Kesava: Kausikapaddhati 4.12

स्वापनविघ्नशमनम् । स्त्रीस्वापनकर्मोच्यते - [सहस्रशृङ्गः (४।५) इति स्वापनम्

svāpanavighnaśamanam | strīsvāpanakarmocyate - [sahasraśṛṅgaḥ (4.5) iti svāpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदपात्रेण सम्पातवता शालां सम्प्रोक्ष्यापरस्मिन् द्वारपक्षे न्युब्जति ॥ कौश्स् ४,१२ ३६ ।२ ॥] अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽसहस्रशृङ्गःऽ इति सूक्तेनोदपात्रं सम्पात्य शालां सम्प्रोक्षति । शयनशालां सर्वां प्रोक्षति । अभ्यन्तरद्वारे शेषमुदकं न्युब्जति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । स्वापनकर्म ॥ [एवं नग्नः

udapātreṇa sampātavatā śālāṃ samprokṣyāparasmin dvārapakṣe nyubjati || KauśS 4,12 36 .2 ||] abhyātānāntaṃ kṛtvā 'sahasraśṛṅgaḥ' iti sūktenodapātraṃ sampātya śālāṃ samprokṣati | śayanaśālāṃ sarvāṃ prokṣati | abhyantaradvāre śeṣamudakaṃ nyubjati | abhyātānādyuttaratantram | svāpanakarma || [evaṃ nagnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उलूखलमुत्तरां स्रक्तिं दक्षिणशयनपादं तन्तूनभिमन्त्रयते ॥ कौश्स् ४,१२ ३६ ।४ ॥] ऽसहस्रशृङ्गःऽ इति सूक्तेन नग्नो भूत्वोलूखलमभिमन्त्रयते । ऽसहस्रशृङ्गःऽ इति सूक्तेन गृहस्योत्तरं कोणमभिमन्त्रयते । ऽसहस्रशृङ्गःऽ इति सूक्तेन स्त्रियाः खटवाया दक्षिणं पादमभिमन्त्रयते । ऽसहस्रशृङ्गःऽ इति सूक्तेन खट्वाया रज्जुमभिमन्त्रयते । कर्मणां विकल्पः । स्त्रीस्वापनम् । पुरुषस्य विषये काम उत्पद्यते । कामविषये स्त्रीस्वापनं समाप्तम् । लज्जाप्रच्छादनं न भवतीत्यर्थः । स्वापनं सर्वेषां मानुषाणां निद्राकामानां निद्रा भवति । मैथुनमाचरतो विघ्नं न भवति । अन्तःस्वापनमित्युच्यते । मैथुनान्निद्रेच्छा भवतीत्यर्थः ॥ अथ पलायिन्याः स्त्रियो बन्धनकर्म तन्त्रक्रमेण क्रियते । रज्जुः कल्पते । तद्रज्जुवेष्टनमुच्यते । पलायमानाया निरोधकरणं कर्मोच्यते - [अस्थाद् द्यौः (६।७७) इति निवेष्टनम्

ulūkhalamuttarāṃ sraktiṃ dakṣiṇaśayanapādaṃ tantūnabhimantrayate || KauśS 4,12 36 .4 ||] 'sahasraśṛṅgaḥ' iti sūktena nagno bhūtvolūkhalamabhimantrayate | 'sahasraśṛṅgaḥ' iti sūktena gṛhasyottaraṃ koṇamabhimantrayate | 'sahasraśṛṅgaḥ' iti sūktena striyāḥ khaṭavāyā dakṣiṇaṃ pādamabhimantrayate | 'sahasraśṛṅgaḥ' iti sūktena khaṭvāyā rajjumabhimantrayate | karmaṇāṃ vikalpaḥ | strīsvāpanam | puruṣasya viṣaye kāma utpadyate | kāmaviṣaye strīsvāpanaṃ samāptam | lajjāpracchādanaṃ na bhavatītyarthaḥ | svāpanaṃ sarveṣāṃ mānuṣāṇāṃ nidrākāmānāṃ nidrā bhavati | maithunamācarato vighnaṃ na bhavati | antaḥsvāpanamityucyate | maithunānnidrecchā bhavatītyarthaḥ || atha palāyinyāḥ striyo bandhanakarma tantrakrameṇa kriyate | rajjuḥ kalpate | tadrajjuveṣṭanamucyate | palāyamānāyā nirodhakaraṇaṃ karmocyate - [asthād dyauḥ (6.77) iti niveṣṭanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवेष्टनेन वंशाग्रमवबध्य मध्यमायां बध्नाति ॥ कौश्स् ४,१२ ३६ ।६ ॥] ऽअस्थाद् द्यौःऽ इति सूक्तेन द्वितीयेन रज्जुवेष्टनमभिमन्त्र्य वंशाग्रे बद्ध्वा मध्यमस्थूणे बध्नाति ॥ [शयनपादमुत्पले च

āveṣṭanena vaṃśāgramavabadhya madhyamāyāṃ badhnāti || KauśS 4,12 36 .6 ||] 'asthād dyauḥ' iti sūktena dvitīyena rajjuveṣṭanamabhimantrya vaṃśāgre baddhvā madhyamasthūṇe badhnāti || [śayanapādamutpale ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकृष्टे च

ākṛṣṭe ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रं कृत्वा ऽअयं दर्भःऽ इति सूक्तेन दर्भमूलमोषधिवत् खात्वा सम्पात्याभिमन्त्र्य बध्नाति मन्युके । तत उत्तरतन्त्रम् । मन्युविनाशम् । स्त्रीविषये मन्युविनाशो भवति । समाप्तानि स्त्रीमन्युविनाशकानि ॥ अवीरजननमुच्यते । अपुत्रजननमित्यर्थः - [अग्ने जातान् (७।३४) इति न वीरं जनयेत् प्रान्यान् (७।३५) इति न विजायेतेत्यश्वतरीमूत्रमश्ममण्डलाभ्यां सङ्घृष्य भक्तेऽलङ्कारे

tantraṃ kṛtvā 'ayaṃ darbhaḥ' iti sūktena darbhamūlamoṣadhivat khātvā sampātyābhimantrya badhnāti manyuke | tata uttaratantram | manyuvināśam | strīviṣaye manyuvināśo bhavati | samāptāni strīmanyuvināśakāni || avīrajananamucyate | aputrajananamityarthaḥ - [agne jātān (7.34) iti na vīraṃ janayet prānyān (7.35) iti na vijāyetetyaśvatarīmūtramaśmamaṇḍalābhyāṃ saṅghṛṣya bhakte'laṅkāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽतृष्टिकःऽ इति द्व्यर्चेन सूक्तेन बाणापर्णीं लोहिताजाया द्रप्सेन सन्नीयाभिमन्त्र्य शयनमनु परिकिरति । पुरुषस्त्रीशयने च । समाप्तं विद्वेषणकरणं स्त्रीपुरुषस्योभयरुचिविनाशकरणम् ॥ अथ दौर्भाग्यकरणमुच्यते - [आ ते ददे (७।११४।१) इति मन्त्रोक्तानि संस्पृशति

'tṛṣṭikaḥ' iti dvyarcena sūktena bāṇāparṇīṃ lohitājāyā drapsena sannīyābhimantrya śayanamanu parikirati | puruṣastrīśayane ca | samāptaṃ vidveṣaṇakaraṇaṃ strīpuruṣasyobhayarucivināśakaraṇam || atha daurbhāgyakaraṇamucyate - [ā te dade (7.114.1) iti mantroktāni saṃspṛśati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.