Kesava: Kausikapaddhati 2

अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽये त्रिषप्ताःऽ इति सूक्तेन तिलमिश्रा हुत्वा ततः प्राश्नाति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् ॥ [पुरस्तादग्नेः कल्माषं दण्डं निहत्य पश्चादग्नेः कृष्णाजिने धाना अनुमन्त्रयते

abhyātānāntaṃ kṛtvā 'ye triṣaptāḥ' iti sūktena tilamiśrā hutvā tataḥ prāśnāti | abhyātānādyuttaratantram || [purastādagneḥ kalmāṣaṃ daṇḍaṃ nihatya paścādagneḥ kṛṣṇājine dhānā anumantrayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्तस्य पारं गत्वा प्रयच्छति

sūktasya pāraṃ gatvā prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकृज्जुहोति

sukṛjjuhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्यतन्त्रमभ्यातानान्तं कृत्वा ऽये त्रिषप्ताःऽ इति सूक्तेन पृश्निमन्थः ॥ जिह्वाया उत्साद्यमक्ष्योः परिस्तरणमस्तृहणं हृदयं दूर्श उपनह्य तिस्रो रात्रीः पल्पूलने वासयति

ājyatantramabhyātānāntaṃ kṛtvā 'ye triṣaptāḥ' iti sūktena pṛśnimanthaḥ || jihvāyā utsādyamakṣyoḥ paristaraṇamastṛhaṇaṃ hṛdayaṃ dūrśa upanahya tisro rātrīḥ palpūlane vāsayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णानि करोति

cūrṇāni karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्मनस्यानां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [सहृदयं (३।३०) तदू षु (५।१।५) सं जानीध्वम् (६।६४) एह यातु (६।७३) सं वः पृच्यन्तां (६।७४) सं वो मनांसि (६।९४) सञ्ज्ञानं नः (७।५२) इति साम्मनस्यानि

sāmmanasyānāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [sahṛdayaṃ (3.30) tadū ṣu (5.1.5) saṃ jānīdhvam (6.64) eha yātu (6.73) saṃ vaḥ pṛcyantāṃ (6.74) saṃ vo manāṃsi (6.94) sañjñānaṃ naḥ (7.52) iti sāmmanasyāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वर्चस्यविधिं वक्ष्यामः - [पूर्वस्य ममाग्ने वर्चः (५।३) इति वर्चस्यानि

atha varcasyavidhiṃ vakṣyāmaḥ - [pūrvasya mamāgne varcaḥ (5.3) iti varcasyāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतयोः सूक्तयोः स्थाने सूक्तेन विकल्पः । ऽप्रातरग्निम्ऽ ऽगिरावरगराटेषुऽ ऽदिवस्पृथिव्याःऽ इति त्रिभिः प्रतीकैः स्नातकादिसप्तमर्माणि स्थालीपाके दत्त्वा तन्त्रे सम्पात्याभिमन्त्र्याश्नाति । उत्तरतन्त्रम् । स्थालीपाके च इदं कर्म क्षत्रियादीनाम् । न ब्राह्मणस्य । स्थालीपाकं केवलं कुर्यात् ॥ अकुशलं यो ब्राह्मणो लोहितमश्नीयादिति गार्ग्यः

etayoḥ sūktayoḥ sthāne sūktena vikalpaḥ | 'prātaragnim' 'girāvaragarāṭeṣu' 'divaspṛthivyāḥ' iti tribhiḥ pratīkaiḥ snātakādisaptamarmāṇi sthālīpāke dattvā tantre sampātyābhimantryāśnāti | uttaratantram | sthālīpāke ca idaṃ karma kṣatriyādīnām | na brāhmaṇasya | sthālīpākaṃ kevalaṃ kuryāt || akuśalaṃ yo brāhmaṇo lohitamaśnīyāditi gārgyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तो लोममणिः

ukto lomamaṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ राजकर्माण्युच्यन्ते । साङ्ग्रामिकाणां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः अश्वत्थस्य बधकस्य वारण्योरग्निं मन्थति । ऽइन्द्रो मन्थतुऽ (८।८।१) इति ऋचा मथ्यमानमनुमन्त्रयते । ऽपूतिरज्जुःऽ (८।८।२) इत्यर्धर्चेनाग्निपतनस्थाने काशरज्जुं निदधाति । ऽधूममग्निं परादृश्यऽ (८।८।२) इत्यर्धर्चेन धूममनुमन्त्रयते । ऽअग्निं परादृश्यऽ (८।८।२) इत्यर्धर्चेन जातमग्निमनुमन्त्रयते । एष सेनाग्निः ॥ साङ्ग्रामिकतन्त्रमुच्यते । ऽअव्यसश्चऽ (१९।६८।१) बर्हिर्लवनादि समानम् । सेनाग्निप्रणयनं, ग्रहग्रहणं, पञ्चगृहीतमाज्यं अभ्यातानान्तं कृत्वा लोहिताश्वत्थस्य शाखां रोपयति । नीललोहिताभ्यां सूत्राभ्यां परितत्योत्तरतः । ततः प्रधानकर्म कुर्यात् । तत उत्तरतन्त्रे विशेषः । सन्नतिहोमान्तं कृत्वा ऽइमे जयन्तु स्वाहेभ्यःऽ (८।८।२४) इत्यनेन मन्त्रेणाज्यं जुहोति । ततो बधककाष्ठप्रज्वलितेऽग्नौ वामेन हस्तेनेङ्गिडं जुहोति ऽपरामी जयन्तां दुराहामीभ्यःऽ (८।८।२४) इति मन्त्रेण । ततः शाखां दक्षिणतः प्रक्षिपति ऽनीललोहितेनामून्ऽ (८।८।२४) इति मन्त्रेण । स्विष्टकृदाद्युत्तरतन्त्रम् । एतत्साङ्ग्रामिकं तन्त्रम् । साङ्ग्रामिकेषु सर्वत्र उच्चैर्मन्त्राणां प्रयोगः । तन्त्रमध्ये ये प्रधानमन्त्रास्त उच्चैर्भवन्ति ॥ शत्रुहस्तित्रासनानां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [पूर्वस्य हस्तित्रसनानि

atha rājakarmāṇyucyante | sāṅgrāmikāṇāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ aśvatthasya badhakasya vāraṇyoragniṃ manthati | 'indro manthatu' (8.8.1) iti ṛcā mathyamānamanumantrayate | 'pūtirajjuḥ' (8.8.2) ityardharcenāgnipatanasthāne kāśarajjuṃ nidadhāti | 'dhūmamagniṃ parādṛśya' (8.8.2) ityardharcena dhūmamanumantrayate | 'agniṃ parādṛśya' (8.8.2) ityardharcena jātamagnimanumantrayate | eṣa senāgniḥ || sāṅgrāmikatantramucyate | 'avyasaśca' (19.68.1) barhirlavanādi samānam | senāgnipraṇayanaṃ, grahagrahaṇaṃ, pañcagṛhītamājyaṃ abhyātānāntaṃ kṛtvā lohitāśvatthasya śākhāṃ ropayati | nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ paritatyottarataḥ | tataḥ pradhānakarma kuryāt | tata uttaratantre viśeṣaḥ | sannatihomāntaṃ kṛtvā 'ime jayantu svāhebhyaḥ' (8.8.24) ityanena mantreṇājyaṃ juhoti | tato badhakakāṣṭhaprajvalite'gnau vāmena hasteneṅgiḍaṃ juhoti 'parāmī jayantāṃ durāhāmībhyaḥ' (8.8.24) iti mantreṇa | tataḥ śākhāṃ dakṣiṇataḥ prakṣipati 'nīlalohitenāmūn' (8.8.24) iti mantreṇa | sviṣṭakṛdādyuttaratantram | etatsāṅgrāmikaṃ tantram | sāṅgrāmikeṣu sarvatra uccairmantrāṇāṃ prayogaḥ | tantramadhye ye pradhānamantrāsta uccairbhavanti || śatruhastitrāsanānāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [pūrvasya hastitrasanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽये त्रिषप्ताःऽ इति सूक्तेन वेलुकमभिमन्त्र्य यत्र हस्तिनस्तत्राभिमुखो याति । समाप्तानि हस्तित्रासनानि । अनेन कर्मणा हस्तिनः पलायन्ते परचक्रहस्तिनस्तेषां त्रासनकर्म ॥ पुनः साङ्ग्रामिकाणां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः- [विद्मा शरस्य (१।२) मा नो विदन्, अदारसृत्, स्वस्तिदा (१।१९-२१) अव मन्युः, निर्हस्तः, परि वर्त्मानि (६।६५-६७) अभिभूः, इन्द्रो जयाति, अभि त्वेन्द्र (६।९७-९९) इति साङ्ग्रामिकाणि

'ye triṣaptāḥ' iti sūktena velukamabhimantrya yatra hastinastatrābhimukho yāti | samāptāni hastitrāsanāni | anena karmaṇā hastinaḥ palāyante paracakrahastinasteṣāṃ trāsanakarma || punaḥ sāṅgrāmikāṇāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ- [vidmā śarasya (1.2) mā no vidan, adārasṛt, svastidā (1.19-21) ava manyuḥ, nirhastaḥ, pari vartmāni (6.65-67) abhibhūḥ, indro jayāti, abhi tvendra (6.97-99) iti sāṅgrāmikāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साङ्ग्रामिकं तन्त्रं कृत्वा ऽविद्मा शरस्यऽ इति सूक्तेन धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य विमृज्य राज्ञे प्रयच्छति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽमा नो विदन्ऽ इति त्रिभिः सूक्तैः धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य हस्तेन विमृज्य प्रयच्छति । तत उत्तरतन्त्रम्। साङ्ग्रामिकं तन्त्रं कृत्वा ऽअव मन्युःऽ इति त्रिभिः सूक्तैः धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य हस्तेन विमृज्य राज्ञे समर्पयति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । साङ्ग्रामिकं तन्त्रमभ्यातानान्तं कृत्वा ऽअभिभूर्यज्ञःऽ इत्येतैस्त्रिभिः सूक्तैः धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य हस्तेन विमृज्य राज्ञे प्रयच्छति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । विजयकर्माणि साङ्ग्रामिकाणि समाप्तानि । क्षेत्रदारहरणे शस्त्रहरणे च ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रादिग्रामनगरादिसर्वस्याधिकारः । सर्वविषयमेतत् । सर्वत्र कर्मणां विकल्पः । सङ्ग्रामेऽयुद्धमाने जयो भवति । एभिः कर्मभिः दृष्टमात्रेण शत्रवः पलायन्ते । सङ्ग्रामकर्मपद्धतिः समाप्ताः ॥ इषुनिवारणानि कर्माण्युच्यन्ते - [प्रथमस्येषुपर्ययणानि

sāṅgrāmikaṃ tantraṃ kṛtvā 'vidmā śarasya' iti sūktena dhanuḥ sampātyābhimantrya vimṛjya rājñe prayacchati | abhyātānādyuttaratantram | abhyātānāntaṃ kṛtvā 'mā no vidan' iti tribhiḥ sūktaiḥ dhanuḥ sampātyābhimantrya hastena vimṛjya prayacchati | tata uttaratantram. sāṅgrāmikaṃ tantraṃ kṛtvā 'ava manyuḥ' iti tribhiḥ sūktaiḥ dhanuḥ sampātyābhimantrya hastena vimṛjya rājñe samarpayati | abhyātānādyuttaratantram | sāṅgrāmikaṃ tantramabhyātānāntaṃ kṛtvā 'abhibhūryajñaḥ' ityetaistribhiḥ sūktaiḥ dhanuḥ sampātyābhimantrya hastena vimṛjya rājñe prayacchati | abhyātānādyuttaratantram | vijayakarmāṇi sāṅgrāmikāṇi samāptāni | kṣetradāraharaṇe śastraharaṇe ca brāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrādigrāmanagarādisarvasyādhikāraḥ | sarvaviṣayametat | sarvatra karmaṇāṃ vikalpaḥ | saṅgrāme'yuddhamāne jayo bhavati | ebhiḥ karmabhiḥ dṛṣṭamātreṇa śatravaḥ palāyante | saṅgrāmakarmapaddhatiḥ samāptāḥ || iṣunivāraṇāni karmāṇyucyante - [prathamasyeṣuparyayaṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुघ्न्यार्त्नीज्यापाशतृणमूलानि बध्नाति ॥ कौश्स् २,४ १४ ।१३ ॥] अभ्यतानान्तं साङ्ग्रामिकं तन्त्रं कृत्वा ऽविद्मा शरस्यऽ इति सूक्तेन द्रुघ्न्यार्त्नीज्यापाशं द्व्यङ्गुलमात्रं छित्त्वा सम्पात्याभिमन्त्र्य बध्नाति । ततः साङ्ग्रामिकमुत्तरतन्त्रम् । तन्त्रं कृत्वा ऽविद्मा शरस्यऽ इति सूक्तेन दूर्वादि तृणमूलं सम्पात्याभिमन्त्र्य बध्नाति । तत उत्तरतन्त्रम् । यो युद्धे प्रविशति तस्य मणिबन्धनं क्रियते । अथवा राज्ञे कृतं सर्वेषां कृतं भवति । सर्वत्र पुण्याहान्ते बन्धनं भवति । अनेन कर्मणा पुरुषशरीरे इषवो न पतन्ति पार्श्वतो गच्छन्ति । समाप्तानि इषुनिवारणानि । युद्धकाले शरनिवारणानीत्यर्थः ॥ सर्वशस्त्रनिवारणकर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [आरेऽसौ (१।२६) इत्यपनोदनानि

drughnyārtnījyāpāśatṛṇamūlāni badhnāti || KauśS 2,4 14 .13 ||] abhyatānāntaṃ sāṅgrāmikaṃ tantraṃ kṛtvā 'vidmā śarasya' iti sūktena drughnyārtnījyāpāśaṃ dvyaṅgulamātraṃ chittvā sampātyābhimantrya badhnāti | tataḥ sāṅgrāmikamuttaratantram | tantraṃ kṛtvā 'vidmā śarasya' iti sūktena dūrvādi tṛṇamūlaṃ sampātyābhimantrya badhnāti | tata uttaratantram | yo yuddhe praviśati tasya maṇibandhanaṃ kriyate | athavā rājñe kṛtaṃ sarveṣāṃ kṛtaṃ bhavati | sarvatra puṇyāhānte bandhanaṃ bhavati | anena karmaṇā puruṣaśarīre iṣavo na patanti pārśvato gacchanti | samāptāni iṣunivāraṇāni | yuddhakāle śaranivāraṇānītyarthaḥ || sarvaśastranivāraṇakarmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [āre'sau (1.26) ityapanodanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽआरऽसौऽ इति सूक्तं शत्रुं दृष्ट्वा जपति । हस्तहोमत्वात् तन्त्रविकल्पः । एवं क्रियमाणे सर्वशस्त्रनिवारणसिद्धिः । खड्गादिसर्वशस्त्रनिवारणं समाप्तम् ॥ मोहनकर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [अग्निर्नः शत्रून् (३।१) अग्निर्नो दूतः (३।२) इति मोहनानि

'āra'sau' iti sūktaṃ śatruṃ dṛṣṭvā japati | hastahomatvāt tantravikalpaḥ | evaṃ kriyamāṇe sarvaśastranivāraṇasiddhiḥ | khaḍgādisarvaśastranivāraṇaṃ samāptam || mohanakarmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [agnirnaḥ śatrūn (3.1) agnirno dūtaḥ (3.2) iti mohanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्वा देवता । चरुतन्त्रमाज्यभागान्तं कृत्वा ऽअग्निर्नः शत्रून्ऽ इति सूक्ताभ्यां चरुं जुहुयात् । निर्वापे प्रोक्षणे बर्हिर्होमे विशेषः । ऽअप्वायै जुष्टं निर्वपामिऽ ऽअप्वायै त्वा जुष्टं प्रोक्षामिऽ ऽअप्वां गच्छतु स्वाहाऽ इति । पार्वणाद्युत्तरतन्त्रम् । परसेनामोहनानि समाप्तानि ॥ उद्वेगकरणमुच्यते - [संशितम् (३।१९) इति शितिपदीं सम्पातवतीमवसृजति

apvā devatā | carutantramājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'agnirnaḥ śatrūn' iti sūktābhyāṃ caruṃ juhuyāt | nirvāpe prokṣaṇe barhirhome viśeṣaḥ | 'apvāyai juṣṭaṃ nirvapāmi' 'apvāyai tvā juṣṭaṃ prokṣāmi' 'apvāṃ gacchatu svāhā' iti | pārvaṇādyuttaratantram | parasenāmohanāni samāptāni || udvegakaraṇamucyate - [saṃśitam (3.19) iti śitipadīṃ sampātavatīmavasṛjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽयेऽस्याम्ऽ (३।२६) ऽप्राची दिक्ऽ (३।२७) इति सूक्ताभ्यां प्रत्यृचं मन्त्रोक्तं प्रतिदिशमुपतिष्ठते । जयार्थम् । ऽनमो देववधेभ्यःऽ इति तृचेन स्वसेनां प्रतिदिशमुपतिष्ठते । षट् सूक्तावृत्तिः । जयकामः प्रतिदिशं रक्षणार्थं च । समाप्तं स्वसेनारक्षणं कर्म ॥ स्वसेनाया उत्साहकरणमुच्यते - [त्वया मन्यो (४।३१) यस्ते मन्यो (४।३२) इति संरम्भणानि

'ye'syām' (3.26) 'prācī dik' (3.27) iti sūktābhyāṃ pratyṛcaṃ mantroktaṃ pratidiśamupatiṣṭhate | jayārtham | 'namo devavadhebhyaḥ' iti tṛcena svasenāṃ pratidiśamupatiṣṭhate | ṣaṭ sūktāvṛttiḥ | jayakāmaḥ pratidiśaṃ rakṣaṇārthaṃ ca | samāptaṃ svasenārakṣaṇaṃ karma || svasenāyā utsāhakaraṇamucyate - [tvayā manyo (4.31) yaste manyo (4.32) iti saṃrambhaṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां धूमोऽवतनोति तां जयन्ति

yāṃ dhūmo'vatanoti tāṃ jayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽनि तद्दधिषेऽ इत्यृचा रथमभिमन्त्र्य ससारथिं राजानमास्थापयति । ऽवनस्पते वीड्वङ्गःऽ इति तृचेन सूक्तेन नवरथमभिमन्त्र्य ससारथिं राजानमास्थापयति । ऽअया विष्ठा जनयन्ऽ इति द्वाभ्यामृग्भ्यां नवं रथमभिमन्त्र्य ससारथिं राजानमास्थापयति । ऽअग्न इन्द्रश्च दाशुषेऽ इति द्वाभ्यामृग्भ्यां नवं रथमभिमन्त्र्य ससारथिं राजानमास्थापयति । ऽदिशश्चतस्रःऽ इति द्वाभ्यामृग्भ्यां नवं रथमभिमन्त्र्य राजानं ससारथिमास्थापयति । जयकामः । नवे रथ आरोहणविधानं समाप्तम् ॥ अथारोग्यविधानमुच्यते - [ब्रह्म जज्ञानम् (५।६) इति जीवितविज्ञानम्

'ni taddadhiṣe' ityṛcā rathamabhimantrya sasārathiṃ rājānamāsthāpayati | 'vanaspate vīḍvaṅgaḥ' iti tṛcena sūktena navarathamabhimantrya sasārathiṃ rājānamāsthāpayati | 'ayā viṣṭhā janayan' iti dvābhyāmṛgbhyāṃ navaṃ rathamabhimantrya sasārathiṃ rājānamāsthāpayati | 'agna indraśca dāśuṣe' iti dvābhyāmṛgbhyāṃ navaṃ rathamabhimantrya sasārathiṃ rājānamāsthāpayati | 'diśaścatasraḥ' iti dvābhyāmṛgbhyāṃ navaṃ rathamabhimantrya rājānaṃ sasārathimāsthāpayati | jayakāmaḥ | nave ratha ārohaṇavidhānaṃ samāptam || athārogyavidhānamucyate - [brahma jajñānam (5.6) iti jīvitavijñānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽअभयं द्यावापृथिवीऽ (६।४०) इति सूक्तेन सप्तर्षीन् यजते प्रतिदिशं सेनायाः । ऽअभयं द्यावापृथिवीऽ इति सूक्तेन प्रतिदिशं सेनाया उपतिष्ठते वा । ऽश्येनोऽसि गायत्रम्ऽ (६।४८) इति सूक्तेन सप्तर्षीन् यजत उपतिष्ठते वा सेनायाः प्रतिदिशम् । चतुर्षु दिक्षु कुर्यात् । सङ्ग्रामे वर्तमाने । ऽअभयं द्यावापृथिवी श्येनोऽसीति प्रतिदिशं सप्तर्षीनभयकामःऽ (कौश्स् । ५९।२६) । यजते । उपतिष्ठते वा । एकस्मिन् स्थाने कर्मप्रयोगं वा कुर्यात् । दिशि दिश्यभिमुखानि तन्त्राणि कृत्वा यजते । सूक्तविकल्पः । उपतिष्ठते । स्वस्थाने उर्ध्वस्थितो दिश्यभिमुखश्चतुर्षु दिक्षु कुर्यात् । समाप्तं सेनाया अभयकर्म ॥ [इन्द्रो मन्थतु (८।८।१) इति

'abhayaṃ dyāvāpṛthivī' (6.40) iti sūktena saptarṣīn yajate pratidiśaṃ senāyāḥ | 'abhayaṃ dyāvāpṛthivī' iti sūktena pratidiśaṃ senāyā upatiṣṭhate vā | 'śyeno'si gāyatram' (6.48) iti sūktena saptarṣīn yajata upatiṣṭhate vā senāyāḥ pratidiśam | caturṣu dikṣu kuryāt | saṅgrāme vartamāne | 'abhayaṃ dyāvāpṛthivī śyeno'sīti pratidiśaṃ saptarṣīnabhayakāmaḥ' (KauśS | 59.26) | yajate | upatiṣṭhate vā | ekasmin sthāne karmaprayogaṃ vā kuryāt | diśi diśyabhimukhāni tantrāṇi kṛtvā yajate | sūktavikalpaḥ | upatiṣṭhate | svasthāne urdhvasthito diśyabhimukhaścaturṣu dikṣu kuryāt | samāptaṃ senāyā abhayakarma || [indro manthatu (8.8.1) iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूतिरज्जुः (८।८।२) इति पूतिरज्जुमवधाय

pūtirajjuḥ (8.8.2) iti pūtirajjumavadhāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वत्थबधकयोरग्निं मन्थति

aśvatthabadhakayoragniṃ manthati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमम् (८।८।२) इति ममनुमन्त्रयते

dhūmam (8.8.2) iti mamanumantrayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रं कृत्वा ऽइन्द्रो मन्थतुऽ इति सूक्तेन बाधकदण्डानि सम्पात्याभिमन्त्र्य सेनाक्रमेषु वपति । तत उत्तरतन्त्रम् । समाप्तानि जयकर्माणि ॥ [स्वाहैभ्यः (८।८।२४) इति मित्रेभ्यो जुहोति

tantraṃ kṛtvā 'indro manthatu' iti sūktena bādhakadaṇḍāni sampātyābhimantrya senākrameṣu vapati | tata uttaratantram | samāptāni jayakarmāṇi || [svāhaibhyaḥ (8.8.24) iti mitrebhyo juhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुराहामीभ्यः (८।८।२४) इति सव्येनेङ्गिडममित्रेभ्यो बाधके

durāhāmībhyaḥ (8.8.24) iti savyeneṅgiḍamamitrebhyo bādhake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रोतं बर्हिषि कृत्वा सम्पातवन्तं प्रत्यृचं भृष्टीरभीवर्तोत्तमाभ्यामाचृतति ॥ कौश्स् २,६ १६ ।२९ ॥] अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽअभीवर्तेनऽ इति चतुर्भिरृग्भी रथचक्रनेमिमणिमयःसीसलोहरजतताम्रवेष्टितं हेमनाभिं त्रिर्वासितं कृत्वा सूत्रोतं बर्हिषि कृत्वा प्रत्यृचं सम्पात्याभिमन्त्र्य ऽउदसौ सूर्यःऽ (१।२९।५-६) इति द्वाभ्यामृग्भ्यां बध्नाति । तत उत्तरतन्त्रम् । अतिक्रान्त अर्धमर्दिते राष्ट्र इदं कर्म । अनेन कर्मणा राष्ट्रवृद्धिश्च भवति ॥ [अचिक्रदद् (३।३) आ त्वा गन् (३।४) इति यस्माद्राष्ट्रादवरुद्धस्तस्याशायां शयनविधं पुरोडाशं दर्भेषूदके निनयति

sūtrotaṃ barhiṣi kṛtvā sampātavantaṃ pratyṛcaṃ bhṛṣṭīrabhīvartottamābhyāmācṛtati || KauśS 2,6 16 .29 ||] abhyātānāntaṃ kṛtvā 'abhīvartena' iti caturbhirṛgbhī rathacakranemimaṇimayaḥsīsaloharajatatāmraveṣṭitaṃ hemanābhiṃ trirvāsitaṃ kṛtvā sūtrotaṃ barhiṣi kṛtvā pratyṛcaṃ sampātyābhimantrya 'udasau sūryaḥ' (1.29.5-6) iti dvābhyāmṛgbhyāṃ badhnāti | tata uttaratantram | atikrānta ardhamardite rāṣṭra idaṃ karma | anena karmaṇā rāṣṭravṛddhiśca bhavati || [acikradad (3.3) ā tvā gan (3.4) iti yasmādrāṣṭrādavaruddhastasyāśāyāṃ śayanavidhaṃ puroḍāśaṃ darbheṣūdake ninayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिक्तः स्नातः । खट्वायामार्षभं चर्मास्तीर्य तत्र राजानमारोहयति ऽभूतो भूतेषुऽ इति सूक्तेन ॥ [उदपात्रं समासिञ्चेते

abhiṣiktaḥ snātaḥ | khaṭvāyāmārṣabhaṃ carmāstīrya tatra rājānamārohayati 'bhūto bhūteṣu' iti sūktena || [udapātraṃ samāsiñcete

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरिदधाने ॥ कौश्स् २,७ १७ ।५ ॥] उदपात्रमुभावप्यासिञ्चतो धाराया उदकेन ॥ [सहैव नौ सुकृतं सह दुष्कृतम् इति ब्रह्मा ब्रूयात्

viparidadhāne || KauśS 2,7 17 .5 ||] udapātramubhāvapyāsiñcato dhārāyā udakena || [sahaiva nau sukṛtaṃ saha duṣkṛtam iti brahmā brūyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो राजपुत्रास्ताल्पाः पृथक्पादेषु गृहीत्वा सभामध्ये निदधति ॥ [दासः पादौ प्रक्षालयति

catvāro rājaputrāstālpāḥ pṛthakpādeṣu gṛhītvā sabhāmadhye nidadhati || [dāsaḥ pādau prakṣālayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजा ब्रूते ऽब्राह्मणायऽ । अनुज्ञामाहैतैर्मन्त्रैः ॥ प्रतिपद्यते

tato rājā brūte 'brāhmaṇāya' | anujñāmāhaitairmantraiḥ || pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मधुपर्को देयः । महाभिषेकः समाप्तः । अतःप्रभृति राजकर्माधिकारः । घृतावेक्षणं पुरोहितकर्मारात्रिकं नक्षत्रपूजाग्रहपूजादिकं कर्तव्यम् ॥ इममिन्द्र वर्धय क्षत्रियं मे (४।२२) इति क्षत्रियं प्रातःप्रातरभिमन्त्रयते

tatra madhuparko deyaḥ | mahābhiṣekaḥ samāptaḥ | ataḥprabhṛti rājakarmādhikāraḥ | ghṛtāvekṣaṇaṃ purohitakarmārātrikaṃ nakṣatrapūjāgrahapūjādikaṃ kartavyam || imamindra vardhaya kṣatriyaṃ me (4.22) iti kṣatriyaṃ prātaḥprātarabhimantrayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽइन्द्र क्षत्रम्ऽ इति द्वाभ्यामृग्भ्यामुपनयनम् । तन्त्र ऽअस्मिन् वसुऽ (१।९) इति गणस्थाने क्षत्रियमभिमन्त्रयते । क्षत्रियरयोपनयनं कुर्यात् । क्षत्रियस्योपनयने विशेषः । समानमन्यत् ॥ तदाहुर्न क्षत्रियं सावित्रीं वाचयेदिति

'indra kṣatram' iti dvābhyāmṛgbhyāmupanayanam | tantra 'asmin vasu' (1.9) iti gaṇasthāne kṣatriyamabhimantrayate | kṣatriyarayopanayanaṃ kuryāt | kṣatriyasyopanayane viśeṣaḥ | samānamanyat || tadāhurna kṣatriyaṃ sāvitrīṃ vācayediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[कथं नु तमुपनयीत यन्न वाचयेत्

[kathaṃ nu tamupanayīta yanna vācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.