Kiranatantra, chapters 1-6 (with comm.) 6

न पुनरनुग्रहशक्तिरेव तिरोभावात्मतां गच्छतीत्युपपद्यते यतः परमेश्वरस्य शक्तिः कृत्यस्य यत्संस्थानं स्थितिः तेनैव भेदं प्राप्ता न मुख्यत इत्युक्तम्। ईशः सदाशिवः शान्तः कृत्यभेदाद्विभिद्यत इति। ।क़ुओते ईशः सदाशिवः शान्तः कृत्यभेदाद्विभिद्यते ।किर्। ३:१३च्द् ततश्च परमेश्वरवत्साप्यपरिणामिन्येव। यदुक्तम् परिणामो ऽचेतनस्य चेतनस्य न युज्यते। इति। ।क़ुओते परिणामो ऽचेतनस्य चेतनस्य न युज्यते ।किर्। २:२६अब्। सा च द्विजादीनां वर्णानां परमपदं मोक्षाख्यं गच्छतां निश्रेणी सोपानपङ्क्तिः ऊर्ध्वगतिहेतुत्वादिति। एवं तीव्रशक्तिनिपातेन गुरुणा दीक्षितो यदा ।क़ुओते तीव्रशक्तिनिपातेन गुरुणा दीक्षितो यदा ।किर्। १:२१अब्। इत्येतत्सूक्तमेवेति॥ एवं समाप्तश्च पञ्चमो ऽध्यायः॥ ।चोलो इति नारायणकण्ठात्मजभट्टरामकण्ठविरचितायां श्रीमत्किरणवृत्तौ पन्चमं प्रकरणम्॥ च्ह्अप्तेर् ६ अथोपायपदार्थस्य परीक्षार्थं प्रश्नपूर्वकं प्रकरणान्तरम् गरुड उवाच सर्वानुग्राहकः प्रोक्तः शिवः परमकारणः । द्विजातयस्तु ये वर्णा न्यूनाधिकतया स्थिताः

na punaranugrahaśaktireva tirobhāvātmatāṃ gacchatītyupapadyate yataḥ parameśvarasya śaktiḥ kṛtyasya yatsaṃsthānaṃ sthitiḥ tenaiva bhedaṃ prāptā na mukhyata ityuktam| īśaḥ sadāśivaḥ śāntaḥ kṛtyabhedādvibhidyata iti| /quote īśaḥ sadāśivaḥ śāntaḥ kṛtyabhedādvibhidyate /Kir/ 3:13cd tataśca parameśvaravatsāpyapariṇāminyeva| yaduktam pariṇāmo 'cetanasya cetanasya na yujyate| iti| /quote pariṇāmo 'cetanasya cetanasya na yujyate /Kir/ 2:26ab. sā ca dvijādīnāṃ varṇānāṃ paramapadaṃ mokṣākhyaṃ gacchatāṃ niśreṇī sopānapaṅktiḥ ūrdhvagatihetutvāditi| evaṃ tīvraśaktinipātena guruṇā dīkṣito yadā /quote tīvraśaktinipātena guruṇā dīkṣito yadā /Kir/ 1:21ab. ityetatsūktameveti|| evaṃ samāptaśca pañcamo 'dhyāyaḥ|| /Colo iti nārāyaṇakaṇṭhātmajabhaṭṭarāmakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmatkiraṇavṛttau pancamaṃ prakaraṇam|| CHAPTER 6 athopāyapadārthasya parīkṣārthaṃ praśnapūrvakaṃ prakaraṇāntaram garuḍa uvāca sarvānugrāhakaḥ proktaḥ śivaḥ paramakāraṇaḥ / dvijātayastu ye varṇā nyūnādhikatayā sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारो ऽपि यदैवं स्यात् फलमेवं न किं भवेत् । संस्कारः सदृशस्तेषां न्यूनाधिकगतिः कथम्

saṃskāro 'pi yadaivaṃ syāt phalamevaṃ na kiṃ bhavet / saṃskāraḥ sadṛśasteṣāṃ nyūnādhikagatiḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायं संस्कारो जातेः शरीरस्य वा मतः। अपि तु प्राणिनश्चेतनस्यैवानुग्रहात्मकः तथाश्रुतेरिति न साधर्म्यमात्रेणान्यथा कल्पनीयः। तन्नैष दोष इति। ये त्वयमपि संस्कारत्वाज्जातेः शरीरस्य वा संस्कारो भवन्न दृष्टेनैव रूपेण श्राद्धादि पितृपितामहादेरिव पुरुषस्योपकारो भविष्यतीति कल्पयन्ति तान्प्रत्युच्यते यदि जातेस्तदेकस्मिन् दीक्षिते ऽखिलदीक्षणम्

nāyaṃ saṃskāro jāteḥ śarīrasya vā mataḥ| api tu prāṇinaścetanasyaivānugrahātmakaḥ tathāśruteriti na sādharmyamātreṇānyathā kalpanīyaḥ| tannaiṣa doṣa iti| ye tvayamapi saṃskāratvājjāteḥ śarīrasya vā saṃskāro bhavanna dṛṣṭenaiva rūpeṇa śrāddhādi pitṛpitāmahāderiva puruṣasyopakāro bhaviṣyatīti kalpayanti tānpratyucyate yadi jātestadekasmin dīkṣite 'khiladīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन जातेर्न वक्तव्यो जडत्वान्न तनोर्मतः । चिद्रूपानुग्रहः प्रोक्तः सर्वानुग्राहकः शिवः

tena jāterna vaktavyo jaḍatvānna tanormataḥ / cidrūpānugrahaḥ proktaḥ sarvānugrāhakaḥ śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातेः सर्वपुरुषगतत्वेनाविशेषादेकपुरुषमोक्षोद्देशेन संस्कारे सर्वपुरुषमोक्षप्रसङ्गः। शरीरस्य तु पुरुषभेदेन भेदादेतत्प्रसङ्गाभावे ऽपि जडत्वान्निष्फल एव संस्कारः प्रोक्तः। अथ तद्द्वारेण चेतनस्यैवासौ संस्कार इत्युच्यते यद्येवमविरोधः। यतश्चिद्रूपानुग्रहः प्रोक्तो ऽस्माभिरिति। अत्रैव परीक्षान्तराय प्रश्नः गरुड उवाच सर्वानुग्रहकर्तृत्वाद् बालबालिशभोगिनाम् । कर्तव्यो ऽनुग्रहो देव स च संस्कारपूर्वकः

jāteḥ sarvapuruṣagatatvenāviśeṣādekapuruṣamokṣoddeśena saṃskāre sarvapuruṣamokṣaprasaṅgaḥ| śarīrasya tu puruṣabhedena bhedādetatprasaṅgābhāve 'pi jaḍatvānniṣphala eva saṃskāraḥ proktaḥ| atha taddvāreṇa cetanasyaivāsau saṃskāra ityucyate yadyevamavirodhaḥ| yataścidrūpānugrahaḥ prokto 'smābhiriti| atraiva parīkṣāntarāya praśnaḥ garuḍa uvāca sarvānugrahakartṛtvād bālabāliśabhoginām / kartavyo 'nugraho deva sa ca saṃskārapūrvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारेणैव मुक्तिः स्यात् प्रोक्ता तन्त्रे यदा तदा । क्रियाज्ञानव्रतादीनाम् उपायानामहेतुता

saṃskāreṇaiva muktiḥ syāt proktā tantre yadā tadā / kriyājñānavratādīnām upāyānāmahetutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये पदवाक्यादिसंस्कारेण व्यवस्थिता ये च प्रकारान्तरेण बालादयः तेषां सर्वेषामेव भगवान्मलपरिपाकपरीक्षया तत्प्रकारानुसारेण प्रसादं करोति। न तु ज्ञानायोग्यान्परित्यजतीत्यर्थः। तथा हि केचिच्चात्र क्रियायोग्यास् तेषां मुक्तिस्तथैव हि

ye padavākyādisaṃskāreṇa vyavasthitā ye ca prakārāntareṇa bālādayaḥ teṣāṃ sarveṣāmeva bhagavānmalaparipākaparīkṣayā tatprakārānusāreṇa prasādaṃ karoti| na tu jñānāyogyānparityajatītyarthaḥ| tathā hi keciccātra kriyāyogyās teṣāṃ muktistathaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानयोग्यास्तथा चान्ये चर्यायोग्यास्तथापरे । एवं येषां यथा प्रोक्तो मोक्षस्तेनेशयोजनात्

jñānayogyāstathā cānye caryāyogyāstathāpare / evaṃ yeṣāṃ yathā prokto mokṣasteneśayojanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा हि अनुष्ठानं भवेदिति भावः सत्यम्। तत्तु क्रियाक्षिप्तत्वाज्ज्ञानं शास्त्रैकदेशमात्रविषयं क्रियैवोक्तमित्यविरोधः। ये तु प्रोक्तेभ्यो ऽन्ये पदवाक्यप्रमाणकुशलास्ते ज्ञाने व्याख्याने च तदर्थ विचारे च योग्यत्वादाचार्या एवाधिक्रियन्त इत्यर्थः। ये त्वपरे बालिशत्वेनोक्ताः क्रियायामप्ययोग्यास्ते चर्यायामेव कृच्छ्रचान्द्रायणादिव्रतरूपायां योग्यत्वादधिक्रियन्त इत्येवमीशनियोजनाद्दीक्षानन्तरंतेन भगवता येषां क्रियाज्ञानाद्यधिकारिणां यथा नित्यनैमित्तिकानुष्ठानप्रकारेण मोक्षः प्रत्यवायफलेभ्यः प्रोक्तस्तैस्तथैवानुष्ठेय इत्यध्याहारः। अन्यथा समयोल्लङ्घनात्प्रोक्तं क्रव्यादत्वं शतं समाः। इति। ।क़ुओते समयोल्लङ्घनात्प्रोक्तं क्रव्यादत्वं शतं समाः ।सर्। २५:२च्द्; बुत् च्फ़्। ।किर्व्। ५:२७।६ अन्द् १:१०।५ अन्द् थे फ़ोओत्नोते तो थे त्रन्स्लतिओन् ओफ़् थे लत्तेर्। न प्रत्यवायफलेभ्यस्तेषां मोक्ष इत्यर्थः। एवं तावद्यथाधिकारं ज्ञानादीनां चोदितत्वात्सर्वानुष्ठेयत्वदोषः परिहृतः। यत्तूक्तं किमर्थमनुष्ठीयन्त इति तत्रोच्यते ज्ञानादीनामुपायानां दीक्षा कारणमिष्यते । दीक्षयैव न मोक्षः स्याद् उपायः स नियामकः

jñātvā hi anuṣṭhānaṃ bhavediti bhāvaḥ satyam| tattu kriyākṣiptatvājjñānaṃ śāstraikadeśamātraviṣayaṃ kriyaivoktamityavirodhaḥ| ye tu proktebhyo 'nye padavākyapramāṇakuśalāste jñāne vyākhyāne ca tadartha vicāre ca yogyatvādācāryā evādhikriyanta ityarthaḥ| ye tvapare bāliśatvenoktāḥ kriyāyāmapyayogyāste caryāyāmeva kṛcchracāndrāyaṇādivratarūpāyāṃ yogyatvādadhikriyanta ityevamīśaniyojanāddīkṣānantaraṃtena bhagavatā yeṣāṃ kriyājñānādyadhikāriṇāṃ yathā nityanaimittikānuṣṭhānaprakāreṇa mokṣaḥ pratyavāyaphalebhyaḥ proktastaistathaivānuṣṭheya ityadhyāhāraḥ| anyathā samayollaṅghanātproktaṃ kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ| iti| /quote samayollaṅghanātproktaṃ kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ /Sar/ 25:2cd; but cf. /KirV/ 5:27.6 and 1:10.5 and the footnote to the translation of the latter. na pratyavāyaphalebhyasteṣāṃ mokṣa ityarthaḥ| evaṃ tāvadyathādhikāraṃ jñānādīnāṃ coditatvātsarvānuṣṭheyatvadoṣaḥ parihṛtaḥ| yattūktaṃ kimarthamanuṣṭhīyanta iti tatrocyate jñānādīnāmupāyānāṃ dīkṣā kāraṇamiṣyate / dīkṣayaiva na mokṣaḥ syād upāyaḥ sa niyāmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ज्ञानादीनां निष्प्रयोजनत्वमत्रोपायत्वेन श्रुतत्वात्। केवलं दीक्षापूर्वत्वेन तेषां श्रुतत्वात् न दीक्षया कार्यभूतो बन्धमोक्षः तस्य तयैवासम्पादितत्वात्। अपि तूपायः स नियामक इति येषां यथा बन्धनानां मोक्षार्थं विच्छेदात्मको नियमो दीक्षया न कृतः तेषां केषाञ्चिदेव स ज्ञानादिरुपायो नियामको विच्छेदको हेतुरुक्तः। तथा हि सर्वानुग्रहकर्तृत्वाद् उपायास्ते प्रकीर्तिताः । एकः कस्मादुपायो न प्रोक्तस्तेन यदन्यथा

na jñānādīnāṃ niṣprayojanatvamatropāyatvena śrutatvāt| kevalaṃ dīkṣāpūrvatvena teṣāṃ śrutatvāt na dīkṣayā kāryabhūto bandhamokṣaḥ tasya tayaivāsampāditatvāt| api tūpāyaḥ sa niyāmaka iti yeṣāṃ yathā bandhanānāṃ mokṣārthaṃ vicchedātmako niyamo dīkṣayā na kṛtaḥ teṣāṃ keṣāñcideva sa jñānādirupāyo niyāmako vicchedako heturuktaḥ| tathā hi sarvānugrahakartṛtvād upāyāste prakīrtitāḥ / ekaḥ kasmādupāyo na proktastena yadanyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ लौकिकन्यायसाहस्री । च्फ़्। शाबरभाष्य १।३।२५। ज्ञत्वाद्दोषो महान्भवेत्

a Laukikanyāyasāhasrī . Cf. Śābarabhāṣya 1.3.25. jñatvāddoṣo mahānbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तेषां विमुक्तिः स्याद् दीक्षया भक्तियोगतः । ये ऽत्र शक्ता न तेषां तु शोध्यास्तेषां प्रकाशयेत्

tena teṣāṃ vimuktiḥ syād dīkṣayā bhaktiyogataḥ / ye 'tra śaktā na teṣāṃ tu śodhyāsteṣāṃ prakāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ततः शक्तिपातानुमानं युक्तं प्रतिबन्धाभावादिति। भक्तियोगत एव तेषां तिर्यग्वैलक्षण्येन ज्ञानसिद्धेरत्यन्ताशक्तत्वेन च शास्त्रचोदितानुष्ठानासम्भवादप्राप्तदीक्षाणामिवोपासकानां भगवद्विषयस्तुतिनमस्कारसपर्याद्येव नित्यमनुष्ठेयं युक्तमित्यविरोधः। येनैव तेषां ज्ञानाद्यननुष्ठेयमित्युक्तं तेन कारणेन यदुक्तम् क्रियाज्ञानव्रतादीनामुपायानामहेतुता। इति ।क़ुओते क्रियाज्ञानव्रतादीनामुपायानामहेतुता ।किर्। ६:६च्द्। संस्कारेणैव मुक्तिः स्यात् ।क़ुओते संस्कारेणैव मुक्तिः स्यात् ।किर्। ६:६अ। इति च तस्मिन्विषये सिद्धसाधनत्वादयुक्तमिति। अथोपसंहारः एवं ज्ञानादिकं सर्वं तच्छक्तस्य प्रकाशयेत् । अन्यथा स्थितिभङ्गः स्यात् स्थितिश्चोक्ता शिवागमे

na tataḥ śaktipātānumānaṃ yuktaṃ pratibandhābhāvāditi| bhaktiyogata eva teṣāṃ tiryagvailakṣaṇyena jñānasiddheratyantāśaktatvena ca śāstracoditānuṣṭhānāsambhavādaprāptadīkṣāṇāmivopāsakānāṃ bhagavadviṣayastutinamaskārasaparyādyeva nityamanuṣṭheyaṃ yuktamityavirodhaḥ| yenaiva teṣāṃ jñānādyananuṣṭheyamityuktaṃ tena kāraṇena yaduktam kriyājñānavratādīnāmupāyānāmahetutā| iti /quote kriyājñānavratādīnāmupāyānāmahetutā /Kir/ 6:6cd. saṃskāreṇaiva muktiḥ syāt /quote saṃskāreṇaiva muktiḥ syāt /Kir/ 6:6a. iti ca tasminviṣaye siddhasādhanatvādayuktamiti| athopasaṃhāraḥ evaṃ jñānādikaṃ sarvaṃ tacchaktasya prakāśayet / anyathā sthitibhaṅgaḥ syāt sthitiścoktā śivāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभावे न किञ्चित्स्यात् तेनायं नियमः स्थितः । सर्वानुग्राहकत्वेन स्थित्युपायविवक्षया

tadabhāve na kiñcitsyāt tenāyaṃ niyamaḥ sthitaḥ / sarvānugrāhakatvena sthityupāyavivakṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानयोग्यस्य ज्ञानं नित्यानुष्ठेयतया प्रकाशयेदाचार्यः। क्रियादियोग्यस्य तु क्रियादीनि। सो ऽपि तथैवानुतिष्ठेत्। अन्यथागमविहिताया नित्याद्यनुष्ठानात्मिकायाः स्थितेरननुष्ठानात् भङ्गः स्यादेव। एवं स्थितेर्भङ्गे जाते सति न किञ्चित्स्यादिति वक्ष्यमाणप्रायश्चित्ताक्रान्तत्वात् तस्य न दीक्षाफलं समनन्तरं स्यात्। प्रायश्चित्तविघ्नाक्रान्तत्वादिति तेन कारणेनायं ज्ञानादीनां नित्यानुष्ठेयतया पुरुषार्थत्वेन नियमः स्थित इति। तदननुष्ठाने तु तेषां प्रायश्चित्तफलभोक्तृता। तदन्ते तु विशुद्धज्ञानकेवलित्वेन परमेश्वरादनुग्रहस्तावतो ऽपि मलस्य द्रव्यत्वेन स्वतो निवृत्त्यसंभवादित्येवं स्थित्युपायविवक्षयापि सर्वेषां परिणतमलानामनुग्राहको भगवानित्यदोषः। अत्रैव परीक्षान्तराय प्रश्नः गरुड उवाच पाशविश्लेषणार्थं तु दीक्षापि क्रियते किल । विश्लेषो ऽपि न दृश्येत अदृष्टत्वात्कथं वद

jñānayogyasya jñānaṃ nityānuṣṭheyatayā prakāśayedācāryaḥ| kriyādiyogyasya tu kriyādīni| so 'pi tathaivānutiṣṭhet| anyathāgamavihitāyā nityādyanuṣṭhānātmikāyāḥ sthiterananuṣṭhānāt bhaṅgaḥ syādeva| evaṃ sthiterbhaṅge jāte sati na kiñcitsyāditi vakṣyamāṇaprāyaścittākrāntatvāt tasya na dīkṣāphalaṃ samanantaraṃ syāt| prāyaścittavighnākrāntatvāditi tena kāraṇenāyaṃ jñānādīnāṃ nityānuṣṭheyatayā puruṣārthatvena niyamaḥ sthita iti| tadananuṣṭhāne tu teṣāṃ prāyaścittaphalabhoktṛtā| tadante tu viśuddhajñānakevalitvena parameśvarādanugrahastāvato 'pi malasya dravyatvena svato nivṛttyasaṃbhavādityevaṃ sthityupāyavivakṣayāpi sarveṣāṃ pariṇatamalānāmanugrāhako bhagavānityadoṣaḥ| atraiva parīkṣāntarāya praśnaḥ garuḍa uvāca pāśaviśleṣaṇārthaṃ tu dīkṣāpi kriyate kila / viśleṣo 'pi na dṛśyeta adṛṣṭatvātkathaṃ vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षा पाशविश्लेषहेतुः। अपिशब्दाच्छिवत्वव्यक्तिहेतुश्च न भवति क्रियात्वाद्दर्शनान्तरदृष्टज्योतिष्टोमब्रह्महत्यादिक्रियावत्। कर्मणां च पाशानां दीक्षया विश्लेषो न सम्भवेत्। शरीरान्तरभोग्यत्वे सति ततो देशकालदूरवर्तित्वेन दृष्टत्वात्। खड्गविच्छेदो दूरस्थितभटादीनामिवेति प्रश्नार्थः। सिद्धान्तस्तु भगवान् उवाच पाशस्तोभात्क्षयः सिद्धः संसिद्धैः सो ऽपि शम्बरैः । शम्बराणामचिन्त्यत्वाद् यथा मूर्तविषक्षयः

dīkṣā pāśaviśleṣahetuḥ| apiśabdācchivatvavyaktihetuśca na bhavati kriyātvāddarśanāntaradṛṣṭajyotiṣṭomabrahmahatyādikriyāvat| karmaṇāṃ ca pāśānāṃ dīkṣayā viśleṣo na sambhavet| śarīrāntarabhogyatve sati tato deśakāladūravartitvena dṛṣṭatvāt| khaḍgavicchedo dūrasthitabhaṭādīnāmiveti praśnārthaḥ| siddhāntastu bhagavān uvāca pāśastobhātkṣayaḥ siddhaḥ saṃsiddhaiḥ so 'pi śambaraiḥ / śambarāṇāmacintyatvād yathā mūrtaviṣakṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयो ऽपि हेतुरनैकान्तिक इत्युच्यते नामसंकीर्तनादेव यथा कश्चित्प्रसाध्यते । दूरस्थो मन्त्रमुख्यैस्तु तद्वत्कर्मक्षयस्त्विह

dvitīyo 'pi heturanaikāntika ityucyate nāmasaṃkīrtanādeva yathā kaścitprasādhyate / dūrastho mantramukhyaistu tadvatkarmakṣayastviha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव शरीरान्तरभोग्यस्वकर्माकाल एव मन्त्रबलादुपस्थापितमुपभुक्तत्वात्तत्रैव क्षयमेष्यतीति न दोषः कश्चित्। अत्रैव प्रश्नान्तरम् गरुड उवाच अशेषपाशविश्लेषो यदि देव स दीक्षया । जातायामर्थनिष्पत्तौ कथं स्याद्वपुषः स्थितिः

tathaiva śarīrāntarabhogyasvakarmākāla eva mantrabalādupasthāpitamupabhuktatvāttatraiva kṣayameṣyatīti na doṣaḥ kaścit| atraiva praśnāntaram garuḍa uvāca aśeṣapāśaviśleṣo yadi deva sa dīkṣayā / jātāyāmarthaniṣpattau kathaṃ syādvapuṣaḥ sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धान्तस्तु भगवान् उवाच जातायां घटनिष्पत्तौ यथा चक्रं भ्रमत्यपि । पूर्वसंस्कारसंसिद्धं तथा वपुरिदं स्थितम्

siddhāntastu bhagavān uvāca jātāyāṃ ghaṭaniṣpattau yathā cakraṃ bhramatyapi / pūrvasaṃskārasaṃsiddhaṃ tathā vapuridaṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटस्य निष्पत्त्यर्थं हि चक्रभ्रमणं तस्यां जातायां सम्पन्नायामपि यथा तत्संस्कारत एव चक्रभ्रमणं दृश्यते तथा सद्योनिर्वाणदीक्षायां कर्मादिसर्वपाशक्षये ऽपि तत्संस्कारेणैव दीक्षितानां कियन्तं कालं शरीरं तिष्ठतीति निमित्ताभावादित्यस्य हेतोस्तत्कालनैमित्तिकाभावासिद्धावनैकान्तिकत्वान्न प्रोक्तदीक्षाफलश्रुतिबाधक्षतिरिति। तदिदमाहुः तिष्ठति संस्कारवशाच्चक्रभ्रमवद्धृतशरीर इति ।क़ुओते तिष्ठति संस्कारवशाच्चक्रभ्रमवद्धृतशरीरः ।सन्ख्। ६७च्द्। ।नोइन्देन्त् असद्योनिर्वाणदीक्षाविषये तु सर्वपाशक्षयाश्रुतेरयं हेतुरसिद्धत्वादेवाबाधक इत्युच्यते अनेकभविकं कर्म दग्धबीजमिवाणुभिः । भविष्यदपि संरुद्धं येनेदं तद्धि भोगतः

ghaṭasya niṣpattyarthaṃ hi cakrabhramaṇaṃ tasyāṃ jātāyāṃ sampannāyāmapi yathā tatsaṃskārata eva cakrabhramaṇaṃ dṛśyate tathā sadyonirvāṇadīkṣāyāṃ karmādisarvapāśakṣaye 'pi tatsaṃskāreṇaiva dīkṣitānāṃ kiyantaṃ kālaṃ śarīraṃ tiṣṭhatīti nimittābhāvādityasya hetostatkālanaimittikābhāvāsiddhāvanaikāntikatvānna proktadīkṣāphalaśrutibādhakṣatiriti| tadidamāhuḥ tiṣṭhati saṃskāravaśāccakrabhramavaddhṛtaśarīra iti /quote tiṣṭhati saṃskāravaśāccakrabhramavaddhṛtaśarīraḥ /Sankh/ 67cd. /noindent asadyonirvāṇadīkṣāviṣaye tu sarvapāśakṣayāśruterayaṃ heturasiddhatvādevābādhaka ityucyate anekabhavikaṃ karma dagdhabījamivāṇubhiḥ / bhaviṣyadapi saṃruddhaṃ yenedaṃ taddhi bhogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहपाते विमोक्षः स्यात् सद्योनिर्वाणदापि वा । कार्याणुभिः सदा सिद्धैस् तेन ते शिवयोजकाः

dehapāte vimokṣaḥ syāt sadyonirvāṇadāpi vā / kāryāṇubhiḥ sadā siddhais tena te śivayojakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योनिर्वाणदीक्षायां तावत्सर्वाण्येव प्रागर्जितानि कर्माणि मन्त्रशक्तितः फलाप्रसवेनाप्यकाल एव भोगतः क्षयं नीयन्त इत्युक्तम्। असद्योनिर्वाणदीक्षायां तु सद्योमुमुक्षोरनधिकारान्न तस्य शरीरस्य विनाशाय मन्त्राः प्रयुज्यन्ते। अपि तु रक्षणायैव यस्माद्येनेदं कर्मणा यथा च शरीरमारब्धं तस्य भोगेनैव क्षयः। नानयेति। यत्तु दीक्षोत्तरकालमनुष्ठेयत्वाद्भविष्यदित्युक्तं कर्म तत्संस्कारारम्भसामर्थ्याभावद्वारेणानया संरुद्धम्। यतः प्रकृतौ कर्मणां संस्कारः कार्य इत्युक्तम्। अतश्च सर्व एव मन्त्रशक्त्या दीक्षितं प्रति दग्धबीजाः सम्पन्नास्ते कर्मविशेषाः। न पुनस्तत्संस्कारपात्रतां यान्तीति सद्योनिर्वाणदीक्षायाञ्चाराधितमन्त्रसामर्थ्यतस्तत्क्षये ऽपि चक्रभ्रमवद्धृतशरीरावस्थितेरुक्तत्वान्न दीक्षानन्तरमेव शरीरपातदोष इति। अत्र प्रश्नः गरुड उवाच पाशमुक्तस्य यच्चिह्नं स्वल्पमप्यत्र किं न तत् । दृश्यते भक्तिचिह्नेन न च चिह्नं क्वचित्स्फुटम्

sadyonirvāṇadīkṣāyāṃ tāvatsarvāṇyeva prāgarjitāni karmāṇi mantraśaktitaḥ phalāprasavenāpyakāla eva bhogataḥ kṣayaṃ nīyanta ityuktam| asadyonirvāṇadīkṣāyāṃ tu sadyomumukṣoranadhikārānna tasya śarīrasya vināśāya mantrāḥ prayujyante| api tu rakṣaṇāyaiva yasmādyenedaṃ karmaṇā yathā ca śarīramārabdhaṃ tasya bhogenaiva kṣayaḥ| nānayeti| yattu dīkṣottarakālamanuṣṭheyatvādbhaviṣyadityuktaṃ karma tatsaṃskārārambhasāmarthyābhāvadvāreṇānayā saṃruddham| yataḥ prakṛtau karmaṇāṃ saṃskāraḥ kārya ityuktam| ataśca sarva eva mantraśaktyā dīkṣitaṃ prati dagdhabījāḥ sampannāste karmaviśeṣāḥ| na punastatsaṃskārapātratāṃ yāntīti sadyonirvāṇadīkṣāyāñcārādhitamantrasāmarthyatastatkṣaye 'pi cakrabhramavaddhṛtaśarīrāvasthiteruktatvānna dīkṣānantarameva śarīrapātadoṣa iti| atra praśnaḥ garuḍa uvāca pāśamuktasya yaccihnaṃ svalpamapyatra kiṃ na tat / dṛśyate bhakticihnena na ca cihnaṃ kvacitsphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्येवमसद्योनिर्वाणदीक्षयैतच्छरीरभोगप्रदकर्मपाशामुक्त्वत्वे ऽपि तस्य मलाद्यन्यपाशमुक्तत्वे यच्चिह्नमविनाभावि सर्वज्ञत्वादिकं तत्स्वल्पमपि कथं न दृश्यते। तद्दर्शनाभावेन प्रमाणान्तरसिद्धप्रदीपावरणनिवृत्त्यसिद्धिवत् न तस्य तदानीं पाशमुक्तत्वसिद्धिरिति पुनरपि दीक्षाफलश्रुतेः प्रमाणान्तरेणैव बाधात् अप्रामाण्यमिति प्रश्नार्थः। न च वाच्यं बाह्यचिह्नान्तरेण भक्त्यात्मनासौ पाशमुक्तो दृश्यत इति यतो न क्वचित्तत्पाशमुक्तस्य चैतच्चिह्नमुक्तम्। अपि तु शक्तिपातयुक्तस्यैव। स्फुटं च कृत्वा यत्रापि शक्तिपातयुक्ते तच्चिह्नं दृष्टं तत्राप्यस्य व्यभिचारितेत्युक्तं प्राक् तिरोभावकरी शक्तिरित्यादिना। ।क़ुओते तिरोभावकरी शक्तिः ।किर्। ५:२३ब्। तत्कथमस्य व्यभिचारित्वमुच्यते। सर्वथा पाशमुक्तस्य लिङ्गादर्शनेनासिद्धेः प्रोक्त एव दोष इति प्रथमः प्रश्नः। द्वितीयस्तु प्रागुक्तं योजनं तस्य तद्युक्त्या ग्राहपूर्वकम्

yadyevamasadyonirvāṇadīkṣayaitaccharīrabhogapradakarmapāśāmuktvatve 'pi tasya malādyanyapāśamuktatve yaccihnamavinābhāvi sarvajñatvādikaṃ tatsvalpamapi kathaṃ na dṛśyate| taddarśanābhāvena pramāṇāntarasiddhapradīpāvaraṇanivṛttyasiddhivat na tasya tadānīṃ pāśamuktatvasiddhiriti punarapi dīkṣāphalaśruteḥ pramāṇāntareṇaiva bādhāt aprāmāṇyamiti praśnārthaḥ| na ca vācyaṃ bāhyacihnāntareṇa bhaktyātmanāsau pāśamukto dṛśyata iti yato na kvacittatpāśamuktasya caitaccihnamuktam| api tu śaktipātayuktasyaiva| sphuṭaṃ ca kṛtvā yatrāpi śaktipātayukte taccihnaṃ dṛṣṭaṃ tatrāpyasya vyabhicāritetyuktaṃ prāk tirobhāvakarī śaktirityādinā| /quote tirobhāvakarī śaktiḥ /Kir/ 5:23b. tatkathamasya vyabhicāritvamucyate| sarvathā pāśamuktasya liṅgādarśanenāsiddheḥ prokta eva doṣa iti prathamaḥ praśnaḥ| dvitīyastu prāguktaṃ yojanaṃ tasya tadyuktyā grāhapūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभुत्वात्तस्य नो ग्राहस् तथामूर्ततयापि च । महानत्र विरोधः स्यात् कथमेतद्ब्रवीहि मे

vibhutvāttasya no grāhas tathāmūrtatayāpi ca / mahānatra virodhaḥ syāt kathametadbravīhi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयमर्थो ऽसद्योनिर्वाणदीक्षायां तावदेतच्छरीरभोगप्रदं कर्म पुंसो न क्षपणीयमित्युक्तम्। मलेन च कार्यकरणैश्च विना भोगानुपपत्तेरर्थान्मलस्य सूक्ष्मदेहस्य च न सर्वात्मना विच्छेद इति प्रतीयते। अपि तु तद्भोगोपरोधेन वासनात्मनांशेन विच्छेद इति तत्र सर्वात्मना पाशान्तरविच्छेदस्याप्यसिद्धेः शिवत्वव्यक्त्यसम्भवात्तच्चिह्नं सर्वज्ञत्वादि न दृश्यत इत्यध्याहारः। यतो मलादिवासना विद्यत इति। यत्तु चिह्नान्तरमपि तस्य नोपलभ्यत इत्युक्तं तदयुक्तं यतो या मललिङ्गयोरनयोरनया दीक्षया परिशेषितांशमात्ररूपा वासनेत्युक्तं तस्या निष्ठान्त्यो विनाशः तदर्थं यत्कर्म नित्यनैमित्तिकमनिषिद्धं ज्ञानक्रियाचर्यात्मकं प्राक् प्रतिपादितं तस्मिन्नविकल्पना विकल्पाभावः। यथाचोदितत्वेनानुष्ठानविवेकितास्यतावत्यपि पाशमोक्षे चिह्नमव्यभिचारि दृश्यत एव। अन्यथा तथाभूतत्वानुपपत्तिरिति न तदभावात्तस्य पाशमुक्तत्वासिद्धेः प्रोक्तदोष इति। द्वितीयस्यापि प्रश्नस्य निरासः। तनुस्थं हि कथं चैतत् स्पन्देनाप्यनुमीयते

ayamartho 'sadyonirvāṇadīkṣāyāṃ tāvadetaccharīrabhogapradaṃ karma puṃso na kṣapaṇīyamityuktam| malena ca kāryakaraṇaiśca vinā bhogānupapatterarthānmalasya sūkṣmadehasya ca na sarvātmanā viccheda iti pratīyate| api tu tadbhogoparodhena vāsanātmanāṃśena viccheda iti tatra sarvātmanā pāśāntaravicchedasyāpyasiddheḥ śivatvavyaktyasambhavāttaccihnaṃ sarvajñatvādi na dṛśyata ityadhyāhāraḥ| yato malādivāsanā vidyata iti| yattu cihnāntaramapi tasya nopalabhyata ityuktaṃ tadayuktaṃ yato yā malaliṅgayoranayoranayā dīkṣayā pariśeṣitāṃśamātrarūpā vāsanetyuktaṃ tasyā niṣṭhāntyo vināśaḥ tadarthaṃ yatkarma nityanaimittikamaniṣiddhaṃ jñānakriyācaryātmakaṃ prāk pratipāditaṃ tasminnavikalpanā vikalpābhāvaḥ| yathācoditatvenānuṣṭhānavivekitāsyatāvatyapi pāśamokṣe cihnamavyabhicāri dṛśyata eva| anyathā tathābhūtatvānupapattiriti na tadabhāvāttasya pāśamuktatvāsiddheḥ proktadoṣa iti| dvitīyasyāpi praśnasya nirāsaḥ| tanusthaṃ hi kathaṃ caitat spandenāpyanumīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशस्य प्राक्कार्यत्वेनोक्तेर्विभुत्वासम्भवादत्रान्यभूतापेक्षया विसृतत्वे ऽपि यथा विशिष्टेन शब्दात्मना गुणेन तद्गृह्यते योगिभिश्च स्वीक्रियते। तथैव दीक्ष्यस्यात्रागमे मन्त्रशक्त्या ग्रहणम्। संस्कार्यत्वसम्भवान्न योजनानुपपत्तिरिति। यदप्युक्तं सूक्ष्मदेहस्यामूर्तत्वेनादृष्टवशाच्चास्मदाद्यगोचरत्वान्न तद्द्वारेणापि दीक्षितस्य ग्रहणमिति। तदपि मन्त्रशक्त्यास्मदादिभिरमूर्ताया अपि विषशक्तेर्ग्रहणनिदर्शनादनैकान्तिकमिति। यथा सा विषशब्दवाच्या मारणशक्तिरस्मदादिभिर्गृह्यते तथैवात्मशब्दवाच्यो ज्ञानक्रियात्मको गुणः सूक्ष्मदेहशब्देनैव वाच्यश्च भोगसाधनात्मक आगममन्त्रशक्त्या गृह्यते संस्क्रियते चेति नात्र योजनानुपपत्तेः संस्कारानुपपत्तिदोष इति। अथेह किमात्मको मन्त्रो यस्य शक्त्येत्युच्यते वाच्यवाचकयोगेन ज्ञेया मन्त्राणवः खग

ākāśasya prākkāryatvenoktervibhutvāsambhavādatrānyabhūtāpekṣayā visṛtatve 'pi yathā viśiṣṭena śabdātmanā guṇena tadgṛhyate yogibhiśca svīkriyate| tathaiva dīkṣyasyātrāgame mantraśaktyā grahaṇam| saṃskāryatvasambhavānna yojanānupapattiriti| yadapyuktaṃ sūkṣmadehasyāmūrtatvenādṛṣṭavaśāccāsmadādyagocaratvānna taddvāreṇāpi dīkṣitasya grahaṇamiti| tadapi mantraśaktyāsmadādibhiramūrtāyā api viṣaśaktergrahaṇanidarśanādanaikāntikamiti| yathā sā viṣaśabdavācyā māraṇaśaktirasmadādibhirgṛhyate tathaivātmaśabdavācyo jñānakriyātmako guṇaḥ sūkṣmadehaśabdenaiva vācyaśca bhogasādhanātmaka āgamamantraśaktyā gṛhyate saṃskriyate ceti nātra yojanānupapatteḥ saṃskārānupapattidoṣa iti| atheha kimātmako mantro yasya śaktyetyucyate vācyavācakayogena jñeyā mantrāṇavaḥ khaga

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.