Library·Saddharmalankavatarasutra·10
सगाथकम् । अथ खलु महामतिर्बोधिसत्त्वो महासत्त्वो भगवन्तमेतदवोचत् - उत्पादभङ्गरहितो लोकः खेपुष्पसंनिभः । सदसन्नोपलब्धो ऽयं प्रज्ञया कृपया च ते
sagāthakam / atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - utpādabhaṅgarahito lokaḥ khepuṣpasaṃnibhaḥ / sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाश्वतोच्छेदवर्ज्यश्च लोकः स्वप्नोपमः सदा । सदसन्नोपलब्धो ऽयं प्रज्ञया कृपया च ते
śāśvatocchedavarjyaśca lokaḥ svapnopamaḥ sadā / sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमाः सर्वधर्माश्चित्तविज्ञानवर्जिताः । सदसन्नोपलब्धास्ते प्रज्ञया कृपया च ते
māyopamāḥ sarvadharmāścittavijñānavarjitāḥ / sadasannopalabdhāste prajñayā kṛpayā ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मपुद्गलनैरात्म्यं क्लेशज्ञेयं च ते सदा । विशुद्धमनिमित्तेन प्रज्ञया कृपया च ते
dharmapudgalanairātmyaṃ kleśajñeyaṃ ca te sadā / viśuddhamanimittena prajñayā kṛpayā ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निर्वासि न निर्वाणे न निर्वाणं त्वयि स्थितम् । बुद्धिबोद्धव्यरहितं सदसत्पक्षवर्जितम्
na nirvāsi na nirvāṇe na nirvāṇaṃ tvayi sthitam / buddhiboddhavyarahitaṃ sadasatpakṣavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये पश्यन्ति मुनिं शान्तमेवमुत्पत्तिवर्जितम् । ते भवन्त्यनुपादाना इहामुत्र निरञ्जनाः
ye paśyanti muniṃ śāntamevamutpattivarjitam / te bhavantyanupādānā ihāmutra nirañjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगतृष्णा यथा ग्रीष्मे स्पन्दते चित्तमोहनी । मृगा गृह्णन्ति पानीयं वस्तु तस्य न विद्यते
mṛgatṛṣṇā yathā grīṣme spandate cittamohanī / mṛgā gṛhṇanti pānīyaṃ vastu tasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विज्ञानबीजो ऽयं स्पन्दते दृष्टिगोचरे । बाला गृह्णन्ति जायन्तं तिमिरं तैमिरा यथा
evaṃ vijñānabījo 'yaṃ spandate dṛṣṭigocare / bālā gṛhṇanti jāyantaṃ timiraṃ taimirā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्याता ध्यानं च ध्येयं च प्रहाणं सत्यदर्शनम् । कल्पनामात्रमेवेदं यो बुध्यति स मुच्यति
dhyātā dhyānaṃ ca dhyeyaṃ ca prahāṇaṃ satyadarśanam / kalpanāmātramevedaṃ yo budhyati sa mucyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असारका इमे धर्मा मन्यनायाः समुत्थिताः । साप्यत्र मन्यना शून्या यया शून्येति मन्यते
asārakā ime dharmā manyanāyāḥ samutthitāḥ / sāpyatra manyanā śūnyā yayā śūnyeti manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलवृक्षच्छायासदृशाः स्कन्ध विज्ञानपञ्चमाः । मायास्वप्नोपमं दृश्यं विज्ञप्त्या न विकल्पयेत्
jalavṛkṣacchāyāsadṛśāḥ skandha vijñānapañcamāḥ / māyāsvapnopamaṃ dṛśyaṃ vijñaptyā na vikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायावेतालयन्त्राभं स्वप्नं विद्युद्धनं सदा । त्रिसंततिव्यवच्छिन्नं जगत्पश्यन् विमुच्यते
māyāvetālayantrābhaṃ svapnaṃ vidyuddhanaṃ sadā / trisaṃtativyavacchinnaṃ jagatpaśyan vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोनिशो विकल्पेन विज्ञानं संप्रवर्तते । अष्टघा नवधा चित्रं तरंगाणि महोदधौ
ayoniśo vikalpena vijñānaṃ saṃpravartate / aṣṭaghā navadhā citraṃ taraṃgāṇi mahodadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनैर्बृंहितं नित्यं बुद्ध्या मूलं स्थिराश्रयम् । भ्रमते गोचरे चित्तमयस्कान्ते यथायसम्
vāsanairbṛṃhitaṃ nityaṃ buddhyā mūlaṃ sthirāśrayam / bhramate gocare cittamayaskānte yathāyasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रिता सर्वभूतेषु गोत्रभूस्तर्कवर्जिता । निवर्तते क्रियामुक्ता ज्ञानज्ञेयविवर्जिता
āśritā sarvabhūteṣu gotrabhūstarkavarjitā / nivartate kriyāmuktā jñānajñeyavivarjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमं समाधिं च दशभूमिविनिर्गतम् । पश्यथ चित्तराजानं संज्ञाविज्ञानवर्जितम्
māyopamaṃ samādhiṃ ca daśabhūmivinirgatam / paśyatha cittarājānaṃ saṃjñāvijñānavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परावृत्तं यदा चित्तं तदा तिष्ठति शाश्वतम् । विमाने पद्मसंकाशे मायागोचरसंभवे
parāvṛttaṃ yadā cittaṃ tadā tiṣṭhati śāśvatam / vimāne padmasaṃkāśe māyāgocarasaṃbhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रतिष्ठितो भवत्यनाभोगचरिं गतः । करोति सत्त्वकार्याणि विश्वरूपामणिर्यथा
tasmin pratiṣṭhito bhavatyanābhogacariṃ gataḥ / karoti sattvakāryāṇi viśvarūpāmaṇiryathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृतासंस्कृतं नास्ति अन्यत्र हि विकल्पनात् । बाला गृह्णन्ति धिङ्भूढा वन्ध्याः स्वप्ने यथा सुतम्
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nāsti anyatra hi vikalpanāt / bālā gṛhṇanti dhiṅbhūḍhā vandhyāḥ svapne yathā sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैःस्वाभाव्यमनुत्पादो पुद्गलः स्कन्ध संततिः । प्रत्यया धातवो ज्ञेया शून्यता च भवाभवम्
naiḥsvābhāvyamanutpādo pudgalaḥ skandha saṃtatiḥ / pratyayā dhātavo jñeyā śūnyatā ca bhavābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपायदेशना मह्यं नाहं देशेमि लक्षणम् । बाला गृह्णन्ति भावेन लक्षणं लक्ष्यमेव च
upāyadeśanā mahyaṃ nāhaṃ deśemi lakṣaṇam / bālā gṛhṇanti bhāvena lakṣaṇaṃ lakṣyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्य वेत्ता न च सर्ववेत्ता सर्वस्य मध्ये न च सर्वमस्ति । बाला विकल्पेन्ति बुधश्च लोको न चापि बुध्यामि न च बोधयामि
sarvasya vettā na ca sarvavettā sarvasya madhye na ca sarvamasti / bālā vikalpenti budhaśca loko na cāpi budhyāmi na ca bodhayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञप्तिर्नाममात्रेयं लक्षणेन न विद्यते । स्कन्धाः केशोण्डुकाकारा यत्र बालैर्विकल्प्यते
prajñaptirnāmamātreyaṃ lakṣaṇena na vidyate / skandhāḥ keśoṇḍukākārā yatra bālairvikalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभूत्वा जायते किंचित्प्रत्ययैर्न विनश्यते । वन्ध्यासुताकाशपुष्पं यदा पश्यति संस्कृतम् । तदा ग्राहश्च ग्राह्यं च भ्रान्तिं दृष्ट्वा निवर्तते
nābhūtvā jāyate kiṃcitpratyayairna vinaśyate / vandhyāsutākāśapuṣpaṃ yadā paśyati saṃskṛtam / tadā grāhaśca grāhyaṃ ca bhrāntiṃ dṛṣṭvā nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं निर्वामि भावेन क्रियया लक्षणेन च । विकल्पहेतुविज्ञाननिवृत्तेर्निर्वृतो ह्यहम् । (न विनश्यति लक्षणं यत्र बालैर्विकल्प्यते)
nāhaṃ nirvāmi bhāvena kriyayā lakṣaṇena ca / vikalpahetuvijñānanivṛtternirvṛto hyaham / (na vinaśyati lakṣaṇaṃ yatra bālairvikalpyate)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा क्षीणे महत्योघे तरंगाणामसंभवः । तथा विज्ञानवैचित्र्यं निरुद्धं न प्रवर्तते
yathā kṣīṇe mahatyoghe taraṃgāṇāmasaṃbhavaḥ / tathā vijñānavaicitryaṃ niruddhaṃ na pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्याश्च निःस्वभावाश्च मायोपमा अजातकाः । सदसन्तो न विद्यन्ते भावाः स्वप्नोपमा इमे
śūnyāśca niḥsvabhāvāśca māyopamā ajātakāḥ / sadasanto na vidyante bhāvāḥ svapnopamā ime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावमेकं देशेमि तर्कविज्ञप्तिवर्जितम् । आर्याणां गोचरं दिव्यं स्वभावद्वयवर्जितम्
svabhāvamekaṃ deśemi tarkavijñaptivarjitam / āryāṇāṃ gocaraṃ divyaṃ svabhāvadvayavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खद्योता इव मत्तस्य यथा चित्रा न सन्ति च । दृश्यन्ते धातुसंक्षोभादेवं लोकः स्वभावतः
khadyotā iva mattasya yathā citrā na santi ca / dṛśyante dhātusaṃkṣobhādevaṃ lokaḥ svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृणकाष्ठकठल्लेषु यथा माया विराजते । न चासौ विद्यते माया एवं धर्माः स्वभावतः
tṛṇakāṣṭhakaṭhalleṣu yathā māyā virājate / na cāsau vidyate māyā evaṃ dharmāḥ svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ग्राहको न च ग्राह्यं न बन्ध्यो न च बन्धनम् । मायामरीचिसदृशं स्वप्नाख्यं तिमिरं यथा
na grāhako na ca grāhyaṃ na bandhyo na ca bandhanam / māyāmarīcisadṛśaṃ svapnākhyaṃ timiraṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा पश्यति तत्त्वार्थी निर्विकल्पो निरञ्जनः । तदा योगं समापन्नो द्रक्ष्यते मां न संशयः
yadā paśyati tattvārthī nirvikalpo nirañjanaḥ / tadā yogaṃ samāpanno drakṣyate māṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्यत्र काचिद्विज्ञप्तिर्नभे यद्वन्मरीचयः । एवं धर्मान् विजानन्तो न किंचित्प्रतिजानति
na hyatra kācidvijñaptirnabhe yadvanmarīcayaḥ / evaṃ dharmān vijānanto na kiṃcitpratijānati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदसतः प्रत्ययेषु धर्माणां नास्ति संभवः । भ्रान्तं त्रैधातुके चित्तं विचित्रं ख्यायते यतः
sadasataḥ pratyayeṣu dharmāṇāṃ nāsti saṃbhavaḥ / bhrāntaṃ traidhātuke cittaṃ vicitraṃ khyāyate yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नं च लोकं च समस्वभावं रूपाणि चित्राणि हि तत्र चापि । दृश्यन्ति भोगं स्परिशं समानं देहान्तगं लोकगुरुं क्रियां च
svapnaṃ ca lokaṃ ca samasvabhāvaṃ rūpāṇi citrāṇi hi tatra cāpi / dṛśyanti bhogaṃ spariśaṃ samānaṃ dehāntagaṃ lokaguruṃ kriyāṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं हि त्रैधातुकयोनिरेतद्भ्रान्तं हि चित्तमिहमुत्र दृश्यते । न कल्पयेल्लोकमसत्त एषामेतादृशीं लोकगतिं विदित्वा
cittaṃ hi traidhātukayoniretadbhrāntaṃ hi cittamihamutra dṛśyate / na kalpayellokamasatta eṣāmetādṛśīṃ lokagatiṃ viditvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभवं विभवं चैव मोहात्पश्यन्ति बालिशाः । न संभवं न विभवं प्रज्ञायुक्तो विपश्यति
saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva mohātpaśyanti bāliśāḥ / na saṃbhavaṃ na vibhavaṃ prajñāyukto vipaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकनिष्ठभवने दिव्ये सर्वपापविवर्जिते । निर्विकल्पाः सदा युक्ताश्चित्तचैत्तविवर्जिताः
akaniṣṭhabhavane divye sarvapāpavivarjite / nirvikalpāḥ sadā yuktāścittacaittavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाभिज्ञावशिप्राप्ताः तत्समाधिगतिंगताः । तत्र बुध्यन्ति संबुद्धा निर्मितस्त्विह बुध्यते
balābhijñāvaśiprāptāḥ tatsamādhigatiṃgatāḥ / tatra budhyanti saṃbuddhā nirmitastviha budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्माणकोट्यो ह्यमिता बुद्धानां निश्चरन्ति च । सर्वत्र बालाः शृण्वन्ति धर्मं तेभ्यः प्रतिश्रुत्वा (?)
nirmāṇakoṭyo hyamitā buddhānāṃ niścaranti ca / sarvatra bālāḥ śṛṇvanti dharmaṃ tebhyaḥ pratiśrutvā (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिमध्यान्तनिर्मुक्तं भावाभावविवर्जितम् । व्यापिनमचलं शुद्धमचित्रं चित्रसंभवम्
ādimadhyāntanirmuktaṃ bhāvābhāvavivarjitam / vyāpinamacalaṃ śuddhamacitraṃ citrasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञप्तिगोत्रसंछन्नमालीनं सर्वदेहिनाम् । भ्रान्तेश्च विद्यते माया न माया भ्रान्तिकारणम्
vijñaptigotrasaṃchannamālīnaṃ sarvadehinām / bhrānteśca vidyate māyā na māyā bhrāntikāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य मोहेनाप्यस्ति यत्किंचिदपि विद्यते । स्वभावद्वयनिबद्धमालयविज्ञाननिर्मितम् । लोकं विज्ञप्तिमात्रं च दृष्ट्यौघं धर्मपुद्गलम्
cittasya mohenāpyasti yatkiṃcidapi vidyate / svabhāvadvayanibaddhamālayavijñānanirmitam / lokaṃ vijñaptimātraṃ ca dṛṣṭyaughaṃ dharmapudgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभाव्य लोकमेवं तु परावृत्तो यदा भवेत् । तदा पुत्रो भवेन्मह्यं निष्पन्नधर्मवर्तकः
vibhāvya lokamevaṃ tu parāvṛtto yadā bhavet / tadā putro bhavenmahyaṃ niṣpannadharmavartakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णद्रवचलकठिना धर्मा बालैर्विकल्पिताः । असद्भूतसमारोपो नास्ति लक्ष्यं न लक्षणम्
uṣṇadravacalakaṭhinā dharmā bālairvikalpitāḥ / asadbhūtasamāropo nāsti lakṣyaṃ na lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टद्रव्यकमेतत्तु कायसंस्थानमिन्द्रियम् । रूपं कल्पन्ति वै बाला भ्रान्ताः संसारपञ्जरे
aṣṭadravyakametattu kāyasaṃsthānamindriyam / rūpaṃ kalpanti vai bālā bhrāntāḥ saṃsārapañjare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुप्रत्ययसामग्र्या बालाः कल्पन्ति संभवम् । अजानाना नयमिदं भ्रमन्ति त्रिभवालये
hetupratyayasāmagryā bālāḥ kalpanti saṃbhavam / ajānānā nayamidaṃ bhramanti tribhavālaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभावास्वभावा च वचनमपि नृणाम् । कल्पनाच्चापि निर्माणं नास्ति स्वप्नोपमं भवम् । परीक्षेन्न संसरेन्नापि निर्वायात्
sarvabhāvāsvabhāvā ca vacanamapi nṛṇām / kalpanāccāpi nirmāṇaṃ nāsti svapnopamaṃ bhavam / parīkṣenna saṃsarennāpi nirvāyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं विचित्रं बीजाख्यं ख्यायते चित्तगोचरम् । ख्यातौ कल्पन्ति उत्पत्तिं बालाः कल्पद्वये रताः
cittaṃ vicitraṃ bījākhyaṃ khyāyate cittagocaram / khyātau kalpanti utpattiṃ bālāḥ kalpadvaye ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञान तृष्णा कर्मं च चित्तचैत्ता न मारकम् । प्रवर्तति ततो यस्मात्पारतन्त्र्यं हि तन्मतम्
ajñāna tṛṣṇā karmaṃ ca cittacaittā na mārakam / pravartati tato yasmātpāratantryaṃ hi tanmatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च कल्पन्ति यद्वस्तु चित्तगोचरविभ्रमम् । कल्पनायामनिष्पन्नं मिथ्याभ्रान्तिविकल्पितम्
te ca kalpanti yadvastu cittagocaravibhramam / kalpanāyāmaniṣpannaṃ mithyābhrāntivikalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं प्रत्ययसंबद्धं प्रवर्तति शरीरिणाम् । प्रत्ययेभ्यो विनिर्मुक्तं न पश्यामि वदाम्यहम्
cittaṃ pratyayasaṃbaddhaṃ pravartati śarīriṇām / pratyayebhyo vinirmuktaṃ na paśyāmi vadāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययेभ्यो विनिर्मुक्तं स्वलक्षणविवर्जितम् । न तिष्ठति यदा देहे तेन मह्यमगोचरम्
pratyayebhyo vinirmuktaṃ svalakṣaṇavivarjitam / na tiṣṭhati yadā dehe tena mahyamagocaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा श्रेष्ठी यथा पुत्रान् विचित्रैर्मृगसादृशैः । प्रलोभ्य क्रीडति गृहे वने मृगसमागमम्
rājā śreṣṭhī yathā putrān vicitrairmṛgasādṛśaiḥ / pralobhya krīḍati gṛhe vane mṛgasamāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहं लक्षणैश्चित्रैर्धर्माणां प्रतिबिम्बकैः । प्रत्यात्मवेद्यां हि सुतां भूतकोटिं वदाम्यहम्
tathāhaṃ lakṣaṇaiścitrairdharmāṇāṃ pratibimbakaiḥ / pratyātmavedyāṃ hi sutāṃ bhūtakoṭiṃ vadāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरंगा ह्युदधेर्यद्वत्पवनप्रत्ययोदिताः । नृत्यमानाः प्रवर्तन्ते व्युच्छेदश्चः न विद्यते
taraṃgā hyudadheryadvatpavanapratyayoditāḥ / nṛtyamānāḥ pravartante vyucchedaścaḥ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलयौघस्तथा नित्यं विषयपवनेरितः । चित्रैस्तरंगविज्ञानैर्नृत्यमानः प्रवर्तते
ālayaughastathā nityaṃ viṣayapavaneritaḥ / citraistaraṃgavijñānairnṛtyamānaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राह्यग्राहकभावेन चित्तं नमति देहिनाम् । दृश्यस्य लक्षणं नास्ति यथा बालैर्विकल्प्यते
grāhyagrāhakabhāvena cittaṃ namati dehinām / dṛśyasya lakṣaṇaṃ nāsti yathā bālairvikalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमालयविज्ञानं विज्ञप्तिरालयं पुनः । ग्राह्यग्राहकापगमात्तथतां देशयाम्यहम्
paramālayavijñānaṃ vijñaptirālayaṃ punaḥ / grāhyagrāhakāpagamāttathatāṃ deśayāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति स्कन्धेष्वात्मा न सत्त्वो न च पुद्गलः । उत्पद्यते च विज्ञानं विज्ञानं च निरुध्यते
nāsti skandheṣvātmā na sattvo na ca pudgalaḥ / utpadyate ca vijñānaṃ vijñānaṃ ca nirudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्नोन्नतं यथा चित्रे दृश्यते न च विद्यते । तथा भावेषु भावत्वं दृश्यते न च विद्यते
nimnonnataṃ yathā citre dṛśyate na ca vidyate / tathā bhāveṣu bhāvatvaṃ dṛśyate na ca vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वनगरं यद्वद्यथा च मृगतृष्णिका । दृश्यं ख्याति तथा नित्यं प्रज्ञया च न विद्यते
gandharvanagaraṃ yadvadyathā ca mṛgatṛṣṇikā / dṛśyaṃ khyāti tathā nityaṃ prajñayā ca na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणेन्द्रियनिर्वृत्तं न कार्यं नापि कारणम् । बुद्धिबोद्धव्यरहितं लक्ष्यलक्षणवर्जितम्
pramāṇendriyanirvṛttaṃ na kāryaṃ nāpi kāraṇam / buddhiboddhavyarahitaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्धान् प्रतीत्य संबुद्धो न दृष्टः केनचित्क्वचित् । यो न दृष्टः क्वचित्केन कुतस्तस्य विभावना
skandhān pratītya saṃbuddho na dṛṣṭaḥ kenacitkvacit / yo na dṛṣṭaḥ kvacitkena kutastasya vibhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययैर्हेतुदृष्टान्तैः प्रतिज्ञा कारणेन च । स्वप्नगन्धर्वचक्रेण मरीच्या सोमभास्करैः
pratyayairhetudṛṣṭāntaiḥ pratijñā kāraṇena ca / svapnagandharvacakreṇa marīcyā somabhāskaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यं कुलादिदृष्टान्तैरुत्पत्तिं वादयाम्यहम् । स्वप्नविभ्रममायाख्यं शून्यं वै कल्पितं जगत्
adṛśyaṃ kulādidṛṣṭāntairutpattiṃ vādayāmyaham / svapnavibhramamāyākhyaṃ śūnyaṃ vai kalpitaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाश्रितश्च त्रैलोक्ये अध्यात्मं च बहिस्तथा । अनुत्पन्नं भवं दृष्ट्वा क्षान्त्यनुत्पत्ति जायते
anāśritaśca trailokye adhyātmaṃ ca bahistathā / anutpannaṃ bhavaṃ dṛṣṭvā kṣāntyanutpatti jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमसमाधिं च कायं मनोमयं पुनः । अभिज्ञा वशिता तस्य बला चित्तस्य चित्रिता
māyopamasamādhiṃ ca kāyaṃ manomayaṃ punaḥ / abhijñā vaśitā tasya balā cittasya citritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावा येषां ह्यनुत्पन्नाः शून्या वै अस्वभावकाः । तेषामुत्पद्यते भ्रान्तिः प्रत्ययैश्च निरुध्यते
bhāvā yeṣāṃ hyanutpannāḥ śūnyā vai asvabhāvakāḥ / teṣāmutpadyate bhrāntiḥ pratyayaiśca nirudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं हि ख्याति चित्तस्य बहिर्धा ख्याति रूपिणः । अन्यन्न विद्यते दृश्यं यथा बालैर्विकल्प्यते
cittaṃ hi khyāti cittasya bahirdhā khyāti rūpiṇaḥ / anyanna vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकला बुद्धबिम्बं च भूतानां च विदारणम् । अधिष्ठन्ति जगच्चित्रं प्रज्ञप्त्या वै सुशिक्षिताः
saṃkalā buddhabimbaṃ ca bhūtānāṃ ca vidāraṇam / adhiṣṭhanti jagaccitraṃ prajñaptyā vai suśikṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहः प्रतिष्ठा भोगश्च ग्राह्यविज्ञप्तयस्त्रयः । मन उद्ग्रहविज्ञप्तिविकल्पो ग्राहकास्त्रयः
dehaḥ pratiṣṭhā bhogaśca grāhyavijñaptayastrayaḥ / mana udgrahavijñaptivikalpo grāhakāstrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्पश्च विकल्प्यं च यावत्त्वक्षरगोचरम् । तावत्तत्त्वं न पश्यन्ति तार्किकास्तर्कविभ्रमात्
vikalpaśca vikalpyaṃ ca yāvattvakṣaragocaram / tāvattattvaṃ na paśyanti tārkikāstarkavibhramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैःस्वभाव्यं हि भावानां यदा बुध्यन्ति प्रज्ञया । तदा विश्रमति योगी आनिमित्तप्रतिष्ठितः
naiḥsvabhāvyaṃ hi bhāvānāṃ yadā budhyanti prajñayā / tadā viśramati yogī ānimittapratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसिम्रक्षितको यद्वद्गृह्यते कुर्कुटो ऽबुधैः । स एवायमजानानैर्बालैर्यानत्रयं तथा
masimrakṣitako yadvadgṛhyate kurkuṭo 'budhaiḥ / sa evāyamajānānairbālairyānatrayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्यत्र श्रावकाः केचिन्नास्ति प्रत्येकयानिकाः । यच्चैतद्दृश्यते रूपं श्रावकस्य जिनस्य च । निर्माणं देशयन्त्येते बोधिसत्त्वाः कृपात्मकाः
na hyatra śrāvakāḥ kecinnāsti pratyekayānikāḥ / yaccaitaddṛśyate rūpaṃ śrāvakasya jinasya ca / nirmāṇaṃ deśayantyete bodhisattvāḥ kṛpātmakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञप्तिमात्रं त्रिभवं स्वभावद्वयकल्पितम् । परावृत्तस्तु तथता धर्मपुद्गलसंचरात्
vijñaptimātraṃ tribhavaṃ svabhāvadvayakalpitam / parāvṛttastu tathatā dharmapudgalasaṃcarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमभास्करदीपार्चिर्भूतानि मणयस्तथा । निर्विकल्पाः प्रवर्तन्ते तथा बुद्धस्य बुद्धता
somabhāskaradīpārcirbhūtāni maṇayastathā / nirvikalpāḥ pravartante tathā buddhasya buddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशोण्डुकं यथा मिथ्या गृह्यते तैमिरैर्जनैः । तथा भावविकल्पो ऽयं मिथ्या बालैर्विकल्प्यते
keśoṇḍukaṃ yathā mithyā gṛhyate taimirairjanaiḥ / tathā bhāvavikalpo 'yaṃ mithyā bālairvikalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिभङ्गोत्पत्तिरहिता नित्यानित्यविवर्जिताः । संक्लेशव्यवदानाख्या भावाः केशोण्डुकोपमाः
sthitibhaṅgotpattirahitā nityānityavivarjitāḥ / saṃkleśavyavadānākhyā bhāvāḥ keśoṇḍukopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्तलिकं यथा कश्चित्कनकाभं पश्यते जगत् । न ह्यस्ति कनकं तत्र भूमिश्च कनकायते
puttalikaṃ yathā kaścitkanakābhaṃ paśyate jagat / na hyasti kanakaṃ tatra bhūmiśca kanakāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हि दूषिता बालाश्चित्तचैत्तैरनादिकैः । मायामरीचिप्रभवं भावं गृह्णन्ति तत्त्वतः
evaṃ hi dūṣitā bālāścittacaittairanādikaiḥ / māyāmarīciprabhavaṃ bhāvaṃ gṛhṇanti tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकबीजमबीजं च समुद्रैकं च बीजकम् । सर्वबीजकमप्येतच्चित्तं पश्यथ चित्रिकम्
ekabījamabījaṃ ca samudraikaṃ ca bījakam / sarvabījakamapyetaccittaṃ paśyatha citrikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं बीजं यदा शुद्धं परावृत्तमबीजकम् । समं हि निर्विकल्पत्वादुद्रेकाज्जन्मसंकरः । बीजमावहते चित्रं सर्वबीजं तदुच्यते
ekaṃ bījaṃ yadā śuddhaṃ parāvṛttamabījakam / samaṃ hi nirvikalpatvādudrekājjanmasaṃkaraḥ / bījamāvahate citraṃ sarvabījaṃ taducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्यत्रोत्पद्यते किंचित्प्रत्ययैर्न निरुध्यते । उत्पद्यन्ते निरुध्यन्ते प्रत्यया एव कल्पिताः
na hyatrotpadyate kiṃcitpratyayairna nirudhyate / utpadyante nirudhyante pratyayā eva kalpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञप्तिमात्रं त्रिभवं नास्ति वस्तु स्वभावतः । प्रज्ञप्तिवस्तुभावेन कल्पयिष्यन्ति तार्किकाः
prajñaptimātraṃ tribhavaṃ nāsti vastu svabhāvataḥ / prajñaptivastubhāvena kalpayiṣyanti tārkikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावस्वभावजिज्ञासा न हि भ्रान्तिर्निवार्यते । भावस्वभावानुत्पत्तिरेवं दृष्ट्वा विमुच्यते
bhāvasvabhāvajijñāsā na hi bhrāntirnivāryate / bhāvasvabhāvānutpattirevaṃ dṛṣṭvā vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न माया नास्तिसाधर्म्याद्भावानां कथ्यते ऽस्तिता । वितथाशुविद्युत्सदृशास्तेन मायोपमाः स्मृताः
na māyā nāstisādharmyādbhāvānāṃ kathyate 'stitā / vitathāśuvidyutsadṛśāstena māyopamāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चोत्पद्या न चोत्पन्नाः प्रत्ययो ऽपि न केचन । संविद्यन्ते क्वचित्तेन व्यवहारं तु कथ्यते
na cotpadyā na cotpannāḥ pratyayo 'pi na kecana / saṃvidyante kvacittena vyavahāraṃ tu kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भङ्गोत्पादसंक्लेशः प्रत्ययानां निवार्यते । यत्तु बाला विकल्पेन्ति प्रत्ययैः संनिवार्यते
na bhaṅgotpādasaṃkleśaḥ pratyayānāṃ nivāryate / yattu bālā vikalpenti pratyayaiḥ saṃnivāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्वभावो न विज्ञप्तिर्न वस्तु न च आलयः । बालैर्विकल्पिता ह्येते वशभूतैः कुतार्किकैः
na svabhāvo na vijñaptirna vastu na ca ālayaḥ / bālairvikalpitā hyete vaśabhūtaiḥ kutārkikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमात्रं यदा लोकं प्रपश्यन्ति जिनात्मजाः । तदा नैर्वाणिकं कायं क्रियासंस्कारवर्जितम् । लभन्ते ते बलाभिज्ञावशितैः सह संयुतम्
cittamātraṃ yadā lokaṃ prapaśyanti jinātmajāḥ / tadā nairvāṇikaṃ kāyaṃ kriyāsaṃskāravarjitam / labhante te balābhijñāvaśitaiḥ saha saṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वरूपावभासं हि यदा चित्तं प्रवर्तते । नात्र चित्तं न रूपाणि भ्रान्तं चित्तमनादिकम्
sarvarūpāvabhāsaṃ hi yadā cittaṃ pravartate / nātra cittaṃ na rūpāṇi bhrāntaṃ cittamanādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा योगी ह्यनाभासं प्रज्ञया पश्यते जगत् । निमित्तं वस्तुविज्ञप्तिर्मनोविस्पन्दितं च यत् । अतिक्रम्य तु पुत्रा मे निर्विकल्पाश्चरन्ति ते
tadā yogī hyanābhāsaṃ prajñayā paśyate jagat / nimittaṃ vastuvijñaptirmanovispanditaṃ ca yat / atikramya tu putrā me nirvikalpāścaranti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वनगरं माया केशोण्डुक मरीचिका । असत्याः सत्यतः ख्यान्ति तथा भावेषु भावना
gandharvanagaraṃ māyā keśoṇḍuka marīcikā / asatyāḥ satyataḥ khyānti tathā bhāveṣu bhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्पन्नाः सर्वभावा भ्रान्तिमात्रं हि दृश्यते । भ्रान्तिं कल्पेन्ति उत्पन्नां बालां कल्पद्वये रताः
anutpannāḥ sarvabhāvā bhrāntimātraṃ hi dṛśyate / bhrāntiṃ kalpenti utpannāṃ bālāṃ kalpadvaye ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औपपत्त्यङ्गिकं चित्तं विचित्रं वासनासंभवम् । प्रवर्तते तरंगौघं तच्छेदान्न प्रवर्तते
aupapattyaṅgikaṃ cittaṃ vicitraṃ vāsanāsaṃbhavam / pravartate taraṃgaughaṃ tacchedānna pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रालम्बनं चित्रं यथा चित्ते प्रवतते । तथाकाशे च कुड्ये च कस्मान्नाभिप्रवर्तते
vicitrālambanaṃ citraṃ yathā citte pravatate / tathākāśe ca kuḍye ca kasmānnābhipravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमितं किंचिदालम्ब्य यदि चित्तं प्रवर्तते । प्रत्ययैर्जनितं चित्तं चित्तमात्रं न युज्यते
nimitaṃ kiṃcidālambya yadi cittaṃ pravartate / pratyayairjanitaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तेन गृह्यते चित्तं नास्ति किंचित्सहेतुकम् । चित्तस्य धर्मता शुद्धा गगने नास्ति वासना
cittena gṛhyate cittaṃ nāsti kiṃcitsahetukam / cittasya dharmatā śuddhā gagane nāsti vāsanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वचित्ताभिनिवेशेन चित्तं वै संप्रवर्तते । बहिर्धा नास्ति वै दृश्यमतो वै चित्तमात्रकम्
svacittābhiniveśena cittaṃ vai saṃpravartate / bahirdhā nāsti vai dṛśyamato vai cittamātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमालयविज्ञानं मनो यन्मन्यनात्मकम् । गृह्णाति विषयान् येन विज्ञानं हि तदुच्यते
cittamālayavijñānaṃ mano yanmanyanātmakam / gṛhṇāti viṣayān yena vijñānaṃ hi taducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमव्याकृतं नित्यं मनो ह्युभयसंचरम् । वर्तमानं हि विज्ञानं कुशलाकुशलं हि तत्
cittamavyākṛtaṃ nityaṃ mano hyubhayasaṃcaram / vartamānaṃ hi vijñānaṃ kuśalākuśalaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारं हि परमार्थस्य विज्ञप्तिद्वयवर्जितम् । यानत्रयव्यवस्थानं निराभासे स्थितं कुतः
dvāraṃ hi paramārthasya vijñaptidvayavarjitam / yānatrayavyavasthānaṃ nirābhāse sthitaṃ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमात्रं निराभासं विहारा बुद्धभूमिश्च । एतद्धि भाषितं बुद्धैर्भाषन्ते भाषयन्ति च
cittamātraṃ nirābhāsaṃ vihārā buddhabhūmiśca / etaddhi bhāṣitaṃ buddhairbhāṣante bhāṣayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं हि भूमयः सप्त निराभासा च अष्टमी । द्वे भूमयो विहारश्च शेषा भूमिर्ममात्मिका
cittaṃ hi bhūmayaḥ sapta nirābhāsā ca aṣṭamī / dve bhūmayo vihāraśca śeṣā bhūmirmamātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यात्मवेद्या शुद्धा च भूमिश्चापि ममात्मिका । माहेश्वरपरस्थानमकनिष्ठे विराजते
pratyātmavedyā śuddhā ca bhūmiścāpi mamātmikā / māheśvaraparasthānamakaniṣṭhe virājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुताशनस्यैव यथा निश्चेरुस्तस्य रश्मयः । चित्रा मनोहराः सौम्यास्त्रिभवं निर्मिणन्ति ये
hutāśanasyaiva yathā niścerustasya raśmayaḥ / citrā manoharāḥ saumyāstribhavaṃ nirmiṇanti ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्माय त्रिभवं किंचित्किंचिद्वै पूर्वनिर्मितम् । तत्र देशन्ति यानानि एषा भूमिर्ममात्मिका
nirmāya tribhavaṃ kiṃcitkiṃcidvai pūrvanirmitam / tatra deśanti yānāni eṣā bhūmirmamātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति कालो ह्यधिगमे भूमीनां क्षत्रेसंक्रमे । चित्तमात्रमतिक्रम्य निराभासे स्थितं फलम्
nāsti kālo hyadhigame bhūmīnāṃ kṣatresaṃkrame / cittamātramatikramya nirābhāse sthitaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्ता चैव सत्ता च दृश्यते च विचित्रता । बाला ग्राहविपर्यस्ता विपर्यासो हि चित्रता
asattā caiva sattā ca dṛśyate ca vicitratā / bālā grāhaviparyastā viparyāso hi citratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विकल्पं यदि ज्ञानं वस्त्वस्तीति न युज्यते । यस्माच्चित्तं न रूपाणि निर्विकल्पं हि तेन तत्
nirvikalpaṃ yadi jñānaṃ vastvastīti na yujyate / yasmāccittaṃ na rūpāṇi nirvikalpaṃ hi tena tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणि च मायाख्या विषयाः स्वप्नसंनिभाः । कर्ता कर्म क्रिया चैव सर्वथापि न विद्यते
indriyāṇi ca māyākhyā viṣayāḥ svapnasaṃnibhāḥ / kartā karma kriyā caiva sarvathāpi na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानानि चाप्रमाणानि आरूप्याश्च समाधयः । संज्ञानिरोधो निखिलश्चित्तमात्रे न विद्यते
dhyānāni cāpramāṇāni ārūpyāśca samādhayaḥ / saṃjñānirodho nikhilaścittamātre na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतापत्तिफलं चैव सकृदागामिफलं तथा । अनागामिफलं चैव अर्हत्त्वं चित्तविभ्रमः
srotāpattiphalaṃ caiva sakṛdāgāmiphalaṃ tathā / anāgāmiphalaṃ caiva arhattvaṃ cittavibhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यमनित्यं क्षणिकं बालाः कल्पन्ति संस्कृतम् । नदीदीपादिदृष्टान्तैः क्षणिकार्थो विकल्प्यते
śūnyamanityaṃ kṣaṇikaṃ bālāḥ kalpanti saṃskṛtam / nadīdīpādidṛṣṭāntaiḥ kṣaṇikārtho vikalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्व्यापारं तु क्षणिकं विविक्तं क्रियवर्जितम् । अनुत्पत्तिं च धर्माणां क्षणिकार्थं वदाम्यह्यम्
nirvyāpāraṃ tu kṣaṇikaṃ viviktaṃ kriyavarjitam / anutpattiṃ ca dharmāṇāṃ kṣaṇikārthaṃ vadāmyahyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्चासतो ह्यनुत्पादः सांख्यवैशेषिकैः स्मृतः । अव्याकृतानि सर्वाणि तैरेव हि प्रकाशितम्
saccāsato hyanutpādaḥ sāṃkhyavaiśeṣikaiḥ smṛtaḥ / avyākṛtāni sarvāṇi taireva hi prakāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधं व्याकरणमेकांशपरिपृच्छनम् । विभज्यस्थापनीयं च तीर्थवादनिवारणम्
caturvidhaṃ vyākaraṇamekāṃśaparipṛcchanam / vibhajyasthāpanīyaṃ ca tīrthavādanivāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं विद्यति संवृत्यां परमार्थे न विद्यते । धर्माणां निःस्वभावत्वं परमार्थे ऽपि दृश्यते । उपलब्धिनिःस्वभावे संवृतिस्तेन उच्यते
sarvaṃ vidyati saṃvṛtyāṃ paramārthe na vidyate / dharmāṇāṃ niḥsvabhāvatvaṃ paramārthe 'pi dṛśyate / upalabdhiniḥsvabhāve saṃvṛtistena ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.