Kesava: Kausikapaddhati 6.1

अथ क्रमप्राप्तोऽथर्ववेदविहितोऽभिचार उच्यते । मीमांसायामभिचारो निषिद्धः । ऽचोदनालक्षणोऽर्थो धर्मःऽ (जैसू १।१।२) इति । हिंसाचारः प्रतिषिद्धः । पुनरुपपादेऽभिचारः समर्थितः । मनुस्मृतौ च विहितोऽभिचारो ऽन ब्राह्मणो वेदयिता कदाचित्ऽ इत्यादिना । तस्मात् श्रुतिरथर्वाङ्गिरसी कुर्यादभिचारकम् इति । दोषश्च श्रूयते । ऽषट्स्वभिचरन् पततिऽ इति मनुः । ऽप्रमाणं स्मृतिःऽ इत्युक्तं मीमांसायाम् । तस्माद्विहितोऽभिचारः कर्तव्यः ॥ उभयतः परिच्छिन्नं शरमयं बर्हिराभिचारिकेषु

atha kramaprāpto'tharvavedavihito'bhicāra ucyate | mīmāṃsāyāmabhicāro niṣiddhaḥ | 'codanālakṣaṇo'rtho dharmaḥ' (jaisū 1.1.2) iti | hiṃsācāraḥ pratiṣiddhaḥ | punarupapāde'bhicāraḥ samarthitaḥ | manusmṛtau ca vihito'bhicāro 'na brāhmaṇo vedayitā kadācit' ityādinā | tasmāt śrutiratharvāṅgirasī kuryādabhicārakam iti | doṣaśca śrūyate | 'ṣaṭsvabhicaran patati' iti manuḥ | 'pramāṇaṃ smṛtiḥ' ityuktaṃ mīmāṃsāyām | tasmādvihito'bhicāraḥ kartavyaḥ || ubhayataḥ paricchinnaṃ śaramayaṃ barhirābhicārikeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणतः सम्भारमाहरत्याङ्गिरसम्

dakṣiṇataḥ sambhāramāharatyāṅgirasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमिश्रमिङ्गिडमाज्यम् ॥ सव्यानिं

viṣamiśramiṅgiḍamājyam || savyāniṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणापवर्गाणि

dakṣiṇāpavargāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणाप्रवण ईरिणे दक्षिणामुखः प्रयुङ्क्ते

dakṣiṇāpravaṇa īriṇe dakṣiṇāmukhaḥ prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साग्नीनि

sāgnīni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्ने यत्ते तपः (२।१९-२३) इति पुरस्ताद्धोमाः

agne yatte tapaḥ (2.19-23) iti purastāddhomāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[तथा तदग्ने कृणु जातवेदः (५।२९।२, ३) इत्याज्यभागौ

[tathā tadagne kṛṇu jātavedaḥ (5.29.2, 3) ityājyabhāgau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरमुं नुदे (६।७५) इति संस्थितहोमाः

niramuṃ nude (6.75) iti saṃsthitahomāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽमृत्योरहम्ऽ इत्यृचा बाधकीरादधाति समिधः ॥ [य इमाम् (६।१३३) अयं वज्रः (६।१३४) इति द्विगुणामेकवीरां सन्नह्य पाशान्निमुष्टितृतीयं दण्डं सम्पातवत्

'mṛtyoraham' ityṛcā bādhakīrādadhāti samidhaḥ || [ya imām (6.133) ayaṃ vajraḥ (6.134) iti dviguṇāmekavīrāṃ sannahya pāśānnimuṣṭitṛtīyaṃ daṇḍaṃ sampātavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकं षड्रात्रम् ॥ कौश्स् ६,१ ४७ ।३६ ॥] त्रींस्त्रीन् मुष्टीन् त्रिरात्रं द्वौ द्वौ द्विरात्रम् । एकैकं षड्रात्रं भुङ्क्ते ऽआहुतास्यभिहुतऽ (६।१३३।२) इत्येवमादि स्मर्तव्यम् ॥ [द्वादश्याः प्रातः क्षीरौदनं भोजयित्वोच्छिष्टानुच्छिष्टं बहुमत्स्ये प्रकिरति

ekaikaṃ ṣaḍrātram || KauśS 6,1 47 .36 ||] trīṃstrīn muṣṭīn trirātraṃ dvau dvau dvirātram | ekaikaṃ ṣaḍrātraṃ bhuṅkte 'āhutāsyabhihuta' (6.133.2) ityevamādi smartavyam || [dvādaśyāḥ prātaḥ kṣīraudanaṃ bhojayitvocchiṣṭānucchiṣṭaṃ bahumatsye prakirati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिदिनं भक्तं गृहीत्वा मेखलाया ग्रन्थिमालिम्पति ऽआहुतास्यभिहुतऽ (६।१३३।२) इत्यृचा ॥ [अयं वज्रः (६।१३४) इति बाह्यतो दण्डमूर्ध्वमवागग्रं तिसृभिरन्वृचं निहन्ति

pratidinaṃ bhaktaṃ gṛhītvā mekhalāyā granthimālimpati 'āhutāsyabhihuta' (6.133.2) ityṛcā || [ayaṃ vajraḥ (6.134) iti bāhyato daṇḍamūrdhvamavāgagraṃ tisṛbhiranvṛcaṃ nihanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरुपस्पृशेत् ॥ कौश्स् ६,१ ४७ ।१९ ॥] ऽअयं वज्रःऽ इति तिसृभिरृग्भिः बाह्यतो दण्डमर्धमवागग्रं कृत्वान्वृचं निहन्ति ॥ [यदश्नामि (६।१३५) इति मन्त्रोक्तम्

antarupaspṛśet || KauśS 6,1 47 .19 ||] 'ayaṃ vajraḥ' iti tisṛbhirṛgbhiḥ bāhyato daṇḍamardhamavāgagraṃ kṛtvānvṛcaṃ nihanti || [yadaśnāmi (6.135) iti mantroktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्पात्रमाहन्ति फड्ढतोऽसौ इति

yatpātramāhanti phaḍḍhato'sau iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽद्यावापृथिवी उरुऽ इति सूक्तेन परशुं वृक्षपत्रं च गृहीत्वा दक्षिणा धावतः शत्रोः पदं रजं छिनत्ति ॥ [अन्वक् त्रिस्तिर्यक् त्रिः

'dyāvāpṛthivī uru' iti sūktena paraśuṃ vṛkṣapatraṃ ca gṛhītvā dakṣiṇā dhāvataḥ śatroḥ padaṃ rajaṃ chinatti || [anvak tristiryak triḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि स्फोटति द्वेष्यो मृतो जानीयात् । अथवा एतत्सर्वं प्रतिकृतेः कर्तव्यमिति ॥ अभिचारतन्त्रमुच्यते - दक्षिणामुखः प्रयुङ्क्ते । ऽअव्यसश्चऽ (१९।६९।१) बर्हिर्लवनम्, वेदिः, उत्तरवेदिः, चाण्डालाग्निप्रणयनम्, अग्निप्रतिष्ठापनम्, ऽममाग्ने वर्चःऽ (५।३।१) इति व्रतग्रहणम्, इध्मप्रोक्षणम्, इध्मोपसमाधानम्, ब्रह्मासनं पश्चिमतः, ब्रह्मस्थापनम्, शरमयं बर्हिःप्रोक्षणम्, प्रसव्यं स्तरणम्, स्तीर्णप्रोक्षणम् प्रसव्यमात्मासनसंस्कारः, उदपात्रस्थापनम्, लोहमयस्रुवग्रहणम्, शाकपात्रेणेमामिङ्गिडविषमिश्राज्यं संस्कृत्य ग्रहग्रहणे विशेषः । ऽमहुमदस्य त्वा प्राणाय गृह्णेऽ इत्यादि पञ्चमग्रहग्रहणम् । ऽअग्ने यत्ते तपःऽ (२।१९-२३) इति पुरस्ताद्धोमाः । पञ्च सूक्तानि । ऽतथा तदग्ने कृणु जातवेदःऽ (५।२९।२-३) इति ऋचावाज्यभागौ । ततोऽभ्यातानान्तं पूर्वतन्त्रम् । आभिचारिके तन्त्रे पूर्वतन्त्रम्। अथोत्तरतन्त्रमुच्यते-स्विष्टकृदाद्युत्तरतन्त्रम् । सर्वत्राभिचारकर्मणि अभ्यातानानि हुत्वा ततः स्विष्टकृदाद्युत्तरतन्त्रम् । विष्णुक्रमा द्वादश । ऽनिरमुं नुदेऽ (६।७५) इति संस्थितहोमाः । उदपात्रे सम्पाता न भवन्ति । अभिचारतन्त्रे सर्वत्रास्मिन् - पश्चादग्नेः कर्ष्वां कूद्युपस्तीर्णायां द्वादशरात्रमपर्यावर्तमानः शयीत

yadi sphoṭati dveṣyo mṛto jānīyāt | athavā etatsarvaṃ pratikṛteḥ kartavyamiti || abhicāratantramucyate - dakṣiṇāmukhaḥ prayuṅkte | 'avyasaśca' (19.69.1) barhirlavanam, vediḥ, uttaravediḥ, cāṇḍālāgnipraṇayanam, agnipratiṣṭhāpanam, 'mamāgne varcaḥ' (5.3.1) iti vratagrahaṇam, idhmaprokṣaṇam, idhmopasamādhānam, brahmāsanaṃ paścimataḥ, brahmasthāpanam, śaramayaṃ barhiḥprokṣaṇam, prasavyaṃ staraṇam, stīrṇaprokṣaṇam prasavyamātmāsanasaṃskāraḥ, udapātrasthāpanam, lohamayasruvagrahaṇam, śākapātreṇemāmiṅgiḍaviṣamiśrājyaṃ saṃskṛtya grahagrahaṇe viśeṣaḥ | 'mahumadasya tvā prāṇāya gṛhṇe' ityādi pañcamagrahagrahaṇam | 'agne yatte tapaḥ' (2.19-23) iti purastāddhomāḥ | pañca sūktāni | 'tathā tadagne kṛṇu jātavedaḥ' (5.29.2-3) iti ṛcāvājyabhāgau | tato'bhyātānāntaṃ pūrvatantram | ābhicārike tantre pūrvatantram. athottaratantramucyate-sviṣṭakṛdādyuttaratantram | sarvatrābhicārakarmaṇi abhyātānāni hutvā tataḥ sviṣṭakṛdādyuttaratantram | viṣṇukramā dvādaśa | 'niramuṃ nude' (6.75) iti saṃsthitahomāḥ | udapātre sampātā na bhavanti | abhicāratantre sarvatrāsmin - paścādagneḥ karṣvāṃ kūdyupastīrṇāyāṃ dvādaśarātramaparyāvartamānaḥ śayīta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशरात्रं यावत् ॥ तत उत्थाय त्रिरह्न उदवज्रान् प्रहरति

dvādaśarātraṃ yāvat || tata utthāya trirahna udavajrān praharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णोदकमध्येऽक्षतसक्तून् प्रक्षिप्य पिबेत् अनालोडितान् एकोच्छ्वासेन ॥ [कथं त्रींस्त्रीन् काशींस्त्रिरात्रम्

uṣṇodakamadhye'kṣatasaktūn prakṣipya pibet anāloḍitān ekocchvāsena || [kathaṃ trīṃstrīn kāśīṃstrirātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ द्वौ त्रिरात्रम्

dvau dvau trirātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्धावत्सु स्तृतः ॥ कौश्स् ६,१ ४७ ।३८ ॥] त्रयोदशेऽहनि शय्याया उत्थायोत्तरतन्त्रं कृत्वा ब्राह्मणान् परिचारकांश्च क्षीरौदनं भोजयित्वा पात्रस्थमुच्छिष्टमेकधा कृत्वा ऽद्यावापृथिवी उरुऽ इति सूक्तेनाभिमन्त्रयेत्। तं गृहीत्वा बहुमत्स्ये गर्ते प्रक्षिपेत् । यदि ते धावन्तो दृश्यन्ते ततो द्वेष्यो मृतो जानीयात् । एकं कर्म ॥ आभिचारिकं पूर्वतन्त्रं कृत्वा "पश्चादग्नेः कर्ष्वां कूद्युपस्तीर्णायां द्वादशरात्रमपर्यावर्तमानः शयति । तत उत्थाय त्रिरह्न" इति वर्तते ॥ नद्या अनामसम्पन्नाया अश्मानं प्रास्यति प्रत्यृचम् । ऽद्यावापृथिवी उरुऽ इति सूक्तेन त्रिकालम् । उष्णोदकसक्तूनिति समानम् ॥ [लोहितशिरसं कृकलासम् अमून् हन्मि इति हत्वा सद्यः कार्यो भाङ्गे शयने

sandhāvatsu stṛtaḥ || KauśS 6,1 47 .38 ||] trayodaśe'hani śayyāyā utthāyottaratantraṃ kṛtvā brāhmaṇān paricārakāṃśca kṣīraudanaṃ bhojayitvā pātrasthamucchiṣṭamekadhā kṛtvā 'dyāvāpṛthivī uru' iti sūktenābhimantrayet. taṃ gṛhītvā bahumatsye garte prakṣipet | yadi te dhāvanto dṛśyante tato dveṣyo mṛto jānīyāt | ekaṃ karma || ābhicārikaṃ pūrvatantraṃ kṛtvā "paścādagneḥ karṣvāṃ kūdyupastīrṇāyāṃ dvādaśarātramaparyāvartamānaḥ śayati | tata utthāya trirahna" iti vartate || nadyā anāmasampannāyā aśmānaṃ prāsyati pratyṛcam | 'dyāvāpṛthivī uru' iti sūktena trikālam | uṣṇodakasaktūniti samānam || [lohitaśirasaṃ kṛkalāsam amūn hanmi iti hatvā sadyaḥ kāryo bhāṅge śayane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यातानान्तं कृत्वा कृकलासस्योरःशिरोऽवधाय पश्चादग्नेर्निधायोदग्व्रजत्या स्वेदजननात् । निवृत्य स्वेदेनालङ्कृत्य ऽद्यावापृथिवीऽ इति सूक्तेन जुहोति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । तन्त्रं कृत्वा शत्रुपादात् पांसून् गृहीत्वा पश्चादग्नेर्निधायोदग्व्रजत्या स्वेदजननात् । निवृत्य स्वेदालङ्कृतान् पांसून् ऽद्यावापृथिवीऽ इति सूक्तेन जुहोति । उत्तरतन्त्रम् ॥ [पश्चादग्नेर्लवणमृडीचीस्तिस्रोऽशीतीर्विकर्णीः शर्कराणाम्

abhyātānāntaṃ kṛtvā kṛkalāsasyoraḥśiro'vadhāya paścādagnernidhāyodagvrajatyā svedajananāt | nivṛtya svedenālaṅkṛtya 'dyāvāpṛthivī' iti sūktena juhoti | abhyātānādyuttaratantram | tantraṃ kṛtvā śatrupādāt pāṃsūn gṛhītvā paścādagnernidhāyodagvrajatyā svedajananāt | nivṛtya svedālaṅkṛtān pāṃsūn 'dyāvāpṛthivī' iti sūktena juhoti | uttaratantram || [paścādagnerlavaṇamṛḍīcīstisro'śītīrvikarṇīḥ śarkarāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं शिरसि

viṣaṃ śirasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाधकेनावागग्रेण प्रणयन्नन्वाह

bādhakenāvāgagreṇa praṇayannanvāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाशे स (२।१२।२) इति कोशे ग्रन्थीनुद्ग्रथ्नाति ॥ कौश्स् ६,१ ४७ ।४९ ॥] पश्चादग्नेर्लवणमृडीचीस्तिस्रोऽशीतीर्विकर्णीः शर्कराणां कृकलासशरीरेऽवधाय विषं शिरसि दत्त्वा बाधकेनावागग्रेण नीत्वा ऽद्यावापृथिवीऽ इति सूक्तेनाभिमन्त्र्य ऽपाशे सःऽ इति पादेन ग्रन्थीन्कोशे बध्नाति ॥ आमुम् (२।१२।४) इत्यादत्ते

pāśe sa (2.12.2) iti kośe granthīnudgrathnāti || KauśS 6,1 47 .49 ||] paścādagnerlavaṇamṛḍīcīstisro'śītīrvikarṇīḥ śarkarāṇāṃ kṛkalāsaśarīre'vadhāya viṣaṃ śirasi dattvā bādhakenāvāgagreṇa nītvā 'dyāvāpṛthivī' iti sūktenābhimantrya 'pāśe saḥ' iti pādena granthīnkośe badhnāti || āmum (2.12.4) ityādatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्मणि खादिरेण स्रुवेण गर्तं खनति

marmaṇi khādireṇa sruveṇa gartaṃ khanati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.