Kesava: Kausikapaddhati 4.3

ऽनमस्ते लाङ्गलेभ्यःऽ इत्यृचोदकघटमभिमन्त्र्य वृषभयुक्तस्य हलस्याधस्तात् कृत्वा व्याधितं ततोऽभिषिञ्चति । क्षेत्रियस्य भैषज्यम् ॥ [नमः सनिस्रसाक्षेभ्यः (२।८।५) इति शून्यशालायामप्सु सम्पातानानयति

'namaste lāṅgalebhyaḥ' ityṛcodakaghaṭamabhimantrya vṛṣabhayuktasya halasyādhastāt kṛtvā vyādhitaṃ tato'bhiṣiñcati | kṣetriyasya bhaiṣajyam || [namaḥ sanisrasākṣebhyaḥ (2.8.5) iti śūnyaśālāyāmapsu sampātānānayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरं जरत्खाते सशालातृणे

uttaraṃ jaratkhāte saśālātṛṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽक्षेत्रियात्त्वाऽ इति सूक्तेनोदकघटं सह पिञ्जूलीभिरभिमन्त्र्य चतुष्पथे व्याधितं कृत्वावसिञ्चति । क्षेत्रिये ग्रहे काम्पीलशकलैर्बन्धयित्वा । क्षेत्रियभैषज्यम् । समाप्तानि क्षेत्रियभैषज्यानि ॥ उदकतृषाक्रान्तभैषज्यमुच्यते - [पार्थिवस्य (२।२९) इत्युद्यति पृष्ठसंहितावुपवेशयति

'kṣetriyāttvā' iti sūktenodakaghaṭaṃ saha piñjūlībhirabhimantrya catuṣpathe vyādhitaṃ kṛtvāvasiñcati | kṣetriye grahe kāmpīlaśakalairbandhayitvā | kṣetriyabhaiṣajyam | samāptāni kṣetriyabhaiṣajyāni || udakatṛṣākrāntabhaiṣajyamucyate - [pārthivasya (2.29) ityudyati pṛṣṭhasaṃhitāvupaveśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राङ्मुखं व्याधितं प्रत्यङ्मुखमव्याधितं शाखासूपवेश्य वैतसे चमस उपमन्थनीभ्यां तृष्णागृहीतस्य शिरसि मन्थमुपमथ्यातृषिताय प्रयच्छति

prāṅmukhaṃ vyādhitaṃ pratyaṅmukhamavyādhitaṃ śākhāsūpaveśya vaitase camasa upamanthanībhyāṃ tṛṣṇāgṛhītasya śirasi manthamupamathyātṛṣitāya prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽइन्द्रस्य या महीऽ इति सूक्तेन पालाशौदुम्बराद्याः समिध आदधाति । समाप्ता उदरकृमय उदरगण्डुलकाश्च दृष्टकृमयश्च तेषां भैषज्यम् ॥ अथ गोकृमिभैषज्यान्युच्यन्ते - [उद्यन्नादित्यः (२।३२) इत्युद्यति गोनामेत्याह असौ इति

'indrasya yā mahī' iti sūktena pālāśaudumbarādyāḥ samidha ādadhāti | samāptā udarakṛmaya udaragaṇḍulakāśca dṛṣṭakṛmayaśca teṣāṃ bhaiṣajyam || atha gokṛmibhaiṣajyānyucyante - [udyannādityaḥ (2.32) ityudyati gonāmetyāha asau iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्तान्ते ते हताः इति

sūktānte te hatāḥ iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽउद्यन्नादित्यःऽ इति सूक्तेन घृतमिश्रान् कृष्णचणकाञ्जुहोति । कृमिभैषज्यम् । ऽउद्यन्नादित्यःऽ इति सूक्तेन कल्माषं शरं गोवालवेष्टितं धारयति । ततः पाषाणेन चूर्णयति । ततः सूक्तेन प्रतपति । ततः सूक्तेन जपित्वाग्नावादधाति जुहोतीत्यर्थः । कृमिभैषज्यम् । ऽउद्यन्नादित्यःऽ इति सूक्तेन पांसूनभिमन्त्र्य वामे हस्ते कृत्वा दक्षिणामुखः पांसुना कृमिव्रणं मर्दयति । ऽउद्यन्नादित्यःऽ इति सूक्तेन पलाशवृक्षादिसमिध आदधाति । समाप्तं सर्वकृमिभैषज्यम् मनुष्यगजहस्त्यश्वादियूकालिक्षादिषु कृमिभैषज्यम् ॥ सर्वव्याधिभैषज्यमुच्यते - [अक्षीभ्यां ते (२।३३) इति वीबर्हम्

'udyannādityaḥ' iti sūktena ghṛtamiśrān kṛṣṇacaṇakāñjuhoti | kṛmibhaiṣajyam | 'udyannādityaḥ' iti sūktena kalmāṣaṃ śaraṃ govālaveṣṭitaṃ dhārayati | tataḥ pāṣāṇena cūrṇayati | tataḥ sūktena pratapati | tataḥ sūktena japitvāgnāvādadhāti juhotītyarthaḥ | kṛmibhaiṣajyam | 'udyannādityaḥ' iti sūktena pāṃsūnabhimantrya vāme haste kṛtvā dakṣiṇāmukhaḥ pāṃsunā kṛmivraṇaṃ mardayati | 'udyannādityaḥ' iti sūktena palāśavṛkṣādisamidha ādadhāti | samāptaṃ sarvakṛmibhaiṣajyam manuṣyagajahastyaśvādiyūkālikṣādiṣu kṛmibhaiṣajyam || sarvavyādhibhaiṣajyamucyate - [akṣībhyāṃ te (2.33) iti vībarham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.