सनातनः: तद् एव क्रम-दीपिकोक्त्या संवादयन् तत्रैव किंचिद् विशेषं च दर्शयति-रेचयेद् इति । दक्षया दक्षिण-नाड्या, दक्षिणः विद्वान् जनः । मध्य-नाड्या सुषुम्णया धारयेत् । एवं रेचक-पूरक-कुम्भकाख्यं त्रयं स्यात् । रेचकादिषु त्रिषु क्रमेणावधिकालम् आह-कलाः षोडश । दन्ता द्वात्रिंशत् । विद्याश् चतुःषष्ठिस् तत्-तत्-सङ्ख्यक-मात्रात्मकम् इत्य् अर्थः । मात्रा च-वामाङ्गुष्ठेन वाम-कनिष्ठाद्य्-अङ्गुलीनां प्रत्येकं पर्व-त्रय-सम्पर्क-कालः । वाम-हस्तेन वाम-जानु-मण्डलस्य प्रादक्षिण्येन स्पर्श-कालो वा । तत्राप्य् अङ्गुलि-नियमो ऽप्य् उक्तः- कनिष्ठानामिकाङ्गुष्ठैर् यन् नासा-पुट-धारणम् । प्राणायामः स विज्ञेयस् तर्जनी-मध्यमे विना ॥ इति । तत्र तेषु प्राणायामेषु पुर्वं रेचकादिषु सङ्ख्योक्ता । अत्र च प्राणायामेष्व् इति भेदः ॥ [हरि-भक्ति-विलासे ५।१३१] प्रकृतम् उपसंहरन्न् आत्म-यागार्थं देहे पीठ-कल्पनां दर्शयति-प्राणायामम् इत्य् आदिना । प्राणायामं विधायेत्य् अथ निज-वपुषा कल्पयेद् योग-पीठम् । न्यस्येद् आधार-शक्ति-प्रकृति-कमठ-क्षमा-क्षीर-सिन्धून् । श्वेतद्वीपं च रत्नोज्ज्वल-महित-महा-मण्डपं कल्प-वृक्षम् । हृद्-देशे ऽंश-द्वयोरू-द्वय-वदन-कटी-पार्श्व-युग्मेषु भूयः
sanātanaḥ: tad eva krama-dīpikoktyā saṃvādayan tatraiva kiṃcid viśeṣaṃ ca darśayati-recayed iti | dakṣayā dakṣiṇa-nāḍyā, dakṣiṇaḥ vidvān janaḥ | madhya-nāḍyā suṣumṇayā dhārayet | evaṃ recaka-pūraka-kumbhakākhyaṃ trayaṃ syāt | recakādiṣu triṣu krameṇāvadhikālam āha-kalāḥ ṣoḍaśa | dantā dvātriṃśat | vidyāś catuḥṣaṣṭhis tat-tat-saṅkhyaka-mātrātmakam ity arthaḥ | mātrā ca-vāmāṅguṣṭhena vāma-kaniṣṭhādy-aṅgulīnāṃ pratyekaṃ parva-traya-samparka-kālaḥ | vāma-hastena vāma-jānu-maṇḍalasya prādakṣiṇyena sparśa-kālo vā | tatrāpy aṅguli-niyamo 'py uktaḥ- kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhair yan nāsā-puṭa-dhāraṇam | prāṇāyāmaḥ sa vijñeyas tarjanī-madhyame vinā || iti | tatra teṣu prāṇāyāmeṣu purvaṃ recakādiṣu saṅkhyoktā | atra ca prāṇāyāmeṣv iti bhedaḥ || [hari-bhakti-vilāse 5.131] prakṛtam upasaṃharann ātma-yāgārthaṃ dehe pīṭha-kalpanāṃ darśayati-prāṇāyāmam ity ādinā | prāṇāyāmaṃ vidhāyety atha nija-vapuṣā kalpayed yoga-pīṭham | nyasyed ādhāra-śakti-prakṛti-kamaṭha-kṣamā-kṣīra-sindhūn | śvetadvīpaṃ ca ratnojjvala-mahita-mahā-maṇḍapaṃ kalpa-vṛkṣam | hṛd-deśe 'ṃśa-dvayorū-dvaya-vadana-kaṭī-pārśva-yugmeṣu bhūyaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.