[यथावितानं यज्ञवास्त्वध्यवस्येत्
[yathāvitānaṃ yajñavāstvadhyavasyet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kesava: Kausikapaddhati·14
Kesava: Kausikapaddhati 14
वेदिर्यज्ञस्याग्नेरुत्तरवेदिः
vediryajñasyāgneruttaravediḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभे प्रागायते किञ्चित् प्रथीयस्यौ पश्चादुद्यततरे
ubhe prāgāyate kiñcit prathīyasyau paścādudyatatare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपृथुसम्मितां वेदिं विदध्यात्
apṛthusammitāṃ vediṃ vidadhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्शमीं प्रागायतां चतुःशमीं श्रोण्याम्
ṣaṭśamīṃ prāgāyatāṃ catuḥśamīṃ śroṇyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीन् मध्ये अर्धचतुर्थानग्रतः
trīn madhye ardhacaturthānagrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयाणां पुरस्तादुत्तरवेदिं विदध्यात्
trayāṇāṃ purastāduttaravediṃ vidadhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विःशमीं प्रागायतामृज्वीमध्यर्धशमीं श्रोण्याम् ॥ कौश्स् १४,१ १३७ ।८ ॥] यथावितानं यज्ञवास्त्वध्यवस्येत् । सम्भारलक्षणे उक्तं यथावितानं च मण्डपं कारयेत् ॥ [ग्रीष्मस्ते भूमे (१२।१।३६) इत्युपस्थाय
dviḥśamīṃ prāgāyatāmṛjvīmadhyardhaśamīṃ śroṇyām || KauśS 14,1 137 .8 ||] yathāvitānaṃ yajñavāstvadhyavasyet | sambhāralakṣaṇe uktaṃ yathāvitānaṃ ca maṇḍapaṃ kārayet || [grīṣmaste bhūme (12.1.36) ityupasthāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअसम्बाधं बध्यतो मानवानाम्ऽ इत्यृचा प्रथयति ॥ यस्याश्चतस्रः प्रदिशः पृथिव्याः (१२।१।४) इति चतुरस्रां करोति
'asambādhaṃ badhyato mānavānām' ityṛcā prathayati || yasyāścatasraḥ pradiśaḥ pṛthivyāḥ (12.1.4) iti caturasrāṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति तत्र लक्षणं करोति ॥ कौश्स् १४,१ १३७ ।१८ ॥] ऽदेवस्य त्वाऽ इति मन्त्रेण लेखनमादाय यत्राग्निं निधास्यन् भवति तत्र लक्षणं करोति ॥ इन्द्रः सीतां नि गृह्णातु (३।१७।४) इति दक्षिणत आरभ्योत्तरत आलिखति
bhavati tatra lakṣaṇaṃ karoti || KauśS 14,1 137 .18 ||] 'devasya tvā' iti mantreṇa lekhanamādāya yatrāgniṃ nidhāsyan bhavati tatra lakṣaṇaṃ karoti || indraḥ sītāṃ ni gṛhṇātu (3.17.4) iti dakṣiṇata ārabhyottarata ālikhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राचीमावृत्य दक्षिणतः प्राचीम्
prācīmāvṛtya dakṣiṇataḥ prācīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरास्तिस्रो मध्ये
aparāstisro madhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां व्रीहियवावोप्य
tasyāṃ vrīhiyavāvopya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाग्निं प्रणयेत् । ऽत्वामग्नेऽ इत्यृचा वेद्यामग्निप्रणयनम् ॥ [भद्रश्रेयःस्वस्त्या वा
athāgniṃ praṇayet | 'tvāmagne' ityṛcā vedyāmagnipraṇayanam || [bhadraśreyaḥsvastyā vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअग्निर्भूम्याम्ऽ इति तिसृभिः, ऽएतमिध्मं समाहितं जुषाणःऽ, ऽअस्मै क्षत्राणि धारयन्तमग्नेऽ इति द्वाभ्याम्, एताभिः पञ्चभिरृग्भिः पञ्चेध्म आदधाति । केचिद् विंशतिसमिध आदधाने मन्यन्ते ॥ [अत ऊर्ध्वं बर्हिषः
'agnirbhūmyām' iti tisṛbhiḥ, 'etamidhmaṃ samāhitaṃ juṣāṇaḥ', 'asmai kṣatrāṇi dhārayantamagne' iti dvābhyām, etābhiḥ pañcabhirṛgbhiḥ pañcedhma ādadhāti | kecid viṃśatisamidha ādadhāne manyante || [ata ūrdhvaṃ barhiṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं भूमिमत्येष्योजसा (१९।३३।३) इति दर्भान् सम्प्रोक्ष्य ॥ कौश्स् १४,१ १३७ ।३२ ॥] ऽत्वं भूमिम्ऽ इत्यृचा बर्हिःप्रोक्षणम् । बर्हिः सम्भारलक्षणे उक्ता ॥ ऋषीणां प्रस्तरोऽसि इति दक्षिणतोऽग्नेर्ब्रह्मासनं निदधाति
tvaṃ bhūmimatyeṣyojasā (19.33.3) iti darbhān samprokṣya || KauśS 14,1 137 .32 ||] 'tvaṃ bhūmim' ityṛcā barhiḥprokṣaṇam | barhiḥ sambhāralakṣaṇe uktā || ṛṣīṇāṃ prastaro'si iti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मास्थापनम् । ऽभूपतेऽ इति वरणविधानेन वरणम् ॥ पुरस्तादग्नेरुदक् संस्तृणाति
brahmāsthāpanam | 'bhūpate' iti varaṇavidhānena varaṇam || purastādagnerudak saṃstṛṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा प्रत्यक्
tathā pratyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदक्षिणं बर्हिषां मूलानि छादयन्तोत्तरस्या वेदिश्रोणेः पूर्वोत्तरतः संस्थाप्य
pradakṣiṇaṃ barhiṣāṃ mūlāni chādayantottarasyā vediśroṇeḥ pūrvottarataḥ saṃsthāpya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तरणम् । स्तीर्णप्रोक्षणम् ॥ [अहे दैधिषव्योदतस्तिष्ठान्यस्य सदने सीद योऽस्मत् पाकतरः इति ब्रह्मासनमन्वीक्षते
staraṇam | stīrṇaprokṣaṇam || [ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smat pākataraḥ iti brahmāsanamanvīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरस्तः पराग्वसुः सह पाप्मना निरस्तः सोऽस्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः इति दक्षिणा तृणं निरस्यति
nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanā nirastaḥ so'stu yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्वालभ्य जपति इदमहमर्वाग्वसोः सदने सीदाम्यृतस्य सदने सीदामि सत्यस्य सदने सीदामीष्टस्य सदने सीदामि पूर्तस्य सदने सीदामि मामृष देव बर्हिः स्वासस्थं त्वाध्यासदेयमूर्णम्रदमनभिशोकम्
tadanvālabhya japati idamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmyṛtasya sadane sīdāmi satyasya sadane sīdāmīṣṭasya sadane sīdāmi pūrtasya sadane sīdāmi māmṛṣa deva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamūrṇamradamanabhiśokam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमृग्वरीम् (१२।१।२९) इत्युपविश्यासनीयं ब्रह्मजपं जपति बृहस्पतिर्ब्रह्मा ब्रह्मसदन आसिष्यते बृहस्पते यज्ञं गोपाय यदुदुद्वत उन्निवतः शकेयम्
vimṛgvarīm (12.1.29) ityupaviśyāsanīyaṃ brahmajapaṃ japati bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣyate bṛhaspate yajñaṃ gopāya yadududvata unnivataḥ śakeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातं मा द्यावापृथिवी अद्याह्नः इति द्यावापृथिव्यौ समीक्षते ॥ कौश्स् १४,१ १३७ ।४१ ॥] ऽअहे दैधिषव्यऽ इत्याद्यात्मासनसंस्कारः ॥ [सविता प्रसवानाम् (५।२४) इति कर्मणिकर्मण्यभितोऽभ्यातानैराज्यं जुहुयात्
pātaṃ mā dyāvāpṛthivī adyāhnaḥ iti dyāvāpṛthivyau samīkṣate || KauśS 14,1 137 .41 ||] 'ahe daidhiṣavya' ityādyātmāsanasaṃskāraḥ || [savitā prasavānām (5.24) iti karmaṇikarmaṇyabhito'bhyātānairājyaṃ juhuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअहोरात्राभ्यां त्वा यजे स्वाहाऽ इति मन्त्रेण ऊनविंशीमाहुतिम् ॥ [पशावुपपद्यमाने दक्षिणं बाहुं निर्लोमं सचर्मं सखुरं प्रक्षाल्य
'ahorātrābhyāṃ tvā yaje svāhā' iti mantreṇa ūnaviṃśīmāhutim || [paśāvupapadyamāne dakṣiṇaṃ bāhuṃ nirlomaṃ sacarmaṃ sakhuraṃ prakṣālya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽपूर्णा दर्वेऽ इत्यवसानाभ्यां द्वाभ्यां सदर्वीं पूर्णामेकविंशीं जुहोति ॥ अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् ॥ [एकविंशतिसंस्थो यज्ञो विज्ञायते
'pūrṇā darve' ityavasānābhyāṃ dvābhyāṃ sadarvīṃ pūrṇāmekaviṃśīṃ juhoti || abhyātānādyuttaratantram || [ekaviṃśatisaṃstho yajño vijñāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा एव यज्ञतनूरवरुन्धे सर्वा एवास्य यज्ञतनूः पितरमुपजीवन्ति य एवमष्टकामुपैति
sarvā eva yajñatanūravarundhe sarvā evāsya yajñatanūḥ pitaramupajīvanti ya evamaṣṭakāmupaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दर्विहोमे न हस्तहोमे न पूर्णहोमे तन्त्रं क्रियेतेत्येके
na darvihome na hastahome na pūrṇahome tantraṃ kriyetetyeke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावण्यां पौर्णमास्यां वा प्रोष्ठपद्यां वा अभिजिति नक्षत्रे शिष्यानुपनीय आचार्यसमीप आगच्छन्ति ॥ [दधिसक्तून् पालाशं दण्डमहते वसने शुद्धमाज्यं शान्ता ओषधीर्नवमुदकुम्भम्
śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāṃ vā proṣṭhapadyāṃ vā abhijiti nakṣatre śiṣyānupanīya ācāryasamīpa āgacchanti || [dadhisaktūn pālāśaṃ daṇḍamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यतः शान्तवृक्षस्येध्मं प्राञ्चमुपसमाधाय
bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिसमुह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य बर्हिरुदपात्रमुपसाद्य परिचरणेनाज्यं परिचर्य
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यान् पुरस्ताद्धोमान् हुत्वाज्यभागौ च
nityān purastāddhomān hutvājyabhāgau ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽविद्मा शरस्यऽ (४।१।२) इतिप्रभृति शेषमनुवाकस्य जपन्ति । ततः तन्त्रं समापयेत् ॥ योयो भोगः कर्तव्यो भवति तन्तं कुर्वते
'vidmā śarasya' (4.1.2) itiprabhṛti śeṣamanuvākasya japanti | tataḥ tantraṃ samāpayet || yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati tantaṃ kurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति उपाकर्म समाप्तम् ॥ अथ पौष्यां पौर्णमास्यामुत्सर्ग उच्यते- [स खल्वेतं पक्षमपक्षीयमाणः पक्षमनधीयान उपश्राम्येता दर्शात्
iti upākarma samāptam || atha pauṣyāṃ paurṇamāsyāmutsarga ucyate- [sa khalvetaṃ pakṣamapakṣīyamāṇaḥ pakṣamanadhīyāna upaśrāmyetā darśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टे चन्द्रमसि फल्गुनीषु द्वयान् रसानुपसादयति ॥ कौश्स् १४,३ १३९ ।१४ ॥] अभ्यातानान्तं कृत्वा द्वयान् रसानुपसादयति । उत्तरतः मधुवर्जितान् शिष्याणाम् ॥ [विश्वे देवाः (१।३०), अहं रुद्रेभिः (४।३०), सिंहे व्याघ्रे (६।३८), यशो हविः (६।३९), यशसं मेन्द्रः (६।५८) गिरावरगराटेषु (६।६९), यथा सोमः प्रातःसवने (९।१।११), यच्च वर्चो अक्षेषु, येन महानघ्न्या जघनम् (१४।१।३५, ३६) स्वाहा इत्यग्नौ हुत्वा
dṛṣṭe candramasi phalgunīṣu dvayān rasānupasādayati || KauśS 14,3 139 .14 ||] abhyātānāntaṃ kṛtvā dvayān rasānupasādayati | uttarataḥ madhuvarjitān śiṣyāṇām || [viśve devāḥ (1.30), ahaṃ rudrebhiḥ (4.30), siṃhe vyāghre (6.38), yaśo haviḥ (6.39), yaśasaṃ mendraḥ (6.58) girāvaragarāṭeṣu (6.69), yathā somaḥ prātaḥsavane (9.1.11), yacca varco akṣeṣu, yena mahānaghnyā jaghanam (14.1.35, 36) svāhā ityagnau hutvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽत्वे क्रतुम्ऽ (५।२।३) इत्यृचा रसप्राशनम् । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् ॥ योयो भोगः कर्तव्यो भवति तन्तं कुर्वते
'tve kratum' (5.2.3) ityṛcā rasaprāśanam | abhyātānādyuttaratantram || yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati tantaṃ kurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[नान्यत आगताञ्छिष्यान् परिगृह्णीयात् परसन्दीक्षितत्वात्
[nānyata āgatāñchiṣyān parigṛhṇīyāt parasandīkṣitatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरात्रोनांश्चतुरो मासाञ्छिष्येभ्यः प्रब्रूयादर्धपञ्चमान् वा
trirātronāṃścaturo māsāñchiṣyebhyaḥ prabrūyādardhapañcamān vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादं पूर्वरात्रेऽधीयानः पादमपररात्रे मध्यरात्रे स्वपन्
pādaṃ pūrvarātre'dhīyānaḥ pādamapararātre madhyarātre svapan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभुक्त्वा पूर्वरात्रेऽधीयान इत्येके
abhuktvā pūrvarātre'dhīyāna ityeke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशक्त्यपररात्रे दुष्परिमाणो ह पादः
yathāśaktyapararātre duṣparimāṇo ha pādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्यस्यापरपक्षे त्रिरात्रं नाधीयीत
pauṣyasyāparapakṣe trirātraṃ nādhīyīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयस्याः प्रातः समासं सन्दिश्य यस्मात् कोशात् (१९।७२।१) इत्यन्तः
tṛtīyasyāḥ prātaḥ samāsaṃ sandiśya yasmāt kośāt (19.72.1) ityantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात् कोशादुदभराम वेदं तस्मिन्नन्तरव दध्म एनम् । अधीतमिष्टं ब्रह्मणो वीर्येण तेन मा देवास्तपसावतेह इति
yasmāt kośādudabharāma vedaṃ tasminnantarava dadhma enam | adhītamiṣṭaṃ brahmaṇo vīryeṇa tena mā devāstapasāvateha iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योयो भोगः कर्तव्यो भवति तन्तं कुर्वते ॥ कौश्स् १४,३ १३९ ।२७ ॥] उपाकर्म उत्सर्गः समाप्तः ॥ ये परिमोक्षं कामयन्ते ते परिमुच्यन्ते
yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati tantaṃ kurvate || KauśS 14,3 139 .27 ||] upākarma utsargaḥ samāptaḥ || ye parimokṣaṃ kāmayante te parimucyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राज्ञामिन्द्रमहस्योपाचारकल्पं व्याख्यास्यामः
atha rājñāmindramahasyopācārakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[प्रोष्ठपदे शुक्लपक्षेऽश्वयुजे वाष्टम्यां प्रवेशः
[proṣṭhapade śuklapakṣe'śvayuje vāṣṭamyāṃ praveśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रवणेनोत्थापनम् ॥ कौश्स् १४,४ १४० ।३ ॥] भाद्रपदे शुक्लपक्षेऽश्वयुजे वा मासे इन्द्रमहः कार्यः । अष्टम्यामिन्द्रगृहे प्रवेश्य श्रवणेनोत्थापनं समापयेत् ॥ सम्भृतेषु सम्भारेषु ब्रह्मा राजा चोभौ स्नातावहतवसनौ सुरभिणौ व्रतवन्तौ कर्मण्यावुपवसतः
śravaṇenotthāpanam || KauśS 14,4 140 .3 ||] bhādrapade śuklapakṣe'śvayuje vā māse indramahaḥ kāryaḥ | aṣṭamyāmindragṛhe praveśya śravaṇenotthāpanaṃ samāpayet || sambhṛteṣu sambhāreṣu brahmā rājā cobhau snātāvahatavasanau surabhiṇau vratavantau karmaṇyāvupavasataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअर्वाञ्चमिन्द्रम्ऽ इत्येका, ऽत्रातारमिन्द्रम्ऽ इत्येका ऽइन्द्रः सुत्रामाऽ इत्येका एताभिराज्यं जुहुयात् ॥ [अथेन्द्रमुत्थापयन्ति
'arvāñcamindram' ityekā, 'trātāramindram' ityekā 'indraḥ sutrāmā' ityekā etābhirājyaṃ juhuyāt || [athendramutthāpayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ त्वाहार्षम् (६।८७) ध्रुवा द्यौः (६।८८) विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्तु (४।८।४) इति सर्वतोऽप्रमत्ता धारयेरन्
ā tvāhārṣam (6.87) dhruvā dyauḥ (6.88) viśastvā sarvā vāñchantu (4.8.4) iti sarvato'pramattā dhārayeran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भुतं हि विमानोत्थितमुपतिष्ठन्ते ॥ कौश्स् १४,४ १४० ।९ ॥] ततः ऽआ त्वाहार्षम्ऽ ऽध्रुवा द्यौःऽ इति सूक्ताभ्यां ऽविशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्तुऽ इत्येतैरिन्द्रमुत्थापयति । अभिमन्त्र्य इन्द्रं शान्तकाष्ठमयम् । महत्काष्ठं चित्रितं सशिरं सध्वजं वस्त्रपरिहितं दीर्घं इन्द्रशब्देनोच्यते । लोकप्रसिद्धो वा ग्राह्यः । सर्वतोऽप्रमत्ता धारयेरन् । अन्यथाद्भुतं भवति । तथा गोपथब्राह्मणे अनाज्ञातप्रायश्चित्तं भवति । ऽयदाज्ञातमनाम्नातम्ऽ इति । ततः अभिभूर्यज्ञः (६।९७-९९) इत्येतैस्त्रिभिः सूक्तैरन्वारब्धे राजनि पूर्णहोमं जुहुयात्
adbhutaṃ hi vimānotthitamupatiṣṭhante || KauśS 14,4 140 .9 ||] tataḥ 'ā tvāhārṣam' 'dhruvā dyauḥ' iti sūktābhyāṃ 'viśastvā sarvā vāñchantu' ityetairindramutthāpayati | abhimantrya indraṃ śāntakāṣṭhamayam | mahatkāṣṭhaṃ citritaṃ saśiraṃ sadhvajaṃ vastraparihitaṃ dīrghaṃ indraśabdenocyate | lokaprasiddho vā grāhyaḥ | sarvato'pramattā dhārayeran | anyathādbhutaṃ bhavati | tathā gopathabrāhmaṇe anājñātaprāyaścittaṃ bhavati | 'yadājñātamanāmnātam' iti | tataḥ abhibhūryajñaḥ (6.97-99) ityetaistribhiḥ sūktairanvārabdhe rājani pūrṇahomaṃ juhuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । संस्थितहोमवर्जम् । पञ्चमे दिवसे संस्थितहोमाः कार्याः ॥ [अथ पशूनामुपाचारम्
tato'bhyātānādyuttaratantram | saṃsthitahomavarjam | pañcame divase saṃsthitahomāḥ kāryāḥ || [atha paśūnāmupācāram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रदेवताः स्युः ॥ कौश्स् १४,४ १४० ।१२ ॥] ऽअभिभूर्यज्ञःऽ इत्येतैस्त्रिभिः सूक्तैर्वशाविधानेन पशव आलब्धव्या इन्द्रदेवत्याः ॥ ये राज्ञो भृत्याः स्युः सर्वे दीक्षिता ब्रह्मचारिणः स्युः
indradevatāḥ syuḥ || KauśS 14,4 140 .12 ||] 'abhibhūryajñaḥ' ityetaistribhiḥ sūktairvaśāvidhānena paśava ālabdhavyā indradevatyāḥ || ye rājño bhṛtyāḥ syuḥ sarve dīkṣitā brahmacāriṇaḥ syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिदिनमिन्द्रं पशुभिर्हविर्भिश्च यजन्ते । त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा । ऽअभिभूर्यज्ञःऽ इति सर्वत्र प्रयोगः ॥ [त्रिरयनमह्नामुपतिष्ठन्ते हविषा च यजन्ते
pratidinamindraṃ paśubhirhavirbhiśca yajante | trirātraṃ pañcarātraṃ vā | 'abhibhūryajñaḥ' iti sarvatra prayogaḥ || [trirayanamahnāmupatiṣṭhante haviṣā ca yajante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत इन्द्रमहमिति ॥ कौश्स् १४,४ १४० ।१६ ॥] ततः राजा ब्रह्मा च त्रिकालं ऽअभिभूर्यज्ञःऽ इत्युपतिष्ठते । एवं च पाकयज्ञविधानेन इन्द्रं यजन्ते । तत एवं ब्राह्मणादीन् पूजयेत् ॥ [इन्द्र क्षत्रम् (७।८४।२) इति हविषो हुत्वा ब्राह्मणान् परिचरेयुः
āvṛta indramahamiti || KauśS 14,4 140 .16 ||] tataḥ rājā brahmā ca trikālaṃ 'abhibhūryajñaḥ' ityupatiṣṭhate | evaṃ ca pākayajñavidhānena indraṃ yajante | tata evaṃ brāhmaṇādīn pūjayet || [indra kṣatram (7.84.2) iti haviṣo hutvā brāhmaṇān paricareyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न संस्थितहोमाञ्जुहुयादित्याहुराचार्याः
na saṃsthitahomāñjuhuyādityāhurācāryāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यां गत्वा इन्द्रं तत्र संस्थाप्य तत अपां सूक्तैः स्नात्वा प्रदक्षिणमावृत्याप उपस्पृश्यानवेक्षमाणाः प्रत्युदाव्रजन्ति ॥ ब्राह्मणान् भक्तेनोपेप्सन्ति
nadyāṃ gatvā indraṃ tatra saṃsthāpya tata apāṃ sūktaiḥ snātvā pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇāḥ pratyudāvrajanti || brāhmaṇān bhaktenopepsanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वेदस्याध्ययनविधिं वक्ष्यामः
atha vedasyādhyayanavidhiṃ vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावण्यां प्रौष्ठपद्यां वोपाकृत्यार्धपञ्चमान्
śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vopākṛtyārdhapañcamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं छन्दांसि
evaṃ chandāṃsi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोम्नां चानिवर्तनम्
lomnāṃ cānivartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धमासं चोपाकृत्य क्षपेरंस्त्र्यहमुत्सृज्य । आरम्भः श्रावण्यामुक्तः पौष्यामुत्सर्ग उच्यते
ardhamāsaṃ copākṛtya kṣaperaṃstryahamutsṛjya | ārambhaḥ śrāvaṇyāmuktaḥ pauṣyāmutsarga ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्यां व्यतीतायां यः पुनः पठेत् कल्पाध्ययनं कुर्यात् ॥ अथानध्यायान् वक्ष्यामः
pauṣyāṃ vyatītāyāṃ yaḥ punaḥ paṭhet kalpādhyayanaṃ kuryāt || athānadhyāyān vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मज्येषु निवर्तते
brahmajyeṣu nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धे
śrāddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[सूतकोत्थानछर्दनेषु त्रिषु चरणम्
[sūtakotthānachardaneṣu triṣu caraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यास्तमिते वा येषां च मानुषी योनिः
ācāryāstamite vā yeṣāṃ ca mānuṣī yoniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाश्राद्धं तथैव तेषु
yathāśrāddhaṃ tathaiva teṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं च श्राद्धिकं द्रव्यमदशाहव्यपेतं प्रतिगृह्यानध्यायः
sarvaṃ ca śrāddhikaṃ dravyamadaśāhavyapetaṃ pratigṛhyānadhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तधावने
dantadhāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृते नाधीयीत ॥ क्षुरसंस्पर्शे
akṛte nādhīyīta || kṣurasaṃsparśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्घातपतने चैकरात्रं नाधीयीत ॥ भूमिचलने
nirghātapatane caikarātraṃ nādhīyīta || bhūmicalane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैकरात्रं नाधीयीत ॥ [ज्योतिषोपसर्जन ऋतावप्याकालम्
caikarātraṃ nādhīyīta || [jyotiṣopasarjana ṛtāvapyākālam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमे न प्रवृत्तिः ॥ कौश्स् १४,५ १४१ ।२३ ॥] आदित्यग्रहणे चैकरात्रं नाधीयीत । त्रिरात्रमेके । अनृतावभाषणे तावत्कालं नाधीयीत । ऋतावप्यतिवृष्टौ तावत्कालं नाधीयीत ॥ [अथ प्रमाणं वक्ष्यामः समानं विद्युदुल्कयोः । मार्गशीर्षपौषमाघापरपक्षेषु तिस्रोऽष्टकाः
viṣame na pravṛttiḥ || KauśS 14,5 141 .23 ||] ādityagrahaṇe caikarātraṃ nādhīyīta | trirātrameke | anṛtāvabhāṣaṇe tāvatkālaṃ nādhīyīta | ṛtāvapyativṛṣṭau tāvatkālaṃ nādhīyīta || [atha pramāṇaṃ vakṣyāmaḥ samānaṃ vidyudulkayoḥ | mārgaśīrṣapauṣamāghāparapakṣeṣu tisro'ṣṭakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमावास्यायां च
amāvāsyāyāṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि चानध्ययनानि ॥ कौश्स् १४,५ १४१ ।२६ ॥] उल्कापाते एकरात्रं नाधीयीत । विद्युत्पतिते एकरात्रं नाधीयीत । मार्गशीर्षपौषमाघापरपक्षेषु तिस्रोऽष्टकाः । अपरपक्षे भाद्रपदे । अमावास्यायां पौर्णमास्यां च । फाल्गुनाषाढकार्तिकेषु चातुर्मासिकम् एकरात्रमनध्यायः ॥ जनने मरणे चैव दशरात्रो विधीयते । आचार्ये दशरात्रं स्यात् सर्वेषु च स्वयोनिषु
trīṇi cānadhyayanāni || KauśS 14,5 141 .26 ||] ulkāpāte ekarātraṃ nādhīyīta | vidyutpatite ekarātraṃ nādhīyīta | mārgaśīrṣapauṣamāghāparapakṣeṣu tisro'ṣṭakāḥ | aparapakṣe bhādrapade | amāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ ca | phālgunāṣāḍhakārtikeṣu cāturmāsikam ekarātramanadhyāyaḥ || janane maraṇe caiva daśarātro vidhīyate | ācārye daśarātraṃ syāt sarveṣu ca svayoniṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[सूतके त्वेको नाधीयीत त्रिरात्रमुपाध्यायं वर्जयेत्
[sūtake tveko nādhīyīta trirātramupādhyāyaṃ varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यपुत्रभार्याश्च ॥ कौश्स् १४,५ १४१ ।२९ ॥] मृतेषु स्वयोनिमात्रा गोत्रिणः सूतके यस्य सूतकं स दशरात्रं नाधीयीत । त्रिरात्रमुपाध्यायं च वर्जयेत् । आचार्यपुत्रं भार्यां वा ॥ अथ शिष्यं सहाध्यायिनमप्रधानगुरुं चोपसन्नमहोरात्रं वर्जयेत्
ācāryaputrabhāryāśca || KauśS 14,5 141 .29 ||] mṛteṣu svayonimātrā gotriṇaḥ sūtake yasya sūtakaṃ sa daśarātraṃ nādhīyīta | trirātramupādhyāyaṃ ca varjayet | ācāryaputraṃ bhāryāṃ vā || atha śiṣyaṃ sahādhyāyinamapradhānaguruṃ copasannamahorātraṃ varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[तथा सब्रह्मचारिणं राजानं च
[tathā sabrahmacāriṇaṃ rājānaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपर्तुदैवमाकालम् ॥ कौश्स् १४,५ १४१ ।३२ ॥] अप्रधानसेवकमन्नाद्यं वा चतुर्षु वेदेषु ये उपाध्यायास्तेषां मृते एकरात्रं नाधीयीत । तथा ब्रह्मचारिणं च राजानं च नाधीयीत । अनृतौ वर्षे गर्जिते विद्युत्कृते एकरात्रं नाधीयीत । ऋतौ उपसदि नाधीयीत । दैवोपहतौ एकरात्रं नाधीयीत । ऋतौ तु तावत्कालं नाधीयीत ॥ [अविशेषर्तुकालेन सर्वे निर्घातादयः स्मृताः । यच्चान्यद्दैवमद्भुतं सर्वं निर्घातवद्भवेत्
apartudaivamākālam || KauśS 14,5 141 .32 ||] apradhānasevakamannādyaṃ vā caturṣu vedeṣu ye upādhyāyāsteṣāṃ mṛte ekarātraṃ nādhīyīta | tathā brahmacāriṇaṃ ca rājānaṃ ca nādhīyīta | anṛtau varṣe garjite vidyutkṛte ekarātraṃ nādhīyīta | ṛtau upasadi nādhīyīta | daivopahatau ekarātraṃ nādhīyīta | ṛtau tu tāvatkālaṃ nādhīyīta || [aviśeṣartukālena sarve nirghātādayaḥ smṛtāḥ | yaccānyaddaivamadbhutaṃ sarvaṃ nirghātavadbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतावध्यायच्छान्दसः काल्प्य आपर्तुकः स्मृतः । ऋतावूर्ध्वं प्रातराशाद्यस्तु कश्चिदनध्यायः सन्ध्यां प्राप्नोति पश्चिमाम्
ṛtāvadhyāyacchāndasaḥ kālpya āpartukaḥ smṛtaḥ | ṛtāvūrdhvaṃ prātarāśādyastu kaścidanadhyāyaḥ sandhyāṃ prāpnoti paścimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेण प्रदोषो लुप्यते
sarveṇa pradoṣo lupyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशि निगदायां च विद्युति शिष्टं नाधीयीत
niśi nigadāyāṃ ca vidyuti śiṣṭaṃ nādhīyīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तमिते द्विसत्तायां त्रिसत्तायां च पाटवः । अथ तावत्कालं भुक्त्वा प्रदोष उभे सन्ध्ये
astamite dvisattāyāṃ trisattāyāṃ ca pāṭavaḥ | atha tāvatkālaṃ bhuktvā pradoṣa ubhe sandhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्सु श्मशाने शय्यायामभिशस्ते खिलेषु च । अन्तःशवे रथ्यायां ग्रामे चाण्डालसंयुते
apsu śmaśāne śayyāyāmabhiśaste khileṣu ca | antaḥśave rathyāyāṃ grāme cāṇḍālasaṃyute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गन्धे शूद्रसंश्रावे पैङ्गे शब्दे भये रुते । वैधृत्ये नगरेषु च
durgandhe śūdrasaṃśrāve paiṅge śabde bhaye rute | vaidhṛtye nagareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिक्तेन च वाससा चरितं येन मैथुनम् । शयानः प्रौढपादो चाग्रतोपस्थान्तिके गुरोः
aniktena ca vāsasā caritaṃ yena maithunam | śayānaḥ prauḍhapādo cāgratopasthāntike guroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरम्य मारुते शीघ्रे प्रत्यारम्भो विभाषितः । सर्वेणापररात्रेण विरम्य प्रत्यारम्भो न विद्यते ॥ कौश्स् १४,५ १४१ ।४१ ॥] निर्घातभूमिकम्प-उल्काकेतुदर्शननक्षत्रपातदिग्दाहवर्षकृत्लोहितैन्द्रधनुःप्रतिसूर्यगोमायूलूककलहादीनि अद्भुतेषु सर्वेषु त्रिरात्रं नाधीयीत । कल्पनां यथा वेदेषु तथा कुर्यात् । अथवाद्भुतेषु तावत्कालं नाधीयीत । अथवा मध्याह्न(काला)दारभ्यानध्यायः । रात्रौ विद्युद्दर्शने अनध्यायः । रात्रौ गर्जिते च रात्रिशेषे नाधीयीत । अथ तावत्कालं भुक्त्वा प्रदोषमध्यरात्रे नाधीयीत । उभे च सन्ध्ये नाधीयीत । अप्सुमध्ये नाधीयीत । श्मशाने नाधीयीत । अभिशस्ते पातकिनः संसर्गे सन्निधाने नाधीयीत । खिले ऊषरे नाधीयीत । गृहे शवपतिते चतुष्पादद्विपदेषु पतिते नाधीयीत । अध्वायां गच्छन्नाधीयीत । ग्राममध्ये नगरमध्ये नाधीयीत । चाण्डालसन्निधाने शब्दश्रवणे नाधीयीत । दुर्गन्धपुरीषादिगन्धे नाधीयीत । यत्र बहवः शूद्रा मिलित्वा शृण्वन्ति तत्र नाधीयीत । पैङ्गशब्दे यत्र चातुर्वेद्यादिषु एकरात्रं मिलित्वा शब्दं कुर्वन्ति तत्र नाधीयीत । अथवा द्रव्यादिनाशे वा वैधृत्यनगरग्रामादिचौरराजादिनराद्युपद्रवे ब्राह्मणाद्युपद्रवे नाधीयीत । मलिनवाससा परिहितो नाधीयीत । येन वस्त्रेण परिहितेन मैथुनमाचरति तेन वस्त्रेण परिहितो नाधीयीत । शयनखट्वायामारूढो नाधीयीत । प्रौढपादौ पादोपरि पादं कृत्वा नाधीयीत । अग्रे गुरोः प्रसार्य पादं शुक्तिकां वा बद्ध्वा नाधीयीत । विरम्य मारुते शीघ्रे नाधीयीत । स्वाध्यायं समाप्य पुनर्नाधीयीत । अथवा काण्डं समाप्य नाधीयीत । अतिवाते नाधीयीत । प्रत्यारम्भं कृत्वा नाधीयीत । एतेषु अनध्यायेषु अपररात्रि विरम्य नाधीयीत । प्रभाते अध्ययनं कुर्यात् ॥ [पौषी प्रमाणमभ्रेष्वापर्तु चेदधीयानाम्
viramya mārute śīghre pratyārambho vibhāṣitaḥ | sarveṇāpararātreṇa viramya pratyārambho na vidyate || KauśS 14,5 141 .41 ||] nirghātabhūmikampa-ulkāketudarśananakṣatrapātadigdāhavarṣakṛtlohitaindradhanuḥpratisūryagomāyūlūkakalahādīni adbhuteṣu sarveṣu trirātraṃ nādhīyīta | kalpanāṃ yathā vedeṣu tathā kuryāt | athavādbhuteṣu tāvatkālaṃ nādhīyīta | athavā madhyāhna(kālā)dārabhyānadhyāyaḥ | rātrau vidyuddarśane anadhyāyaḥ | rātrau garjite ca rātriśeṣe nādhīyīta | atha tāvatkālaṃ bhuktvā pradoṣamadhyarātre nādhīyīta | ubhe ca sandhye nādhīyīta | apsumadhye nādhīyīta | śmaśāne nādhīyīta | abhiśaste pātakinaḥ saṃsarge sannidhāne nādhīyīta | khile ūṣare nādhīyīta | gṛhe śavapatite catuṣpādadvipadeṣu patite nādhīyīta | adhvāyāṃ gacchannādhīyīta | grāmamadhye nagaramadhye nādhīyīta | cāṇḍālasannidhāne śabdaśravaṇe nādhīyīta | durgandhapurīṣādigandhe nādhīyīta | yatra bahavaḥ śūdrā militvā śṛṇvanti tatra nādhīyīta | paiṅgaśabde yatra cāturvedyādiṣu ekarātraṃ militvā śabdaṃ kurvanti tatra nādhīyīta | athavā dravyādināśe vā vaidhṛtyanagaragrāmādicaurarājādinarādyupadrave brāhmaṇādyupadrave nādhīyīta | malinavāsasā parihito nādhīyīta | yena vastreṇa parihitena maithunamācarati tena vastreṇa parihito nādhīyīta | śayanakhaṭvāyāmārūḍho nādhīyīta | prauḍhapādau pādopari pādaṃ kṛtvā nādhīyīta | agre guroḥ prasārya pādaṃ śuktikāṃ vā baddhvā nādhīyīta | viramya mārute śīghre nādhīyīta | svādhyāyaṃ samāpya punarnādhīyīta | athavā kāṇḍaṃ samāpya nādhīyīta | ativāte nādhīyīta | pratyārambhaṃ kṛtvā nādhīyīta | eteṣu anadhyāyeṣu apararātri viramya nādhīyīta | prabhāte adhyayanaṃ kuryāt || [pauṣī pramāṇamabhreṣvāpartu cedadhīyānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षं विद्युत्स्तनयित्नुर्वा विपद्यते ॥ कौश्स् १४,५ १४१ ।४३ ॥] पौषीप्रमाणं प्रभृति अभ्रेषु । वर्षं विद्युत्स्तनयित्नुर्वा नाधीयीत ॥ [त्रिरात्रं स्थानासनं ब्रह्मचर्यमरसाशं चोपेयुः
varṣaṃ vidyutstanayitnurvā vipadyate || KauśS 14,5 141 .43 ||] pauṣīpramāṇaṃ prabhṛti abhreṣu | varṣaṃ vidyutstanayitnurvā nādhīyīta || [trirātraṃ sthānāsanaṃ brahmacaryamarasāśaṃ copeyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.