Library·Rupa Gosvami: Laghubhagavatamrta·1·1.5
ततश् च - इत्य् उक्त्वा सुर-राजेन्द्रो लक्ष्मणं सुर-सङ्गतः । शेषं प्रस्थाप्य पाताले भू-भार-धरण-क्षमम् । लक्ष्मणं यानम् आरोप्य प्रतस्थे दिवम् आदरात्
tataś ca - ity uktvā sura-rājendro lakṣmaṇaṃ sura-saṅgataḥ | śeṣaṃ prasthāpya pātāle bhū-bhāra-dharaṇa-kṣamam | lakṣmaṇaṃ yānam āropya pratasthe divam ādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । लीलां चाप्रकटां तत्र द्वारवत्यां चिकीर्षुणा । स्वयं प्रकाश्यते तेन मुनि-शापादि-कैतवम्
iti | līlāṃ cāprakaṭāṃ tatra dvāravatyāṃ cikīrṣuṇā | svayaṃ prakāśyate tena muni-śāpādi-kaitavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाद्य्-अंशावतरणे ये तु वृष्णिष्व् अवातरन् । क्षीराब्धि-शायि-रूपस् तैः सार्धं स्वपदम् आप्नुयात्
devādy-aṃśāvataraṇe ye tu vṛṣṇiṣv avātaran | kṣīrābdhi-śāyi-rūpas taiḥ sārdhaṃ svapadam āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्य-लीला-परिकरा ये स्युर् यदुवरादयः । तैः सार्धं भगवान् कृष्णो द्वार्वत्याम् एव दीव्यति
nitya-līlā-parikarā ye syur yaduvarādayaḥ | taiḥ sārdhaṃ bhagavān kṛṣṇo dvārvatyām eva dīvyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धामास्य द्विविधं प्रोक्तं माथुरं द्वार्वती तथा । माथुरं च द्विधा प्राहुर् गोकुलं पुरम् एव च
dhāmāsya dvividhaṃ proktaṃ māthuraṃ dvārvatī tathā | māthuraṃ ca dvidhā prāhur gokulaṃ puram eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु गोलोक-नाम स्यात् तच् च गोकुल-वैभवम् । स गोलोको यथा ब्रह्म-संहितायाम् इह श्रुतः
yat tu goloka-nāma syāt tac ca gokula-vaibhavam | sa goloko yathā brahma-saṃhitāyām iha śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोलोक-नाम्नि निज-धाम्नि तले च तस्य देवि महेश-हरि-धामसु तेषु तेषु । ते ते प्रभाव-निचया विहिताश् च येन गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि
goloka-nāmni nija-dhāmni tale ca tasya devi maheśa-hari-dhāmasu teṣu teṣu | te te prabhāva-nicayā vihitāś ca yena govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चाग्रे (ब्रह्मस् ५।५६) श्रियः कान्ताः कान्तः परम-पुरुषः कल्प-तरवो द्रुमा भूमिश् चिन्तामणि-गण-मयि तोयम् अमृतम् । कथा गानं नाट्यं गमनम् अपि वंशी प्रिय-सखि चिद्-आनन्दं ज्योतिः परम् अपि तद् आस्वाद्यम् अपि च
tathā cāgre (BrahmaS 5.56) śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ parama-puruṣaḥ kalpa-taravo drumā bhūmiś cintāmaṇi-gaṇa-mayi toyam amṛtam | kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanam api vaṃśī priya-sakhi cid-ānandaṃ jyotiḥ param api tad āsvādyam api ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश् च सु-महान् निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः । भजे श्वेतद्वीपं तम् अहम् इह गोलोकम् इति यं विदन्तस् ते सन्तः क्षिति-विरल-चाराः कतिपये
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca su-mahān nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ | bhaje śvetadvīpaṃ tam aham iha golokam iti yaṃ vidantas te santaḥ kṣiti-virala-cārāḥ katipaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । तद्-आत्म-वैभवत्वं च तस्य तन्-महिमोन्नतेः
iti | tad-ātma-vaibhavatvaṃ ca tasya tan-mahimonnateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पाताल-खण्डे - अहो मधुपुरी धन्या वैकुण्ठाच् च गरीयसी । दिनम् एकं निवासेन हरौ भक्तिः प्रजायते
yathā pātāla-khaṇḍe - aho madhupurī dhanyā vaikuṇṭhāc ca garīyasī | dinam ekaṃ nivāsena harau bhaktiḥ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची अवन्तिका । पुरी द्वारवती चैव सप्तैता मोक्ष-दायिकाः
ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī avantikā | purī dvāravatī caiva saptaitā mokṣa-dāyikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सप्त-पुरीणां तु सर्वोत्कृष्टं तु माथुरम् । श्रूयतां महिमा देवि वैकुण्ठ-भुवनोत्तमः
evaṃ sapta-purīṇāṃ tu sarvotkṛṣṭaṃ tu māthuram | śrūyatāṃ mahimā devi vaikuṇṭha-bhuvanottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । नित्य-लीलास्पदत्वं च पूर्वम् एव प्रदर्शितम् । अतेवास्य पाद्मे च श्रूयते नित्य-रूपता
iti | nitya-līlāspadatvaṃ ca pūrvam eva pradarśitam | atevāsya pādme ca śrūyate nitya-rūpatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यां मे मथुरां विद्धि वनं वृन्दावनं तथा यमुनां गोप-कन्याश् च तथा गोपाल-बालकान्
nityāṃ me mathurāṃ viddhi vanaṃ vṛndāvanaṃ tathā yamunāṃ gopa-kanyāś ca tathā gopāla-bālakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । स तु मथुरा-भू-रूपः परिच्छन्नोऽप्य् अथाद्भुतः । स्फारः सङ्कुचितश् च स्यात् कृष्ण-लीलानुसारतः
iti | sa tu mathurā-bhū-rūpaḥ paricchanno'py athādbhutaḥ | sphāraḥ saṅkucitaś ca syāt kṛṣṇa-līlānusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रैवाजाण्डमालापि पर्याप्तिम् उपगच्छति । वृन्दावन-प्रतीकेऽपि यानुभूतैव वेधसा
atraivājāṇḍamālāpi paryāptim upagacchati | vṛndāvana-pratīke'pi yānubhūtaiva vedhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अतो रास-लीलायां पुलिने तत्र यामुने । प्रदआशत-कोट्योऽपि ममूर् यत् तत् किम् अद्भुतम्
ity ato rāsa-līlāyāṃ puline tatra yāmune | pradaāśata-koṭyo'pi mamūr yat tat kim adbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वैः स्वैर् लीला-परिकरैर् जनैर् दृश्यानि नापरैः । तत्-तल्-लीलाद्य्-अवसरे प्रादुर्भावोचितानि हि
svaiḥ svair līlā-parikarair janair dṛśyāni nāparaiḥ | tat-tal-līlādy-avasare prādurbhāvocitāni hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यम् एकदैकत्र वर्तमानान्य् अपि ध्रुवम् । परम्परम् असंपृक्त-स्वरूपाण्य् एव सर्वथा
āścaryam ekadaikatra vartamānāny api dhruvam | paramparam asaṃpṛkta-svarūpāṇy eva sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण-बाल्यादि-लीलाभिर् भूषितानि समन्ततः । शैल-गोष्ठ-वनादीनां सन्ति रूपाण्य् अनेकशः
kṛṣṇa-bālyādi-līlābhir bhūṣitāni samantataḥ | śaila-goṣṭha-vanādīnāṃ santi rūpāṇy anekaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलाढ्योऽपि प्रदेशोऽस्य कदाचित् किल कैश्चन । शून्य एवेक्षते दृष्टि-योग्यैर् अप्य् अपरैर् अपि
līlāḍhyo'pi pradeśo'sya kadācit kila kaiścana | śūnya evekṣate dṛṣṭi-yogyair apy aparair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः प्रभोः प्रियाणां च धाम्नश् च समयस्य च । अविचिन्त्य-प्रभावत्वाद् अत्र किं च न दुर्घटम्
ataḥ prabhoḥ priyāṇāṃ ca dhāmnaś ca samayasya ca | avicintya-prabhāvatvād atra kiṃ ca na durghaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एव द्वारकायां ज्ञेयं सर्वं विचक्षणैः
evam eva dvārakāyāṃ jñeyaṃ sarvaṃ vicakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैकादशान्ते (११।३१।२३-२४) द्वारकां हरिणा त्यक्तां समुद्रोऽप्लावयत् क्षणात् । वर्जयित्वा महाराज श्रीमद्-भगवद्-आलयम् ॥ स्मृत्याशेषाशुभ-हरं सर्व-मङ्गल-मङ्गलम् । नित्यं सन्निहितस् तत्र भगवान् मधुसूदनः
yathaikādaśānte (11.31.23-24) dvārakāṃ hariṇā tyaktāṃ samudro'plāvayat kṣaṇāt | varjayitvā mahārāja śrīmad-bhagavad-ālayam || smṛtyāśeṣāśubha-haraṃ sarva-maṅgala-maṅgalam | nityaṃ sannihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अथान्यद् वैभवं तस्य व्यक्तं श्री-नारदेक्षया । यत्रैकत्रैकदा नाना-रूपावसर-चित्रता
iti | athānyad vaibhavaṃ tasya vyaktaṃ śrī-nāradekṣayā | yatraikatraikadā nānā-rūpāvasara-citratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च सम्मोहन-तन्त्रे - सन्ति तस्य महा-भागा अवताराः सहस्रशः । तेषां मध्येऽवताराणां बालत्वम् अति-दुर्लभम्
tathā ca sammohana-tantre - santi tasya mahā-bhāgā avatārāḥ sahasraśaḥ | teṣāṃ madhye'vatārāṇāṃ bālatvam ati-durlabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिका - त्रिधा भवेद् वयो बाल्यं यौवनं वृद्धतेत्य् अपि । वर्षाद् आ-षोडशाद् बाल्यम् इति लोके महान्तरम्
iti | atra kārikā - tridhā bhaved vayo bālyaṃ yauvanaṃ vṛddhatety api | varṣād ā-ṣoḍaśād bālyam iti loke mahāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च ब्रह्माण्डे - सन्ति भूरीणि रूपाणि मम पूर्णानि षड्-गुणैः । भवेयुस् तानि तुल्यानि न मया गोप-रूपिणा
tathā ca brahmāṇḍe - santi bhūrīṇi rūpāṇi mama pūrṇāni ṣaḍ-guṇaiḥ | bhaveyus tāni tulyāni na mayā gopa-rūpiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । इत्य् अत्रैव महामन्त्राः महा-माहात्म्य-मण्डिताः । दशार्णाष्टादशार्णाद्या बहुतन्त्रेषु कीर्तिताः
iti | ity atraiva mahāmantrāḥ mahā-māhātmya-maṇḍitāḥ | daśārṇāṣṭādaśārṇādyā bahutantreṣu kīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व-प्रमाणतः श्रेष्ठा तथा गोपाल-तापनी । स्वयम् आदौ विधात्रे या प्रोक्ता गोपाल-रूपिणा
sarva-pramāṇataḥ śreṣṭhā tathā gopāla-tāpanī | svayam ādau vidhātre yā proktā gopāla-rūpiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्धा माधुरी तस्य व्रज एव विराजते । ऐश्वर्य-क्रीडयोर् वेणोस् तथा श्री-विग्रहस्य च
caturdhā mādhurī tasya vraja eva virājate | aiśvarya-krīḍayor veṇos tathā śrī-vigrahasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ऐश्वर्यस्य - कुत्राप्य् अश्रुत-पूर्वेण मधुरैश्वर्य-राशिना । सेव्यमानो हरिस् तत्र विहारं कुरुते व्रजे
tatra aiśvaryasya - kutrāpy aśruta-pūrveṇa madhuraiśvarya-rāśinā | sevyamāno haris tatra vihāraṃ kurute vraje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र पद्मज-रुद्रआद्यैः स्तूयमानोऽपि साध्वसात् । दृग्-अन्त-पातम् अप्य् एषु कुरुते न तु केशवः
yatra padmaja-rudraādyaiḥ stūyamāno'pi sādhvasāt | dṛg-anta-pātam apy eṣu kurute na tu keśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-ब्रह्माण्डे श्री-नारद-वाक्यम् -- ये दैत्या दुःशकं हन्तुं चक्रेणापि रथाङ्गिना । ते त्वया निहताः कृष्ण नव्यया बाल्य-लीलया ॥ सार्धं मित्रैर् हरे क्रीडन् भ्रू-भङ्गं कुरुषे यदि । स-शङ्का ब्रह्म-रुद्राद्याः कम्पते ख-स्थितास् तदा
yathā śrī-brahmāṇḍe śrī-nārada-vākyam -- ye daityā duḥśakaṃ hantuṃ cakreṇāpi rathāṅginā | te tvayā nihatāḥ kṛṣṇa navyayā bālya-līlayā || sārdhaṃ mitrair hare krīḍan bhrū-bhaṅgaṃ kuruṣe yadi | sa-śaṅkā brahma-rudrādyāḥ kampate kha-sthitās tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । यथा श्री-दशमे (१०।३५।१४) - विविध-गोप-चरणेषु विदग्धो वेणु-वाद्य उरुधा निज-शिक्षाः । तव सुतः सति यदाधर-बिम्बे दत्त-वेणुर् अनयत् स्वर-जातीः
iti | yathā śrī-daśame (10.35.14) - vividha-gopa-caraṇeṣu vidagdho veṇu-vādya urudhā nija-śikṣāḥ | tava sutaḥ sati yadādhara-bimbe datta-veṇur anayat svara-jātīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडायाः, यथा पाद्मे - चरितं कृष्ण-देवस्य सर्वम् एवाद्भुतं भवेत् । गोपाल-लीला तत्रापि सर्वतोऽतिमनोहरा
krīḍāyāḥ, yathā pādme - caritaṃ kṛṣṇa-devasya sarvam evādbhutaṃ bhavet | gopāla-līlā tatrāpi sarvato'timanoharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-बृहद्-वामने - सन्ति यद्यपि मे प्राज्या लीलास् तास् ता मनोहराः । न हि जाने स्मृते रासे मनो मे कीदृशं भवेत्
śrī-bṛhad-vāmane - santi yadyapi me prājyā līlās tās tā manoharāḥ | na hi jāne smṛte rāse mano me kīdṛśaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । वेणोः यथा - यावती निखिले लोके नादानाम् अस्ति माधुरी । तावती वंशिका-नाद-परमानौ निमज्जति चर-स्थावरयोः सान्द्र-परमानन्द-मग्नयोः । भवेद् धर्म-विपर्यासो यस्मिन् ध्वनति मोहने
iti | veṇoḥ yathā - yāvatī nikhile loke nādānām asti mādhurī | tāvatī vaṃśikā-nāda-paramānau nimajjati cara-sthāvarayoḥ sāndra-paramānanda-magnayoḥ | bhaved dharma-viparyāso yasmin dhvanati mohane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहनः कोऽपि मन्त्रो वा पदार्थो वाद्भुतः परः । श्रुति-पेयोऽयम् इत्य् उक्त्वा यत्रामुह्यन् शिवादयः
mohanaḥ ko'pi mantro vā padārtho vādbhutaḥ paraḥ | śruti-peyo'yam ity uktvā yatrāmuhyan śivādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवनशस् तद्-उपधार्य सुरेशाः शक्र-शर्व-परमेष्ठि-पुरोगाः । कवय आनत-कन्धर-चित्ताः कश्मलं ययुर् अनिश्चित-तत्त्वाः
savanaśas tad-upadhārya sureśāḥ śakra-śarva-parameṣṭhi-purogāḥ | kavaya ānata-kandhara-cittāḥ kaśmalaṃ yayur aniścita-tattvāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । (भ्प् १०।३५।१५) एकविंशे तथा पञ्चत्रिंशे चाध्याय ईडिता । माधुरी व्रज-देवीभिर् वेणोर् एव महाद्भुता
iti | (BhP 10.35.15) ekaviṃśe tathā pañcatriṃśe cādhyāya īḍitā | mādhurī vraja-devībhir veṇor eva mahādbhutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-विग्रहस्य, यथा - असमानोर्ध-माधुर्य-तरङ्गामृत-वारिधिः । जङ्गम-स्थावरोल्लासि-रूपो गोपेन्द्र-नन्दनः
śrī-vigrahasya, yathā - asamānordha-mādhurya-taraṅgāmṛta-vāridhiḥ | jaṅgama-sthāvarollāsi-rūpo gopendra-nandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तन्त्रे - कन्दर्प-कोट्य्-अर्बुद-रूप-शोभा- नीराज्य-पादाब्ज-नखाञ्चलस्य । कुत्राप्य् अदृष्ट-श्रुत-रम्य-कान्तेर् ध्यानं परं नन्दसुतस्य वक्ष्ये
yathā tantre - kandarpa-koṭy-arbuda-rūpa-śobhā- nīrājya-pādābja-nakhāñcalasya | kutrāpy adṛṣṭa-śruta-ramya-kānter dhyānaṃ paraṃ nandasutasya vakṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-दशमे च (१०।२९।४०) - का स्त्र्य् अङ्ग ते कल-पदायत-मूर्च्छितेन सम्मोहिता ऽर्यपदवीं न चलेत् त्रिलोक्याम् । त्रैलोक्य-सौभगम् इदं च निरीक्ष्य रूपं यद् गो-द्विज-द्रुम-मृगान् पुलकान्य् अबिभ्रत्
śrī-daśame ca (10.29.40) - kā stry aṅga te kala-padāyata-mūrcchitena sammohitā 'ryapadavīṃ na calet trilokyām | trailokya-saubhagam idaṃ ca nirīkṣya rūpaṃ yad go-dvija-druma-mṛgān pulakāny abibhrat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.