पादः , एकस्य च पादस्यादिमध्यान्तभागाः , अनेकस्य च पादस्य त एव स्थानानि । पादयमकं यथा ---- असज्जनवचो यस्य कलिकामधुगर्हितम् । तस्य स्याद्विषतरोः कलिकामधुगर्हितम् ॥ एकपादस्थादिमध्यान्तयमकानि यथा ---- हन्त हन्तररातीनां धीर धीरर्चिता तव । कामं कामन्दकीनीतिरस्या रस्या दिवानिशम् ॥ वसुपरासु परासुमिवोज्झतीष्वविकलं विकलङ्कशशिप्रभम् । प्रियतमं यतमन्तुमनीश्वरं रसिकता सिकतास्विव तासु का ॥ सुदृशो रसरेचकितं चकितं भवतीक्षितमस्ति मितं स्तिमितम् । अपि हासलवस्तवकस्तव कस्तुलयेन्ननु कामधुरां मधुराम् ॥ पादयोरादिमध्यान्तयमकानि यथा ---- भ्रमर ! द्रुतपुष्पाणि भ्रम रत्यौ पिवन् मधु । का कुन्दकुसुमे प्रीतिः काकुं दत्त्वा विरौषि यत् ॥ अष्यशक्यं तया दत्तं दुःखं शक्यन्तरात्मनि । वाष्यो वाहीकनारीणां वेगवाही कपोलयोः ॥ सपदि कृतपदस्त्वदीक्षितेन स्मितशुचिना स्मरतत्त्वदीक्षितेन । भवति वत जनः सचित्तद्=अहो न खलु मृषा कुत एव चित्तदाहो ॥ एकान्तरपादान्तयमक यथा ---- उद्वेजयति भूतानि तस्य राज्ञः कुशासनम् । सिंहासनवियुक्तस्य तस्य क्षिप्रं कुशासनम् ॥ एवमेतान्तरपादादिमध्ययमकान्यूह्यानि । समस्तपादान्तयमकं यथा ---- नतोन्नतभ्रूगतिवद्धलास्यां विलोक्य तन्वीं शशिपेशलास्याम् । मनः किमुत्ताम्यसि चञ्चलास्यां कृती स्मराज्ञआ यदि पुष्कलास्याम् ॥ एवं समस्तपादादिमध्ययमकानि व्याख्यातव्यानि । अन्ये च सङ्करजातिभेदाः सुधियोत्प्रेक्ष्याः । अक्षरयमकं त्वेकाक्षरमनेकाक्षरं च । एकाक्षरं यथा ---- नानाकारेण कान्ताभ्रूराराधितमनोयुवा । विविक्तेन विलासेन ततक्ष हृदयं नृणाम् ॥ एवं स्थानान्तरयोगेऽपि द्रष्टव्यः । सजान्तीयनैरन्तर्यादस्य प्रकर्षो भवति । स चायं हरिप्रबोधे दृश्यते । यथा ---- विविधधववना नागगर्द्धर्द्धनाना विविततगगनानाममज्जज्जनाना । रुरुशशललना नाववन्धुन्धुनाना मम हि हिततनानाननस्वस्वनाना ॥ अनया च वर्णयमकमालया पदयमकमाला व्याख्याता
pādaḥ , ekasya ca pādasyādimadhyāntabhāgāḥ , anekasya ca pādasya ta eva sthānāni / pādayamakaṃ yathā ---- asajjanavaco yasya kalikāmadhugarhitam / tasya syādviṣataroḥ kalikāmadhugarhitam // ekapādasthādimadhyāntayamakāni yathā ---- hanta hantararātīnāṃ dhīra dhīrarcitā tava / kāmaṃ kāmandakīnītirasyā rasyā divāniśam // vasuparāsu parāsumivojjhatīṣvavikalaṃ vikalaṅkaśaśiprabham / priyatamaṃ yatamantumanīśvaraṃ rasikatā sikatāsviva tāsu kā // sudṛśo rasarecakitaṃ cakitaṃ bhavatīkṣitamasti mitaṃ stimitam / api hāsalavastavakastava kastulayennanu kāmadhurāṃ madhurām // pādayorādimadhyāntayamakāni yathā ---- bhramara ! drutapuṣpāṇi bhrama ratyau pivan madhu / kā kundakusume prītiḥ kākuṃ dattvā virauṣi yat // aṣyaśakyaṃ tayā dattaṃ duḥkhaṃ śakyantarātmani / vāṣyo vāhīkanārīṇāṃ vegavāhī kapolayoḥ // sapadi kṛtapadastvadīkṣitena smitaśucinā smaratattvadīkṣitena / bhavati vata janaḥ sacittad=aho na khalu mṛṣā kuta eva cittadāho // ekāntarapādāntayamaka yathā ---- udvejayati bhūtāni tasya rājñaḥ kuśāsanam / siṃhāsanaviyuktasya tasya kṣipraṃ kuśāsanam // evametāntarapādādimadhyayamakānyūhyāni / samastapādāntayamakaṃ yathā ---- natonnatabhrūgativaddhalāsyāṃ vilokya tanvīṃ śaśipeśalāsyām / manaḥ kimuttāmyasi cañcalāsyāṃ kṛtī smarājñaā yadi puṣkalāsyām // evaṃ samastapādādimadhyayamakāni vyākhyātavyāni / anye ca saṅkarajātibhedāḥ sudhiyotprekṣyāḥ / akṣarayamakaṃ tvekākṣaramanekākṣaraṃ ca / ekākṣaraṃ yathā ---- nānākāreṇa kāntābhrūrārādhitamanoyuvā / viviktena vilāsena tatakṣa hṛdayaṃ nṛṇām // evaṃ sthānāntarayoge'pi draṣṭavyaḥ / sajāntīyanairantaryādasya prakarṣo bhavati / sa cāyaṃ hariprabodhe dṛśyate / yathā ---- vividhadhavavanā nāgagarddharddhanānā vivitatagaganānāmamajjajjanānā / ruruśaśalalanā nāvavandhundhunānā mama hi hitatanānānanasvasvanānā // anayā ca varṇayamakamālayā padayamakamālā vyākhyātā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.