Library·Kesava: Kausikapaddhati·1·1.6
[यन्मे स्कन्नं मनसो जातवेदो यद्वास्कन्दद्धविषो यत्रयत्र । उत्प्रुषो विप्रुषः सं जुहोमि सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहा इति
[yanme skannaṃ manaso jātavedo yadvāskandaddhaviṣo yatrayatra | utpruṣo vipruṣaḥ saṃ juhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यन् मे स्कन्नं [अब्: -, च्द्: व्स्क् २।३८(=२।५।२)]> <यद् अस्मृति [७।१०६(=१११)।१]> इति च स्कन्नास्मृतिहोमौ
<yan me skannaṃ [ab: -, cd: VSK 2.38(=2.5.2)]> <yad asmṛti [7.106(=111).1]> iti ca skannāsmṛtihomau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<यद् अद्य त्वा प्रयति [७।९७(=१०२)।१-८]> इति सष्थितहोमाः
<yad adya tvā prayati [7.97(=102).1-8]> iti saṣthitahomāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<मनसस् पते [७।९७(=१०२)।८]> इति उत्तमं चतुर्गृहीतेन
<manasas pate [7.97(=102).8]> iti uttamaṃ caturgṛhītena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बर्हिर् आज्यशेषे अनक्ति [शेषेणानक्ति?]
barhir ājyaśeṣe anakti [śeṣeṇānakti?]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बर्हिः स्थाल्यामाज्येनानक्ति ऽपृथिव्यै त्वाऽ इति मूलम् ऽअन्तरिक्षाय त्वाऽ इति मध्यं ऽदिवे त्वाऽ इत्यग्रम् ॥ एवं त्रिः
barhiḥ sthālyāmājyenānakti 'pṛthivyai tvā' iti mūlam 'antarikṣāya tvā' iti madhyaṃ 'dive tvā' ityagram || evaṃ triḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिर्मन्त्रावृत्तिः ॥ सं बर्हिरक्तम् (७।९८) इत्यनुप्रहरति यथादेवतम्
trirmantrāvṛttiḥ || saṃ barhiraktam (7.98) ityanupraharati yathādevatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[स्रुवमग्नौ धारयति
[sruvamagnau dhārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् आज्यधान्यां तत् संस्रावयति <संस्रावभागास् तविषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठा बर्हिषदश् च देवाः । इमं यज्ञम् अभि विश्वे गृणन्तः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥ [प्स् २०।३५।२, त्स् १।१।१३।२-३]> इति
yad ājyadhānyāṃ tat saṃsrāvayati <saṃsrāvabhāgās taviṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaś ca devāḥ | imaṃ yajñam abhi viśve gṛṇantaḥ svāhā devā amṛtā mādayantām || [PS 20.35.2, TS 1.1.13.2-3]> iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्रुवो ऽसि घृताद् अनिशितः सपत्नक्षयणो दिवि षीद । अन्तरिक्षे सीद पृथिव्यां सीदोत्तरो ऽहं भूयासम् अधरे मत्सपत्नाः [क्स् ३१।१४:१५।२०, च्फ़्। भार्;स्स् ४।११।१, अअप्;स्स् २।४।२ एत्च्।]> इति स्रुवं प्राग्दण्डं निदधाति
<sruvo 'si ghṛtād aniśitaḥ sapatnakṣayaṇo divi ṣīda | antarikṣe sīda pṛthivyāṃ sīdottaro 'haṃ bhūyāsam adhare matsapatnāḥ [KS 31.14:15.20, cf. Bhār;SS 4.11.1, Aap;SS 2.4.2 etc.]> iti sruvaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वि मुञ्चामि ब्रह्मणा जातवेदसम् अग्निं होतारम् अजरं रथस्पृतम् । सर्वा देवानां जनिमानि विद्वान् यथाभागं वहतु हव्यम् अग्निः ॥ [प्स् १२।१९।९]> <अग्नये स्वाहा> इति समिधम् आदधाति
<vi muñcāmi brahmaṇā jātavedasam agniṃ hotāram ajaraṃ rathaspṛtam | sarvā devānāṃ janimāni vidvān yathābhāgaṃ vahatu havyam agniḥ || [PS 12.19.9]> <agnaye svāhā> iti samidham ādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽवि मुञ्चामिऽ इत्यृचा समिधमादधाति ॥ एधोऽसि (७।८९।४अ) इति द्वितीयां समिदसि (७।८९।४ब्) इति तृतीयाम्
'vi muñcāmi' ityṛcā samidhamādadhāti || edho'si (7.89.4a) iti dvitīyāṃ samidasi (7.89.4b) iti tṛtīyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोऽसि (७।८९।४च्) इति मुखं विमार्ष्टिं
tejo'si (7.89.4c) iti mukhaṃ vimārṣṭiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेनाग्निं त्रीन् विष्णुक्रमान् क्रमते <विष्णोः क्रमो ऽसि [१०।५।२५-२७]> इति दक्षिणेन पादेनानुसंहरति सव्यम्
dakṣiṇenāgniṃ trīn viṣṇukramān kramate <viṣṇoḥ kramo 'si [10.5.25-27]> iti dakṣiṇena pādenānusaṃharati savyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽविष्णोः क्रमोऽसिऽ इति तिसृभिर्विष्णुक्रमान् क्रमते । अग्नेर्दक्षिणतः । अग्निब्रह्मणोर्मध्ये क्रमते ॥ सूर्यस्यावृतम् (१०।५।३७) इत्यभिदक्षिणमावर्तते
'viṣṇoḥ kramo'si' iti tisṛbhirviṣṇukramān kramate | agnerdakṣiṇataḥ | agnibrahmaṇormadhye kramate || sūryasyāvṛtam (10.5.37) ityabhidakṣiṇamāvartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अगन्म स्वः [१६।९।३-४]> इत्य् आदित्यम् ईक्षते
<aganma svaḥ [16.9.3-4]> ity ādityam īkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<इन्द्रस्य वचसा वयं मित्रस्य वरुणस्य च । ब्रह्मणा स्थापितं पात्रं पुनर् उत्थापयामसि ॥ [-, च्फ़्। ६।८५।२अब्, प्स् १९।६।२अब्, अव्परिश् ३७।१९।२]> इत्य् अपरेणाग्निम् उदपात्रं परिहृत्योत्तरेणाग्निम् <आपो हि ष्ठा मयोभुवः [१।५।१-५?]> इति मार्जयित्वा बर्हिषि पत्न्याञ्जलौ निनयति <समुद्रं वः प्र हिणोमि [१०।५।२३-२४]> इति <इदं जनासः [१।३२।१-४]?> इति वा
<indrasya vacasā vayaṃ mitrasya varuṇasya ca | brahmaṇā sthāpitaṃ pātraṃ punar utthāpayāmasi || [-, cf. 6.85.2ab, PS 19.6.2ab, AVPariś 37.19.2]> ity apareṇāgnim udapātraṃ parihṛtyottareṇāgnim <āpo hi ṣṭhā mayobhuvaḥ [1.5.1-5?]> iti mārjayitvā barhiṣi patnyāñjalau ninayati <samudraṃ vaḥ pra hiṇomi [10.5.23-24]> iti <idaṃ janāsaḥ [1.32.1-4]?> iti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽइन्द्रस्य वचसाऽ इत्यृचोदपात्रमुत्थापयति । उत्तरतोऽग्नेरुदपात्रेण ऽआपो हि ष्ठाऽ इति मार्जयित्वा बर्हिषि स्रुवं च पवित्रे च पत्न्या अञ्जलौ कृत्वोदपात्रं निनयति ऽसमुद्रं वः प्र हिणोमिऽ इति ॥ वीरपत्न्यहं भूयासम् इति मुखं विमार्ष्टि
'indrasya vacasā' ityṛcodapātramutthāpayati | uttarato'gnerudapātreṇa 'āpo hi ṣṭhā' iti mārjayitvā barhiṣi sruvaṃ ca pavitre ca patnyā añjalau kṛtvodapātraṃ ninayati 'samudraṃ vaḥ pra hiṇomi' iti || vīrapatnyahaṃ bhūyāsam iti mukhaṃ vimārṣṭi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतानि व्रतपतये (कौश्स् ४२।१७) इति समिधमादधाति
vratāni vratapataye (KauśS 42.17) iti samidhamādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सत्यं त्वर्तेन [च्फ़्। त्ब् २।१।११।१]> इति परिषिच्य उदञ्चि हविरुच्छिष्टान्य् उद्वासयति
<satyaṃ tvartena [cf. TB 2.1.11.1]> iti pariṣicya udañci havirucchiṣṭāny udvāsayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽसत्यं त्वर्तेनऽ इति पर्युक्ष्य उदञ्चि हविरुच्छिष्टान्युद्वासयति ॥ पूर्णपात्रं दक्षिणा
'satyaṃ tvartena' iti paryukṣya udañci havirucchiṣṭānyudvāsayati || pūrṇapātraṃ dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ब्रह्मकर्तृवाचनम् । ऽउत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पतेऽ (१९।६३।१) इत्यृचा ब्रह्माणमुत्थापयेत् ॥ ऽनादक्षिणं हविः कुर्वीत यः कुरुते कृत्यामात्मनः कुरुतेऽ इति ब्राह्मणम्
tato brahmakartṛvācanam | 'uttiṣṭha brahmaṇaspate' (19.63.1) ityṛcā brahmāṇamutthāpayet || 'nādakṣiṇaṃ haviḥ kurvīta yaḥ kurute kṛtyāmātmanaḥ kurute' iti brāhmaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्नादक्षिणम् । हविःशब्देनाज्यतन्त्रं पाकतन्त्रं चोच्यते । कर्ममात्रमभिमन्त्रणाद्यदक्षिणं कुर्यात् । पाकतन्त्रे पूर्णपात्रमानं प्रसृतिप्रस्थद्रोणाढकादि । पूर्णपात्रं यजमानशक्त्यपेक्षम् । ऽशक्त्या वा दक्षिणां दद्यान्नातिशक्तिर्विधीयतेऽ (कौश्स् ७४।२२-२३) इत्युक्तं नवमे । आज्यतन्त्रे धेनुः सर्वत्र ॥ अन्वाहार्यं ब्राह्मणान् भोजयति
tasmānnādakṣiṇam | haviḥśabdenājyatantraṃ pākatantraṃ cocyate | karmamātramabhimantraṇādyadakṣiṇaṃ kuryāt | pākatantre pūrṇapātramānaṃ prasṛtiprasthadroṇāḍhakādi | pūrṇapātraṃ yajamānaśaktyapekṣam | 'śaktyā vā dakṣiṇāṃ dadyānnātiśaktirvidhīyate' (KauśS 74.22-23) ityuktaṃ navame | ājyatantre dhenuḥ sarvatra || anvāhāryaṃ brāhmaṇān bhojayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वै यज्ञस्यानन्वितं भवति तदन्वाहार्येणान्वाह्रियते
yadvai yajñasyānanvitaṃ bhavati tadanvāhāryeṇānvāhriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदन्वाहार्यस्यान्वाहार्यत्वम्
etadanvāhāryasyānvāhāryatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मसमाप्तौ सर्वत्र ब्राह्मणान् त्रीन् पञ्च सप्त विंशतिं शतं सहस्रमयुतं वा भोजयेत् । यजमानशक्तपेक्षं ब्राह्मणभोजनम् । तथा च ब्राह्मणम् - ऽईड्या वा अन्ये देवाः सपर्येण्या अन्ये देवा ईड्या देवा ब्राह्मणाः सपर्येण्याः
karmasamāptau sarvatra brāhmaṇān trīn pañca sapta viṃśatiṃ śataṃ sahasramayutaṃ vā bhojayet | yajamānaśaktapekṣaṃ brāhmaṇabhojanam | tathā ca brāhmaṇam - 'īḍyā vā anye devāḥ saparyeṇyā anye devā īḍyā devā brāhmaṇāḥ saparyeṇyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञेनैवेड्यान् प्रीणात्यन्वाहार्येण सपर्येण्यान्
yajñenaiveḍyān prīṇātyanvāhāryeṇa saparyeṇyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेऽस्योभये प्रीता यज्ञे भवन्तिऽ इति
te'syobhaye prītā yajñe bhavanti' iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवब्राह्मणानां तुष्टे सति यज्ञफलं भवति । तथा च मनुः- ऽअस्कन्नमव्यथं चैवऽ इत्येवमादि ब्राह्मणस्तुतिः । तस्मात् कर्मणि ब्राह्मणा भोजयितव्याः स्वशक्त्या चतुर्वेदपारगाः ॥ इमौ दर्शपूर्णमासौ व्याख्यातौ
devabrāhmaṇānāṃ tuṣṭe sati yajñaphalaṃ bhavati | tathā ca manuḥ- 'askannamavyathaṃ caiva' ityevamādi brāhmaṇastutiḥ | tasmāt karmaṇi brāhmaṇā bhojayitavyāḥ svaśaktyā caturvedapāragāḥ || imau darśapūrṇamāsau vyākhyātau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शपूर्णमासाभ्यां पाकयज्ञाः
darśapūrṇamāsābhyāṃ pākayajñāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याख्याताः । आज्यतन्त्रे पाकतन्त्रे दर्शपूर्णमासधर्मा भवन्ति । पूर्वतन्त्रं चोत्तरतन्त्रं च सर्वेषु पाकतन्त्रेषु । सर्वमाथर्वणं कर्म पाकयज्ञशब्देनोच्यते ॥ अथाप्यपरो हवनयोगो भवति
vyākhyātāḥ | ājyatantre pākatantre darśapūrṇamāsadharmā bhavanti | pūrvatantraṃ cottaratantraṃ ca sarveṣu pākatantreṣu | sarvamātharvaṇaṃ karma pākayajñaśabdenocyate || athāpyaparo havanayogo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भीपाकादेव व्युद्धारं जुहुयात्
kumbhīpākādeva vyuddhāraṃ juhuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यभागान्तं कृत्वा ॥ अधिश्रयणपर्यग्निकरणाभिघारणोद्वासनालङ्करणोत्पवनैः संस्कृत्य
ājyabhāgāntaṃ kṛtvā || adhiśrayaṇaparyagnikaraṇābhighāraṇodvāsanālaṅkaraṇotpavanaiḥ saṃskṛtya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापि गोपथब्राह्मणपठितौ श्लोकौ भवतः ॥ ऽआज्यभागान्तं प्राक्तन्त्रमूर्ध्वं स्विष्टकृता सह । हवींषि यज्ञ आवापो यथा तन्त्रस्य तन्तवः ॥ पाकयज्ञान् समासाद्यैकाज्यानेकबर्हिषः । एकस्विष्टकृतः कुर्यान्नानापि सति दैवतेऽ इति
athāpi gopathabrāhmaṇapaṭhitau ślokau bhavataḥ || 'ājyabhāgāntaṃ prāktantramūrdhvaṃ sviṣṭakṛtā saha | havīṃṣi yajña āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ || pākayajñān samāsādyaikājyānekabarhiṣaḥ | ekasviṣṭakṛtaḥ kuryānnānāpi sati daivate' iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्राज्यभागान्तं पूर्वतन्त्रम् । उत्तरतन्त्रं पार्वणादि स्विष्टकृता सह । हविषां मध्य आवापो यथा तन्त्रस्य तन्तवः । यथा कोलिकः स्वतन्त्रं बध्नाति तथैव वस्त्रादितन्तवोऽन्येऽन्ये ॥ एतेनैवामावास्यो व्याख्यातः
sarvatrājyabhāgāntaṃ pūrvatantram | uttaratantraṃ pārvaṇādi sviṣṭakṛtā saha | haviṣāṃ madhya āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ | yathā kolikaḥ svatantraṃ badhnāti tathaiva vastrāditantavo'nye'nye || etenaivāmāvāsyo vyākhyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐद्राग्नोऽत्र द्वितीयो भवति
aidrāgno'tra dvitīyo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् व्यतिक्रमे <त्वम् अग्ने व्रतपा असि [१९।५९]> <कामस् तद् अग्रे [१९।५२]> इति शान्ताः
tayor vyatikrame <tvam agne vratapā asi [19.59]> <kāmas tad agre [19.52]> iti śāntāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.