातवतः करोतिऽ (कौश्स् २३।१२) । समाप्ता निशाकर्मपरिभाषाः ॥ अथ स्वस्त्ययनपरिभाषा उच्यन्ते - स्वस्त्ययनेषु च
yeṣu niśākarmasu tantraṃ teṣvayaṃ dharmaḥ | kecit 'snāto'hatavasanaḥ prayuṅkte' iti sarvārthāḥ paribhāṣā manyante | yathā 'citrākarmaniśāyāṃ sambhārān sampātavataḥ karoti' (KauśS 23.12) | samāptā niśākarmaparibhāṣāḥ || atha svastyayanaparibhāṣā ucyante - svastyayaneṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इज्यानां दिश्यान् बलीन् हरति
ijyānāṃ diśyān balīn harati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिदिशमुपतिष्ठते
pratidiśamupatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽयेऽस्यां स्थऽ (३।२६) इति सूक्तेन प्रतिदिशं प्रत्यृचं बलिहरणं करोति । ऽप्राची दिग्ऽ (३।२७) इति प्रतिदिशमुपतिष्ठते । यथा ऽउत्तमेन (४।२८) सारूपवत्सस्य रुद्राय त्रिर्जुहोतिऽ (कौश्स् ५०।१४) । तत्र हविरुच्छिष्टेन बलिहरणं कुर्यात् । समाप्ताः स्वस्त्ययनपरिभाषाः ॥ पुनः सर्वार्थाः परिभाषा उच्यन्ते - सर्वत्राधिकरणं कर्तुर्दक्षिणा
'ye'syāṃ stha' (3.26) iti sūktena pratidiśaṃ pratyṛcaṃ baliharaṇaṃ karoti | 'prācī dig' (3.27) iti pratidiśamupatiṣṭhate | yathā 'uttamena (4.28) sārūpavatsasya rudrāya trirjuhoti' (KauśS 50.14) | tatra havirucchiṣṭena baliharaṇaṃ kuryāt | samāptāḥ svastyayanaparibhāṣāḥ || punaḥ sarvārthāḥ paribhāṣā ucyante - sarvatrādhikaraṇaṃ karturdakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविरुच्छिष्टमाज्यधान्युदपात्रं चर्म मण्डपदर्भसमिधः शान्त्युदकभाजनस्रुक्स्रुवादीनि देयानि कर्त्रे । सर्वत्र धेनुर्दक्षिणाज्यतन्त्रे । पाकतन्त्रे पूर्णपात्रं ब्रह्मणो दक्षिणा । यत् किञ्चित् तन्त्रे प्रविशति तत् सर्वमधिकरणमित्युच्यते ॥ नित्येषु नाधिकरणमस्ति । परद्रव्येषु नाधिकरणमस्ति । यथा नापितस्य क्षरः ॥ त्रिरुदकक्रिया
havirucchiṣṭamājyadhānyudapātraṃ carma maṇḍapadarbhasamidhaḥ śāntyudakabhājanasruksruvādīni deyāni kartre | sarvatra dhenurdakṣiṇājyatantre | pākatantre pūrṇapātraṃ brahmaṇo dakṣiṇā | yat kiñcit tantre praviśati tat sarvamadhikaraṇamityucyate || nityeṣu nādhikaraṇamasti | paradravyeṣu nādhikaraṇamasti | yathā nāpitasya kṣaraḥ || trirudakakriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोक्षणाचमनपर्युक्षणादि त्रिः कर्तव्यम् । यथा ऽऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि इति सह हविर्भिः पर्युक्ष्यऽ (कौश्स् ३।४) ॥ अनन्तराणि समानानि युक्तानि
prokṣaṇācamanaparyukṣaṇādi triḥ kartavyam | yathā 'ṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmi iti saha havirbhiḥ paryukṣya' (KauśS 3.4) || anantarāṇi samānāni yuktāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्तानामनन्तरपठितानां समानानां समुच्चयः । यथा ऽमा नो विदन् (१।१९) अदारसृत् (१।२०) स्वस्तिदा (१।२१)ऽ (कौश्स् । १४।७) इति समुच्चयः । एवमन्यत्रापि। शान्तं सम्भारम्
sūktānāmanantarapaṭhitānāṃ samānānāṃ samuccayaḥ | yathā 'mā no vidan (1.19) adārasṛt (1.20) svastidā (1.21)' (KauśS | 14.7) iti samuccayaḥ | evamanyatrāpi. śāntaṃ sambhāram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र शान्तिकेषु शान्तं सम्भारं दर्भसमिदादि । अभिचारे रौद्रमाङ्गिरसं सम्भारम् ॥ अधिकृतस्य सर्वम्
sarvatra śāntikeṣu śāntaṃ sambhāraṃ darbhasamidādi | abhicāre raudramāṅgirasaṃ sambhāram || adhikṛtasya sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुक्स्रुवसमित्काष्ठादिमणिद्रव्यकाष्ठानि कर्तव्यानि । यत् किं च द्रव्यं च । यथा ऽकथं महे (५।११) इति मादानकशृतं क्षीरौदनमश्नातिऽ (कौश्स् १२।१) । ऽफालचमसे सरूपवत्सायाः दुग्धेऽ (कौश्स् । १२।२) । चमसोऽपि मादानक एव । ऽकथं महेऽ इत्युत्तरमप्यनेन सूक्तेन कर्म कुर्यात् ॥ विशये यथान्तरम्
sruksruvasamitkāṣṭhādimaṇidravyakāṣṭhāni kartavyāni | yat kiṃ ca dravyaṃ ca | yathā 'kathaṃ mahe (5.11) iti mādānakaśṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti' (KauśS 12.1) | 'phālacamase sarūpavatsāyāḥ dugdhe' (KauśS | 12.2) | camaso'pi mādānaka eva | 'kathaṃ mahe' ityuttaramapyanena sūktena karma kuryāt || viśaye yathāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<प्र यछ पर्शुम् [१२।३।३१]> इति दर्भलवनं प्रयछति
<pra yacha parśum [12.3.31]> iti darbhalavanaṃ prayachati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अरातीयोः [१०।६।१]> इति तक्षति
<arātīyoḥ [10.6.1]> iti takṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यत् त्वा शिक्वः [१०।६।३]> इति प्रक्षालयति
<yat tvā śikvaḥ [10.6.3]> iti prakṣālayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यत् यत् कृष्णः [१२।३।१३]> इति मन्त्रोक्तम्
<yat yat kṛṣṇaḥ [12.3.13]> iti mantroktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाश उदुम्बर जम्बु काम्पील स्रग् वङ्घ शिरीष स्रक्त्य वरण बिल्व जङ्गिड कुटक गर्ह्य गलावल वेतस शिम्बल सिपुन स्यन्दन अरणिका अश्मयोक्त तुन्यु पूतुदारवः शान्ताः
palāśa udumbara jambu kāmpīla srag vaṅgha śirīṣa sraktya varaṇa bilva jaṅgiḍa kuṭaka garhya galāvala vetasa śimbala sipuna syandana araṇikā aśmayokta tunyu pūtudāravaḥ śāntāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिति प्रायश्चित्ति शमी शमका सवंशा शाम्यवाका तलाश पलाश वाशा शिंशपा शिम्बल सिपुन दर्भ अपामार्ग आकृतिलोष्ट वल्मीकवपा दूर्वाप्रान्त व्रीहि यवाः शान्ताः
citi prāyaścitti śamī śamakā savaṃśā śāmyavākā talāśa palāśa vāśā śiṃśapā śimbala sipuna darbha apāmārga ākṛtiloṣṭa valmīkavapā dūrvāprānta vrīhi yavāḥ śāntāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतिलोष्टवल्मीकवपादूर्वाप्रान्तव्रीहियवाः शान्ताः ॥ कौश्स् १,८।१६ ॥] अथ शान्तौषधय उच्यन्ते । चितिः प्रसिद्धा । प्रायश्चित्तिः पर्वणि पर्वणि तस्यास्त्रीणि पत्राणि भवन्ति । शमी वापीप्रसिद्धा । शमकानन्दपुरे विश्वामित्रीवाप्याः समीपेऽस्ति । सवंशा शृगालवंशका घर्मोलिका । शाम्यवाका काकजङ्घासदृशा । तलाशावल्ली । पलाशः प्रसिद्धः । वाशा वृषक आटरूषकः । शिंशपा प्रसिद्धा । शिम्बलः प्रसिद्धः । सिपुनः करी । दर्भः प्रसिद्धः । अपामार्गः प्रसिद्धः । आकृतिलोष्टः क्षेत्रमृत्तिका । वल्मीकवपा प्रसिद्धा । दूर्वा प्रसिद्धा । सा च प्रान्तया ग्राह्या । व्रीहियवौ प्रसिद्धौ । एताः सर्वाः शान्ता ओषधयः शान्त्युदकादौ प्रयोक्तव्या । एतासां समुच्चयः । एतासामलाभे यवः प्रतिनिधिः कार्य इति पैठीनसिः । शान्तौषधिकल्पः समाप्तः ॥ प्रमन्दोशीरशलल्युपधानशकधूमा जरन्तः
kṛtiloṣṭavalmīkavapādūrvāprāntavrīhiyavāḥ śāntāḥ || KauśS 1,8.16 ||] atha śāntauṣadhaya ucyante | citiḥ prasiddhā | prāyaścittiḥ parvaṇi parvaṇi tasyāstrīṇi patrāṇi bhavanti | śamī vāpīprasiddhā | śamakānandapure viśvāmitrīvāpyāḥ samīpe'sti | savaṃśā śṛgālavaṃśakā gharmolikā | śāmyavākā kākajaṅghāsadṛśā | talāśāvallī | palāśaḥ prasiddhaḥ | vāśā vṛṣaka āṭarūṣakaḥ | śiṃśapā prasiddhā | śimbalaḥ prasiddhaḥ | sipunaḥ karī | darbhaḥ prasiddhaḥ | apāmārgaḥ prasiddhaḥ | ākṛtiloṣṭaḥ kṣetramṛttikā | valmīkavapā prasiddhā | dūrvā prasiddhā | sā ca prāntayā grāhyā | vrīhiyavau prasiddhau | etāḥ sarvāḥ śāntā oṣadhayaḥ śāntyudakādau prayoktavyā | etāsāṃ samuccayaḥ | etāsāmalābhe yavaḥ pratinidhiḥ kārya iti paiṭhīnasiḥ | śāntauṣadhikalpaḥ samāptaḥ || pramandośīraśalalyupadhānaśakadhūmā jarantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमन्दो गेन्दुकः । उशीरः प्रसिद्धः । शलली प्रसिद्धा । उपधानं विद्यागन्धुकम् । शकधूमो ब्राह्मणः । एते जरन्तो जीर्णा ग्राह्याः । यथा ऽप्रमन्दालङ्कारान् सम्पातवतः प्रयच्छतिऽ (कौश्स् ३२।२९) । ऽउशीराणि भिनद्मि (५।२३।१३) इति मन्त्रोक्तम्ऽ (कौश्स् २९।२४) । ऽत्रिः शलल्या मासं प्राशयतिऽ (कौश्स् २९।१२) । ऽसोपधानमास्तरणम्ऽ (कौश्स् ६४।२६) । ऽशकधूमं किमद्याहरिति पृच्छतिऽ (कौश्स् ५०।१५) । एतान्युदाहरणानि ॥ सीसनदीसीसे अयोरजांसि कृकलासशिरः सीसानि
pramando gendukaḥ | uśīraḥ prasiddhaḥ | śalalī prasiddhā | upadhānaṃ vidyāgandhukam | śakadhūmo brāhmaṇaḥ | ete jaranto jīrṇā grāhyāḥ | yathā 'pramandālaṅkārān sampātavataḥ prayacchati' (KauśS 32.29) | 'uśīrāṇi bhinadmi (5.23.13) iti mantroktam' (KauśS 29.24) | 'triḥ śalalyā māsaṃ prāśayati' (KauśS 29.12) | 'sopadhānamāstaraṇam' (KauśS 64.26) | 'śakadhūmaṃ kimadyāhariti pṛcchati' (KauśS 50.15) | etānyudāharaṇāni || sīsanadīsīse ayorajāṃsi kṛkalāsaśiraḥ sīsāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सीसानि तत्रैतानि सर्वाणि प्रत्येतव्यानि । सीसं प्रसिद्धम् । नदीसीसं नदीफेनम् । अयोरजो लोहसङ्घातिका । कृकलासशिरः प्रसिद्धम् । सीसानां समुच्चयः । यथा ऽयेऽमावास्याम् (१।१६) इति सन्नह्य सीसचूर्णानि भक्तेऽलङ्कारेऽ (कौश्स् ४७।२३) उदाहरणम् ॥ दधि घृतं मधूदकमिति रसाः
yatra sīsāni tatraitāni sarvāṇi pratyetavyāni | sīsaṃ prasiddham | nadīsīsaṃ nadīphenam | ayorajo lohasaṅghātikā | kṛkalāsaśiraḥ prasiddham | sīsānāṃ samuccayaḥ | yathā 'ye'māvāsyām (1.16) iti sannahya sīsacūrṇāni bhakte'laṅkāre' (KauśS 47.23) udāharaṇam || dadhi ghṛtaṃ madhūdakamiti rasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसकर्मण्येते रसाः प्रत्येतव्याः समुच्चयेन । यथा ऽरसकर्माणि कुरुतेऽ (कौश्स् २१।२२) ॥ व्रीहियवगोधूमोपवाकतिलप्रियङ्गुश्यामाका इति मिश्रधान्यानि
rasakarmaṇyete rasāḥ pratyetavyāḥ samuccayena | yathā 'rasakarmāṇi kurute' (KauśS 21.22) || vrīhiyavagodhūmopavākatilapriyaṅguśyāmākā iti miśradhānyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रीहियवगोधूमाः प्रसिद्धाः । उपवाक इन्द्रयवः । तिलः प्रसिद्धः । प्रियङ्गु कङ्गुणिका । श्यामाकः प्रसिद्धः । एतेषां समुच्चयः । यत्र मैश्रधान्यशब्दस्तत्रैते प्रत्येतव्याः । एतानि सर्वाणि मिश्रधान्यानि । यथा ऽमैश्रधान्यं पुरोडाशमन्याशायां वा निदधातिऽ (कौश्स् ४६।१०) उदाहरणम् ॥ ग्रहणमा ग्रहणात्
vrīhiyavagodhūmāḥ prasiddhāḥ | upavāka indrayavaḥ | tilaḥ prasiddhaḥ | priyaṅgu kaṅguṇikā | śyāmākaḥ prasiddhaḥ | eteṣāṃ samuccayaḥ | yatra maiśradhānyaśabdastatraite pratyetavyāḥ | etāni sarvāṇi miśradhānyāni | yathā 'maiśradhānyaṃ puroḍāśamanyāśāyāṃ vā nidadhāti' (KauśS 46.10) udāharaṇam || grahaṇamā grahaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहणं प्रतीकग्रहणम् । ग्रहणमनुग्रहणं तावदनुवर्तते यावत् प्रतीकग्रहणं द्वितीयम् । यथा ऽपूर्वस्य मेधाजननानिऽ (कौश्स् १०।१) इत्याद्यनुवर्तते तावद्यावद् ऽअहं रुद्रेभिःऽ (४।३०; कौश्स् १०।१६) इति द्वितीयमुदाहरणम् । ऽब्राह्मणो जज्ञे (४।६; कौश्स् २८।१) वारिदम् (४।७)ऽ इति ग्रहणं भवति । अग्रे ऽभूतो भूतेषु (४।८; कौश्स् १७।१)ऽ इति ग्रहणात् ऽवारिदम्ऽ इत्यग्रहणेऽपि ग्रहणं भवति ॥ यथार्थमुदर्कान् योजयेत्
grahaṇaṃ pratīkagrahaṇam | grahaṇamanugrahaṇaṃ tāvadanuvartate yāvat pratīkagrahaṇaṃ dvitīyam | yathā 'pūrvasya medhājananāni' (KauśS 10.1) ityādyanuvartate tāvadyāvad 'ahaṃ rudrebhiḥ' (4.30; KauśS 10.16) iti dvitīyamudāharaṇam | 'brāhmaṇo jajñe (4.6; KauśS 28.1) vāridam (4.7)' iti grahaṇaṃ bhavati | agre 'bhūto bhūteṣu (4.8; KauśS 17.1)' iti grahaṇāt 'vāridam' ityagrahaṇe'pi grahaṇaṃ bhavati || yathārthamudarkān yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुषङ्गो यथार्थं सर्वत्र कर्तव्यः । यथा ऽविद्मा शरस्य पितरं पर्जन्यं शतवृष्ण्यम्ऽ (१।३।१) इति वैदिकम् । लौकिकमिति भवति ऽकृतयामं कङ्कतमवसृजामिऽ इति । तथा मीमांसायामप्यनुषङ्गो ऽवाक्यपरिसमाप्तिः सर्वेषु तुल्ययोगित्वात्ऽ (जैसू २।१।४६) । अनुषङ्गः पुनरुक्तमित्यर्थः ॥ अथ चतुर्गणीमहाशान्तिगणाः पठ्यन्ते - इहैव ध्रुवाम् (३।१२) एह यातु (६।७३) यमो मृत्युः (६।९३) सत्यं बृहत् (१२।१) इत्यनुवाको वास्तोष्पतीयानि
anuṣaṅgo yathārthaṃ sarvatra kartavyaḥ | yathā 'vidmā śarasya pitaraṃ parjanyaṃ śatavṛṣṇyam' (1.3.1) iti vaidikam | laukikamiti bhavati 'kṛtayāmaṃ kaṅkatamavasṛjāmi' iti | tathā mīmāṃsāyāmapyanuṣaṅgo 'vākyaparisamāptiḥ sarveṣu tulyayogitvāt' (jaisū 2.1.46) | anuṣaṅgaḥ punaruktamityarthaḥ || atha caturgaṇīmahāśāntigaṇāḥ paṭhyante - ihaiva dhruvām (3.12) eha yātu (6.73) yamo mṛtyuḥ (6.93) satyaṃ bṛhat (12.1) ityanuvāko vāstoṣpatīyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वास्तोष्पतीयो गणः । सर्वत्र सूक्तेन प्रयोगोऽथर्ववेदे । ऽसूक्तादि सूक्तं प्रतीयात्ऽ इति वचनात् । यथा ऽवास्तोष्पतीयैः कुलिजकृष्टेऽ (कौश्स् ४३।४) ॥ दिव्यो गन्धर्वः (२।२) इमं मे अग्ने (६।१११) यौ ते माता (८।६) इति मातृनामानि
iti vāstoṣpatīyo gaṇaḥ | sarvatra sūktena prayogo'tharvavede | 'sūktādi sūktaṃ pratīyāt' iti vacanāt | yathā 'vāstoṣpatīyaiḥ kulijakṛṣṭe' (KauśS 43.4) || divyo gandharvaḥ (2.2) imaṃ me agne (6.111) yau te mātā (8.6) iti mātṛnāmāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र मातृनामानि तत्रैतानि प्रत्येतव्यानि । सर्वत्र सूक्तप्रयोगः यथा ऽदिव्यो गन्धर्व इति मातृनामभिर्जुहुयात्ऽ (कौश्स् ९४।१५) ॥ स्तुवानम् (१।७) इदं हविः (१।८) निस्सालाम् (२।१४) अरायक्षयणम् (२।१८।३) शं नो देवी पृश्निपर्णी (२।२५) आ पश्यतिं (४।२०) तान्त्सत्यौजाः (४।३६) त्वया पूर्वम् (४।३७) पुरस्ताद्युक्तः (५।२९) रक्षोहणम् (८।३-४) इत्यनुवाकश्चातनानि
yatra mātṛnāmāni tatraitāni pratyetavyāni | sarvatra sūktaprayogaḥ yathā 'divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt' (KauśS 94.15) || stuvānam (1.7) idaṃ haviḥ (1.8) nissālām (2.14) arāyakṣayaṇam (2.18.3) śaṃ no devī pṛśniparṇī (2.25) ā paśyatiṃ (4.20) tāntsatyaujāḥ (4.36) tvayā pūrvam (4.37) purastādyuktaḥ (5.29) rakṣohaṇam (8.3-4) ityanuvākaścātanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बयो यन्ति (१।४) शम्भुमयोभू हिरण्यवर्णाः (१।३३) निस्सालाम् (२।१४) ये अग्नथः (३।२१।१-७) ब्रह्म जज्ञानम् (४।१।१) इत्येका उत देवाः (४।१३) मृगारसूक्तानि
ambayo yanti (1.4) śambhumayobhū hiraṇyavarṇāḥ (1.33) nissālām (2.14) ye agnathaḥ (3.21.1-7) brahma jajñānam (4.1.1) ityekā uta devāḥ (4.13) mṛgārasūktāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमं वर्जयित्वा अप नः शोशुचदघम् (४।३३) पुनन्तु मा (६।१९) सस्रुषीः (६।२३) हिमवतः प्र स्रवन्ति (६।२४) वायोः पूतः पवित्रेण (६।५१) शं च नो मयश्च नः (६।५७।३) अनडुद्भ्यस्त्वं प्रथमम् (६।५९) मह्यमापः (६।६१) वैश्वानरो रश्मिभिः (६।६२) यमो मृत्युः (६।९३) विश्वजित् (६।१०७) सञ्ज्ञानं नः (७।५२) यद्यन्तरिक्षे (७।६६) पुनर्मैत्विन्द्रियम् (७।६७) शिवा नः (७।६८।३) शं नो वातो वातु (७।६९) अग्निं ब्रूमो वनस्पतीन् (११।६) इति
uttamaṃ varjayitvā apa naḥ śośucadagham (4.33) punantu mā (6.19) sasruṣīḥ (6.23) himavataḥ pra sravanti (6.24) vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa (6.51) śaṃ ca no mayaśca naḥ (6.57.3) anaḍudbhyastvaṃ prathamam (6.59) mahyamāpaḥ (6.61) vaiśvānaro raśmibhiḥ (6.62) yamo mṛtyuḥ (6.93) viśvajit (6.107) sañjñānaṃ naḥ (7.52) yadyantarikṣe (7.66) punarmaitvindriyam (7.67) śivā naḥ (7.68.3) śaṃ no vāto vātu (7.69) agniṃ brūmo vanaspatīn (11.6) iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाणि सूक्तानि प्रत्येतव्यानि । यत्र शान्तिगणस्तत्रायं गणः प्रत्येतव्यः । शम्भुमयोभू ऽआपो हि ष्ठाऽ ऽशं नो देवीऽ (१।५-६) क्रमेण प्रयोगः । तथा व्याकरणे ऽअल्पाच्तरम्ऽ (पा । २।२।३४) इति पूर्वनिपातः कृतः समासे । ऽहिरण्यवर्णाःऽ ऽनिस्सालाम्ऽ इति षडर्चम् । ऽये अग्नयःऽ इति सप्तः । ऽब्रह्म जज्ञानम्ऽ इत्येका । ऽउत देवाःऽ इति सप्तर्चं सूक्तम् । ऽअग्नेर्मन्वःऽ (४।२३-२९) इति सप्त मृगारसूक्तानि गृहीतव्यानि । प्रथमे द्वे (४।२१-२२) उत्तमं (४।३०) च वर्जयित्वा । ऽशं च नो मयश्च नःऽ इत्येका । ऽपुनर्मैत्विन्द्रियम्ऽ इत्येका । ऽशिवा नःऽ इत्येका । ऽशं नो वातो वातुऽ इत्येका । शेषाणि सूक्तानि । अनेन शान्तिगणेन शान्त्युदकं कुर्यात् । यत्र शान्तिस्तत्रैतानि सर्वाणि प्रत्येतव्यानि ॥ पृथिव्यै श्रोत्राय (६।१०) इति त्रिः प्रत्यासिञ्चति
sarvāṇi sūktāni pratyetavyāni | yatra śāntigaṇastatrāyaṃ gaṇaḥ pratyetavyaḥ | śambhumayobhū 'āpo hi ṣṭhā' 'śaṃ no devī' (1.5-6) krameṇa prayogaḥ | tathā vyākaraṇe 'alpāctaram' (pā | 2.2.34) iti pūrvanipātaḥ kṛtaḥ samāse | 'hiraṇyavarṇāḥ' 'nissālām' iti ṣaḍarcam | 'ye agnayaḥ' iti saptaḥ | 'brahma jajñānam' ityekā | 'uta devāḥ' iti saptarcaṃ sūktam | 'agnermanvaḥ' (4.23-29) iti sapta mṛgārasūktāni gṛhītavyāni | prathame dve (4.21-22) uttamaṃ (4.30) ca varjayitvā | 'śaṃ ca no mayaśca naḥ' ityekā | 'punarmaitvindriyam' ityekā | 'śivā naḥ' ityekā | 'śaṃ no vāto vātu' ityekā | śeṣāṇi sūktāni | anena śāntigaṇena śāntyudakaṃ kuryāt | yatra śāntistatraitāni sarvāṇi pratyetavyāni || pṛthivyai śrotrāya (6.10) iti triḥ pratyāsiñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र शान्त्युदकं क्रियते तत्र ऽपृथिव्यै श्रोत्रायऽ इति त्रिभिरृग्भिः शान्त्युदकं शान्त्युदकमध्ये प्रक्षिपेत् । अनेनैव कारयिता प्रोक्षणाचमनादीनि प्रत्यृचं करोति ॥ अम्बयो यन्ति (१।४) शम्भुमयोभू हिरण्यवर्णाः (१।३३) शन्तातीयं शिवा नः (७।६८।३) शं नो वातो वातु (७।६९) अग्निं ब्रूमो वनस्पतीन् (११।६) इति
yatra śāntyudakaṃ kriyate tatra 'pṛthivyai śrotrāya' iti tribhirṛgbhiḥ śāntyudakaṃ śāntyudakamadhye prakṣipet | anenaiva kārayitā prokṣaṇācamanādīni pratyṛcaṃ karoti || ambayo yanti (1.4) śambhumayobhū hiraṇyavarṇāḥ (1.33) śantātīyaṃ śivā naḥ (7.68.3) śaṃ no vāto vātu (7.69) agniṃ brūmo vanaspatīn (11.6) iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शान्तियुक्तानि
iti śāntiyuktāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र शान्त्युदकं तत्र सर्वत्र प्रत्यासेकः । कारयिता प्रोक्षणमासेचनमाचमनं करोति ॥ इति शान्तियुक्तानि
yatra śāntyudakaṃ tatra sarvatra pratyāsekaḥ | kārayitā prokṣaṇamāsecanamācamanaṃ karoti || iti śāntiyuktāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह शान्त्युदके सर्वेषां सूक्तानां समुच्चयः । अन्यत्र सर्वत्र यथोक्तेन न्यायेन विकल्पः । इह पुनर्गणविकल्पो न सूक्तविकल्पः ॥ उभयतः सावित्र्युभयतः शन्नोदेवी
iha śāntyudake sarveṣāṃ sūktānāṃ samuccayaḥ | anyatra sarvatra yathoktena nyāyena vikalpaḥ | iha punargaṇavikalpo na sūktavikalpaḥ || ubhayataḥ sāvitryubhayataḥ śannodevī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयतः शान्तिगणस्य प्रारम्भे समाप्तौ च । शन्नोदेवी सावित्री च प्रयोक्तव्या । समाप्तौ सावित्री पश्चाच्छन्नोदेवी करोति । तथा च भाष्यं ससावित्रीकस्य गणस्य उभयतः शन्नोदेवी भवति ॥ अथ शान्त्युदकविधानमुच्यते - अहतवासाः कंसे शान्त्युदकं करोति
ubhayataḥ śāntigaṇasya prārambhe samāptau ca | śannodevī sāvitrī ca prayoktavyā | samāptau sāvitrī paścācchannodevī karoti | tathā ca bhāṣyaṃ sasāvitrīkasya gaṇasya ubhayataḥ śannodevī bhavati || atha śāntyudakavidhānamucyate - ahatavāsāḥ kaṃse śāntyudakaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वया कुर्वीतेति गार्ग्य पार्थश्रवस भागालि काङ्कायन उपरिबभ्रव कौशिक जाटिकायन कौरुपथयः
pūrvayā kurvīteti gārgya pārthaśravasa bhāgāli kāṅkāyana uparibabhrava kauśika jāṭikāyana kaurupathayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यतरया कुर्वीतेति युवा कौशिको युवा कौशिकः
anyatarayā kurvīteti yuvā kauśiko yuvā kauśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.