पुरस्तात् प्रथमं वर्णान् अ-कारादि-क्षकारआन्तान् उक्त्वा कथम्भूतान् वर्णान् सार्ध-चन्द्रान् स-बिन्दून् अनन्तरं मूर्तीः केशवाद्याः शक्तीः कीर्त्याद्याः ङे ऽवसानाः इत्य् उभयेन सम्बध्यते तन् न हृदय-ग्राहि प्रयासत्तेः लाघवाच् च अं केशवाय कीर्त्यै नम इति प्रयोगे केशवायेत्य् अत्र नमः-पदस्य योगाभावाच् चतुर्थ्य्-अनुपपत्तिः न हि विष्णवे सूर्याय नम इति भवति । भवति च विष्णवे नमः सूर्याय नम इति (तथा च केशवाय नमः कीर्त्यै नम इति) प्रयोगापत्तिः उभयत्र वा च-कारो देयः समुच्चय-ख्यापनार्थः । स श्रिये चामृताय चेतिवत् तथा मातृकाक्षराणाम् अपि उभय-सम्बन्धार्थं द्विः-प्रयोगापत्तिः । अं केशव-कीर्तिभ्यां नम इति प्रयोगे तु नैते दोषाः पतन्ति तत्र द्वन्द्व-समास-वशात् सहितावस्थितयोर् एवोपस्थितौ चतुर्थ्य्-अर्थान्वय-सम्भवात् वर्नान्वय-सम्भवाच् च अग्नीषोमयोर् इव सहितावस्थितयोर् देवतात्वम् । कथं तर्हि यादिषु त्वग्-आदि-प्रयोगः कार्यम् ? इत्य् उच्यते यं त्वग्-आत्मने पुरुषोत्तम-वसुधाभ्याम् नमः, रं असृग्-आत्मने बलि-पराभ्यां नम इत्य् एवं रूप इति । मन्त्रम् उक्तावलि-कारेण तथैवाभिधानात् । आत्मने इत्य् अस्य सुब्-अन्त-प्रतिरूपक-निपातत्वेनादोषाद् इति तु प्रपञ्च-सार-विवरणे परमानन्द-भट्टाचार्याभ्याः । तथा च अं केशव-कीर्तिभ्यां नम इति प्रयोगः मन्त्रम् उक्तावली-कार-लघु-दीपिका-कार-त्रिपाठि-रुद्रोपाध्याय-विद्याधराचार्य-परमानन्द-भट्टाचार्य-संमतः । अं केशवाय कीर्त्यै नम इति प्रयोगः पद्मपादाचार्य-प्रभृतीनां संमत इति । ज्ञात्वा यथा-गुरु-सम्प्रदायं व्यवहर्तव्यम् इति । अत्रैव न्यास-विशेषम् आह-यादिभिर् इति य-काराद्यैर् दशभिर् अक्षरैः सह सप्त धातून् त्वग्-असृङ्-मांस-मेदो ऽस्थि-मज्ज-शुक्राख्यान् आत्मने ऽन्तान् आत्मने इति शब्दः अन्ते येषां ते तथा प्राणं जीवं क्रोधं च आत्मने ऽन्तं हृदयादिषु यथा-स्थानेषु विन्यस्येद् इत्य् अर्थः । प्राणं शक्तिम् इत्य् अपि पाठान्तरम्
purastāt prathamaṃ varṇān a-kārādi-kṣakāraāntān uktvā kathambhūtān varṇān sārdha-candrān sa-bindūn anantaraṃ mūrtīḥ keśavādyāḥ śaktīḥ kīrtyādyāḥ ṅe 'vasānāḥ ity ubhayena sambadhyate tan na hṛdaya-grāhi prayāsatteḥ lāghavāc ca aṃ keśavāya kīrtyai nama iti prayoge keśavāyety atra namaḥ-padasya yogābhāvāc caturthy-anupapattiḥ na hi viṣṇave sūryāya nama iti bhavati | bhavati ca viṣṇave namaḥ sūryāya nama iti (tathā ca keśavāya namaḥ kīrtyai nama iti) prayogāpattiḥ ubhayatra vā ca-kāro deyaḥ samuccaya-khyāpanārthaḥ | sa śriye cāmṛtāya cetivat tathā mātṛkākṣarāṇām api ubhaya-sambandhārthaṃ dviḥ-prayogāpattiḥ | aṃ keśava-kīrtibhyāṃ nama iti prayoge tu naite doṣāḥ patanti tatra dvandva-samāsa-vaśāt sahitāvasthitayor evopasthitau caturthy-arthānvaya-sambhavāt varnānvaya-sambhavāc ca agnīṣomayor iva sahitāvasthitayor devatātvam | kathaṃ tarhi yādiṣu tvag-ādi-prayogaḥ kāryam ? ity ucyate yaṃ tvag-ātmane puruṣottama-vasudhābhyām namaḥ, raṃ asṛg-ātmane bali-parābhyāṃ nama ity evaṃ rūpa iti | mantram uktāvali-kāreṇa tathaivābhidhānāt | ātmane ity asya sub-anta-pratirūpaka-nipātatvenādoṣād iti tu prapañca-sāra-vivaraṇe paramānanda-bhaṭṭācāryābhyāḥ | tathā ca aṃ keśava-kīrtibhyāṃ nama iti prayogaḥ mantram uktāvalī-kāra-laghu-dīpikā-kāra-tripāṭhi-rudropādhyāya-vidyādharācārya-paramānanda-bhaṭṭācārya-saṃmataḥ | aṃ keśavāya kīrtyai nama iti prayogaḥ padmapādācārya-prabhṛtīnāṃ saṃmata iti | jñātvā yathā-guru-sampradāyaṃ vyavahartavyam iti | atraiva nyāsa-viśeṣam āha-yādibhir iti ya-kārādyair daśabhir akṣaraiḥ saha sapta dhātūn tvag-asṛṅ-māṃsa-medo 'sthi-majja-śukrākhyān ātmane 'ntān ātmane iti śabdaḥ ante yeṣāṃ te tathā prāṇaṃ jīvaṃ krodhaṃ ca ātmane 'ntaṃ hṛdayādiṣu yathā-sthāneṣu vinyasyed ity arthaḥ | prāṇaṃ śaktim ity api pāṭhāntaram
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.